Rekenkamer: stimuleren elektrisch rijden 65% goedkoper dan verwacht

Gisteren kwam de Rekenkamer met een brief aan de Tweede Kamer over de kosten van het stimuleren van elektrisch rijden. Het onderzoek is uitgevoerd op verzoek van de Tweede Kamer. De Rekenkamer concludeert dat het reduceren van CO2 via het stimuleren van elektrisch rijden een dure manier is om de CO2 uitstoot te verlagen. De Rekenkamer kwam in de verantwoordingsonderzoeken over 2013 en 2014 ook al tot deze conclusie. Het Interdepartementale Beleidsonderzoek CO2 (IBO CO2) uit 2016 noemde het stimuleren van elektrisch rijden de duurste maatregel per ton CO2 reductie bezien vanuit de overheidsfinanciën. De Rekenkamer trekt in zijn brief de berekeningen van de staatssecretaris , die uitkomt op € 1.700 per vermeden ton CO2, in twijfel. Met de rekenmethode van de Algemene Rekenkamer kunnen die kosten oplopen tot bijna € 2.000 euro per bespaarde ton CO2. Dat is echter nog steeds een 65% lager dan de € 5.700 per bespaarde ton CO2 uit IBO CO2 van 2016. De echte vraag zou moeten zijn: waarom wijkt de prognose van IBO CO2, PBL en ECN zoveel af van de werkelijke overheidskosten per ton CO2 reductie?

Kosten elektrisch rijden: IBO CO2 en Rekenkamer

In het IBO CO2 van 2016 (pdf) staan tabellen met de kosten en effecten van verschillende maatregelen om CO2 te reduceren. In tabel 5.2 staat voor het stimuleren van elektrisch rijden een prijs van € 5.700 per ton vermeden CO2 voor de overheid. Ook de Rekenkamer constateerde al in 2013 en 2014 dat elektrisch rijden een dure manier is om de CO2 uitstoot te reduceren. Elektrisch rijden is dan ook een maatregel die thuishoort in de categorie meters voorbereiden in plaats van meters maken. Bij meters voorbereiden gaat het om doorbraaktechnologieën die nodig zijn om in 2050 de CO2 reductie te halen. De nationale kosten lagen volgens IBO CO2 met ruim € 900 per bespaarde ton CO2 een stuk lager en dalen richting 2030 scherp naar € 90 per ton CO2. De nieuwste prognoses van het PBL zijn dat de nationale kosten in 2030 nog lager zullen zijn en rond de € 0 per ton CO2 reductie uit komen. Journalisten en politici draaien het frame ondertussen de andere kant op en doen het voorkomen alsof de hoge overheidskosten voor het stimuleren van elektrisch rijden een verrassing zijn, terwijl ze dus feitelijk nu al 65% lager liggen dan de verwachte overheidskosten per ton CO2 reductie in 2020.

Ook de reactie van Remco Dijkstra, Tweede Kamerlid voor de VVD, speelt in op de hoogte van de subsidie.

Gelet op de verantwoordingsrapporten van de Rekenkamer uit 2013 en 2014 en het rapport van IBO CO2 uit 2016, dat in de Tweede Kamer volop gebruikt werd in de discussies over klimaatbeleid, kan het echter geen verrassing zijn dat het stimuleren van elektrisch rijden geen kosteneffectieve manier is om de CO2 uitstoot te verminderen. De verantwoordingsrapporten van de Rekenkamer uit 2013 en 2014 zijn voor de VVD ook geen reden geweest om na 2013 tegen de stimulans van elektrische auto’s te stemmen in de Tweede Kamer of om deze af te bouwen. Het is voor de VVD ook geen reden om zich zorgen te maken over de kosten van die andere vorm van nulemissie personenauto’s: waterstof. Sterker nog die kan Kamerlid Remco Dijkstra niet snel genoeg gaan:

Ook al zijn er miljoenensubsidies van de EU en Nederlandse staat nodig om een winstgevend bedrijf als Shell te porren om 4 waterstoftankstations aan te leggen. Shell ontvangt 1 miljoen Euro per waterstofstation van de Nederlandse staat en 7,2 miljoen van de EU voor de realisatie van 8 waterstoftankstations in de Benelux, waarvan 4 in Nederland. Uitgaande van de doelstelling om in 2025 15.000 waterstofauto’s te hebben rijden is dat een subsidie van 533 Euro per voertuig.

Daar komt dan nog de subsidie voor het voertuig bovenop en die gaan minstens gelijk zijn aan de kosten van elektrische auto’s. Ook bij waterstofauto’s zijn de voordelen vooral voor de zakelijke rijders, waarbij er voor waterstof een speciale Louwman-bonus geldt. Vanaf 2019 is er, voor de categorie van 4% bijtelling, een maximum van 50.000 euro fiscale waarde. Voor bedragen daarboven geldt het bijtellingspercentage van 22 procent. Uitzondering hierop zijn auto’s die op waterstof rijden. Een voordeel ten opzichte van batterij-elektrische auto’s met een fiscale waarde boven de 50.000 euro, dat vooral ten goede komt aan rijders van Toyota (80.000 Euro) en in minder mate Hyundai (vanaf 70.000 Euro). De overheidskosten per bespaarde ton CO2 gaan waarschijnlijk minstens zo hoog zijn als voor elektrische auto’s, waarschijnlijk zelfs hoger vanwege conversieverliezen bij de productie van waterstof en bij de conversie van waterstof naar elektriciteit om de elektromotor van de waterstofauto aan te drijven.

Klimaatbeleid tegen minder overheidskosten

Wie wil weten hoe klimaatbeleid dat een minder groot beslag legt op overheidsmiddelen er uit ziet kan ook bij het IBO CO2 rapport terecht, want de overheidsmiddelen zijn veel effectiever in te zetten voor klimaatbeleid. Alleen liggen die electoraal wat gevoelig bij de VVD en het CDA, die het klimaatbeleid sinds 2013 vorm heeft gegeven onder premier Rutte. Kijk maar even mee naar de rangschikking van klimaatmaatregelen op basis van oplopend overheidskosten, zoals het IBO CO2 die in 2016 publiceerde. Waarbij ik de tabellen van maatregelen voor sectoren die onder het Europees emissiehandelsysteem voor CO2 (ETS) en de sectoren die daar niet onder vallen heb samengevoegd. Het gaat om de overheidskosten en emissiereductie in 2020. Maatregelen waarvoor geen overheidskosten voor 2020 vermeld zijn heb ik weggelaten.

