Mea culpa: Beton zeker wel vernieuwend

Toen ik ruim twee jaar geleden bij Strukton begon woonde ik als een van de eerste activiteiten een bijeenkomst over duurzaam beton bij. Mijn eerste indruk van die bijeenkomst was dat het nou niet echt een heel vernieuwende sector was, zoals ik toen ook schreef.

Ruim twee jaar verder weet ik wel beter: de duurzaamheidsimpact van beton is niet in beton gegoten en is ondanks de crisis in de bouw sterk in ontwikkeling. Deze ontwikkeling vind onder andere plaats door de inzet in het MVO Netwerk Beton, waar Strukton deel van uitmaakt. Dat werd deze week onderstreept met het winnen van de Green Deal Runner Up Award 2013 voor de veelbelovende prestaties van het MVO Netwerk Beton met de Green Deal Verduurzaming Betonketen.

Potentiële CO2 reductie betonketen

Rijkswaterstaat heeft, als deelnemer van de Green Deal Beton, CE Delft onderzoek laten doen naar de CO2 impact van 16 verduurzamingsopties. Het gaat hierbij om opties voor de middellange termijn (periode na 2020). Met deze 16 maatregelen kan de betonsector jaarlijks 1,3 miljoen ton CO2 besparen en daarmee ruim een derde van de voetafdruk van de betonketen (3.700 kton/jaar) reduceren. De besparing komt overeen met de CO2-uitstoot van meer dan 650.000 auto’s per jaar.

Een groot aantal van deze maatregelen blijken net wel of net niet kostenneutraal te zijn, zie onderstaande kostencurve.

beton_opties_kosten_ton_Co2

Opties die net wel of net niet kostenneutraal zijn betreffen met  name opties die ingrijpen op de verandering van de betonsamenstelling zoals ‘geopolymeer’, ‘alternatief CSH’ en ‘CSA-beliet’ en verder de opties ‘thermische en mechanische cementrecycling’, ‘bodemas’ en ‘staalvezels’.

BETON_maatregelen_categorie

Rol Strukton

C2Ca conceptStrukton is actief betrokken bij de Green Deal Verduurzaming Betonketen. Ook werken we mee aan internationaal onderzoek naar cementrecyling. Waarbij gekeken wordt naar het verbreden van de toepassingsmogelijkheden van End Of Life beton. Het uiteindelijke doel daarvan is de materialen kringloop voor beton en cement te sluiten door toepassing van nieuwe technologie.

We zoeken in onze projecten ook actief naar mogelijkheden om verduurzamingsopties voor beton in de praktijk toe te passen.

Impressie Future Leader Event 2012

Afgelopen donderdag heb ik meegedaan aan het Future Leaders Event van MVO Nederland. Het thema was dit jaar schaarste. Het team waar ik in zat had een mooie case uitgewerkt op gebied van energieschaarste voor Alliander. Helaas mochten we niet door naar de finale, waarin de winnaars per subthema het tegen elkaar opnamen. Overall winnaar werd een van de teams grondstofschaarste met het concept Vodaswitch.

Openingssprekers

Het event kende een gebruikelijke opzet met een vijftal inleidende sprekers, waarna de deelnemers ieder voor zich de laatste hand konden leggen aan hun presentatie. Desgewenst met hulp van experts, tekenaar of pitch coach Rens de Jong.

Van de openingssprekers zijn me een aantal zaken bijgebleven. Op de eerste plaats het onderzoek van Maayke Daamen over grondstofschaarste. Een verhaal dat interessant werd toen ze begon over het opzetten van een Google for grondstoffen. Nuttig en noodzakelijk als je wil komen tot een circulaire economie. Iemand zal tenslotte bij moeten houden welke grondstoffen in welk product of in welk gebouw zijn beland. Anders wordt hergebruik lastig.

