Uit de inbox: Reactie ABP op oliewinning uit teerzand

Eerder deze week schreef ik over de investeringen van ABP in oliebedrijven die actief zijn in de winning van olie uit teerzand. Inmiddels heb ik een reactie van ABP ontvangen. De reactie staat onderaan dit bericht volledig weergegeven. Wat me opvalt is dat ABP net als een aantal jaar geleden aangeeft dat ze bedrijven (in dit geval oliebedrijven) aanspreken om de schade milieu en negatieve effecten voor de lokale bevolking te minimaliseren.

Ik hoop dat dergelijke gesprekken ook consequenties kunnen hebben voor de investeringen van ABP, zoals de ASN en Triodos soms ook besluiten om bedrijven uit hun investeringsuniversum te verwijderen als ze niet voldoen aan de duurzaamheidseisen die deze banken stellen. Afgaande op de  investeringen die ABP nog steeds heeft in het mijnbouwbedrijf Freeport McMoRan kan dat echter nog wel even duren. Milieudefensie organiseerde namelijk in 1997 al een actie tegen de investeringen van ABN Amro in Freeport McMoran. ABN Amro trok zich in 1999 terug uit Freeport McMoran, terwij ABP volgens het overzicht van beursgenoteere deelnemingen het 2e kwartaal van 2010 nog steeds investeringen in Freeport McMoran had.

Bericht van ABP:

Bedankt voor uw e-mail, waarin u aandacht vraagt voor het investeren in oliezanden en andere onconventionele olie. We begrijpen uw zorgen over de bijdrage van (on)conventionele oliewinning aan klimaatverandering.

Ook ABP maakt zich zorgen over de negatieve gevolgen van deze oliewinning. We spreken oliebedrijven dan ook aan om de schade aan milieu en de negatieve effecten voor de lokale bevolking te minimaliseren. Dit houdt in dat onze vermogensbeheerder de betrokken oliemaatschappijen aanspoort om transparant te zijn over de aanpak van milieuproblemen en sociale vraagstukken, inzicht te geven in bijkomende kosten en nieuwe technieken te ontwikkelen om de druk op het milieu (waaronder ook energie- en waterverbruik) te reduceren. Dit wordt gedaan tijdens directe gesprekken met de ondernemingen in kwestie, en tijdens de aandeelhoudersvergaderingen.

Wij zijn van mening dat de winning van olie uit teerzanden een stuk schoner kan door technologische vooruitgang. Met name bij specifieke vormen van oliezandwinning (in-situ) is er veel meer energiebesparing mogelijk. Overigens komt bij deze vorm veel minder afval vrij dan bij open mijnbouw en heeft deze veel minder ingrijpende gevolgen voor het landschap en de natuur. Voor open mijnbouw is in Canada de wetgeving voor oliebedrijven inmiddels strenger geworden, waardoor oliebedrijven gedwongen zijn om het restafval van de oliezandwinning (tailing ponds) op te ruimen. Dit dwingt de bedrijven nu te investeren in onderzoek naar nieuwe technieken.

Wat betreft uw oproep om er bij oliebedrijven op aan te dringen investeringen in duurzame energie te doen: voor ABP geldt dat het in duurzame energie investeert, maar alleen wanneer deze beleggingen gepaard gaan met goede en stabiele rendementen. Die hebben we nodig om onze deelnemers een betaalbaar pensioen te kunnen bieden. Van de ondernemingen waarin we beleggen verwachten we dan ook dat ze soortgelijke eisen stellen aan hun investeringen in duurzame energie. Alleen wanneer ze investeren in rendabele vormen van duurzame energie vormen deze ondernemingen een goede belegging voor een pensioenfonds.

Voor het investeren in duurzame energie is het belangrijk dat er sprake is van helder, betrouwbaar en duurzaam overheidsbeleid. Tijdens de klimaatconferentie in Kopenhagen en wederom bij de recente klimaat top in Cancun hebben we dan ook samen met 150 andere investeerders (verenigd in de Institutional Investors Group on Climate Change) die in totaal $9000 miljard beheren, internationale overheden opgeroepen tot een stringent klimaatakkoord.

