The price of domestic waste in a circular economy

Domestic waste. The only time Henk & Ingrid actively consider this to be an issue is when it’s that time of the week again, and he or she has to lug the waste out of the house. Usually in the poring rain.  And granted, who would consider the remainder of our daily life as an interesting topic? Perhaps it is not a coincidence as most of the expressions concerning waste have a negative connotation!

But there is more to domestic waste than we generally care to consider. And I’m not just talking about the resources hidden in the enormous quantities of domestic waste we collectively chuck out each year.



In The Netherlands, there is something odd going on with domestic waste.
The amount of domestic waste produced annually has increased steeply for decades until the year 2000. From 2000-2007 the growth decreased as from 2007 the total amount of domestic waste decreases.

As of 1990, the Dutch become more and more positive towards the idea of separating domestic waste, which is clearly shown in the amounts of waste collected in separate streams and what domestic waste in the Netherlands consists of. The connection between the contents and the degree of separating waste is obviously not a coincidence.

Every household in The Netherlands pays an annual fee to the municipality for the disposal of its domestic waste. This fee is not just for paying the individual who comes to take the trash away, but obviously for managing the system as well but not for other expenses. Thus, when the total amount of domestic waste decreased, the obvious assumption is that this fee would decrease as well. Well, no, not necessarily.

Based on the principle that waste has no use or function, our municipalities have been given (or have taken, depending on the point of view) the authority to get rid of our waste to keep our town and cities inhabitable. And obviously the ones –the households- causing the pollution are the ones who have to pay to get rid of it. And traditionally, the waste was taken to a landfill, or incinerated. Luckily for us the landfills are largely obsolete and the majority of waste is incinerated, the released energy is used to generate ‘sustainable’ energy (both electricity and heath). But still.

The annual fee every household pays has not decreased but steadily increased over the past years. In all honesty, this is not the case for every municipality. There is a significant difference between three systems in place. The most common system is a fixed fee per household (one person, or more) per annum (green line). Alternatively there is a different system which calculates the fee per person in every household (purple line).

And finally there is the DIFTAR system (blue line). Municipalities who have chosen for this differentiated system have not had to decrease the annual fee over the past decade. Roughly 30% of the Dutch municipalities are DIFTAR-municipalities.

But what does this mean for Henk & Ingrid? Generally speaking this means that separating waste does not bring them anything, apart from the knowledge that they are actively reducing the amount of resources incinerated and making them Plastic Heroes. They will pay the same fee, regardless whether they turn out one bag of refuge or 10. Suffice to say that this does not offer an incentive to separate or reduce waste.

Perhaps this stems from an era in which we could not have known better (or could we?), in a time in which recycling was a myth and municipalities signed European tender agreements which lasted for decades with large multinational refuge handlers? It is a fact that most of the major cities in the Netherlands have entered such agreements and that the municipal waste goes straight into the incinerators, after a stage in which the separate materials are separated and – in all likelihood – sold.

There are different approaches, though. Ryck is an initiative in which individuals are financially rewarded for every kg of separated waste they hand in. Twence is a cooperative of a number of municipalities, which have taken matters into their own hands and in doing so, have created a system which turns out green energy, large quantities of raw material and a substantially lower annual fee for the inhabitants. HVC Groep, has taken it upon itself after being confronted with decreasing quantities of waste to incinerate to turn towards sustainable energy and to create awareness and subsequently decrease the amount of waste produced by its shareholders, a number of municipalities. This is a paradigm shift from the more obvious paradigm to import waste from abroad to keep the incinerators burning. And finally, one municipality has, in spite of a very lucrative contract (for the refuge handler, that is) taken the initiative to organize a subsystem for raw materials and thrift stores, to ensure that the absolute minimum of materials go to waste. As a “prize” for this initiative they may face a penalty because the quantity of waste collected goes beneath a threshold set in the 90’s (!).

This example shows once again that economic principles can only be applied to green our economy with the right government policies in place. Otherwise the Dutch will all become Plastic Heroes instead of getting a lower annual fee for removing a decreasing amount of waste in an increasingly circular economy.

