Green Deal: Meer met minder

Bezorg huiseigenaren wat meer schuld met minder energieverbruik, dat is de strekking van de oproep die de banken (verenigd in het ‘Beraad Groenfondsen’ van de Nederlandse Vereniging van Banken) en bouw-, installatie- en energiebedrijven samen aan de ministers Verhagen en Donner deden. De bedrijven willen dit vormgeven in een Green Building Deal. Tegelijkertijd begint ook De Nederlandse Bank wakker te worden en zich zorgen te maken over de verhouding tussen de gemiddelde waarde van het huis en de hoogte van de hypotheekschuld. Uiteraard heeft de uitspraak van Knot de gebruikelijke kommer en kwel reacties opgeroepen in de media.

Green Building Deal

Vorige week hebben de banken, bouw-, installatie, en energiebedrijven een plan gelanceerd om bestaande woningen te verduurzamen. Kern daarvan is dat installateurs en bouwers de maatregelen uitvoeren en dat banken dat financieren via de fiscale groenregeling. De maatregelen betalen zich terug door een lagere energierekening en door gebruik te maken van de fiscale groenregeling betaalt de huiseigenaar een lagere rente.

Het voordeel voor de huiseigenaar is dat zijn woonlasten gelijk blijven, terwijl  de energierekening daalt. Bovendien zijn energiezuinigere woningen meer in trek en behouden ze in een dalende markt beter hun waarde dan energieslurpers. Het nadeel van het plan voor huiseigenaren is dat ze met nog hogere schulden worden opgezadeld.

Het voordeel van het plan voor banken is dat de huizen (onderpand voor een enorme berg hypotheekschuld) hun waarde behouden en dat ze een goede (en relatief veilige) bestemming hebben voor het aangetrokken spaargeld. Voor installateurs en bouwbedrijven levert het werk op. Waarom de energiebedrijven meedoen weet ik niet, mogelijjk dat ze bang zijn voor verplichtingen uit het Haagse?

De sluipende hypotheekcrisis

Zowel Trouw (Huizenbezitters, pak uw tent en Occupy het Binnenhof, pagina 17 papieren editie 5-11-201) als Sargasso beschrijven goed wat het huidige probleem van de huizenmarkt is. Door de hypotheekrenteaftrek lossen Nederlands weinig van hun lening af. Dat maakt de Nederlandse banken bij een dalende huizenmarkt of bij gebrekkig vertrouwen tussen banken onderling kwestbaar. Nederlandse banken verstrekken hoge hypotheekleninge, waar weinig spaargeld tegenover staat. Het gat wordt door banken afgedekt door een beroep te doen op andere financiers. Door het gebrek aan vertrouwen tussen banken wordt dat moeilijker. Tegelijkertijd wordt het onderpand door de dalende huizenprijzen minder waard. Dat zorgt voor problemen op de balans van banken, die sinds de vorige crisis van 2008 nog steeds niet allemaal uitblinken van degelijkheid.

Het voorstel van Arjen Siegmann om de hypotheekrenteaftrek af te schaffen in combinatie met compensatie en verplichte aflossing van de hypotheekschuld zou dit probleem aanpakken.Huiseigenaren krijgen een lagere schuld en banken zien de verhouding tussen hypotheeklening en onderpand verbeteren. In het voorstel van Siegman is de hoogte van de compensatie afhankelijk van het moment van aankoop (hoe langer geleden, hoe lager de compensatie). De financiering hiervan kan de overheid doen via de kapitaalmarkt.

Het CPB heeft eerder al voorgesteld om de huidige hypotheekrenteafrek te vervangen door een aflossingsaftrek. Zelf heb ik in 2008 voorgesteld om de hypotheekrenteaftrek te koppelen aan vergroening van je huis. Dat was behoud van werkgelegenheid voor de bouw- en installatiebranche en tegelijkertijd kon de overheid haar doelstellingen voor energiebesparing in de gebouwde omgeving dichterbij brengen.

Creatief combineren

Inmiddels zijn de marktomstandigheden fors gewijzigd en zijn mensen voorzichtiger met investeren in hun huis. Of preciezer gezegd: ik wil mijn huis graag verder vergroenen, maar ik ben niet bereid me dieper in de schulden te steken. Zelfs niet als ik via een Green Building Deal goedkoop kan lenen. Daarom zie ik meer in een combinatie van de Green Building Deal en het voorstel van Arjen Siegman.