Maar gelukkig zien we ook vandaag de dag al beleggingskansen die specifiek aan de aanpak bijdragen van belangrijke maatschappelijke en milieuproblemen, zoals armoede in ontwikkelingslanden en klimaatverandering Daarbij gaat het bijvoorbeeld om bedrijven die biobrandstoffen produceren, schone technologie-ondernemingen of duurzame infrastructuurfondsen (wind- en zonne-energie) maar ook om beleggingen in microfinanciering. We zouden graag meer investeren in dit soort projecten en blijven actief op zoek naar beleggingen met goede en stabiele rendementen.

Wanneer u meer wilt weten over de invulling van het Beleid Verantwoord Beleggen door ABP, dan kunt u daarvoor onze website abp.nl raadplegen

Met vriendelijke groet, namens ABP,
Medewerker Telefoon en E-mail APG

ABP's investeringen in oliewinning uit teerzand

Milieudefensie heeft een onderzoek laten uitvoeren naar investeringen door pensioenfondsen in oliebedrijven die betrokken zijn bij de oliewinning uit teerzand. De winning van olie uit teerzand veroorzaakt behoorlijke milieuproblemen. Milieuproblemen kunnen tot financiële risico’s voor investeerders leiden, zoals de olieramp in de Golf van Mexico vorig jaar zomer duidelijk maakte.

Volgens onderzoek van RiskMetrics in opdracht van Ceres gaat ook de winning van olie uit teerzand gepaard met financiële risico’s voor de betrokken bedrijven, en daarmee voor de investeerders in deze bedrijven. Een onderzoek van RiskMetrics stelt dat de sector als geheel de kosten van herstel van milieuschade kan dragen. Voor de grote oliebedrijven (zoals Exxon en Shell) levert dat geen problemen op, maar het rapport van RiskMetrics stelt wel vraagtekens bij de impact op kleinere oliebedrijven die gespecialiseerd zijn in de winning van olie uit teerzand.

Dat is voor mij reden om het ABP weer eens een mail te sturen over hun beleggingsbeleid, aangezien ik verschillende bedrijven die genoemd worden tegen kom in het beleggingsoverzicht van het tweede kwartaal 2010 (het meest recente overzicht dat ik op de website van ABP tegenkom). Ik heb de standaardbrief van Milieudefensie wel wat aangepast. Ik vind duurzaamheid namelijk belangrijk, maar gezien de uitlatingen van ABP in het verleden en de discussie over de dekkingsgraad van ABP vermoed ik dat daar het financiële argument nog steeds belangrijker is.

U beheert het geld dat ik spaar voor mijn pensioen. Naar aanleiding van berichten in de media en onderzoeken van milieuorganisaties, maak ik mij zorgen over de toekomst van mijn pensioen. Ik wil niet dat mijn pensioengeld wordt belegd ten koste van mens en milieu.

Olieconcerns zijn op zoek naar nieuwe bronnen van olie. Denk daarbij aan olie uit de diepzee en teerzand. Dat kan grote gevolgen hebben voor het milieu, maar ook voor het financiële rendement van mijn pensioenbeleggingen. De olieamp in de Golf van Mexico heeft de koppeling tussen milieurisico’s en financiële risico’s zeer duidelijk gemaakt.

Financieel rendement
Uit een rapport in opdracht RiskMetrics Groupe in opdracht van Ceres blijkt dat de milieuschade door de exploitatie van teerzanden aanzienlijke financiële risico’s met zich meebrengt voor de betrokken oliebedrijven en daarmee voor de investeerders in deze bedrijven.

Acties als WijWillenZon van Urgenda en De Betere Wereld laten zien dat het nu al mogelijk is tegen concurerende tarieven over te schakelen op hernieuwbare energiebronnen.