ETS of non-ETSMaatregelOverheidskosten (in EUR/tonDirecte emissiereductie (excl. Evt. waterbed)
ETS6. CO2 bodemprijs (brits model) industrie-233710
Non-ETS12. Kilometerheffing vrachtverkeer-13650,4
Non-ETS14. Kilometerheffing personenvervoer (7 Eurocent/km vlak)-8211,7
ETS2. Aanpassen 3e en 4e schijf EB op aardgas-6600,2
ETS10. Sluiting alle kolencentrales voor 2020-678,1
ETS7. Sluiting oude kolencentrales van voor 1990-610,7
ETS4. CO2 bodemprijs (brits model) elektriciteitsopwekking-441,6
ETS8. Verdubbelen kolenbelasting elektriciteitsopwekking0 -0,7
Non-ETS6. Reductie methaanslip uit (wkk-)gasmotoren00,9
Non-ETS7. Afspraken gemiddeld label B huurwoningen00,4
Non-ETS9. Verhogen aandeel biobrandstoffen transport00,6
ETS5. Opkoop ETS-rechten111
ETS11. Budgetneutrale prijsprikkel energie-intensieve160,6
ETS13. CCS demonstratieproject ROAD461,2
ETS14. SDE+ regeling wind op land813,7
Non-ETS10 Label C koopwoningen binnen 2 jaar na verhuizing860,5
Non-ETS13. Aanpassen 1e schijf EB aardgas (+) en elektriciteit (–)890
ETS12. SDE+ regeling biomassameestook kolencentrales934,3
Non-ETS11. Minimaal label B huurwoningen1390,9
Non-ETS8. Verplichting monomestvergisting van mest1511,3
ETS1. Verscherpte handhaving Wet Milieubeheer1541
Non-ETS1. Verscherpte handhaving Wet Milieubeheer1541
ETS16. SDE+ regeling grootschalig zon-pv1550,9
ETS15.SDE+ regeling wind o pzee1663,6
Non-ETS1. Verplichte toepassing zuiniger banden2191,2
Non-ETS3. EU-norm CO2 uitstoot personenauto’s naar 95g/km2510,7
Non-ETS5. Terugdraaaien verhoging maximum snelheid2580,1
Non-ETS15. STEP-regeling (huursector)9300,1
Non-ETS16. Fiscaal stimuleren nulemissieauto’s57000

De top 10 goedkoopste klimaatmaatregelen, bezien vanuit overheidsfinanciën leest als de lijst met taboeonderwerpen voor de opeenvolgende Kabinetten onder leiding van de VVD van de afgelopen jaren. Van Remco Dijkstra en Pieter Omtzigt, die zich zorgen maken over de hoge kosten van het stimuleren van elektrische auto’s hoor ik graag welke andere maatregelen ze dan wel hadden willen nemen. Bij Bart Snels heb ik daar wel een beeld van, want GroenLinks stond in 2016 vooral andere maatregelen voor om de CO2 uitstoot te verminderen. Maatregelen die een stuk dichter bij het lijstje met voor de overheid goedkope maatregelen komen, zie de Klimaatbegroting 2017-2020 uit 2016 (pdf). Al moet daarbij gezegd dat ook GroenLinks voorstander was van het stimuleren van elektrisch rijden, omdat het een belangrijke techniek is om de autoindustrie op de middellange termijn minder CO2 uit te laten stoten. En omdat elektrisch rijden strategisch een belangrijke techniek is om een wig te drijven tussen de oliebedrijven en de autofabrikanten.

Helemaal, helemaal onderaan staat het fiscaal stimuleren van nulemissieauto’s. Waarbij de CO2 reductie na verloop van het leasecontract ook nog wegvalt, omdat de auto dan naar het buitenland verplaatst wordt. Bij de industrie schreeuwen we dan moord en brand vanwege het waterbedeffect. Bij elektrische auto’s lijkt het kabinet het het niet zo erg te vinden, want hetzelfde probleem speelt al jaren en er is nog steeds geen fatsoenlijke stimulans om schone tweedehands auto’s in Nederland te houden. Wat ons extra CO2 uitstoot en extra stikstof uitstoot oplevert, want op de tweedehands markt wint de diesel nog steeds aan populariteit. Wat ons zowel voor CO2 als stikstof problemen oplevert met de internationaal afgesproken doelstellingen, de een vanuit het vonnis in de klimaatzaak van Urgenda (al zal het effect van het in Nederland houden van elektrische auto’s op de CO2 emissie in 2020 gering zijn), het ander vanuit het vonnis van de Raad van State dat de programmatische aanpak stikstof afkeurde.

Slot

De ophef gisteren over de brief van de Rekenkamer roept de vraag op of er nog journalisten zijn die hun huiswerk een beetje doen. Ieder zichzelf respecterende journalist had de Kabinetten en Tweede Kamerleden de afgelopen jaren kunnen bevragen waarom elektrische auto’s gestimuleerd worden terwijl Rekenkamer en het interdepartementale beleidsonderzoek CO2 beide aangeven dat het een erg dure optie is.

Wat mij veel meer opvalt is dat de leercurve van nulemissievoertuigen, en dan meer specifiek elektrische auto’s, in de praktijk zoveel afwijkt dan waar de modellen van PBL en ECN mee rekenen. Daardoor worden de kosten van klimaatbeleid veel te hoog weergegeven. Iets waar ik in 2016 ook al tegenaan liep bij de doorrekening van het verkiezingsprogramma van GroenLinks. De kostprijs voor wind op zee in 2030 lag toen rond dan de tenderprijzen voor wind op zee. Inmiddels is duidelijk dat de kostendaling inderdaad sneller gaat dan verwacht en dat de kosten van het Energieakkoord vele miljarden lager uitvallen. De werkelijke discussie zou moeten zijn hoe het kan dat de overheidsuitgaven voor elektrisch rijden, windenergie en zonne-energie in een kort tijdsbestek zo fors kunnen afwijken van de modellen van PBL en ECN. Elektrisch rijden is een relatief nieuwe techniek, dat die leercurve nog gebreken toont kan ik me voorstellen. Voor windenergie en zonne-energie is er wereldwijd voldoende data beschikbaar om een grote verbeterslag te maken.