Schaf de hypotheekrenteaftrek af of geef mensen de keuze om de hypotheekrenteaftrek in één keer op te nemen. In beide gevallen mag het geld maar voor 2 zaken gebruikt worden: aflossen van de hypotheekschuld of verduurzaming van de woning. Het deel van de eenmalige uitkering dat mensen willen gebruiken voor verduurzaming van de woning wordt op een bouwdepot gestald. Waarna de huiseigenaar 12 maanden krijgt om een plan van aanpak te maken om te komen tot verduurzaming van de woning. Een meetbaar deel daarvan is het Energieprestatie Certificaat (EPC). Dat is niet perfect, maar beter dan niks. Een andere mogelijkheid is afgaan op het gas- en elektriciteitsverbruik. Die zijn tenslotte ook bekend door de via het energiebedrijf afgedragen energiebelasting.

De groenbanken komen in zicht als blijkt dat zij een lagere rente bieden dan de hypotheekrente. Een huiseigenaar zal er op dat moment namelijk voor kiezen om zijn hypotheekschuld verder af te lossen en een nieuwe lening af te sluiten bij een groenbank. De verlaging van de energierekening zal in beide gevallen gebruikt  Welke wijze van financiering ook gekozen wordt.

Het voordeel van de huiseigenaar: een lagere hypotheekschuld, die vooral voor mensen die recent gekocht hebben onder de waarde van de woning zal komen te liggen. Daarnaast krijgen huiseigenaren de (financiële) mogelijkheid om hun energierekening verder omlaag te brengen, met de bijbehorende comfortvoordelen.

Het voordeel voor de bank: de verhouding tussen hypotheeklening en onderpand wordt beter. Waardoor het makkelijker wordt om financiering van elders aang te trekken. Bovendien wordt de balans van banken versterkt door de aflossingen, waardoor ze minder kapitaal hoeven aan te trekken om aan de kapitaalseisen van toezichthouders te voldoen.

Het voordeel voor de overheid: een eind aan de hypotheekrenteaftrek met kansen op forse energiebesparing in de gebouwde omgeving. En mogelijk zelfs een stukje duurzame energieopwekking. In beide gevallen komt het doel van 14% duurzame energie in 2020 weer een stukje dichterbij (en dat door afschaffing van subsdie…).

Onze zonneboiler komt eraan :-)

Komende woensdag is het zover, dan wordt onze zonneboiler geïnstalleerd. Het was al ons voornemen bij de verhuizing, maar het heeft wat langer geduurd om alles goed uit te zoeken. Als me een ding duidelijk is geworden is het namelijk wel dat de communicatie en informatievoorziening over zelfopwekking van warmte of energie (anders dan via aardgas) uitermate belabberd is (bv. met rekenvoorbeelden op basis van het prijspijl van 2002…). Ook de kennis en kwaliteit van de aanbiedingen die we hebben ontvangen liep behoorlijk uiteen.

Dat betekent dus veel zelf uitzoeken en voor een deel gewoon de knoop doorhakken. Want laat ik over een ding duidelijk zijn: de terugverdientijd van onze zonneboiler? Geen idee, waarschijnlijk een jaar of 10 a 12. Alleen heeft u zich ooit afgevraagd wat de terugverdientijd is van die nieuwe keuken van 20.000 euris? Of van uw nieuwe auto? Of van uw nieuwe mobiele telefoon? I rest my case…

De verschillende opties

In een vorig bericht over energiebesparing in eigen huis heb ik al beschreven dat we een tweetal types offertes hadden ontvangen. Een zonneboiler van Solesta (vlakke plaat met terugloop) en HR Solar (vlakke plaat met glycol). Begin dit jaar heb ik voor de leuk toch ook nog maar even geïnformeerd bij een collega die zelf een zonneboiler heeft geïnstalleerd van 2 Improve. Hij was dik tevreden en gaf aan dat hij op eerste kerstdag ruim boven de 60 graden Celsius zat in zijn systeem met heatpipes. Kortom: alle reden om de adviezen van de leveranciers in de wind te slaan en door te zeuren om een systeem met vacuümbuizen. De meerkosten van de heatpipes van Rivusol ten opzichte van de vlakke plaat collector van HR Solar viel met Euro 300 erg mee. De totale warmteopbrengst van het HR Solar systeem is hoger dan de heatpipes, maar de vacuümbuizen geven een hoger rendement in na- en voorjaar. Het seizoen waarin de behoefte aan warmwater ook wat groter is als je verregend thuiskomt, vandaar de keuze voor heatpipes.