Wat daarvoor vaakt ontbreekt zijn de financiële middelen. Helaas heb ik het ABP tot op heden niet kunnen betrappen op het steunen van dergelijke toekomstgerichte acties van burgers, waaronder ongetwijfeld ook veel van de deelnemers van het ABP.

Milieu-effect van teerzandwinning
De open dagmijn technieken die gehanteerd worden voor de winning van olie uit teerzand vergt veel energie en lijdt tot grote milieuschade. Niet alleen om klimaatemissies, maar het rapport van RiskMetrics wijst ook op mogelijke vervuiling van oppervlakte- en grondwater als gevolg van de winning en raffinage van teerzandolie.

Investeer in mijn toekomst!
Uit onderzoek is gebleken dat pensioenfondsen 0,3 procent van alle pensioengelden in teerzanden stoppen. Twee miljard euro, die voor mijn toekomst en die van mijn kinderen beter gestoken zouden kunnen worden in duurzame ontwikkelingen, zoals duurzame energie en energiebesparing.

Voor pensioenfondsen zijn projecten met een lange gegarandeerde opbrengst zoals windparken of zonne-energiecentrales een interessant beleggingsobject.

Voor olieconcerns zijn, gezien hun ervaring met grote projecten en hun relatief makkelijke toegang tot de kapitaalmarkt, de meer innovatieve megaprojecten zoals zonneparken in de Sahara uitermate geschikt.

Mijn verzoek

  • Stop uw beleggingen in olieconcerns die blijven kiezen voor nieuwe investeringen in onconventionele olie.
  • Vraag olieconcerns om fors in te zetten op duurzame energievormen.
  • Investeer mijn geld in duurzame (energie) projecten.

Gebruikte bronnen:

Update 9 januari: zie ook de reactie van ABP

ABP en de herkomst van steenkolen

Eerder schreef ik al over de eerste uitzending van Netwerk over de herkomst van steenkolen. Volgens Netwerk betrekken de Nederlandse energiebedrijven E.On, Essent, Nuon en Elektrabel steenkool van Zuid-Afrikaanse mijnen die grote milieuschade veroorzaken. Afgelopen donderdag kwamen daar in de tweede uitzending stevige beschuldigingen over inkopen bij mijnen die paramilitaire operaties in Columbia steunen bij. Het ABP blijkt daarbij ook nog ruim 350 miljoen Euro extra geïnvesteerd te hebben in betrokken mijnbouwbedrijven.

ABP’s investeringen in mijnbouw en energie

Afgelopen dinsdag schreef ik al dat ABP behoorlijk fors geïnvesteerd heeft in de bedrijven die door Netwerk in verband worden gebracht met milieuverontreiniging in Zuid-Afrika. Na de uitzending van donderdag over vermeende mensenrechtenschendingen door mijnbouwbedrijven in Columbia kan daar 372 miljoen Euro in Anglo American aan toegevoegd worden (zie dit artikel in de Volkskrant). Het totale lijstje ziet er als volgt uit:

  • BHP Billiton: 799 miljoen Euro (in omvang de 19e investering van ABP)
  • E.On : 484 miljoen Euro (in omvang de 40ste investering van ABP)
  • Anglo American: PLC 372 miljoen Euro (in omvang de 53ste investering met ABP)
  • Xstrata PLC: 292 miljoen Euro (in omvang de 85ste investering van ABP)
  • RWE (eigenaar Essent): 102 miljoen Euro

Dat is in totaal ruim 2 miljard Euro pensioengeld in bedrijven die betrokken zouden zijn bij milieuschade en/of mensenrechtenschendingen en moord. Waarvan bijna anderhalf miljard in de mijnbouwbedrijven die volgens Netwerk betrokken zijn.