Ruud Koornstra was zoals altijd een feest om te horen spreken, vooral ook omdat dagvoorzitter Rens de Jong zich duidelijk had voorgenomen het onmogelijke te doen: Ruud van z’n a propo brengen en daarmee ook binnen de tijd houden. Wat volgens mijn horloge uiteindelijk niet lukte, toch weer een punt voor Koornstra. Naast de oproep om in alle rollen die je hebt dezelfde pet op te houden is vooral het laatste filmpje bijgebleven. Een filmpje met een apparaatje wat stroom produceert, zonder toevoer van buitenaf. Nu heb ik de afgelopen jaren meerdere keren me vermaakt om de filmpjes van en berichten over nulpuntsenergie, maar deze leek serieuzer.

Al klonk de calculatie me iets te rooskleurig. Een 10 kW unit voor USD 4.000. Als zo’n unit non stop op vol vermogen kan produceren betekent dat ruim 87.600 kWh per jaar (10*24*365). Bij een levensduur van 10 jaar en geen onderhoudskosten betekent dat een kostprijs van minder dan 5 dollarcent per kWh. To good to be true… Maar goed, we zullen het zien.

Ook opvallend was de presentatie van Lucas Simons, die met zijn bedrijf NewForesight, werkt aan verduurzaming van de landbouwsector. Hij hanteert daarbij een systeemaanpak. Mooi en intrigerend om te zien, lastig om even snel te doorgronden tijdens de powerpoint.

To be continued… met de cases en onze eigen oplossing

Impressie pre-event Future Leaders Event 2012

Gisteravond was het pre-event van het Future Leaders Event 2012. Het onderwerp dit jaar is schaarste. De opzet als vanouds: verschillende deel thema’s met cases die ingebracht zijn door partners van MVO Nederland. Nieuw dit jaar is dat er ook een prijs te winnen is. Wat die prijs is ben ik alweer vergeten.

Tijdens de presentatie van de casus energie (waar ik bij ben ingedeeld) viel me wel meteen de ouderwetse competitiedrang op die het gevolg is van het beschikbaar stellen van prijzen voor ‘de beste groep’:

Niet te veel informatie geven en vragen stellen want dan verliezen we onze voorsprong op de andere groepjes.

Mijn persoonlijke conclusie: de ouderwetse regels van het Future Leaders Event blokkeren moderne vormen van samenwerking tussen de verschillende groepjes om werkelijk tot een evolutie van de revolutie (om met Tom Bosschaert te spreken) te komen.

Tijd voor vernieuwing

Wat mij bij is gebleven van de presentatie van de casus is dat de spreker vond dat er geen tijd is voor dat soort spelletjes. Regels zijn afspraken die we gemaakt hebben om een doel te bereiken. Als de regels het doel in de weg zitten, dan veranderen we ze gewoon. Het is tenslotte de hoogste tijd dat Nederland rond energie meters gaat maken. Tenzij we werkelijk streven naar de 1ste plaats in aandeel fossiele energie.

Daarom hieronder een korte beschrijving van de case en de oplossingsrichtingen die ik daarbij zie. Ik hoop dat alle 4 de groepjes er hun voordeel mee doen en dat ze hun ervaringen en ideeën ook delen.

De energie casus

De casus is ingebracht door een netwerkbeheerder van middenspanning elektriciteitsnetten en regionale gasnetten. Zij vragen zich af hoe ze de CO2 footprint fors kunnen verlagen, zowel van zichzelf als van Nederland. Uit de cijfers die ze lieten zien kwam duidelijk naar voren dat netwerkbeheerders inclusief transportverliezen van elektriciteit en gas in de top van de Nederlandse CO2 emitters zitten.

Daarbij constateerde de inbrenger van de case dat het de politiek steeds minder goed lukt om een lange termijn focus te hebben en houden. Tegelijkertijd werkt het geïntroduceerde marktmechanisme, CO2 emissiehandel, om verschillende redenen ook niet naar behoren. Het resultaat een bedroevend slechte score van Nederland op de Environmental Performance Indicators voor bodem en luchtkwaliteit, en een zo mogelijk nog bedroevendere plek voor het aandeel duurzame energie in Nederland.