This post was written for and published by TEDxBinnenhof in close collaboration with Ivo Stroeken, Advisor Electric Transportation.

Van bank naar platform voor (duurzame) ondernemers

Dit bericht is eerder vandaag in een iets aangepast vorm geplaats op VoorDeWereldVanMorgen.nl. Het laatste stukje over crowdfunding ontbreekt daar en heb ik toegevoegd nadat ik het oorspronkelijke bericht had ingestuurd naar VDWVM.

Een paar weken geleden heb ik aangegeven hoe ik denk dat sociale ondernemers via een crowdfunding platform aan (start)kapitaal voor hun bedrijf kunnen komen. Ook heb ik aangegeven hoe ik denk dat banken en crowdfunding platforms elkaar kunnen aanvullen. Deze week wil ik aan de hand van het platform VoorDeWereldVanMorgen van de ASN bank laten zien hoe bestaande banken en investeerders beter gebruik kunnen maken van community sites voor hun (zakelijke) klanten.

De basis

De basis van het huidige VoorDeWereldVanMorgen platform is dat klanten van de ASN-bank elkaar daar kunnen vinden om gezamenlijke acties te ondernemen om een betere wereld dichterbij te brengen. Het platform focust zich erg op goede doelen en de non-profit sector. Al lukt het ondernemers in sommige gevallen wel degelijk om door te dringen in de prijsvragen die ze uitschrijven, zo zat er ook bij de ASN Wereldprijs van 2009 een ondernemer onder de genomineerden.

In mijn ogen is het een gemiste kans dat de zakelijke klanten van de bank zich niet kunnen presenteren op de site. Niet alleen voor de zakelijke klanten, maar ook de particuliere klanten en de ASN-bank zelf.

Hoe uit te breiden

Naar mijn mening horen de zakelijke klanten van de bank ook thuis op de community site VoorDeWereldVanMorgen. Op de eerste plaats kunnen zakelijke klanten zich presenteren, zodat particuliere klanten zien in welke bedrijven hun spaar- en beleggingsgeld geïnvesteerd wordt en welke producten deze bedrijven aanbieden. Op de tweede plaats kunnen zakelijke klanten het platform gebruiken om (aanvullende) financiering te krijgen.

Van presenteren…

Veel particuliere klanten van de ASN-bank kiezen bewust voor deze bank. Ze willen dat hun geld bijdraagt aan een duurzamere wereld. Dat geldt ook voor mijzelf. Behalve spaarder bij en investeerder via de ASN­-bank ben ik in het dagelijks leven ook consument.

Van veel onderwerpen weet ik echter te weinig af, waardoor ik bij mijn keuzes beperkt ben tot wat ik wel weet. Op mijn eigen werk bij het Ministerie van Economische Zaken merk ik hoe belangrijk het is om concrete voorbeelden van duurzame producten en diensten te zien. Een kleine pilot met LED-­lampen op mijn werk en een werkbezoek aan een LED-leverancier hebben me duidelijk gemaakt dat kwalitatief goede led-verlichting al wel bestaat. Voor de thuissituatie is het vaak nog niet rendabel, maar gelukkig ben ik een mens en geen bedrijf.

De nieuwe energiezuinige PC’s van mijn werkgever (die tot 75% energiezuiniger zijn) hebben me laten zien dat ik daar bij de vervanging van mijn pc thuis voortaan toch ook echt op moet gaan letten. Wanneer ik dat doe geeft dat duurzame ondernemers weer meer omzet en winst, waarvan hopelijk weer in deel in het ontwikkelen van nog duurzamere producten wordt gestoken. Die investeringen in R&D dragen weer bij aan een ondernemend & innovatief Nederland, waaarmee ik in de rol van consument kan  bijdragen aan het halen van mijn doelstellingen in de rol van werknemer.  Exit pettenprobleem 😉

Zo zijn er vast nog 1001 onderwerpen waar ik geen kaas van heb gegeten, maar waarvan ik graag zou zien wat er nu al haalbaar is. Op zo’n manier bouw ook een community rondom duurzame ondernemers waar kennis, kunde en toekomstig kapitaal uit te putten valt.