Voordelen zonneboiler

Aangezien we een verwarmingssysteem met hoge temperatuur hebben is aansluiting van de zonneboiler op onze verwarming volgens onze installateur nauwelijks interessant. Ongeveer eenderde van ons gasverbruik is echter gerelateerd aan warm tapwater. Het systeem dat we hebben gekozen zou daar ongeveer 60 tot 80% van kunnen besparen. Dat is naar verwachting een besparing van ongeveer 300 m3 gas (bij een jaarverbruik aan gas van ongeveer 1500 m3, waarvan 500 m3 voor warm tapwater).

Daarnaast zullen de vaatwasser en wasmachine ook voorzien worden van een hotfill aansluiting, zodat we ook 10 tot 30 procent besparen op het electriciteitsverbruik van deze apparaten.

Tot slot zal ons huis volgens het energieprestatieadvies dat we vorig jaar hebben laten uitvoeren door de installatie van de zonneboiler een label stijgen, van C naar B. Niet dat lagere energierekeningen in Nederland al veel effect hebben op de waarde van een huis, maar in Amerika kan een verlaging van de energierekening met $1 leiden tot een stijging van de waarde van het huis met $20. Als dat in Nederland ook op zou gaan dan was ons huis met een besparing op de rekening van rond de 250 euro ineens 5.000 Euro meer waard…

Uit warmte kun je ook prima elektriciteit winnen. Wat de zonneboiler nog interessanter zou maken, aangezien er op zomerse dagen waarschijnlijk overcapaciteit aanwezig zal zijn. Helaas zijn er in Nederland nog geen ontwikkelingen om met de overtollige warmte van zonneboilers elektriciteit op te wekken. Er zijn wel gasgestookte hr ketels met een sterling motor voor elektriciteitsopwekking, maar voor zonneboilers is dat in Nederland nog toekomstmuziek. Al schijnt er wel een Canadees bedrijf bezig te zijn met een veelbelovende techniek… En dan wordt zonnewarmte ineens veel interessanter. Het vergt wel wat elektrotechniek om door te schakelen naar een tweede circuit waarin de thermo-acoustische motor wordt aangezet tot energieopwekking (zonder dat de boiler over de kook gaat), maar dat mag toch geen probleem zijn?

Subsidie

Het gekozen systeem geeft recht op een subside van Euro 1.100. Het wordt nog even afwachten of die ook toegewezen wordt, want de nieuwe regeling is nog niet gepubliceerd. Volgens de site van Agentschap NL is de pot voor zonnewarmte en grondgebonden warmtepompen echter al volledig volgetekend. In het ergste geval betekent dat dus een tegenvaller van Euro 1.100. Aan de andere kant heb ik de afgelopen jaren al vele malen gehoord van afnemers, leveranciers en installateurs dat de Nederlandse subsidieregelingen voor duurzame energie een loterij zijn. Wat dat betreft is het bewonderenswaardig dat er ondernemers zijn die hun bedrijf weten op te bouwen op subsidieregelingen die slechts een paar dagen tot maanden per jaar geopend zijn.

Financiering

De financiering van de zonneboiler danken we aan het niet schrappen van de hypotheekrenteaftrek door het huidige Kabinet. Per jaar krijgen we naar verwachting zo’n 3 tot 4 duizend Euro terug van de belastingdienst. Dat geld zullen we de komend jaren inzetten voor de volgende zaken:

  1. Energiebesparende maatregelen
  2. Eigen decentrale, duurzame energieopwekking
  3. Vervroegd aflossen van de hypotheek
  4. Overige woningverbeteringen

Ik geef toe dat daarmee mijn doldwaze zomeridee uit 2009 een iets andere invulling krijgt: niet het energiebedrijf, maar de belastingbetaler betaald mijn energierekening.