Dit bericht is geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.

Visualisatie van verkoopcijfers elektrische auto’s in de VS

Op basis van de verkoopcijfers van de Amerikaanse verkoopcijfers van elektrische auto’s die Inside EV’s bijhoudt heeft Mase Goslin een datavisualisatie gemaakt van de verkoopcijfers van elektrische auto’s vanaf januari 2012 tot heden.

https://public.flourish.studio/resources/embed.js

Open waanlink

Dit bericht is geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.

BMW, Volkswagen en Daimler gaan voor elektrisch

De Duitse autofabrikanten BMW, Daimler en Volkswagen hebben bekend gemaakt vol in te zetten op elektrische auto’s en hybrides. Tegelijkertijd geven ze aan dat in hun ogen waterstofauto’s de komende 10 jaar nog niet marktrijp zijn.

Een klein feestje voor degenen die geloven dat elektrisch rijden de toekomst heeft en treurnis voor degenen die inzetten op waterstof. De drie grote Duitse autoconcerns hebben namelijk een akkoord gesloten om de komende 10 jaar vol in te zetten op elektrificatie van hun modellen, zo bericht Clean Energy Wire op basis van Focus Online.

Met name Volkswagen wil vol inzetten op elektrische voertuigen en bundelt de krachten met de Zweedse accuproducent Northvolt in een poging om de Europese batterijproductie van de grond te tillen. BMW wilde eerder nog de optie voor andere technieken, zoals waterstof, open houden. Ook heeft BMW begin deze week kostenbesparingsplannen aangekondigd om de ontwikkeling van elektrische auto’s te financieren. Volgens Bloomberg heeft met name BMW het momenteel moeilijk met de omschakeling naar elektrisch rijden, ook al leek BMW met de introductie van nieuwe modellen en een goede marktpositie in China beter gepositioneerd dan andere autofabrikanten. Dat bevestigd het beeld dat ik vorig jaar schetste dat vooral BMW last kan krijgen van de overgang naar elektrisch rijden en de opkomst van Tesla in het luxere marksegment.

PS Met dit artikel wil ik niet zeggen dat elektrisch rijden volledig duurzaam is. Net als alle sectoren die delfstoffen gebruiken hebben elektrische auto’s forse uitdagingen in hun keten, voor een groot deel veroorzaakt door de winning van onder andere kobalt, zoals Amnesty recent berichtte. Dat zijn echter problemen die ook spelen bij de productie van je mobiele telefoon, je laptop, je fossiele auto (oliewinning in Nigeria en elders), veel industriële magneten (neodymium), kolenwinning, etc. etc.

Tesla produceert honderduizendste Model 3

Tesla heeft weer een mijlpaal weten te bereiken. Nummer 100.00 van de Model 3 is geproduceerd en de dagproductie ligt momenteel op 1.000 Model 3’s per dag. Een aantal waar Nissan volgens Autoblog 4 jaar over deed met de Leaf. De Model 3 is nog niet voor de basisprijs van $35.000 dollar beschikbaar, maar dat is een strategie die ook bij andere autofabrikanten gevolgd wordt.

Wat niet begrijpelijk is, is dat een klein merk als Tesla nu al 100.000 Model 3’s bouwt en andere merken niets vergelijkbaars in de showroom hebben staan. Erger nog, er staat niets op de planning!

Aldus Autoblog. Wie wil weten wat de 10 grootste autofabrikanten aan plannen voor ‘Tesla killers’ hebben kan hier of hier terecht.

Open waanlink

Dit bericht is geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.

Tesla, de olifant in de Amerikaanse automarkt

Twee maanden geleden schreef ik een lange analyse over de stand van zaken bij Tesla. Het derde kwartaal is inmiddels afgesloten en Tesla heeft zijn productie en afleveringscijfers bekend gemaakt. De financiële cijfers zijn nog niet bekend, wat wel duidelijk is is dat z’n productiedoel voor het derde kwartaal gehaald heeft. In de Amerikaanse media was in september nog weinig te merken van deze positieve vooruitzichten, daar overheerste negatieve koppen. Daarmee is Tesla de olifant in de Amerikaanse automarkt.

Productie en aflevercijfers 3e kwartaal

Het belangrijkste is dat Tesla afgelopen kwartaal twee van de drie gestelde doelen voor productie en aflevering van Tesla Model 3 gehaald heeft. Volgens voorlopige cijfers van het bedrijf heeft het in totaal 83,500 voertuigen afgeleverd. Waarvan 55,840 Model 3, 14,470 Model S en 13,190 Model X. Dat is 80% meer dan in geheel 2017 en het aantal Model 3’s dat is afgeleverd is verdubbeld t.o.v. het tweede kwartaal van 2018. Het bedrijf produceerde 53.000 Model 3 voertuigen, waarmee het productiedoel van 50 tot 55 duizend Model S voertuigen gehaald is. Het productiedoel van 5.000 Model S voertuigen per week is niet gehaald.

Marktpositie Tesla

Tesla publiceert geen gegevens over de geografische spreiding van auto’s die afgeleverd worden. Verschillende websites en analisten hebben hun eigen manier gevonden om schattingen te maken van het aantal verkopen in verschillende landen. Uit die schattingen komt naar voren dat Tesla haar marktpositie in de VS verder heeft verstevigd. De Model 3 staat inmiddels op de 5e plek van meest verkochte personenauto’s in de VS en is hard op weg verder te stijgen. Doordat de Model 3 duurder is dan de andere auto’s in de top 10 is het ook het automodel dat de meeste omzet genereert.

Afgelopen jaar zijn er veel Tesla killers aangekondigd. Tot nu toe weet geen van deze voertuigen met verkoopcijfers in de praktijk te overtuigen. Tesla laat voorlopig de concurrentie ver achter zich en heeft als een van de weinige autofabrikanten een elektrisch model dat mee telt in de statistieken van alle auto’s. Tesla is inmiddels ook marktleider in het luxere segment van de Amerikaanse automarkt, geen geringe prestatie voor een bedrijf dat zes jaar geleden zijn eerste massaproductie aankondigde.