Netwerk uitzending kolenwinning

Vanavond had Netwerk een uitzending over de steenkoolwinning voor Nederlandse energieopwekking. Want ondanks alle groene spotjes van de energiebedrijven wordt een groot deel van de Nederlandse energie opgewekt met steenkool, en met de plannen voor 5 nieuwe centrales wordt dat voorlopig niet minder. Inzicht in waar grondstoffen als steenkolen vandaan komen is dus interessant, net als dat er gestreefd wordt naar meer openheid over de herkomst van biobased grondstoffen als palmolie.

Zuid-Afrika

Volgens Netwerk spelen in Zuid-Afrika problemen rond oude mijnen met zuur water, dat negatieve effecten heeft voor de natuur en landbouwgronden in de omgeving. Daarnaast ontstaan in oude mijnen branden met alle schadelijke gevolgen voor de gezondheid van mensen die erbij hoort. Bij bestaande mijnen waar met explosieven kolen wordt gewonnen bestaan gezondheidsklachten als gevolg van fijn stof. De genoemde mijnbouwbedrijven in Zuid-Afrika zijn Xstrata en BHP Billiton.

Reactie energiebedrijven

De Nederlandse energiebedrijven verklaren gezamenlijk dat ze zich houden aan de eisen die UN Global Compact stelt aan leveranciers. Essent is lid van UN Global Compact, net als haar Duitse moederbedrijf RWE. Bij E.On is het Duitse moederbedrijf lid van UN Global Compact, de Nederlandse dochter is geen zelfstandig lid. Dat laatste geldt ook voor Nuon en haar Zweedse  moederbedrijf Vattenfall.

Transparantie is voor de energiebedrijven erg belangrijk, maar blijkbaar is de keten in de kolenwinning erg lastig in kaart te brengen, want EnergieNed schrijft in een reactie namens de gezamenlijke energiebedrijven:

De energiebedrijven zijn zich bewust dat inzicht in de herkomst van steenkool niet in alle gevallen
mogelijk is. Van kolen die niet rechtstreeks via een leverancier van mijnen worden betrokken, maar
worden ingekocht op de wereldmarkt bestaan op dit moment geen waarborgen in de vorm van controlemechanismen. Deze handel is daarbij internationaal en afspraken daarover dienen dan ook op
dit niveau te worden gemaakt.

In de keten van winning, levering en gebruik van kolen hebben de verschillende partijen hun eigen
verantwoordelijkheid. Het is niet eenvoudig om als partij aan het eind van de keten
verantwoordelijkheid voor de hele keten te nemen en te borgen.

Volgens mij maken de bedrijven zich hiermee toch wat te klein, ook al staan ze aan het eind van de keten. Bedrijven als E.On en RWE die tot de grootste energiebedrijven van de EU behoren zijn naar mijn mening groot genoeg om invloed op de keten te hebben, net zoals supermarkten dat volgens Frits Kremer kunnen.

Pensioengeld

Als deelnemer in ABP was ik ook nieuwsgierig in hoeverre mijn eigen pensioengeld in de betrokken bedrijven wordt geïnvesteerd. De stand in 2009 op basis van de top 100 beleggingen in beursgenoteerde bedrijven en het totaal overzicht van aandelen in beursgenoteerde bedrijven maakt me niet  blij:

  • BHP Billiton 799 miljoen Euro (in omvang de 19e investering van ABP)
  • E.On : 484 mijoen Euro (in omvang de 40ste investering van ABP)
  • Xstrata PLC: 292 Euro (in omvang de 85ste investering van ABP)
  • RWE (eigenaar Essent) 102 miljoen Euro

Dat roept bij mij toch vragen op over hoe verantwoord ABP haar beleggingen doet, en in hoeverre daar verbetering in zit sinds de Zembla uitzending van maart 2007. Toen kwam er een standaardantwoord op de vragen die ik stelde over het investeringsbeleid van ABP. Reden om een tweede mail met specifiekere vragen te sturen, waarop ik geen antwoord kan herinneren.