… tot verkopen…

Een extra stap zou zijn om een link op te nemen op VoorDeWereldNaarMorgen naar webwinkels waar je producten of diensten kunt kopen. En sta je op het punt over te stappen op een andere telefoon- of stroomaanbieder, werk dan samen met vergelijkingssites zoals bellen.com of GasLicht.com.

Op die manier krijg je als mens in je rol van klant een scherpe, maar verantwoorde prijs. En in de rol van spaarder/investeerder draag je bij aan extra omzet voor bedrijven waar je bank je spaargeld in hebt geïnvesteerd. Waarmee je zorgt dat de terugbetaling van de lening door een bedrijf wat zekerder wordt. Wat ook voor de ASN als financier een extra voordeel is, want betere omzet- en winstcijfers maken de kans op terugbetaling van leningen groter. In deze tijden van economische recessie toch niet geheel onbelangrijk…

Het enige dat daarvoor nodig is is ruimte bieden aan je zakelijke klanten om zich te presenteren en de mogelijkheid bieden om door te klikken naar webwinkels of vergelijkingssites waar de producten en diensten te vinden zijn.

… en financieren

Een laatste mogelijke stap is om het mogelijk te maken dat klanten elkaar rechtstreeks financieren. Dat kan gaan om financiering van ondernemers, maar dat kan bv. ook voor energiebesparende maatregelen bij particuliere klanten onderling.

Deel 1: Crowdfunding voor sociale ondernemers

Deel 2: Crowdfunding als alternatief voor banken?

Crowdfunding als alternatief voor banken?

In de reacties op mijn stuk over crowdfunding voor sociaal ondernemers vielen me een aantal zaken op. Ten eerste dat verschillende mensen zeiden dat een crowdfunding model ook voor andere ondernemers toepasbaar is. Ten tweede dat er al een aantal crowdfunding startups is die zich met name richten op de financiering van startups, en ten derde dat crowdfunding als alternatief voor financiering door banken wordt gezien. Vandaag een stukje over hoe ik daar tegenaan kijk.

Crowdfunding voor (sociaal) ondernemers & startups

Crowdfunding is zeker breder toepasbaar dan alleen voor sociaal ondernemers. De aanleiding om mijn oude idee weer af te stoffen was echter een gesprek over de problemen van sociaal ondernemers om aan kapitaal voor hun bedrijf te komen. Vandaar de focus in mijn vorige bericht, ik ben het er echter volledig mee eens dat het concept breder toepasbaar is. Bijvoorbeeld voor startups, al moet ik eerlijk zeggen dat ik vooral andere soorten investeringen op het oog had voor crowdfunding (maar da’s beroepsdeformatie 😉

Crowdfunding als aanvulling op banken

Wanneer je crowdfunding neerzet als alternatief voor banken mis je volgens mij een kans op synergie tussen banken en crowdfunding platforms. Uit gesprekken met de CEO’s van MyC4, ondernemers en huidige financiers (banken etc.) krijg ik de indruk dat banken bepaalde investeringen te riskant vinden (overigens is mijn indruk niet meer dan anekdotisch). Denk bijvoorbeeld aan investeringen in zeer technische ontwikkelingen, de marktintroductie van nieuwe producten of diensten, of het financieren van startups. Een groot deel van de investering willen banken best doen, maar de laatste 20% a 30% moet anders gefinancierd worden.

De bedragen waar het omgaat zijn te klein voor de bank om een bankenconsortium te vormen om het risico te spreiden, zoals dat gebeurt bij grote investeringen. De transactiekosten van een bankenconsortium zijn simpelweg te hoog. Hier kan een crowdfunding platform uitkomst bieden.