China

In China heeft Tesla last van de handelsoorlog tussen de VS en China. China heeft 40% importheffing op de Tesla geplaatst, waardoor de verkopen in China bijna opgedroogd zijn. Tesla zet daarom in op snelle bouw van een nieuwe fabriek in China. De ironie van handelsoorlogen: je wil lokale banen beschermen, maar je exporteert volledige fabrieken… Een fenomeen waar de VS kennis mee maakte toen er vrijwillige exportbeperkingen afgesproken werden met Japan om de marktpositie van Amerikaanse autofabrikanten te beschermen, waarna Japanse automerken fabrieken in de VS openden.

Europa

De Tesla Model 3 is nog niet leverbaar in Europa. Wat betekent dat andere fabrikanten in Europa marktaandeel in het elektrisch segment winnen. Fabrikanten van personenauto’s met brandstofmotor hebben echter wel last van de nieuwe testcyclus, waardoor meerdere modellen momenteel niet leverbaar zijn of zelfs niet geproduceerd worden. Een situatie waar Tesla, maar ook andere fabrikanten van elektrische auto’s van kunnen profiteren. De tijd zal leren of dat daadwerkelijk lukt of dat kopers van luxere personenauto’s wachten tot de bestaande modellen wel voldoen aan de nieuwe testcyclus.

Schikking SEC

Elon Musk kondigde in augustus via Twitter aan dat hij overwoog om Tesla van de beurs te halen tegen een aandelenprijs van US$420. Hij zou daarover in gesprek zijn met het Saoudisch staatsinvesteringsfonds. Dit fonds heeft echter recent een miljard dollar geïnvesteerd in Lucid, een start-up die wil concurreren met Tesla en waarvan de eerste auto’s naar verwachting rond 2020 geproduceerd worden.

Tesla en Musk hebben hun voornemen om Tesla van de beurs te halen laten varen, mede nadat duidelijk werd dat veel bestaande aandeelhouders een minder groot aandeel wilden in een niet beursgenoteerd bedrijf. De Amerikaanse beurstoezichthouder, SEC, heeft wel een onderzoek uitgevoerd naar de aankondiging van Musk. De uitkomst daarvan is een schikking, waarbij zowel Tesla als Musk US$20 miljoen betalen en Musk aftreed als bestuursvoorzitter. Hij blijft wel aan als CEO. Een schuldbekentenis maakte geen onderdeel uit van de schikking met de SEC. Inmiddels heeft de rechtbank aan SEC en Tesla gevraagd om een onderbouwing van de schikking.

Energieopslag en energieopwekking

Over de zonnepanelenfabriek van Tesla is weinig nieuws bekend. Bij energieopslag is duidelijk dat Tesla tegen de grenzen van de productiecapaciteit aanloopt. Reden voor Panasonic om vervroegd te investeren in nieuwe productielijnen, waarmee de totale productiecapaciteit op 36 GWh per jaar komt, en voor Tesla om te investeren in nieuwe machines en robots om de accu’s van Panasonic samen te voegen tot accupakketten voor gebruik in de auto’s. Of de capaciteitsuitbreiding voldoende is voor Tesla om ook de vraag naar energieopslagsystemen weer aan te kunnen, of dat de focus op accu’s voor de elektrische auto’s blijft liggen is op dit moment onduidelijk.

Conclusie

Tesla heeft in het derde kwartaal van 2018 twee belangrijke doelstellingen voor de productie en aflevering van personenauto’s gehaald. De productieproblemen lijken daarmee onder controle, al resteren er nog wel uitdagingen in de aflevering en bij de reparatie van personenauto’s. Ook is nog onduidelijk of Tesla winst heeft gemaakt in het derde kwartaal van 2018 en of de kasstroom positief is. Toch is steeds duidelijker dat Tesla massaproductie van personenauto’s onder de knie heeft. Het wachten is op een antwoord van de concurrentie dat verder gaat dan conceptauto’s en bestaat uit verkoopcijfers van elektrische of waterstofauto’s.

Dit bericht is geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.

De elektrificatie van transport

20171016_174350In een vorig bericht besteedde ik aandacht aan Tesla. Dit keer zoom ik uit naar de ontwikkelingen in elektrische mobiliteit. De basis hiervoor wordt gevormd door dit artikel van Michael Liebreich, oprichter van Bloomberg New Energy Finance (BNEF).

Elektrisch vervoer: de ontwikkelingen tot nu toe

In 2016 voorspelde BNEF dat er in 2040 406 miljoen elektrische auto’s zullen rondrijden, terwijl er tot begin dat jaar wereldwijd minder dan 1 miljoen verkocht waren. De meeste energie en transport onderzoekers vonden BNEF te optimistisch over de groei van elektrische auto’s. Inmiddels is het aantal verkochte elektrische auto’s wereldwijd opgelopen tot vier miljoen en BNEF verwacht dat de volgende miljoen voertuigen binnen zes maanden verkocht zullen zijn. Veel energie en transport onderzoekers hebben hun verwachtingen fors naar boven bijgesteld. Het Internationaal Energie Agentschap voorspelde in 2016 dat er in 2030 23 miljoen elektrische auto’s rond zouden rijden, In 2017 hebben ze dit bijgesteld naar 127 miljoen in 2030 en 280 miljoen in 2040. BP heeft zijn voorspelling voor 2035 bijgesteld van 72 miljoen naar 210 miljoen. Zelfs de OPEC heeft zijn voorspelling bijgesteld van 46 miljoen naar 252 miljoen in 2040. Ook BNEF heeft zijn voorspelling naar boven bijgesteld naar 560 miljoen voertuigen in 2040. Een groeiend aantal autofabrikanten richt zich daarom op elektrisch rijden, bijna allemaal hebben ze een forse inhaalslag te maken t.o.v. hun Chinese concurrenten en ten opzichte van Tesla. Deze laatste heeft met de Model 3 inmiddels het model in handen dat in de VS de meeste omzet oplevert en de nummer 5 positie bezet in de verkoopstatistieken per model (SUV en pickup trucks buiten beschouwing latend). Van januari tot en met juli is Tesla wereldwijd de nummer 2 verkoper van elektrische auto’s, achter Renault-Nissan Mitsubishi. Het Chinese BYD is wereldwijd nummer 3 (met meer dan 20.000 verkochte auto’s in China in augustus). Van alle elektrische auto’s is 46% van Chinese makelij. Recent haalde nieuwkomer Lucid  1 miljard dollar aan financiering op bij het Saoudisch staatsfonds en NIO haalde 1,3 miljard dollar op met een beursgang.