De toenmalige beleggingsbeginselen van ABP sloten geen bedrijven uit, ABP ging liever in gesprek. Tijd voor een evaluatie of die gesprekken wat opleveren. Zeker bij de top 100 investeringen van ABP, al zijn het dit keer andere mijnbouwbedrijven dan waar Zembla in 2007 aandacht aan besteedde. De mijnbouwbedrijven uit de Netwerk uitzending komen dan ook niet voor in het ABP verantwoord beleggen verslag 2009. ABP heeft de afgelopen jaren met Freeport-McRoran (ABP investering 164 miljoen Euro) een dialoog gevoerd over duurzaamheid en MVO.

Overigens sluit ABP tegenwoordig wel bedrijven uit, dat betreft echter vooral fabrikanten van landmijnen en/of clusterbommen. Dus daarin is vooruitgang te zien bij ABP.

Vragenuurtje Tweede Kamer

De uitzending van Netwerk was bij voorbaat al aanleiding voor de heer Ger Koopmans van het CDA om de Minister van VROM (Huizinga) naar de Tweede Kamer te roepen tijdens het vragenuurtje van 29 juni 2010 (

  • http://player.omroep.nl/?aflID=11121905
  • ):

    Brief Rabobank n.a.v. Zembla uitzending

    Geachte directeur van Rabobank,

    In de uitzending van Zembla van 10 juni 2007 wordt uw bank herhaaldelijk genoemd als financier van bedrijven die zich bezig houden met de productie van clusterbommen en mijnen, milieuvervuilende industrieën (zoals Freeport-McMoran) en bedrijven die geen fatsoenlijk arbeidsomstandigheden voor hun werknemers of de werknemers van hun leveranciers creëren (zoals Wal-Mart).

    Als klant van uw bank, die voor de Rabobank heeft gekozen vanwege het duurzame en maatschappelijk betrokken imago dat u zich in uw reclamecampagnes aanmeet ben ik geschrokken van een aantal beleggingen en financieringen van de Rabobank Group. In de media en in relamecampagnes doet uw bank grote moeite om zichzelf neer te zetten als een maatschappelijk verantwoorde bank.

    Graag verneem ik van u welke beleidswijzigingen u bereikt hebt door middel van actief aandeelhouderschap bij bedrijven die de Rabobank Groep financiert. Of op welke termijn uw actieve aandeelhouderschap tot concrete wijzigingen moet leiden bij bovengenoemde type van bedrijven om voor financiering door de Rabobank Group in aanmerking te blijven komen.

    Daarnaast wil ik inzicht in de bedrijven die de Rabobank Group financiert. Transparantie is m.i. een essentieel onderdeel van maatschappelijk verantwoord ondernemen. De Rabobank kan daarbij een voorbeeld nemen aan de twee koplopers op het gebied van maatschappelijk verantwoord bankieren (Triodos en ASN-bank) en aan de pensioenfondsen ABP en PGGM.

    Met vriendelijke groet,

    Krispijn Beek

    Een afschrift van deze mail is verzonden aan de VBDO en geplaatst op mijn weblog.

    ABP & MVO, deel III

    Na de eerste reactie van het ABP op de mail die ik stuurde heb ik de ABP Belegginsbeginselen (pdf) gelezen, daar werd mijn groene hart niet heel warm van. Naar mijn mening doet deze passage in artikel III.2 alle mooie worden over corporate governance en MVO teniet:

    ABP beoordeelt elke belegging zuiver op grond van risico- en rendementsoverwegingen. (…) In algemene zin zal ABP zich verzetten tegen iedere vorm van beleggingsdwang en beleggingsrestricties; deze doen afbreuk aan een optimaal risico- en rendementsprofiel.

    Vandaar dat ik vandaag (ondanks het mooie weer) een tweede mail heb gestuurd, waarin ik wat specifiekere vragen stel en het ABP oproep om meer rekening te houden met MVO en ook openheid te geven van hun investeringen in durfkapitaal. De hele brief is hier te vinden.

    Op deze site kun je het stemgedrag van ABP vinden en hier kun je verantwoordingsverslagen van ABP vinden.