Banken zijn van oudsher sterk in risicomanagement en het beoordelen van businessplannen. Banken werken echter grotendeels met spaargeld, waardoor de mate waarin ze risico kunnen lopen beperkt is. De klant is tenslotte een bepaalde rente beloofd. Die rente moet betaald worden, ongeacht de vraag of de investeringen die de bank met het spaargeld doet renderen. Om banken daarin tegemoet te komen zijn er onder voorwaarden allerlei borgstellingen vanuit de overheid beschikbaar gericht op financiering van MKB-bedrijven. Dan nog kan het risico voor de bank echter te groot zijn.

Een oplossing daarvoor kan zijn om samen te werken met een crowdfunding platform. Daarop ‘verkoopt’ de bank een deel van de lening door aan andere investeerders. Feitelijk vormt de bank op deze manier een soort van bankenconsortium om het risico te spreiden, alleen zorgt de inzet van internettechnologie tot veel lagere transactiekosten. Door het veilingsysteem te hanteren dat ik in mijn eerdere post beschreef kan de rente voor de ondernemer zelfs nog lager uitvallen ook. Wat in het voordeel is van de ondernemer.

De bank zorgt voor de administratieve afhandeling van de lening richting de ondernemer en betaald de rente en aflossing aan het crowdfunding platform. Dit platform verzorgt de terugbetaling aan de investeerders op het platform.

Zowel de bank als het crowdfunding platform kunnen een vergoeding vragen voor het bemiddelen bij de lening, met mijn ervaring met MyC4 in het achterhoofd zouden deze partijen pas een vergoeding moeten krijgen als de lening volledig is terugbetaald. Op die manier zijn de belangen van investeerders, bank en crowdfunding platform tot het eind toe gericht op terugbetaling.

Crowdfunding voor sociale ondernemers

Tijdens de nieuwjaarsreceptie van Urgenda raakte ik in gesprek met Rinske van Noortwijk van GreenWish, die ik vorig jaar al had ontmoet als jurylid van de ASN-wereldprijs. Zij vertelde dat GreenWish een toenemend aantal voorstellen ziet langskomen van startende ondernemers die met hun bedrijf sociale of maatschappelijke problemen willen aanpakken. Deze ondernemers komen lastig aan de bak bij reguliere banken. Tijd dus om een idee van 2 jaar terug af te stoffen: een crowdfunding platform voor sociale ondernemers. Meedenken over en/of helpen met de verdere ontwikkeling? Laat een reactie achter of stuur me een email.

De basis

Het basisidee heb ik afgekeken van MyC4, een internetplatform waarmee je rechtstreeks kunt investeren in Afrikaanse ondernemers. Je kiest daarbij zelf in welke ondernemer je investeert, welk bedrag en tegen welk percentage. Als andere investeerders geld tegen een lagere rente aanbieden dan jij, dat wordt je bod verwijderd. Dat is dus marktwerking in het voordeel van de ondernemer.

Doordat een groot aantal investeerders ieder een klein bedrag inlegt kan de ondernemer in Afrika toch aanzienlijke bedragen lenen. De kracht van het MyC4 model boven dat van Kiva zit hem voor mij in de mogelijkheid om als investeerder zelf te bepalen hoeveel rente je vraagt. Ondernemers met plannen waar je meer vertrouwen in hebt of die je meer aanspreken kun je dus een lagere rente bieden. Zo kan ik me in Nederland voorstellen dat je bepaalde types ondernemingen of instellingen ook een lagere rente wilt rekenen, bv. het re-integratiebedrijf van een oud-collega of de school van je kind.

Voor het beoordelen van de businessplannen van de ondernemers werkt MyC4 samen met lokale micro-financiering organisaties uit Afrika. Deze mogen hiervoor een vergoeding vragen.

Toevoegingen voor Nederland

Om het MyC4 model in Nederland te laten slagen zijn volgens mij een aantal toevoegingen nodig.