De vraag die daarom gesteld werd aan de groepjes was tweeledig:

  1. Wat is er nodig om het systeem wel te laten werken?
  2. Wat kan daarbij de rol van een netwerkbeheerder zijn?

Mijn oplossingsrichtingen

Ten aanzien van het systeem onderscheid ik twee losse problemen:

  1. CO2 emissies/klimaatemissies
  2. Aandeel duurzame energie

Om de CO2 emissies te laten dalen zijn volgens mij de volgende hoofdmoten nodig:

  • differentiatie van de energiebelasting naar CO2 inhoud van de energiedrager. Dus meer CO2 voor kolen en gas, dan voor wind en zon.
  • stapsgewijze verlaging (en idealiter afbouw) van de grootverbruikerskorting op de energiebelasting (de allergrootste verbruikers betalen momenteel slechts 0,1 Eurocent per kWh). Daarmee wordt de businesscase van besparingmaatregelen beter, doordat er een hogere besparing tegenover staat. Het gaat tenslotte bij investeringskeuzes niet alleen om de huidige kosten, maar ook over de verwachting m.b.t. toekomstige prijsontwikkelingen.
  • (een deel van) de opbrengst van de hogere energiebelasting voor grootverbruikers gebruiken om energiebesparende maatregelen bij deze bedrijven maximaal te ondersteunen (tot op of over het randje van het Europees milieusteunkader).
  • een verdienmodel voor de rijksoverheid ontwikkelen, bv. door te kijken naar de wijze waarop dat voor gas- en oliewinning geregeld is d.m.v. Energie Beheer Nederland.
Voor het aandeel duurzame energie:
  • werk maken van virtuele duurzame energiecentrales, zoals voorgesteld in DAAN (Duurzaam Arrangement Akzo NOBEL-Nyrstar)
  • ruimte maken voor lokale decentrale energieprojecten, bv. door in de transporttarieven rekening te houden met de afstand tussen energielevering en energieverbruiker. Daar wordt ik niet blij van met mijn 2 winddelen, maar dat lost zich t.z.t. ongetwijfeld op.
  • verplicht aandeel duurzame energie bij nieuwbouw of renovatie. Wanneer dat niet kan op eigen huis, dan verplichte investering in een lokaal duurzaam energieproject.

De rol van het netwerkbedrijf:

  • onderzoek alternatieven voor het huidige wisselspanningsnet. Een deel van de energie gaat verloren door de omzetting van gelijkstroom bij opwekking (wind, zon) naar wisselstroom (waar het net op draait), om vervolgens weer te worden getransformeerd naar gelijkstroom voor gebruik in pc’s, elektrische auto’s, led-verlichting en mechanische ventilatie. Stichting Gelijkspanning heeft een interessante pilot in voorbereiding in de Haarlemmermeer.
  • Faciliteren van lokale energie initiatieven.
  • Voorrang voor groene stroom en groen gas.

Aanvullingen?

Die zijn van harte welkom in de reacties.

Impressie Innovatie-Estafette 2011 & Toekomstdag

Afgelopen week heb ik twee bijeenkomsten bijgewoond namens Strukton. De eerste was de Innovatie-Estafette 2011 in de Van Nelle fabriek, georganiseerd door de Club van Maarssen. De tweede de Toekomstdag van ISDuurzaam.

Innovatie Estafette

De Innovatie Estafette was de officiële ondertekening van een van de Green Deals waar Strukton bij betrokken is, te weten de Green Deal Duurzaam Beton. Een initiatief waarin bijna twintig partijen in de Nederlandse bouwwereld samenwerken in het Programma verduurzaming betonketen. Van productie tot toepassing en hergebruik zal gewerkt gaan worden aan vergaande verduurzaming van de gehele betonketen. Het bijzondere aan het Programma verduurzaming betonketen is dat het alle schakels in de Nederlandse betonketen behelst en niet alleen gaat over het product beton, maar ook over betonnen constructies. Wat meteen ook duidelijk maakt dat mijn indruk van eerder dit jaar dat de betonsector behoudend zou zijn bijstelling behoeft. Tijdens een goed bezochte workshop over de Green Deal Duurzaam Beton pakte de asfaltsector de uitdaging op om ook die keten gezamenlijk nog een stap verder te verduurzamen.

