Duurzame energie vervangt kerncentrales en verlaagt tegelijkertijd CO2 emissies

Een mythe waard door de Engelstalige wereld (en door Nederland): naar verluidt stijgt de CO2 uitstoot in Duitsland omdat hernieuwbare energiebronnen nucleaire energie niet kunnen vervangen – en dat Frankrijk gelijk heeft om te kiezen voor kernenergie. Wat laten de gegevens zien? Craig Morris onderzoekt het.

Tekst: Craig Morris. Vertaling: Krispijn Beek.
Duitsland verlaagde de CO2 emissies terwijl het kerncentrales sloot (publiek domein).
Doorgaan met het lezen van “Duurzame energie vervangt kerncentrales en verlaagt tegelijkertijd CO2 emissies”

Engelse plannen kernenergie verder onder druk

De Engelse plannen voor nieuwe kerncentrales wankelen nu na Toshiba ook Hitachi zich terug heeft getrokken. Daarmee volgen de Engelse toekomstplannen voor kernenergie het pad van de Amerikaanse nucleaire renaissance: veel plannen, weinig uitvoer.

Hitachi werkte in het Verenigd Koninkrijk aan een nieuwe kerncentrale bij Wylfa met een capaciteit van ten minste 2.900 MW. Hitachi heeft bekend gemaakt dat het een verlies van 300 miljard yen (2,4 miljard euro) op het Britse project neemt en zich terugtrekt. Ook een tweede project, in Gloucestershire, Engeland, gaat voorlopig niet door. Voor de Japanse bouwer zijn de projecten rendabel.

De plannen voor kernenergie in Groot-Brittanië staan onder druk door de hoge kosten voor Hinkley Point C en de dalende kosten van alternatieven, zoals wind op zee.

Open waanlink

Dit bericht is een bewerking van een eerder bericht op Sargasso.

Frankrijk wil 14 kerncentrales sluiten

Deze week heeft Macron bekendgemaakt dat Frankrijk tot 2035 14 van zijn 58 kerncentrales wil sluiten. Het aandeel kernenergie in de elektriciteitsmix zal daardoor dalen tot 50%. Hollande was al van plan om het aandeel kernenergie in 2025 al terug te brengen tot 50%, Macron stelt dit 10 jaar uit. Op social media klinkt van verschillende mensen kritiek op de plannen om kerncentrales te sluiten, omdat daarmee een CO2 arme energiebron gesloten wordt. De vraag is of die kritiek terecht is.

Combinatie van kernenergie en duurzame energie

Met de plannen om het aandeel kernenergie te verlagen volgt Frankrijk het beleid van Duitsland om kerncentrales te sluiten om ruimte te maken voor duurzame energiebronnen, zoals wind- en zonne-energie. Daarmee volgt Frankrijk het beleid van Duitsland en Spanje, hoewel de eerlijkheid gebied te zeggen dat de meningen over de flexibiliteit van kerncentrales verschillen:

Zelfs als kerncentrales wel flexibel kunnen opereren is het de vraag of het financieel verstandig is om kerncentrales als achtervang voor zon en wind in te zetten.

Welke kerncentrales wil Frankrijk sluiten?

Macron wil minder centrales sluiten dan aanvankelijk verwacht om het aandeel kernenergie terug te brengen, al heb ik geen volledige lijst kunnen vinden van de veertien kerncentrales die Macron wil sluiten voor 2035. Wie op Wikipedia kijkt naar de bouwjaren van Franse kerncentrales ziet echter dat Frankrijk 19 kerncentrales heeft die voor 1982 in gebruik zijn genomen. In 2035 zijn die tenminste 54 jaar oud. De oudste zal dan zelfs 64 jaar in gebruik zijn. Het is dus niet geheel onlogisch dat een deel daarvan voor die tijd aan vervanging of sluiting toe is. Cleantechnica schrijft dat het gaat om centrales van de eerste generatie. Volgens Het Laatste Nieuws gaat het onder andere om de centrales in Gravelines uit 1980. Ook de oude centrales in Fessenheim staan al langer op de lijst om te sluiten. De kerncentrales in Fessenheim zijn volgens Reuters ook de enige twee die zullen sluiten tijdens de termijn van Macron. In 2025-206 volgen mogelijk nog 1 of 2 kerncentrales en in 2027-2028 nog 1 of 2, mits de energievoorziening dat toestaat. De resterende 6 tot 8 centrales zullen tussen 2030 en 2035 sluiten. Reuters stelt dat het gaat om de centrales in Tricastin (1980), Bugey (1979), Gravelines (1981) en Chinon (1984). Reuters verwacht dat de sluitingsplannen kunnen leiden tot een herstructurering van EDF, de Franse exploitant van kerncentrales.