Overigens ben en blijf ik vurig pleitbezorger van de (gecontroleerde) afschaffing van de hypotheekrenteaftrek. We zullen de hypotheekrenteaftrek niet terugstorten aan de belastingdienst (zoals Staatssecretaris Bleker recent voorstelde in Nieuwsuur), maar via energiebesparende en energieopwekkende maatregelen dragen we wel ons steentje bij aan het halen van de duurzame energie en energiebesparingsdoelstellingen. Als energieopwekking voor de meter goed geregeld wordt willen we misschien nog wel een keer mee-investeren in een grote windmolen, zonder dat daar subsidie voor nodig is.

Dergelijke investeringen voorkomen ook dat we bij oplopende energieprijzen (gas en/of elektra) last krijgen van energiearmoede. Want het ontslaan van ambtenaren mag volgens Minister De Jager dan goed zijn voor de economie, voor een gezin met een kind op de kinderopvang vraagt het ook heel wat lastige beslissingen. Want kind op de kinderopvang kost ons netto ongeveer Euro 300 per maand, maar het kind van de kinderopvang halen maakt het met de Hollandse wachttijden voor kinderopvang praktisch onmogelijk om terug te keren naar een anderhalf of tweeverdieners situatie.

Column Magazine Duurzaam Gebouwd: Heilige huisje zijn er om te slopen

Onderstaande column is in september 2009 in het magazine van Duurzaam Gebouwd gepubliceerd

Twee van de meest heilige huisjes van Nederland zijn de hypotheekrenteaftrek en de huursubsidie. Met de huidige krapte in overheidsfinanciën staan echter ook deze heilige huisjes weer ter discussie. Is het niet onder dit Kabinet, dan wel onder het volgende. Want in totaal gaat er zo’n 16 miljard Euro per jaar naar deze marktverstorende maatregelen.

De afgelopen jaren is de hypotheekrenteaftrek al geleidelijk aan ingeperkt. Veel creativiteit wordt daarbij niet getoond, laat staan dat geprobeerd wordt om het afschaffen van de hypotheekrenteaftrek te combineren met Kabinetsdoelstellingen. Terwijl het Kabinet bij de leaseauto toch heeft kunnen zien hoe effectief het koppelen van fiscale voordelen aan duurzaamheidsdoelstellingen is. Geef een automobilist wat korting op z’n bijtelling voor een energiezuinige auto en hij/zij kiest prompt voor z’n eigen portemonnee. Waarmee autofabrikanten de meerprijs van energiezuinige auto’s terug kunnen verdienen.

Stel nou dat je dat ook doet voor de hypotheekrenteaftrek? Waarbij je de hypotheekrenteaftrek voor nieuwbouwhuizen koppelt aan het energielabel van een huis of aan de score op de duurzaam bouwen index van een huis. Waarbij een energieneutraal huis meer hypotheekrenteaftrek krijgt dat label A, label A meer dan label B, en vanaf label C vervalt de hypotheekrenteaftrek. De consument, die volgens bouwers niet extra wil betalen voor een duurzaam huis, kan dan kiezen: koop ik een huis met hoge energierekening en lage hypotheekrenteaftrek, of koop ik een duurder huis met lage energierekening en hoge hypotheekrenteaftrek. Stippel hierbij een tienjarenplan uit waarna hypotheekrenteaftrek bij nieuwbouw enkel nog geldt voor label A of duurzamer.

Ook in de bestaande bouw is er nog veel besparingspotentieel. Alleen krijg huizenbezitters maar eens in beweging om daar ook in te investeren. Hier kan dezelfde truc worden toegepast. Schaf de hypotheekrenteaftrek voor bestaande huizenbezitters over 10 jaar af, tenzij ze in een label A woning wonen. Of beter nog: label A heeft recht op 50% hypotheekrenteaftrek, energieneutrale woningen hebben recht op 100% hypotheekrenteaftrek. Op die manier bespaart de overheid geld, waardoor de belasting minder verhoogd hoeft te worden, terwijl de doelstellingen voor energiebesparing in de gebouwde omgeving dichterbij komen.

Losse eindjes? Die zijn er vast. Binnen de bouwwereld lopen echter voldoende knappe koppen rond om mijn verhaal beter uit te werken en door te rekenen. Bijvoorbeeld door combinaties met de groenfinancieringsregeling, versimpeling van procedures voor decentrale energieopwekking of betere maatstaven voor duurzaam bouwen dan de energielabels van de overheid. De vraag is echter of de bouwsector duurzaam hoog genoeg op de agenda heeft staan om haar knappe koppen in te zetten om pro-actief aan de slag te gaan met duurzaam bouwen.