Bij MyC4 kun je op twee manieren bieden op een lening, anoniem en met naam. Wanneer je een soortgelijk model in Nederland introduceert horen daar volgens mij bij dat je de keuze hebt tussen anoniem, alleen zichtbaar voor je sociaal netwerk (bv. zakenrelaties op LinkedIn of je vrienden of Hyves), of helemaal openbaar.

Een ondernemer die een lening wil via MyC4 plaatst z’n jaarcijfers op de site. Veel kleinere Nederlandse ondernemers hebben denk ik (maar ik kan me vergissen) moeite met dergelijke transparantie. Een alternatief kan zijn dat je als ondernemer zelf een keuze maakt:

  • het businessplan is alleen zichtbaar voor geselecteerde mensen;
  • het businessplan is zichtbaar voor je netwerk
  • het businessplan is zichtbaar voor de hele community van investeerders;
  • het businessplan is zichtbaar voor iedereen.

Alleen de mensen die het businessplan kunnen zien hebben de mogelijkheid om te investeren. Hoe meer openheid, hoe hoger dus de kans op het aantrekken van kapitaal, en hoe groter de kans op een lagere rente.

Het beoordelen van het businessplan door een bank is denk ik lastig, een alternatief zou een accountant of boekhouder kunnen zijn. Of een sociaal mechanisme waarbij je support moet verzamelen van investeerders in de crowd die in je businessplan geloven voordat je daadwerkelijk geld kunt aantrekken via de community.

Voor de daadwerkelijke investeren is een betaling via Ideal of creditcard denk ik het makkelijkst. Dat kan op twee manieren, zoals bij MyC4 en Kiva, waarbij je een bedrag overmaakt naar een account bij hun. Waarna je het geld kunt investeren in de ondernemers van je keus. Of via de mogelijkheid om rechtstreeks te investeren in een onderneming.

De rol van banken

Er is een rol mogelijk voor banken, die heb ik ook al aan een aantal banken voorgelegd. Tot nu toe zonder enige reactie. Neemt niet weg dat ik volgende keer zal vertellen welke mogelijke rollen er voor hun zijn op een crowdfunding platform.

Hoe verder?

Goede vraag 😉 Wat er in ieder geval nog mist aan het verhaal:

  1. Het businessplan en bedrijfsmodel moeten uitgewerkt worden. Momenteel ontbreekt daartoe de tijd
  2. Hoe zit het met vergunningen, regelgeving etc.? Ik ben geen bankier of jurist, maar vermoedt dat je voor de uitvoer van dit plan een bankvergunning nodig hebt. Na de val van de DSB is DNB daar niet zo scheutig meer mee. Hoewel een stukje concurrentie en echte innovatie (dus niet in de vorm van nog ingewikkeldere producten) in de banksector volgens mij geen kwaad kan.
  3. Software en systeem specificaties. Beginnen met een bestaande basis is het makkelijkst, aan de andere kant ben ik groot voorstander van open source en open standaarden. Laat de beste community maar winnen zou ik zeggen.

Zie ik wat over het hoofd? Laat een reactie achter.

Meedenken? Laat een berichtje achter in de reacties of stuur me een email.

Deel 2: Crowdfunding als alternatief voor banken?

Deel 3: Van bank naar platform voor duurzaam ondernemen

Gastbijdrage op Idealize: Hack de overheid! en duurzame ambtenaren

Dit artikel is gepubliceerd op Idealize, als onderdeel van mijn gasthoofdredacteurschap van vandaag en maandag.

Na Linda Duivenbode is het de beurt aan Krispijn Beek, eveneens ambtenaar op het ministerie van EZ, om te vertellen wat hem opviel in de media: Hack de overheid! en meest transparante ambtenaar 2009.

Het is inmiddels bijna half elf  ’s avonds en het is eindelijk tijd om te werken aan mijn eerste bericht als gasthoofdredacteur van Idealize. Een hele eer om als simpele beleidsambtenaar ‘topambtenaar’ Linda van Duivenbode op te mogen volgen. Ik heb vandaag weinig tijd gehad om media te lezen, dus een deel gaat ook over wat mij opviel op mijn werk vandaag.

