GeenStijl zakt voor rekentoets

Vandaag publiceerde GeenStijl een bericht dat GroenLinks zou liegen over de lastenverzwaring voor burgers. Er valt een hoop af te dingen op het stuk, maar laat ik beginnen met deze passage over het bedrag per huishouden:

8 miljard is bijna 500 euro per Nederlander per jaar, inclusief baby’s en bejaarden. Zeg maar gerust 2000 euro per belastingbetalend huishouden, en dat per jaar. Ofwel: GroenLinks kost u bijna een netto modaal maandsalaris per jaar.

GroenLinks verhoogt inderdaad de uitgaven aan de SDE+ met 8 miljard jaar in 2030 ten opzichte van het basispad van PBL, en die verzwaring vind inderdaad grotendeels na de komende kabinetsperiode. Laten we eerst eens kijken naar wat dit werkelijk doet met de gemiddelde energierekening. Te beginnen met de statistieken en de bronbestanden. Ik sluit stiekem af.

Energieverbruik gemiddeld gezin en hoogte opslag duurzame energie

Volgens Milieucentraal verbruikt een gemiddeld gezin in Nederland 3.300 kilowattuur elektriciteit en 1.500 kubieke meter gas per jaar.

In onderstaande tabel staat de opslag duurzame energie (ODE) per kubieke meter gas en per kilowattuur elektriciteitsverbruik. Voor GroenLinks is het tarief genoemd in 2030, zoals genoemd in de doorrekening van PBL (tabel 8.3, pfd), bij het basispad gaat het om het tarief in 2023. Ik meen me te herinneren dat PBL ook de tarieven van de ODE in 2030 gemeld heeft, maar die kom ik niet tegen in openbare stukken. Voor de hoogte van de ODE in 2023 baseer ik me daarom op de Nota naar aanleiding van verslag van Wet opslag duurzame energie in verband met vaststelling tarieven voor 2017. Ook staat in de tabel de gemiddelde energiebesparing die in 2030 gehaald wordt t.o.v. het huidig verbruik.

 Wat Basispad (2023) GroenLinks Eenheid
ODE gas 0,058 0,176 Euro/m3
ODE elektriciteit 0,023 0,109 Euro/kWh
Energiebesparing in 2030 20%

Aantal inwoners en huishoudens

GeenStijl gaat uit van 16 miljoen inwoners (8 miljard gedeeld door 500) en een gemiddelde omvang per huishouden van 4 personen (2000 gedeeld 500). Een factcheck op deze cijfers bij CBS levert onderstaande gegevens op voor 2016.

Aantal inwoners en huishoudens volgens CBS (stand 2016) en GeenStijl.

CBS GS
Aantal inwoners 16.979.120 16.000.000
Aantal huishoudens 7.720.787 4.000.000

Ik snap dat het kniesoren is, maar als je factchecked zorg dan dat je zelf je feiten op orde hebt… Dat GeenStijl een miljoen inwoners niet meetelt op een totaal van 17 miljoen is tot daaraantoe, maar 3,7 miljoen huishoudens buiten beschouwing laten op een totaal van 7,7 vind ik wat te gortig.

Tarieven Opslag Duurzame Energie GeenStijl

Naar aanleiding van commentaar op twitter dat de  berekeningen lastig te volgen zijn een simpelere berekening. Hoe hoog is het tarief voor de opslag duurzame energie in het basispad, hoe hoog is het bij GroenLinks en hoe hoog zouden ze moeten zijn om per gezin 2.000 Euro extra kwijt te zijn ten opzichte van het basispad van het PBL. Zie hieronder het resultaat, waarbij geen rekening is gehouden met 20% energiebesparing:

Tarief Hoeveelheid Basispad GL GS
Gas 1500 €0.058 €0.176 €0.610
Elektriciteit 3300 €0.023 €0.109 €0.378
Kosten per gezin €162.90 €623.70 €2,162.90
Extra kosten per gezin t.o.v. basispad €460.80 €2,000.00