De opzet van de beursvloer vond ik zelf geslaagd. Geen muurtjes, geen schotjes, waardoor het makkelijk ronddwalen was van de ene naar de andere stand. Waarbij ik weer een hoop nieuwe indrukken en kennis heb opgedaan. Een tweetal gesprekken zijn me in het bijzonder bijgebleven. De een was met een vertegenwoordiger van de Stichting Vernieuwing Bouw over drempels voor vernieuwing en over verantwoordelijkheid nemen voor een ondersteunende rol (klinkt wazig en is ook nog niet geheel uitgekristalliseerd in mijn hoofd). Het andere gesprek was met bestuursleden van de Stichting Gelijkspanning. Een stichting die de aanleg van openbare gelijkstroom netten promoot in Nederland. Bijzonder, want alle elektriciteit uit het stopcontact in Nederland is wisselstroom. Zelfs nu steeds meer apparaten (van led-verlichting en laptop tot zon pv en wkk) gelijkstroom verbruiken en opwekken. Ook een stukje meerijden in een tot elektrische auto omgebouwde Volkswagen Golf met een range van 200 kilometer was een bijzonder leuke ervaring.

Toekomstdag

De Toekomstdag was georganiseerd door ISDuurzaam. De dag was bedoeld om professionals binnen overheid, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en politiek met elkaar te verbinden. Gelet op het gemengde gezelschap was dat goed gelukt. Zelf zat ik bij de ronde tafel duurzaamheid, waar onder andere ook Raymond Steenvoorden, lid van de Raad van Bestuur van Strukton, aan deelnam.

Tijdens de ronde tafel ging het veelvuldig of systemen en systeemfouten. Variërend van de grote nadruk die de Nederlandse overheid legt op laagwaardige toepassingen van biomassa, zoals energie-opwekking, in plaats van te focussen op hoogwaardige inzet van biomassa, tot de hindernissen die je ondervind als je een decentraal energiebedrijf probeert op te zetten. Op de vraag van een van de aanwezigen welke systemen de sprekers bedoelde volgde het antwoord: systemen bestaan niet, er bestaan alleen maar mensen. Wat het dan weer extra jammer maakte dat er veelvuldig gezocht werd naar oplossingen buiten de eigen cirkel van invloed, zoals aanpassing van ‘het systeem’ door ‘de overheid’. Waardoor de sessie af en toe aanvoelde als overheidsbashing, ongeacht of dat terecht is vind ik het weinig out of the box.

Voor de overheid geldt echter hetzelfde als voor het systeem: ze bestaat niet. Er bestaan alleen personen die al dan niet volgens de (ongeschreven) regels van het systeem handelen. Terecht werd tijdens de discussie de uitdaging neergelegd om de connectie te leggen met individuele mensen in het systeem.

Twee mooie ideeën die daarbij naar voren kwamen waren:

  1. Bel je pensioenfonds en vraag ze minstens 50% van je pensioengeld in duurzaamheid te investeren. Als dat volgens hun financieel niet uit kan is het de vraag wie dan over 30 jaar de rekening betaalt voor ellende die we nu veroorzaken.
  2. Neem in je eigen werkafspraken voor 2012 een SMART geformuleerde duurzame daad op. Het voorbeeld kwam van IBM Nederland, waar dit sinds een aantal jaar gebeurd. Je duurzame daad kan variëren van vrijwilligerswerk tot het ontwikkelen van een duurzamer alternatief voor een bestaande business case.