13 juni: Hack de overheid!

Pardon? Ja echt, en dat op verzoek van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en onder begeleiding van Erwin Blom. Mijn collega’s bij BZK hebben een pilot gelanceerd om te kijken wat je kan doen met overheidsdata. Heb je zelf ideeën? Wil je zelf aan de slag? Kom dan op 13 juni naar het evenement Hack de Overheid in het Volkskrantgebouw te Amsterdam

Ambtenaar 2.0

Internet heeft al heel wat sectoren op z’n kop gezet, en het sociale web versnelt die trend naar mijn mening alleen maar. Ik vind het daarom volledig terecht dat Davied van Berlo, initiatiefnemer van het netwerk Ambtenaar 2.0, afgelopen woensdag door de vakjury is uitgeroepen tot de Informatieprofessional van het jaar.

Meest transparante ambtenaar van 2009

Gisteravond heeft Nienke Vonk is Nienke Vonk uitgeroepen tot meest transparante ambtenaar van 2009 door Stichting Vrijschrift en Big Wobber. De verkiezing vond plaats tijdens benefiet voor een transparante overheid. Het benefiet bracht ruim € 3.000 op volgens Brenno de Winter.

Community of Talents event

Gisteravond was een feestelijk moment voor de organisatie, omdat de meeste thematracks goed gevuld zijn met interessante sprekers en onderwerpen. Vandaag of maandag komen ze ook op de website

Tijdens de skype-conference met de organisatie heb ik ook het geld dat Afrikaanse ondernemers deze week terug hebben betaald geïnvesteerd in Wainaina Muigai Kahiga en Fortune Communications. Vind je dat ik teveel rente vraag? Niet zeuren, ga zelf investeren via MyC4 en vraag minder rente. Dan lig ik er vanzelf uit. Da’s het mooie van marktwerking, concurrentie brengt het beste in mensen boven als je het systeem goed inricht.

Interview Peter Senge

Op Environmental Leader lees ik dat Peter Senge in navolging van Michael Braungart en William McDonough nu ook vind dat de term duurzaamheid negatief is, omdat duurzaamheid gaat om dingen minder slecht doen. Terwijl het tijd is om mensen te inspireren en dingen beter te doen.

Als ambtenaren elke dag kiezen voor duurzaamheid…

Dat was de intrigerende titel van een Empowerpoint waar ik gisteren 15 minuten mocht praten over de Kabinetsbrede Aanpak Duurzame Ontwikkeling (KADO) en hoe ik duurzame ontwikkeling in mijn werk een plaats geef.

De kern van mijn verhaal was dat het gaat ‘learning by doing’, zoals Peter Senge dat noemt. Voor duurzaamheid geven ruim 300 ambtenaren en betrokken mensen daar, geïnspireerd door TNT Planet Me, inmiddels vorm aan in het Rijksduurzaamheidsnetwerk. Carla Moonen, raadsadviseur duurzaamheid bij het Kabinet van de Minister-President, noemt ons in een interview met Het Buitenhuis: “Een toonaangevende groep enthousiaste jonge rijksambtenaren én mensen van buiten de overheid die op hun eigen werkplek duurzaamheid in het beleid brengen.”

Lees ook de artikel van gasthoofdredacteur Linda van Duivenbode:

Markt vs. regulering

Een paar weken geleden ben ik benaderd door Mark Koster naar aanleiding van mijn blogberichten over MyC4. Hij is bezig met een boek over de vrije markt en hij was verbaasd dat een GroenLinks-lid actief bezig was met een site als MyC4. Afgelopen vrijdag heb ik kort met hem aan de telefoon gezeten. Zoals wel vaker heb ik daarbij een aantal stevige uitspraken gedaan, ik chargeer ten slotte graag 😉

Een van de onderwerpen van discussie was de stelling van Mark dat de markt alles op lost. Waarop ik zei dat het maken van goede regulering zonder ongewenste bijeffecten erg moeilijk is. Ook geloof ik niet in het teruggrijpen op oude theorieën om nieuwe problemen op te lossen. Het voorbeeld dat ik daarbij aanhaalde was Platvoet en z’n vriendjes, binnen GroenLinks beter bekend als Kritisch GroenLinks. Mark zelf kwam met de boeken van Adam Smith als de boeken met alle oplossingen.