Als rekening gehouden wordt met de 20% energiebesparing die GroenLinks bereikt in 2030 nemen de verschillen tussen wat GeenStijl berekent en waar PBL voor GroenLinks op uitkomt enkel maar toe. Terwijl de extra kosten per gezin bij GroenLinks dalen (want minder gas- en elektriciteitsverbruik):

Tarief Hoeveelheid Basispad GL GS
Gas 1200 €0.058 €0.176 €0.763
Elektriciteit 2640 €0.023 €0.109 €0.472
Kosten per gezin €163 €499 €2,163
Extra kosten per gezin t.o.v. basispad €336 €2,000

De energierekening

Dan nu de energierekening. Eerst maar eens de hoeveelheden. Op basis van Milieucentraal kom ik uit op een verbruik van 1500 m3 gas jaar en 3300 kWh elektriciteit per jaar voor een gemiddeld huishouden. Onder de aanname dat de energiebesparing van GroenLinks gelijkelijk verdeeld is over alle sectoren, daalt het energieverbruik in 2030 met 20% t.o.v. het basispad. Ik heb deze gelijkelijk verdeeld over gas en elektriciteit, al verwacht ik dat het gasverbruik harder zal dalen.

Dan de energieverbruiken waar GeenStijl mee rekent. Om uit te komen op de 500 Euro hogere kosten per persoon (bij 16 miljoen inwoners) t.o.v. het basispad die GeenStijl noemt kom ik met de tarieven uit tabel 8.3 van de doorrekening uit op een energieverbruik per huishouden van 6510 m3 gas en 14.322 kWh elektriciteit (er van uitgaande dat het energieverbruik in 2030 van Geenstijl gelijk is aan het energieverbruik dat ze nu als gemiddeld energieverbruik hanteren). GeenStijl gaat in haar berekening dus uit van een energieverbruik dat ruim 4 keer zo hoog ligt als een gemiddeld huishouden. Lijkt me zelfs voor de niet zo milieubewuste achterban van GeenStijl wat veel… Al is het minder dan waar ik op Twitter op uit kwam. Ook ik maak wel eens een rekenfout, zeker in een vertraagde trein, dus reken mijn cijfers gerust na).

Verbruik Basispad GL excl. besparing GL incl. besparing Basispad GS GS GL
Gas (m3/jaar) 1500 1500 1200 6510 6510
Elektriciteit (kWh/jaar) 3300 3300 2640 14322 14322

De hogere tarieven voor de ODE hebben de volgende effecten op de energierekening:

Extra kosten Basispad GL excl. besparing GL incl. besparing Basispad GS GS GL
Gas €87 €264 €211 €378 €1,146
Elektriciteit €76 €360 €288 €329 €1,561
Totaal €163 €624 €499 €707 €2,707
Verschil t.o.v. basipad €0 €461 €336 €544 €2,544

Zoals te verwachten is heeft de verhoging van de ODE effect op de energierekening in 2030. Voor een gemiddeld huishouden gaat het om €461 per jaar, als rekening wordt gehouden met het effect van energiebesparing wordt dat €336. Heel andere bedragen dan de 2.000 Euro per huishouden van GeenStijl, die alleen al door hun enorme inschattingsfout van het energieverbruik per huishouden er meer dan 500 Euro naast zitten voor het basispad…

Een derde fout die GeenStijl maakt is dat ze enkel kijken naar huishoudens. Alleen verhoogt GroenLinks niet alleen de ODE heffing, maar vervlakt ze ook de tarieven (GL_12 en GL_13, pagina 111 van de doorrekening). Van de 8 miljard extra kosten komt daardoor 44% bij huishoudens terecht, en als rekening gehouden wordt met energiebesparing slechts 32%. Per persoon is de verhoging van de energierekening Euro 210 per jaar, of 153 als rekening gehouden wordt met energiebesparing. Dat is minder dan de helft van het bedrag dat GeenStijl noemt.