Gaandeweg de dag kwam ik er ook achter dat Strukton via de Green Deal Rotterdam: Halvering CO2 emissie bij nog een Green Deal betrokken is. Daar ga ik over een paar weken hopelijk meer over leren, als ik een van de zwembaden waar Strukton actief is mag bezoeken.

Tijdens de borrel na afloop van het officiële programma heb ik nog een aantal erg leuke/interessante gesprekken gehad. Een van de interessante dingen die ik opving is dat solar as a service er nu echt aan zit te komen in Europa. Nu maar hopen dat de Nederlandse particuliere markt interessant genoeg is voor bedrijven die daar actief in willen worden. Zo ja, ik heb een schuin dak dat ligt op het zuid/zuid-oosten en het is beschikbaar… (hint 😉

Manifest maatschappelijk verantwoord inkopen en ondernemen

Bijna twee jaar geleden vroeg ik me samen met een aantal collega’s af of we de kritiek vanuit het bedrijfsleven op de criteria voor duurzaam inkopen via een interactief proces tot een samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven zouden kunnen ombuigen. Beide partijen onderschrijven tenslotte het doel: bij het verduurzamen van de samenleving ook gebruik maken van de inkoopmacht van de overheid cq. de eigen organisatie.

In het kader van de toolbox van buiten naar binnen bedachten we daarom een interactief proces om via een informeel proces tussen de inkopers van overheidsorganisaties en bedrijfsleven langzaam maar zeker tot een formeel proces tussen beleidsmakers uit bedrijfsleven en overheidsorganisaties te komen. Waarbij de criteria voor duurzaam inkopen die Agentschap NL heeft ontwikkeld als voorbeeld kunnen dienen.

We hebben ons proces tijdens de slotbijeenkomst van de toolbox gepresenteerd. We hadden het goede voornemen om er mee aan de slag te gaan na de cursus en ook daadwerkelijk wat neer te zetten. Meer dan een berichtje op mijn weblog, en een presentatie en toelichting aan een aantal collega’s van het programma duurzame bedrijfsvoering rijksoverheid is er echter niet van gekomen. Want ieder van ons was te druk met zijn reguliere werkzaamheden om werkelijk tijd in te steken in ons plannetje. We hebben het nog wel ingediend als plan voor de ASN Wereldprijs, maar ook daar hebben we vervolgens te weinig tijd in weten te steken om zelfs maar een weekprijs te winnen.

De verrassing

Op dinsdag 8 februari kwam de Nederlandse Vereniging voor Inkoopmanagement (NEVI) met een persbericht dat 17 Chief Procurement Officers van grote publieke en private bedrijven hun streven om duurzaam inkoopmanagement te verankeren hebben vastgelegd in het manifest Maatschappelijk Verantwoord Inkopen en Ondernemen (MVIO). De deelnemende bedrijven zijn: Achmea Zorgverzekeringen, Akzo Nobel, Albert Heijn, Delta Lloyd, Essent Nederland, Heineken Nederland, ING Bank, ING Verzekeringen, Koninklijke DSM, Koninklijke FrieslandCampina, KLM, Koninklijke Philips Electronics, KPN, Nederlandse Spoorwegen, Rabobank Nederland, Rijksoverheid en NEVI.

Volgens het persbericht zullen de deelnemende bedrijven in vijf jaar tijd milieu -en sociale criteria als vanzelfsprekend worden meegewogen in het inkoopbeleid van hun ondernemingen. De deelnemende bedrijven kunnen daarbij de duurzaam inkoop criteria van Agentschap NL gebruiken of zelf criteria voor maatschappelijke verantwoord inkopen ontwikkelen.

Of er een verband is tussen het plan voor een alliantie duurzame bedrijfsvoering dat mijn medecursisten en ik hadden uitgedacht en de totstandkoming van het manifest maatschappelijk verantwoord inkopen en ondernemen weet ik niet. Het is in ieder geval wel erg leuk om te zien dat een oud idee in een andere vorm op een andere plaats weer opduikt. Als er een verband is dan is het een goed voorbeeld van je idee laten gaan.

En nu verder?