Elektrificatie van andere voertuigen

Hoewel de aandacht vooral uitgaat naar elektrische personenauto’s heeft de groei ook gevolgen voor andere segmenten van de mobiliteitssector. In 2016 was al wel zichtbaar dat elektrische fietsen een forse markt vormden, met alleen in China al 200 miljoen verkochte exemplaren. Het blijft dan ook zonde dat Nederland in 2009 koos om 30 miljoen te steken in elektrische auto’s in plaats van in elektrische fietsen. 20171201_122521

Wat minder zichtbaar was in 2016 was de ontwikkeling van elektrische bussen. Er zijn inmiddels bijna 400.000 elektrische bussen op de weg, waarvan 99% in China rijdt. Elektrische bussen zijn goed voor 17% van de Chinese vloot en in een stad als Shenzen rijden inmiddels geen dieselbussen meer. Deze groei van elektrische bussen begint de olieindustrie inmiddels pijn te doen. Volgens berekeningen van BNEFzorgen 1.000 elektrische bussen op de weg voor zo’n 60.000 liter minder vraag naar diesel per dag. Dat betekent dat de 400.000 elektrische bussen goed zijn voor een daling van de dagelijkse vraag naar diesel met zo’n 24 miljoen liter en de groei van elektrische bussen zet door. Zo heeft Parijs eind vorig jaar 1.000 elektrische bussenbesteld, die vanaf 2020 in de dienstregeling opgenomen worden. Ook in Europa, de VS, Canada en Zuid-Amerika worden de voordelen van elektrische bussen voor lokale luchtkwaliteit en geluidsoverlast dus gezien. Daarbij zijn volgens BNEF de totale kosten over de levensduur van elektrische bussen vaak al lager dan van dieselbussen.

Ook bij bestelbussen is de trend naar elektrificatie ingezet. Een paar jaar geleden nam DHL Deutsche Post nog het bedrijf StreetScooter over om zelf elektrische bestelbussen te produceren, omdat ze geen producent konden vinden die elektrische bestelbussen wilde leveren. Dit jaar opende StreetScooter een tweede fabriek om de vraag van andere bedrijven aan te kunnen. Hoewel de aantallen nog klein zijn werken Daimler, Volkswagen, Ford en andere autofabrikanten inmiddels hard om de achterstand op StreetScooter, Nissen en Renault in te halen.

Elektrificatie van vrachtwagens

In mijn artikel over Tesla schreef ik al dat Tesla werkt aan een elektrische vrachtwagen. Maar daarin is Tesla zeker niet de enige die werkt aan een Class 8 semi-trailer met een actieradius van 800 kilometer. Deze zomer onthulde Daimler’s dochterbedrijf Freightliner de eCascadia, een Class 8 semi-trailer met een actieradius van 400 kilometer. Eerder dit jaar introduceerde Daimler al z’n Fuso eCanter, een 7,5 ton vrachtwagen voor de Europese markt. Ook Volvo, Scania, PaccarDAF/VDL en Cummins werken aan elektrische vrachtwagens voor alle gewichtsklassen.

Ook bij zwaarder materieel, zoals dat bijvoorbeeld wordt ingezet in de mijnbouw, wordt gekeken naar elektrificatie. Zo werkt Volvo aan elektrische versies voor verschillende mijnbouwvoertuigen, hebben de Amerikaanse bedrijven Artisan Vehicles en Kirkland Lake samen een elektrische 40 tons truck voor de mijnbouw ontwikkeld en hebben twee Zwitserse bedrijven een Komatsu 605-7 omgebouwd naar elektrisch.  Ook Goldcorp Inc. test elektrische voertuigen in een van zijn mijnen in Canada. De brandstof- en CO2 besparing van deze omslag in de mijnbouw kan groot zijn. Het brandstofgebruik van een Komatsu 605-7 is 50.000 tot 100.000 liter diesel per jaar, goed voor zo’n 131 tot 262 ton CO2 uitstoot. Grofweg zorgt een omgebouwde Komatsu 605-7 voor net zo’n grote daling in de vraag naar diesel als 5 elektrische bussen.

Elektrificatie van scheepvaart

De afgelopen twee jaar is ook de elektrificatie van de scheepvaart op gang gekomen. Veel commentaren zien hier nog steeds niets in, omdat de transportafstanden van schepen te lang zou zijn voor elektrificatie. Deze critici missen volgens Liebreich het punt: er zijn voldoende schepen die nooit lange afstanden varen. Denk aan veerponten, binnenlands scheepvaartverkeer en sleepboten, of aan pleziervaartuigen. Michael Liebreich verwacht dat deze schepen vroeger of later over zullen schakelen op een elektrische aandrijving. De eerste voorbeelden zijn er al. In Noorwegen varen al elektrische veerponten en ook in Amsterdam gaat een elektrische veerpont varen. Rolls-Royce heeft sinds 2010 15MWh aan schepen met energieopslagsystemen gerealiseerd en verwacht een verdubbeling in 2019. Marktleider voor accu’s voor schepen Corvus Energy breidt zijn productiecapaciteit ondertussen uit naar 600 MWh per jaar. Noorwegen is wereldmarktleider in de elektrificatie van schepen en heeft grote plannen.

Elektrificatie van de luchtvaart

Nog onwaarschijnlijker dan bussen, vrachtwagens en de scheepvaart is de ontwikkeling van elektrisch vliegen. Het gaat dan zowel om kleine toestellen die verticaal kunnen opstijgen en landen (vliegende taxi’s), als om grotere vliegtuigen voor de lange afstand. Voordat je in de commentaren gaat schrijven dat de energiedichtheid lithium-ion batterijen slechts 2% van kerosine is raad ik je aan het artikel van Michael Liebreich te lezen.

Inmiddels werkt een tiental bedrijven aan elektrische vliegtuigen voor de langere afstand en ruim 40 bedrijven werken aan vliegende taxi’s. Desondanks laat de marktintroductie van elektrische vliegtuigen nog wel even op zich wachten.