Aan de telefoon had ik zo snel geen weerwoord en heb ik heerlijk mee gegrinnikt over de verhalen over het risicoloze rendement dat hedgefunds jarenlang beloofden. Zo heb ik met mijn zwager meerdere jaren discussie gehad over de vraag of het mogelijk is om risicoloos 8% rendement te halen, terwijl de rente op staatsobligaties slechts een paar procent bedroeg. Inmiddels weten we dat dat niet kan, zoals ik al .

Achteraf denk ik dat het teruggrijpen op de boeken en theoriën van Adam Smith aan hetzelfde manco leiden als het teruggrijpen op Marx en consorten door Kritisch GroenLinks: het zijn oude oplossingen voor nieuwe en complexere problemen.

Hoe dan wel?

Wat naar mijn mening goed is aan de reflex van zowel Kritisch GroenLinks als Mark Koster is de roep om terug te gaan naar de basis. Alleen is de basis het menselijk handelen en de logica of onlogica daarvan. De psycholoog Daniel Kahneman die in 2002 de Nobelprijs voor de economie gewonnen heeft biedt daarvoor een mooi startpunt. Hij heeft twee hele simpele economische experimenten gedaan naar menselijk gedrag en de interactie tussen rechtvaardigheidsgevoel en concurrentie.

In het eerste experiment waren er 2 deelnemers. Persoon 1 kreeg 10 euro om te verdelen. Persoon 2 mocht het bod accepteren of afwijzen. Als persoon 2 het bod accepteerde kregen beide het afgesproken bedrag, als persoon 2 het bod afwees kregen geen van beide geld. Uitgaande van de zogenaamde homo economicus verwacht je op basis van nutsmaximalisatie dat persoon 1 slechts een zeer klein deel aan persoon 1 aanbied en dat persoon 2 ieder bod accepteert, zelfs als hij maar 10 cent krijgt. Dat bleek niet het geval. Persoon 1 biedt over het algemeen tussen de 3 en 5 euro aan persoon 2. Bovendien wijst persoon 2 een bod onder de 3 euro af. Terwijl dat betekent dat beide met lege handen eindigen.

In het tweede experiment werd een 3e deelnemer geïntroduceerd. Persoon 1 mocht nu kiezen welke persoon hij een bod deed. Dat blijkt een fors effect te hebben op het resultaat. Persoon 1 doet een significant slechter bod en de tegenpartij in de transactie accepteert dat ook. Blijkbaar zijn mensen gevoelig voor de onzichtbare hand van concurrentie.

In de praktijk zie je dat volgens mij als volgt terug op de arbeidsmarkt:

  • werknemers onder in de organisatie krijgen te horen dat ze vervangbaar zijn. Hoe sterker dat gevoel leeft met hoe minder ze genoegen nemen.
  • Aan de bovenkant van organisaties is het andersom. Daar krijgen organisaties te horen dat ze inwisselbaar zijn voor een andere werkgever. Hoe sterker dat gevoel leeft hoe hoger de beloning voor ‘talenten’ (waar ikzelf uiteraard ook toe behoor 😉

Mijn conclusie: een volledig vrije markt is ook niet je van het. Zeker als je je bedenkt dat psychologisch onderzoek laat zien dat mensen gelukkiger zijn naarmate de verschillen in welvaart kleiner zijn in een land.

Als de markt zo fantastisch is, waar komen al die grote bedrijven dan vandaan?

Dat vind ik nog steeds een van de meest intrigerende vragen. Als de markt zo fantastisch is waarom zou je dan een organisatie beginnen? Dat is tenslotte een manier om de markt uit te schakelen. Je werkt voor bank A, dus je mag niet tegelijkertijd werken voor bank B. Ook niet als die meer betaalt of je daar meer waarde kunt toevoegen.