5 duurzame voornemens voor 2009

Met nog een paar uur te gaan in 2009 is het tijd om m’n lijstje goede & duurzame voornemens voor 2009 maar ‘ns bekend te maken. Mogen jullie me eind volgend jaar vragen hoe me dat vergaan is 😉

  1. Mijn hypotheekrente aftrek gebruiken voor energiebesparing en duurzame energie in eigen huis.
    Sinds augustus ben ik de bezitter van een eigen huis. Dat betekent dat ik ook gebruik mag maken van de curieuze Nederlandse beloning voor huizenbezit in de vorm van de hypotheekrenteaftrek. Naar schatting is daar voor heel Nederland zo’n 16 miljard Euro per jaar mee gemoeid. Het grootste gedeelte daarvan gaat  niet naar mij 😉 Het vreemde aan de hypotheekrenteaftrek vind ik dat hoe het een subsidie is op het aangaan van schulden, want hoe hoger je inkomen en hoe hoger je schuld, hoe hoger de renteaftrek. Dat is dus niet het stimuleren van eigen huizenbezit, maar het stimuleren van banken en geldverstrekkers.
    Ik heb me voorgenomen om het bedrag dat ik terugkrijg van de belasting niet te gebruiken voor dure vakanties oid, maar voor het aanbrengen van energiebesparende maatregelen of decentrale opwekking van energie in eigen huis. Bij dat laatste denk ik aan een zonneboiler of een CV ketel met energie-opwekking. De HRe ketel vind ik nog wat duur, maar ik las dat het Nederlandse bedrijf Daalderop werkt aan een goedkopere variant met ORC-motor onder de naam CombiVolt. Deze krijgt een terugverdientijd van ongeveer 5 jaar (zonder subsidie).
    Door het geld te investeren in mijn eigen huis sla ik 2 vliegen in een klap: ik bespaar op m’n energierekening en ik stimuleer leveranciers van duurzame producten in economisch moeilijke tijden. Tegen de tijd dat de economie weer aantrekt ga ik ’t geld van de hypotheekrenteaftrek gebruiken voor vervroegde aflossing van de lening. Op die manier doe ik mijn kleine beetje aan anti-cyclisch investeren.
    Overigens telt de participatie in MeeWind niet mee voor 2009, die heb ik al gekocht.
  2. De halogeenlampen in huis vervangen door LED-lampen.
  3. Meer openheid en transparantie in Nederland.  Dus ook investeren in betere informatievoorziening voor onze democratie, zoals ik op Twitter al riep wil ik graag een bijdrage leveren aan sites en initiatieven als IkRegeer.nl. Dat kan in geld, maar misschien ook op andere manieren. Zoals ik op Ambtenaar 2.0 al aanbood aan de bedenkers van Jij en de overheid.
  4. Rechtstreeks geld investeren in ondernemers via micro-financiering en crowdfunding. Niet alleen in Afrika, maar bij voorkeur ook in Nederland en de EU (daar loopt een discussie over bij Mindz en ook binnen Visie Nederland bestaan daar plannen voor). Waarbij mijn voorkeur uiteraard uitgaat naar duurzame ondernemers 🙂
  5. Verduurzaam een ondernemer. Op de Huffington Post heb ik een mooi bericht gelezen van Graham Hill over een Amerikaans initiatief om van onderop buurten en ondernemers te vergroenen. Het meest aansprekende vond ik het idee om afspraken te maken met ondernemers om extra clandizie aan te brengen en een deel van de winst te investeren in bv. energiebesparing:

    After a bit of bidding up, Schulkin got K&D Market to pledge to put 22% of profits toward greening. Through social networking and old-fashioned word of mouth Schulkin got a few hundred people – basically a mob! – to shop there on March 23, bringing the store’s 3-hour sales up near $10,000. A fifth of that will pay for a new efficient light system inside the store and a number of smaller energy-saving improvements.

    Strawberry Earth heeft het idee ook naar Nederland gehaald. Het lijkt me mooi om het minimaal een keer uit te voeren met bv. een afdelingsuitje, een Jong EZ activiteit of een Visie Nederland borrel.

En wat zijn jullie goede voornemens voor 2009?