Conclusie

Wat deze ontwikkelingen wel duidelijk maken is dat de prijsval en kwaliteitsverbetering van lithium-ion accu’s ertoe leidt dat de markt wijzigt. Was lithium-ion 15 jaar geleden voorbehouden aan mobiele telefoons, inmiddels hebben ze vaste grond aan de voeten in elektrische fietsen, elektrische scooters, stadsbussen en personenauto’s. Vanuit deze markten worden nieuwe markten ontwikkeld, zoals bestelbussen, vrachtauto’s, scheepvaart en luchtvaart. Met de toenemende kansen voor elektrificatie van transport op korte afstanden (tot zo’n 400 kilometer) dalen volgens Liebreich de kansen voor waterstof voor korte afstanden.

Dit bericht is geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.

De achtbaan die Tesla heet

De afgelopen 3 jaar hebben we weinig aandacht aan Tesla besteed op Sargasso, het laatste artikel dateert uit 2016. Ondertussen heeft het bedrijf zich wel stevig doorontwikkeld. De afgelopen weken stond Tesla stevig in de belangstelling door de publicatie van de cijfers van het 2e kwartaal van 2018 en door opmerkingen van topman Elon Musk dat hij Tesla van de beurs wil halen. Tijd voor een uitgebreidere update over het bedrijf. Waarbij ik niet pretendeer volledig te zijn en bij voorbaat ook vastgesteld wil hebben dat ik geen aandelen in Tesla bezit en ook geen Teslarijder ben.

Geschiedenis Tesla

Tesla werd in 2003 opgericht door Martin Eberhard en Marc Tarpenning om een elektrische sportwagen op de markt te brengen. Een jaar later investeerde Elon Musk, die fortuin heeft gemaakt als mede-oprichter van PayPal, een groot bedrag in het bedrijf en leidde hij de ontwikkeling van de Tesla Roadster. In oktober 2008 werd Musk zelf CEO en investeerde hij nogmaals een fors deel van zijn privé vermogen in Tesla. In de jaren daarop haalde Tesla verscheidene malen geld op bij investeerders, partners en de Amerikaanse overheid om de verdere ontwikkeling te financieren. In 2009 leende Tesla $465 miljoen van het het Department of Energy.

Op 26 maart 2009 onthulde Tesla Motors het Model S, een prototype van een elektrische sport sedan. In juni 2010 ging Tesla naar de beurs. De basisversie van de Model S had in 2012 een actieradius van 300 kilometer, maar de huidige uitvoeringen hebben een bereik variërend van 420 kilometer tot ruim 613 kilometer. In het begin van 2013 bevond Tesla zich in een crisis omdat zij niet in staat was de reserveringen om te zetten in daadwerkelijke verkopen. Musk bereidde een verkoop van Tesla aan Google voor, tijdens het uitwerken van de details trokken de verkopen aan en rapporteerde Tesla z’n eerste winstgevende kwartaal. Hierdoor steeg de beurskoers en was Tesla in staat om leningen af te betalen en een bankroet af te wenden. In februari 2012 onthulde Tesla Model X, een elektrische SUV. Tesla leverde de eerste Model X auto’s in 2015.

In 2016 onthulde Tesla de Model 3, een elektrische compacte sedan. Het basismodel van de auto kost $35.000. Binnen een paar weken na de aankondiging had Tesla meer dan 30o duizend reserveringen ontvangen. De productie en levering van de Model 3 is halverwege 2017 begonnen.

Bet the company: Opschalen productie Tesla Model 3

De strategie van Tesla met elektrische auto’s is om van luxe voertuigen toe te werken naar betaalbare voertuigen. Met de Model 3 is Tesla aangeland in het prijssegment van de kleine sedan. De productie en verkoop van dit model moet Tesla winstgevend krijgen. CEO Elon Musk geeft in een interview met Bloomberg aan dat dit een ‘bet the company’ situatie betreft. Als het niet lukt om de productie op te schalen rest weinig anders dan het faillissement van Tesla.

Een van de belangrijkste uitdagingen die Tesla heeft is daarom het opschalen van de productie van de Tesla model 3. Bij de opschaling is Tesla meerdere keren tegen problemen aangelopen, waardoor de verwachte aantallen leveringen tegenvielen. Dit werd onder andere veroorzaakt door problemen bij het produceren van de accupakkettenen doordat Tesla de productie veel verder had geautomatiseerd dan gebruikelijk bij autofabricage. Inmiddels heeft Tesla de productie van accupakketten onder controle en heeft het zijn productieproces aangepast, waarbij een deel van de automatisering is teruggedraaid.

Elon Musk had al eerder aangegeven dat Tesla vanaf een productieniveau van 5.000 Model 3’s per week een positieve cashflow en winst kan gaan maken. Vlak voor sluiting van het tweede kwartaal van 2018 wist Tesla de productie op dit doel van 5.000 Model 3’s per week te krijgen. Tesla streeft ernaar om de productie van de Model 3 in de loop van 2019 op te schroeven naar 10.000 stuks per week. Verschillende analyses geven aan dat de kostprijs bij een dergelijk volume rond de $28.000 ligt, waardoor Tesla op de Model 3 winst maakt. Het basismodel van de Tesla 3 kost $35.000, maar is nog niet leverbaar.

Marktaandeel Tesla

Cleantechnica, dat Tesla al langere tijd volgt en een behoorlijk track record heeft in het inschatten van de verkoop van elektrische auto’s, schat dat Tesla in juli zo’n 13.500 Model 3’s leverde in de VS. Daarmee heeft Tesla 23% van deze markt in handen en is de Model 3 het best verkopende model in de categorie kleine en middelgrote luxe personenauto’s. Ook op merkniveau steekt Tesla boven de andere merken uit. Gevolgd door BMW (9.502), Audi (7.982), Mercedes (7.517) en Lexux (7.348). Cleantechnica schat dat de Tesla Model 3 in juli in de top 10 van best verkopende auto’s van de VS stond.

Het feit dat Tesla aangeeft dat het de productie van Powerwalls terug gaat schroeven om voldoende accu’s te hebben voor de productie van elektrische auto’s is een aanwijzing dat Tesla verwacht dat het zijn productie op peil kan houden, of zelfs verhogen. Ook de aankondiging van partner Panasonic dat het de capaciteit voor productie van energieopslag in de Gigafactory met 30% gaat uitbreiden duidt daar op.