Voor zover mij bekend zijn zo’n beetje alle aan het manifest deelnemende bedrijven lid van VNO-NCW, MKB Nederland en/of MVO Nederland. Ik ben dan ook benieuwd wat de inbreng vanuit deze bedrijven gaat worden in de afgelopen week door MVO NL, MKB NL en VNO-NCW aangekondigde vernieuwing van de duurzaam inkopen criteria. Een van de ideeën die ik tegenkwam in de berichtgeving van MVO Nederland was dat er minder naar lijstjes gekeken moet worden en meer naar een ketenaanpak.

Ik ben dan wel benieuwd welke vorm van ketenaanpak gekozen gaat worden. Als twee uiterste (voor zover bij mij bekend) heb je aan de ene kant de simpele regels voor duurzaam inkopen van IBM (slechts 4 regels) en aan de andere kant de zeer uitgebreide, wetenschappelijk onderbouwde methodiek van het Sustainability Consortium (waar onder andere Ahold, KPMG en Unilever deel van uitmaken).

Dit bericht is ook geplaatst op duurzaam pleio en op  het rijksduurzaamheidsnetwerk.

#7di De Duurzame Verbinding (via @nudgenl en @7di )

Wil je graag duurzaam produceren? Wil je liever CO2-neutraal zaken doen? Wil je winst behalen met duurzaam ondernemen? Kom dan op 3 maart naar De Duurzame Verbinding. De doelstelling van deze avond is om MVO-kennis toegankelijk te maken voor het MKB en vraag en aanbod op een frisse manier bij elkaar te brengen. De Duurzame Verbinding vindt tegelijkertijd plaats in Rotterdam en 8 andere steden. In Rotterdam ligt de focus op de bouw- en installatiebranche.

Wat kun je tijdens deze avond verwachten?

  • Inspiratie: laat je inspireren door voorbeelden uit de praktijk.
  • Praktisch advies: krijg antwoord op je vraag over duurzaam ondernemen.
  • Netwerken: op regionale schaal verbindingen leggen tussen de bouwbranche, de installatiebranche en eskundige adviseurs.
  • Business Case: Louis Hiddes zal de business case duurzaam bouwen toelichten en uitleggen.

Partners

De Duurzame Verbinding is onderdeel van 7 Days of Inspiration en wordt belangeloos en zonder financieel gewin georganiseerd. Dit initiatief wordt ondersteund door o.a. MVO Nederland, Stichting Stimular, KvK, DCMR, DHV, IMSA, Cleandrinks, Club van 30, InterfaceFlor en Nudge.

Kom ook op 3 maart!

Het evenement vindt plaats bij het Innovatie Centrum Duurzaam Bouwen op het RDM-terrein.
Meer informatie en aanmelden:  www.deduurzameverbinding.nl.
Coördinator De Duurzame Verbinding Rotterdam: Mark Slegers.

Tweetverslag verkiezingsdebat GROEI DOOR EEN DUURZAME ECONOMIE

Afgelopen woensdag organiseerde De Groene Zaak i.s.m. IUCN NL, MVO Nederland, Urgenda en Nyenrode Business Universiteit het verkiezingsdebat GROEI DOOR EEN DUURZAME ECONOMIE.

Ik was een van de aanwezige. Ik heb geen tijd gehad voor een uitgebreid verslag, maar voor de geïnteresseerden hierbij de link naar de tweetdoc van de tweets tijdens het debat en het bestand zelf hieronder.

Verslag Duurzaam Verkiezingsdebat de Groene Zaak

Een duurzamer Nederland speelt helaas slechts een beperkte rol in de verkiezingsdebatten. Zowel de VVD als het CDA lijken inmiddels teruggekomen van de groene ambities die ze ten toon spreidde tijdens de vorige verkiezingen (zie de Volkskrant van 11 mei). Terwijl buiten De Groene Zaak ook de chemische industrie een ambitieuze handreiking doet naar de politiek met 50% CO2 reductie in 2035.