    2e brief aan ABP over MVO

    Geachte (medewerker van ABP),

    Vriendelijk dank voor uw snelle reactie op mijn mail over het beleggingsbeleid van ABP. Ik ben blij dat ABP besloten heeft om op korte termijn haar beleggingen in beursgenoteerde bedrijven openbaar te maken. U geeft ook aan dat u signalen van deelnemers serieus neemt en dat de voorbereiding en uitvoering van het beleggingsbeleid inzake mensenrechten, milieu en goed bestuur geïntensiveerd zal worden. Waarbij u verwijst naar uw Beleggingsbeginselen.

    De inhoud van deze Beleggingsbeginselen stelt mij echter zwaar teleur. Er staan mooie woorden in over maatschappelijk verantwoord ondernemen, milieu en mensenrechten. Deze worden echter volledig teniet gedaan door de formulering van artikel III.2:

    ABP beoordeelt elke belegging zuiver op grond van risico- en rendementsoverwegingen. (…) In algemene zin zal ABP zich verzetten tegen iedere vorm van beleggingsdwang en beleggingsrestricties; deze doen afbreuk aan een optimaal risico- en rendementsprofiel.

    U geeft daarnaast aan dat u zich beraadt over zaken die buiten internationale verdragen vallen, zoals clusterbommen. De Nederlandse regering heeft echter recent aangegeven clusterbommen op te willen nemen in het Verdrag van Oslo. In meer algemene zin heeft het vorige kabinet aangegeven dat ze in 2010 haar inkopen wil verduurzamen. Een van de redenen hiervoor is dat de overheid als grote inkoper haar inkoopbeleid schaalgrootte voor duurzame producten kan creëren en daarmee de markt verder kan ontwikkelen.

    Dit geldt ook voor het ABP (de grootste spaarpot van ambtenaren) op het gebied van financieel vermogen. Als het ABP aankondigt op welke termijn haar beleggingen en investeringen aan duurzame principes moeten voldoen zal dat een belangrijke factor voor bedrijven worden. Als het relatief kleine banken als de ASN-bank en Triodos al lukt om impact te hebben op het beleid van bedrijven, dan geldt dat zeker voor een mastodont als ABP.

    De openbaarmaking van uw beleggingen in beursgenoteerde bedrijven vind ik overigens ontoereikend. Een steeds groter deel van het vermogen van het ABP wordt gestoken in zogenaamde durfkapitalisten, variërend van hedgefunds tot participatiemaatschappijen. Juist deze fondsen zijn zeer terughoudend met het verstrekken van informatie over hun beleggingsbeleid, terwijl hun invloed op het beleid van (beursgenoteerde) bedrijven sterk groeiende is. Graag zou ik dan ook zien in welke fondsen ABP deelneemt en terug kunnen vinden hoe ABP borgt dat deze fondsen zich aan de ABP Beleggingsbeginselen houden.

    Twee voorbeelden: Vorig jaar is de diepvries divisie van Unilever (o.a. Iglo) door participatiemaatschappijen overgenomen. Unilever was met Iglo een voorloper op het gebied van duurzame vis (MSC-keurmerk). Investeert ABP in deze participatiemaatschappijen? Zo ja, wat is dan belangrijker voor ABP: verdere verduurzaming door Iglo van haar productie en die van haar leveranciers (denk aan het MSC-keurmerk voor vis), of het financiële rendement? ABN AMRO ligt momenteel onder vuur van o.a. TCI. ABN AMRO is de afgelopen jaren onder publieke druk (van o.a. Milieudefensie) bezig met verantwoording en wijziging van haar investeringsbeleid, waarbij meer rekening wordt gehouden met MVO-criteria. TCI lijkt zich daar weinig aan gelegen te liggen en met name naar financieel rendement op haar beleggingen te kijken. Investeert ABP in TCI? Zo ja, hoe verhoudt dit zich tot de ABP Beleggingsbeginselen?

    Met vriendelijke groet,

    Krispijn

    CC:

    • FNV-ABVAKABO
    • VBDO