Behalve de Model 3 produceert Tesla ook nog steeds de Model S en de Model X. De Model S concurreert met grote luxe personenauto’s. De verwachte vraag naar de Model S was 20.000 auto’s per jaar, inmiddels bedraagt de vraag 50.000 stuks. Ook in dit marktsegment is Tesla inmiddels marktleider in de VS en verkocht Tesla in 2017 bijna 29.000 stuks. Mercedes verkocht in 2017 van zijn S-Class een kleine 16.000 stuks in de VS. BMW, die in 2016 een vernieuwde versie van zijn vlaggenschip de BMW 7 uitbracht, zag de verkoop daarvan in 2017 met ruim een kwart dalen ten opzichte van 2016. Voor de Model X waren de verwachtingen met 10-15.000 stuks wat lager, maar de vraag ligt momenteel ook rond de 50.000 per jaar. In beide gevallen is de vraag naar Tesla’s auto’s dus hoger dan oorspronkelijk verwacht.

Mercedes kan de tegenvallende verkopen bij de luxe personenauto’s opvangen met de winsten en omzet uit vrachtauto’s en kleinere modellen. BMW kan dit niet, doordat zij vooral luxe personenauto’s produceren, naast de veel kleinere Mini (fout herstelt m.b.v. oplettende lezer van Sargasso). Het wordt dan ook interessant om te zien hoe de verkopen van BMW zich komend jaar ontwikkelen nu Tesla een concurrerend model heeft in de volle range van BMW.

statistic_id287753_large-luxury-vehicle-sales-by-model-in-the-united-states-2017-404x300
Een bijschrift invoeren

Verkoop grote luxe personenauto’s VS 2017. Bron: Statista

Energieopslag

Behalve elektrische auto’s levert Tesla ook energieopslag. Sommigen vragen zich zelfs af of Tesla niet beter te beschouwen is als leverancier van energieopslag of als energiebedrijf. In Zuid-Australië ging Musk een weddenschap aan om binnen 100 dagen een energieopslagsysteem op te leveren, bij vertraging zou het systeem gratis geleverd worden. Tesla wist het systeem binnen de gestelde tijd op te leveren. Inmiddels draait het systeem twee kwartalen mee in de elektriciteitsmarkt van Zuid-Australië. Het systeem levert naast energieopslag ook netwerkdiensten. De inschatting van analisten van Reneweconomy op basis van het eerste half jaar is dat Tesla’s Big Battery zo’n 18 miljoen Australische dollar (11,5 miljoen Euro) per jaar winst maakt. Een uitleg van hoe er geld wordt verdiend met het energieopslagsysteem vind je hier.

Het systeem heeft ook al meerdere keren zijn waarde bewezen door de snelheid en de accuraatheid van reageren op netwerkproblemen, zoals het wegvallen van conventionele centrales. Daarbij vervangt het systeem de rol van de piekcentrales niet, maar geeft deze wel de tijd om te reageren. Ook lijkt het er op dat het toevoegen van de Tesla Big Battery aan het elektriciteitsnetwerk het moeilijker maakt voor exploitanten van gascentrales om forse overwinsten te maken op de markt voor netwerkdiensten. De prestaties van de Tesla Big Battery leidt er ook toe dat netwerkbeheerders en toezichthouders in de VS anders naar het netwerk gaan kijken. Waarbij energieopslagsytemen, zoals de Tesla Big Battery, als eerste verdedigingslinie gaan functioneren bij uitval van een conventionele energiecentrale. Door de snelheid waarmee batterijen kunnen reageren op het wegvallen van een conventionele centrale krijgen piekcentrales meer tijd om in te springen, terwijl het netwerk op spanning wordt gehouden.

Inmiddels werken ook verschillende mkb-bedrijven in Australië aan plannen om offgrid te gaan met behulp van de Tesla Powerwall. Tesla is daarnaast betrokken bij plannen om in Australië een virtuele energiecentrale van 250 MW op te zetten. Hierbij worden zonnepanelen en thuisaccu’s virtueel gecombineerd tot een grote centrale. Dit is vergelijkbaar met wat Eneco voor ogen staat met Crowdnett. Ook in Amerika is Tesla betrokken bij projecten voor energieopslag. In Californië sloot Tesla een contract met elektriciteitsbedrijf PG&E voor een energieopslagsysteem van 730 MWh. De installatie moet 4 uur lang 182,5 MW kunnen leveren. Dit kan opgehoogd worden naar 6 uur, waarmee het energieopslagsysteem een omvang van 1,1 GWh zou krijgen. Deze plannen zijn nog niet goedgekeurd door de toezichthouder. In Samoa heeft Tesla een nieuw stuk software en hardware in gebruik genomen om het eiland te helpen bij het bereiken van 100% groene stroom.

Tesla Solar

In 2016 nam Tesla het zonne-energiebedrijf Solar City over. Het bedrijf werd geïntegreerd in Tesla. In 2017 kondigde Tesla een zonnedak aan, dat esthetisch een grote vooruitgang moet worden ten opzicht van bestaande zonnepanelen. De productie van deze zonnedaken zou halverwege 2018 moeten starten. Het lijkt er echter op dat Tesla hierbij ook tegen opschalingsproblemen in de productie aanloopt. Panasonic, dat de zonnecellen produceert voor de zonnedaken van Tesla, heeft recent aangegeven andere kopers te zoeken voor de zonnecellen die ze produceren in Tesla’s fabriek in Buffalo.

Kwartaalcijfers

Nu Tesla 5.000 Model 3’s per week produceert verwacht Musk dat het ergste deel van de ‘production hell‘ achter de rug is. Tesla verwacht dat de productie van Model 3’s in het derde kwartaal (juli-september) op 50.000–55.000 komt te liggen. Het aantal leveringen kan hoger liggen, doordat een deel van de voertuigen die in het tweede kwartaal geproduceerd zijn nog op transport zijn naar de klant. Daarboven produceert Tesla ongeveer 1.000 Model X en Model S’s per week, wat het totaal momenteel op 7.000 voertuigen per week brengt. Elon Musk gaf bij de toelichting op de kwartaalcijfers aan:

From an operating plant standpoint, from onwards I really want to emphasize our goal is to be profitable and cash flow positive for every quarter going forward.