GL excl. besparing GL incl. besparing GS GL Verschil
Extra kosten SDE+ €8 mljrd €8 mljrd €8 mljrd €0
Waarvan huishoudens €3,6 mljrd €2,6 mljrd €8 mljrd €4,4 mljrd
Per persoon €210 €153 €500 €290
Per huishouden €461 €336 €2,000 €1,539
Aandeel huishoudens 44% 32% 100%

In bovenstaande berekening is geen rekening gehouden met het verlagende effect dat duurzame energie kan hebben op de groothandelsprijs, of met een snellere prijsdaling van duurzame energietechnologie of energieopslag dan PBL voorziet.

Alternatieve berekening energieverbruik GeenStijl

Je kan het energieverbruik waarmee GeenStijl heeft gerekend ook bepalen door uit te gaan van een stijging van 2.000 Euro per GeenStijl gezin ten opzichte van het basispad van PBL. Het gasverbruik wordt dan 5.200 m3 per jaar en het elektriciteitsverbruik ruim 11 duizend kWh, tegen 1500 m3 gas nu en 3300 kWh. Dat is nog steeds bijna 2,5 keer zo veel als het huidige energieverbruik per huishouden. In combinatie met een energiebesparing in 2030 van 20% niet zo heel realistisch.

De energierekening per huishouden komt er dan als volgt uit te zien:

Verschil tov basispad PBL GL excl. besparing GL incl. besparing GS PBL basispad GS GL
Extra kosten SDE+ €8 mljrd €8 mljrd €8 mljrd €8 mljrd
Waarvan huishoudens €3,6 mljrd €2,6 mljrd €3,1 mljrd €8 mljrd
Per persoon €210 €153 €183 €500
Per huishouden €461 €336 €402 €2,000
Aandeel huishoudens 44% 32% 39% 100%

Nog steeds een fors verschil met de berekening van PBL. Alleen al het verschil in basispad is hoger dan de stijging van de energierekening in 2030 bij GroenLinks,

Waarom pas na 2021 verhogen?

GroenLinks heeft bij het PBL een oplopende uitgaven tempo voor de SDE+ ingeleverd, waarbij we voor het gemak een lineaire ophoging naar maximaal 8 miljard Euro bovenop het basispad hadden voorgesteld tot 2030. Een voorlichter van het PBL hierover tegen de Volkskrant:

De ODE-heffing levert geld op voor subsidies, maar projecten krijgen die pas als energie wordt opgewekt. En voordat, bijvoorbeeld, een windmolenpark draaiende is en subsidie kan krijgen, ben je snel vier jaar verder.’

De heffing pas verhogen na 2020 is dus niet stiekum, maar je neerleggen bij het oordeel van de rekenmeesters van PBL, zoals ook De Volkskrant concludeert.

Mijn conclusie

GeenStijl heeft zijn statistieken niet op orde. Of het nu gaat om het energieverbruik per huishouden of het aantal huishoudens, in beide zit een forse afwijking van de officiële cijfers van CBS en Milieucentraal. Ook heeft GeenStijl enkel gekeken naar effect op ODE voor huishoudens, zonder te kijken naar de daadwerkelijke ODE tarieven die in de doorrekening van PBL staan. GeenStijl heeft ook niet de moeite genomen om PBL of CPB te benaderen met de vraag of zij een verklaring hebben voor de ophoging van de ODE na 2021, wat de Volkskrant wel heeft gedaan.

De spreadsheet met mijn berekeningen vind je hier.

 

EZ aan de workshop Ambtenaar 2.0

De afgelopen weken heb ik twee workshops over Ambtenaar 2.0 georganiseerd, beide gegeven door Renata Verloop. De eerste workshop was voor het Rijksduurzaamheidsnetwerk en de tweede voor het Ministerie van Economische Zaken. In deze post wil ik beschrijven wat mij tijdens deze workshops is opgevallen. Ik nodig de deelnemers van de workshop van harte uit om hun ervaringen en commentaar te delen via de comments.

De eerste workshop was bijna twee weken geleden voor het Rijksduurzaamheidsnetwerk. Dit was een interdepartementale workshop met vertegenwoordigers van EZ, BZK, LNV, VROM, VenW, BuZa en SenterNovem.

