Plan- of markteconomie

Vandaag heerlijk in de zon gezeten en een berg achterstallige kranten en tijdschriften weggewerkt. In M (het maandblad van NRC-Handelsblad) van augustus stond een interview met Edgar Most. Een van de weinige bankiers uit de DDR die ook na de Wende als bankier werkzaam is gebleven. Het interview bevat zinnige opmerkingen over het beteugelen van het kapitaal om te zorgen dat het maatschappelijk nuttig aangewend wordt.

Vooral in het licht van de recente koersdalingen worden die opmerkingen interessant. De afgelopen dagen hebben overheden in Japan, Europa en de Verenigde Staten via hun centrale banken op ongekende schaal staats ondersteuning verstrekt aan de private sector. In twee dagen tijd is er voor zeker 326 miljard dollar het monetaire systeem in gepompt om schaarste aan geld tegen te gaan. Er zijn dagen dat ik het niet op mijn bankrekening heb staan. Aan het eind van de dag leek gisteren de rust op Wall Street terug te keren. De grote vraag is echter voor hoelang.

De afgelopen jaren heeft een steeds groter deel van het bedrijfsleven onder druk van hedgefondsen en private equity gekozen voor een scherpere financiering, oftewel een groter deel vreemd vermogen (geleend geld) en minder eigen vermogen. Ook hebben bedrijvenopkopers als KKR en Blackstone de overname van bedrijven veelal zeer scherp gefinancierd, met veel vreemd vermogen. De laatste schatting die ik las is dat er voor zo’n 250 miljard dollar aan herfinanciering van dergelijke bedrijven vast zit bij zakenbanken. Deze weten geen afnemers meer te vinden voor de leningen, nu institutionele beleggers meer rendement eisen op de leningen dan KKR, Blackstone en consorten wensen te betalen. Onder de Nederlandse bedrijven waar herfinanciering niet gelukt is bevind zich bijvoorbeeld Maxeda (het voormalige KBB).

Het pompen van extra geld in de financiƫle markten om systeemfalen te voorkomen geeft een vreemd gezicht: private equity, hedgefondsen en zakenbanken (de vrije cowboys van de markteconomie, degene die vaak het hardst roepen dat de overheid terughoudend moet zijn) die bang om hun billen te branden naar de staat kijken om in te grijpen. Of zoals de NRC in het hoofdcommentaar van vandaag schrijft:

De financiƫle markten, de kampioenen van het ongebreidelde kapitalisme, konden zich in de afgelopen twee dagen op de onvoorwaardelijke steun van de overheid verheugen.

Een heel ander probleem voor de komende tijd vormt China. China heeft in korte tijd tot 2 keer toe gedreigd om op grote schaal Amerikaanse staatsobligaties te verkopen als de VS importheffingen gaat leggen op producten uit China. Het Japanse alternatief van vrijwillige exportbeperking is voor China nog geen optie, omdat ze buiten Lenovo en Huawei weinig echte merkfabrikanten hebben die populair zijn buiten China. Een deal met vrijwillige handelsbeperkingen voor bepaalde producten, zoals Japan in de jaren ’80 van de vorige eeuw afsprak met de VS is dan lastig.

De Japanse autofabrikanten hebben daar toentertijd overigens goud geld mee verdiend. De vraag naar Japanse auto’s daalde namelijk niet, het aanbod wel: kortom hogere prijzen en extra winst voor Japanse fabrikanten. Met die winsten werd onderzoek gefinancierd, waarmee de technische voorsprong werd uitgebouwd, en er werden fabrieken mee opgezet in de VS om de vrijwillige importbeperking te omzeilen.

Al met al denk ik dat dit het best wel eens een hete herfst kan worden, niet door stakingen van de productiefactor arbeid, wel door de problemen op de kapitaalmarkt. Zoals Sherry Cooper, hoofdeconoom van BMO Capital Markets in Toronto, stelt over het handelen van de Fed-voorzitter:

Ben Bernanke moet zich voelen als de kapitein van de Titanic. Hij weet dat het schip een ijsberg heeft geraakt, maar door de mist kan hij niet zien hoe erg de schade is.