Als kanttekening gaf Musk wel aan dat dit los is van het optreden van een force majeur, zoals economische recessies. Het is Tesla ook gelukt om liquide middelen te behouden. Aan het eind van het tweede kwartaal $2,2 miljard aan liquide middelen. Gecombineerd met de verwachting van Musk dat Tesla in het derde kwartaal een positieve kasstroom zal kennen betekent dit dat Bloomberg z’n artikel over de ‘cashburn rate’ van Tesla nodig aan moet passen. De beurskoers van Tesla steeg 16% na de presentatie van de jaarcijfers. Dit leverde speculanten een verlies van 2 miljard dollar op. Dat wil overigens niet zeggen dat iedereen overtuigd is van de cijfers van Tesla of van de toekomstkansen van Tesla. Wie zelf met de cijfers van Tesla wil spelen kan hier terecht.

Vorige week maakte Elon Musk bekend te overwegen om Tesla van de beurs te halen om zo de druk van kwartaalcijfers en speculanten te verminderen. Daardoor kan Tesla zich richten op het uitvoeren van zijn strategie, het opschalen van de productie en het ontwikkelen van nieuwe producten. Hoe dit precies vorm zou moeten krijgen is op moment van schrijven onduidelijk. Musk geeft aan dat hij bestaande aandeelhouders graag wil behouden, ook als het bedrijf van de beurs gaat. De ongebruikelijke manier om dit via Twitter bekend te maken is volgens sommige analisten een van de redenen waarom het beter is als Tesla van de beurs verdwijnt. Al is op dit moment onduidelijk hoe Tesla dit denkt te financieren en betwijfelen analisten de haalbaarheid van het plan. Elon Musk heeft zelf 20% van de aandelen in handen, reden dat de raad van bestuur inmiddels aangegeven zou hebben dat Musk (tijdelijk) een stap terug moet doen als topman van Tesla. Ook hebben de Amerikaanse beursautoriteiten inmiddels een onderzoek ingesteld naar mogelijke koersmanipulatie.

Toekomstplannen

Tesla maakte afgelopen jaar ook bekend verschillende nieuwe markten te willen betreden, waaronder die voor vrachtauto’s. De eerste Tesla Semi’s (elektrische vrachtwagens) rijden inmiddels en het bedrijf werkt aan een pick-up. Tesla wil het ontwerp van de Tesla Truck (de pick-up) in maart 2019 gereed hebben. Al moet daar bij gezegd worden dat Tesla zijn planningen niet altijd haalt.

De Tesla Semi komt in twee versies, één met een actieradius van 475 km, de ander met een actieradius van 800 km. De Tesla Semi is naar verwachting pas leverbaar in 2019, maar er zijn al behoorlijk wat pre-orders door bedrijven geplaatst. Tot de bestellers van het eerste uur behoren onder andere Walmart, Pepsi, Anheuser-Busch, DHL, FedEx en UPS. Jim Monkmeyer, president Transportation bij DHL Supply Chain gaf in een interview met Reuters aan dat hij een forse kostenreductie verwacht van de Tesla Semi ten opzichte van een dieselvrachtwagen:

We are estimating that we could have pay back within a year-and-a-half based on energy usage as well as lower maintenance cost. The maintenance savings can be enormous as well. Just because the engines are much simpler in terms of the number of parts and the complexities of the parts

Wat overigens niet wil zeggen dat DHL van plan is om volledig over te stappen op de Tesla Semi. Het geeft wel aan dat er forse concurrentie op komst is voor zowel diesel als waterstof in het vrachtverkeer. Tesla zelf geeft aan te rekenen op de verkoop van 100.000 Tesla Semi’s per jaar voor 2022. Wanneer Tesla enkel in de VS levert zou dat een marktaandeel van 33% betekenen. Tesla zal zijn Semi echter wereldwijd leveren, dus het marktaandeel zal navenant lager zijn.

Ondertussen heeft Tesla recent ook aangekondigd dat het een nieuwe fabriek gaat bouwen in China en dat het in gesprek is met verschillende overheden voor een geschikte locatie voor een fabriek in Europa. De Chinese fabriek moet jaarlijks zo’n 500.000 voertuigen produceren voor de Chinese markt. Tesla wil de plannen volledig lokaal financieren. Van de Europese plannen zijn mij vooralsnog geen details bekend.

Conclusie

Het is nog te vroeg om te zeggen dat Tesla het gaat redden. Veel hangt af van de resultaten van de komende twee kwartalen. Als het Tesla daadwerkelijk lukt om een positieve kasstroom te realiseren, winst te maken, de productie van de Tesla Model S en het zonnedak op te voeren, dan zijn de vooruitzichten goed. De wereldwijde verkoop van elektrische auto’s stijgt fors en Tesla steekt het Chinese BYD naar de kroon om de grootste producent van elektrische auto’s ter wereld te worden. Daarnaast heeft Tesla heeft een stevig aandeel in de verkoop van nieuwe kleine, middelgrote en grote luxe personenauto’s in de VS, en een behoorlijk gevulde orderportefeuille voor alle huidige modellen, de toekomstige Tesla Semi en voor energieopslagsystemen in de boeken.

Daar staat tegenover dat Tesla in 2018 en 2019 $1,8 miljard aan leningen moet terugbetalen, tenzij een deel daarvan alsnog geconverteerd wordt. Als Tesla vanaf nu de kasstroom per saldo op nul weet te houden betekent dat dat Tesla zo’n $400 miljoen aan kasgeld beschikbaar heeft tot eind 2019 (de huidige $2,2 miljard in kas minus $1,8 miljard aan aflossingen), bij een positieve kasstroom wordt dat meer. Tesla zal ook investeringen moeten doen om de productie van z’n zonnedak en de Tesla Semi op gang te brengen. Een positieve kasstroom zal dan ook zeer welkom zijn, omdat Tesla dan geen geld hoeft te lenen voor het opschroeven van de productie in de VS.

Zelfs als Tesla het niet redt heeft het bedrijf autofabrikanten, olie- en gasbedrijven en elektriciteitsbedrijven in de VS en Europa een forse zet gegeven in de richting van elektrisch vervoer. Het aantal elektrische automodellen zal de komende jaren fors toenemen en ShellTotal en BP werken ieder aan elektrische laadinfrastructuur. Ook elektriciteitsbedrijven zetten inmiddels vol in op deze markt.

Artikel is geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.