Een antwoord hierop komt uit de transactiekosten economie. Die stelt dat een transactie op verschillende manieren tot stand kan komen. Van markt tot volledig intern. Tussenvormen zijn bijvoorbeeld franchises en joint ventures. De keuze voor de vorm van een transactie wordt volgens Oliver Williamson bepaald door een aantal kenmerken van een transactie: “frequency, specificity, uncertainty, limited rationality, and opportunistic behavior.”

Als een bepaalde transactie essentieel is voor het tot stand komen van een product wordt de transactie binnen de muren van de organisatie gebracht. Een organisatie brengt echter ook kosten met zich mee. En wat ooit een zeer specifieke en onzekere transactie was kan in de toekomst best wel eens uitgroeien tot een standaard product.

Ook kunnen de kosten van een transactie door technologische ontwikkeling dalen, waardoor een andere keuze ontstaat tussen het binnen of buiten de eigen organisatie halen van een transactie. De afgelopen decennia heeft het internet gezorgd voor fors dalende transactiekosten. Voor consumenten begon dat met transacties op het gebied van telefonie, post, muziek en film.

Langzaam maar zeker kruipt het echter ook andere branches is. Waarom zou je een kantoorpand huren en kantoorsoftware kopen, als je je met behulp van op internet beschikbare tools ook een organisatie kunt vormen? Waarom zou je je kennis exclusief aan een bedrijf ter beschikking stellen als je meerwaarde met je kennis kunt realiseren op internet? Bijvoorbeeld via een weblog of door actief te worden in een online community?

Waarom zou je je geld toevertrouwen aan een anonieme bankier in een kantoorpand die je geld investeert in al even anoniem bedrijven? Er is tenslotte een groeiend aantal bedrijven dat door vanuit huis, tegen no cure no pay of tegen combinaties daarvan hun diensten goedkoper aanbied (zoals mijn zwager doet). Ook is er een groeiend aantal sites is (zoals MyC4, KIVA en Zopa) waar je zelf kunt uitkiezen in welke bedrijven, ondernemers of mensen je je geld investeert. Mijn eigen ervaring is dat dit behoorlijk goede rendementen kan opleveren, al geldt hierbij wel: elk rendement hoger dan de laagste rente op een staatsobligatie heeft een hoger risico.

Impact op de overheid

Ook de overheid krijgt vroeger of later te maken met die vraag. Want waarom zou je geld betalen aan de overheid voor het verzamelen, onderzoeken, analyseren, interpreteren en presenteren van data, als je dat zelf goedkoper en beter kunt? Vergelijk de site van de Tweede Kamer bijvoorbeeld eens met Polidocs, IkRegeer.nl en met de in oprichting zijnde site Jijendeoverheid.nl.

Betekent dat dan dat je alles aan de markt moet overlaten? In mijn ogen niet. De overheid behoudt een rol, alleen zal deze de komende jaren wel veranderen. Zoals de rol van instituties in een samenleving altijd aan verandering onderhevig is.

De terugkeer van Keynes

Bush heeft een noodplan aangekondigd dat alle trekken heeft van Keynesiaanse economie:

  • Belastingbetalers krijgen deze zomer cheques ter waarde van maximaal 800 dollar (per persoon) of 1.600 dollar (per echtpaar) thuis gestuurd.
  • Bedrijven mogen daarnaast de helft van nieuw materieel aftrekken van de belasting.

Allemaal vormen van vraag stimulering door de overheid en dat door een Republikeinse president, tot zover het vertrouwen in de markt om al uw problemen op te lossen…  Het economisch noodplan heeft een omvang van 1 procent van de Amerikaanse economie: 140 à 150 miljard dollar. Het moet niet gekker worden, Milton Friedman draait zich nog om in zijn graf.

Bron: nrc.nl – Economie – Bush geeft economie VS ‘injectie in de arm’