De tweede workshop was afgelopen vrijdag alleen voor EZ. De deelnemers kwamen vanuit verschillende onderdelen van EZ: personeelszaken, beleidsmedewerkers uit de directie Ondernemen, plaatsvervangend directeuren, een bestuurder van Jong EZ en uiteraard vertegenwoordigers van de directie Informatie en Automatisering.

Overeenkomsten tussen de workshops

Het eerste wat me bij beide workshops opviel was de onbekendheid met de impact die internet kan hebben op beleidsdossiers. De ankeiler maakte in beide workshops veel discussie los over nut en noodzaak van Twitter. De reacties varieerde van: “Wat heb je er aan?”, tot “Kan die man niet wat beters doen van mijn belastinggeld en met zijn tijd?” Terwijl ik het juist een mooi voorbeeld vind van het verkennen van de nieuwe mogelijkheden op internet.

Een andere site die veel discussie losmaakte was GeenStijl. Een site die of je wilt of niet van belang is voor beleidsmedewerkers, aangezien ze door het grote aantal bezoekers in staat zijn om nieuws te maken. De reacties op en meningen over GeenStijl varieerde van: “Niet relevant voor mijn werk”, tot “De impact van GeenStijl is groter dan ambtenaren beseffen”. Een oud-medewerker van de Tweede Kamer wist te melden dat GeenStijl bij hen een van de meest bezochte sites is. Wellicht wat platvloers en zonder diepgang, maar daarmee niet minder relevant als je op zoek bent naar een bepaalde kijk op de werkelijkheid.

Vooral belangrijk voor ambtenaren lijkt echter de les dat de wetten van de oude media, waar televisie inmiddels ook toe behoort, niet opgaan op internet. Om je bewindspersoon goed te bedienen moet je enig besef hebben van de wetten van internet. Zo ontdekte minister Vogelaar bij een interview van GeenStijl dat minutenlang zwijgen op tv wellicht geen item is, maar via internet tot speculeren over de houdbaarheid van je positie kan leiden.

Wat dat betreft zorgt web 2.0 voor een schokgolf door het politieke en medialandschap die misschien wel te vergelijken is met de opkomst van tv-debatten. Daarbij vormde het debat tussen Nixon en Kennedy een keerpunt. Kennedy was goed uitgerust, was goed gekleed en was bijgekleurd door de zon. Nixon was moe,  zag er bleek uit in het felle licht van de studio en had een slecht zittend pak aan, net als op de radio. Kennedy won fors in de peilingen na het tv-debat.

Zoals de waard is vertrouwt hij z’n gasten …

Aan de hand van een kort filmpje van YouTube over muizen bij de AH To Go werd de invloed van filmpjes op het werk van de overheid besproken. Opvallend in beide gevallen waren de reacties op een idee dat Claire Boonstra een paar weken geleden had geopperd tijdens een Open Koffie. Het idee was om een internetapplicatie te bouwen die de eigenaar van een mobiele telefoon in staat stelt om misstanden meteen te melden.

De reacties waren vertrouwd Haags: Ondenkbaar, hoe weet je dat het echt waar is? Hoe voorkom je manipulatie? Alle vormen van wantrouwen richting de burger passeerde de revue.

Apart want in de officiële beleidsstukken staat het uitgangspunt ‘high trust’ altijd hoog aangeschreven. Waarom slaat dat zo snel om in wantrouwen als je de burger wil betrekken? Waarom zoeken we naar 100% zekerheden, voordat een dergelijke applicatie gebouwd en gebruikt mag worden? Waarom niet aan de slag gaan en gebruik maken van bv. reputatiemanagement? Daarmee kun je namelijk tips van mensen die eerder goede en bruikbare tips hebben geven hoger waarderen dan meldingen van anonieme bronnen of van grapjassen die iedere vrijdag een nepmelding doen.

Ambtenaar 2.0 en vrijheid van meningsuiting

Kun je en mag je als ambtenaar vrijelijk je mening verkondigen op internet of in netwerken? Ook daarover liepen de meningen uiteen. Variërend van Ëen ambtenaar is 24*7*365 in dienst van het vaderland” tot “Een ambtenaar hoort buiten werk alles te kunnen roepen wat hij/zij wil.”