Conclusie van de afgelopen dagen lijkt in ieder geval te zijn dat ook vrije kapitaalmarkten niet zonder toezichthouders en overheidsingrijpen kunnen.

Bronnen:
AEX is de winst van dit jaar al kwijt, NRC, 11 augustus 2007
BNR Nieuwsradio – China dreigt met dumpen obligaties VS, 9 augustus 2007
nrc.nl – Opinie-Hoofdartikelen – De lessen van de crisis, NRC, 11 augustus 2007

Duurzaamheid en private equity

Dit weekend stond er een interview in de NRC met Peter Blom (bestuursvoorzitter Triodosbank) over de verhouding tussen private equity en hedge funds aan de ene kant en duurzaamheid aan de andere kant. Hierin stelt hij de korte termijn waarop private equity zich vaak richt op gespannen voet staat met duurzaamheid. Vooral doordat sommige aandeelhouders doen alsof ze nog nooit van de maatschappelijke relevantie van ondernemen hebben gehoord.

Ik weet niet of ik het volledig met hem eens ben, maar de spagaat tussen snelle koerswinst en het streven naar het verduurzamen van productie en consumptie op de lange termijn zie ik we. Het is de logische andere kant van de eis tot transparantie die de pensioenfondsen de afgelopen maand massaal te horen naar aanleiding van een uitzending van Zembla over pensioenfondsen.

Een eis die je ook bij private equity zou moeten neerleggen en waar ik ABP ook naar gevraagd heb in mijn email van 31 maart (zonder reactie tot op heden). Ik denk namelijk niet dat er een aandeelhouder of pensioenpremieafdrager is die tegen het maken van meer rendement is, als het gaat om bedrijven die slecht presteren of om profiteren van imperfecties in de marktwerking. Waar het wel om gaat is dat je wilt zien hoe, namens wie en volgens welke strategie deze fondsen werken. Net als ik dat van ‘normale’ bedrijven waar ik zaken mee doe wens te weten.

Helaas geven onze eigen pensioenfondsen nog steeds geen openheid van zaken als het gaat om hun deelnemingen in private equity fondsen. Of het nu gaat om bedrijvenopkopers of om hedgefunds, het blijft een raadsel waar ons pensioengeld heengaat. Het is dus ook onduidelijk hoe pensioenfondsen hun deelname aan private equity fondsen inzetten om lange termijn doelstellingen te borgen en duurzaamheid na te streven

Overigens verbaast me dat niks na het bijwonen van een bijeenkomst van het Actuarieel Genootschap (AG) en de VBDO afgelopen week (Klik hier voor het verslag op de site van het AG). Het leek wel alsof ik dik tien jaar terug was in de tijd en tijdens het eerste jaar van m’n studie met bedrijfsmanagers stond te praten: ‘Milieu? Duurzaamheid? Lange termijn? Wat moet dat kosten dan?’ Openheid, transparantie: dat wilde hun deelnemers niet, die wilde gewoon het hoogste pensioen voor het minste geld. En de ophef over de Zembla uitzending dat was allemaal emotie… Oftewel achterhaald denken, ingehaald door de tijd en waarschijnlijk net zo goed met de computer als Wim Kok jaren terug met de muis. Laten we hopen dat ze op tijd wakker worden. Of beter gezegd: tijd voor een wake-up call via de deelnemersraden waar de vakbonden inzitten.

Wat overigens wel opvalt in de publicatie van Profundo (pfd) die hoort bij de uitzending van Zembla is dat ABP fors in ExxonMobile zit. Een bedrijf dat niet bekend staat als het schoonste en netste jongetje van de klas, of wil ABP beweren dat ze achter de recente draai van ExxonMobile met betrekking tot klimaatverandering zitten?

Inmiddels heeft PGGM z’n aandelenportefuille op internet gepubliceerd. Ook ABP zou dat gedaan moeten hebben, maar op de site kan ik het vooralnog niet vinden. Mijn gegevens over ExxonMobile komen dan ook uit de NRC van vorige week.