Het starten van een eigen weblog door een ambtenaar werd door een deel van de deelnemers als not done beschouwd. Maar wat doe je dan met sollicitanten die al een weblog hebben? Of die actief zijn op internetfora, of sociale-netwerksites als Hyves en LinkedIn? Laat je geen kansen liggen als je je medewerkers verbiedt om buiten de muren van de Haagse kaasstolp te kijken? Kan een ambtenaar die zijn netwerk wijst op relevante ontwikkelingen in het overheidsbeleid effectiever zijn voor dat beleid dan een speech of optreden van de minister?

Vergelijk het met het streven van het Kabinet naar een voorbeeldfunctie van de overheid op het gebied van duurzame bedrijfsvoering. Als je 10% van de ambtenaren weet te motiveren om hun eigen leven duurzamer te maken en ze daarbij helpt, heb je ineens ruim tienduizend ambassadeurs van duurzaamheid. Dan hoef je Al Gore niet meer iedere paar jaar in te vliegen, dat scheelt meteen weer vliegkilometers!

Conclusie

In de workshop met EZ-medewerkers was de voorzichtige conclusie dat we eens een aantal experimenten zouden kunnen gaan uitvoeren, om te kijken of meer openheid en ruimte voor medewerkers op internet bevalt. In de discussie werd de weg volgezet met beren in de vorm van de Archiefwet, beveiliging, je manager informeren en de mogelijkheid dat je jaren later wordt geconfronteerd met uitspraken uit het verleden. Een van de deelnemers was van mening dat het informeren van de manager pas nut heeft als die snapt wat je doet, anders wordt het niet toegestaan. Starten dan met een workshop Ambtenaar 2.0 voor het management van EZ? Alleen hoe zien ze tastbare resultaten als geen van hun medewerkers online actief is?

Bij de workshop van het Rijksduurzaamheidsnetwerk hadden we duidelijk het voordeel dat het online netwerk er al is. Een fait accompli, waar de eerste tastbare resultaten geboekt worden. De vraag daar was niet zozeer mag dit en kan dit, als wel: wat kan er nog meer en hoe open willen we het netwerk hebben?

Na enige discussie werd besloten dat we als netwerk actief tips gaan aanleveren aan de site Ecohacking. We kiezen voor Ecohacking, omdat deze site samenwerkt met de Urgenda en daar werkt het Kabinet mee samen. Voorwaarde is wel dat de tips geen voorkeur voor een bepaalde leverancier bevatten. Bij voorkeur spreek je ook geen voorkeur voor een bepaalde technologie uit, omdat het om het effect van een maatregel gaat en het Kabinet een brede portfolio aan opties wil behouden. Met concrete tips is dat echter lastiger te bereiken.

Een tweede punt was de vraag of je niet-ambtenaren toe moet laten tot het netwerk, zoals bij Ambtenaar 2.0, of dat je de site enkel voor ambtenaren moet houden. De ene helft vond dat alleen ambtenaren erbij mogen, zodat ieder op titel vrijuit kan spreken. Ook heerste het idee dat consultants gebruik kunnen maken van de kennis die ze opdoen om betere offertes te maken of bewust acquisitie te plegen.

De andere helft vond dat ook niet-ambtenaren welkom zijn, zodat je de kennis vanuit het bedrijfsleven en de samenleving kunt gebruiken voor de verduurzaming van de overheid. Want wat is er mis met betere offertes, die beter zijn toegesneden op de dilemma’s waar de overheid mee worstelt? Voorlopig is besloten dat externen er bij mogen, maar wel op voorwaarde dat ze de discussies verder proberen te brengen. De deelnemers steken veel eigen tijd in het netwerk en het op gang brengen van de community, dus ook van de externe deelnemers verwachten we een actieve inbreng. Nu nog een mooi bericht sturen om dat uit te leggen.

Dit stuk is ook op Ambtenaar 2.0 gepubliceerd.