Gelet op de impact die het sluiten van kerncentrales heeft op de energievoorziening in Frankrijk en op de bouwtijd voor een nieuwe kerncentrale is het eigenlijk niet meer dan logisch dat de Franse overheid nu al aankondigt wat de plannen met kernenergie tot 2035 zijn. De nieuwe reactor in Flamanville is bijvoorbeeld in aanbouw sinds 2007 en zou in 2012 opgestart worden, een bouwtijd van 5 jaar. Inmiddels is de geplande commerciële ingebruikname verschoven naar het 2e kwartaal van 2020 (bouwtijd van 13 jaar) en zijn de kosten opgelopen van €3.3 miljard naar €10,9 miljard. Finland begon in 2005 met de bouw van een nieuwe centrale, die in 2010 opgeleverd zou worden. De verwachting is nu dat deze in 2019 in gebruik genomen gaat worden. Een bouwtijd van 14 jaar. De verwachte opleverdatum van de Engelse kerncentrale Hinkley C is inmiddels 2025, een vertraging van 8 jaar. De eerste vergunningen voor deze centrale werden in 2012 afgegeven. Een voorlopige doorlooptijd van 12 jaar.

Andere klimaatplannen van Macron

Naast het sluiten van kerncentrales houdt Macron vast aan eerdere plannen om de laatste vier kolencentrales per 2022 te sluiten. Tegelijkertijd wil Macron het aandeel duurzame energie verhogen. De stroomproductie van Franse windmolens op land wordt voor 2030 verdrievoudigd en het aandeel zonne-energie moet vijf keer zo groot worden. Er wordt ook gewerkt aan meer wind op zee, de komende 5 jaar zal Frankrijk vier tenders voor offshore wind in de markt zetten. Volgens Bloomberg houdt Frankrijk last van logge administratieve procedures, die tot vertraging leiden. Het goede nieuws is dat de eerste offshore windturbine inmiddels stroom levert aan het net.

Macron wil de brandstofaccijnzen  niet verlagen, ondanks de protesten:

Je kunt niet op maandag voor het milieu zijn en op dinsdag tegen de verhoging van brandstofprijzen. Wat in een verkiezingscampagne is gezegd, schept verplichtingen.

De opbrengst van de brandstofaccijnzen wordt volgens Cleantechnicaingezet voor de financiering van de plannen met duurzame energie.

Conclusie

Gelet op de leeftijd van de Franse kerncentrales die de komende 15 jaar gaan sluiten is het de vraag of het terecht is om kritiek te hebben op de plannen om kerncentrales. Het is goed mogelijk dat deze centrales aan het einde van hun technische of economische levensduur zitten. Het kan zijn dat ze met een forse investering weer een aantal jaar meekunnen. Het is echter de vraag of dat economisch verstandig is gelet op de dalende kosten van duurzame energiebronnen, zoals windenergie en zonne-energie. Het is ook de vraag of het voor Frankrijk economisch verstandig is om enkel in te blijven zetten op kernenergie, gelet op de tegenvallers bij de drie kerncentrales die EDF in aanbouw heeft in Europa.

Dit bericht is geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.

Kernenergiecoöperatie Nederland

Jan Coen van Elburg, directeur van Rebel Group, komt op Energieplus nog even terug op een onderbelicht punt in de discussie over kernenergie:

U heeft wellicht wel weer genoeg over kernenergie gehoord. Het zogenaamde taboe is namelijk door Lubach doorbroken en van een politiek correct sausje voorzien door de slimste mens van Nederland, Klaas Dijkhoff.

(…)

Maar er is nog iets anders, minder bekend misschien, maar wel goed om te weten. U, dus ook jij Arjan, ook jij Klaas, bent allen onvrijwillig lid van de kernenergiecoöperatie Nederland met wettelijke aansprakelijkheid. Hoe zit dat? Nederland heeft in Parijs niet alleen een klimaatverdrag ondertekend maar lang daarvoor (1960) een verdrag over schade die voortvloeit uit kernongevallen. Niet onbelangrijk, dit verdrag en daarbij behorende nationale regelgeving beperkt de aansprakelijkheid van de exploitant in geval van ongevallen tot –afhankelijk van de situatie – enkele honderden miljoenen euro’s. Dat zijn, voor het geval zich een ongeluk voordoet, de welbekende ‘peanuts’. Alleen al het opruimen van Fukushima heeft tot nu ongeveer 200 miljard gekost. Er is geen enkele reden om aan te nemen dat dergelijke kosten in het dichtbevolkte Nederland kleiner zullen zijn. Begin eens met het scenario Rotterdam.

(…)

Aan politieke partijen die het taboe op kernenergie willen doorbreken het vriendelijk verzoek om eerst eens uit dit verdrag van Parijs te stappen en de nationale beperking op aansprakelijkheid op te heffen. We zijn immers tegen dergelijke vormen van onrechtmatige en concurrentievervalsende staatssteun toch? Die zonnepanelen op je dak zijn toch ook ‘gewoon meeverzekerd’ om een aardige reclame te parafraseren.  Daarbij, als het allemaal zo veilig is dan kan verzekerbaarheid toch geen probleem zijn? Welke verzekeraar wil nu niet die fall out ‘gewoon’ meeverzekeren?

Open waanlink

Dit bericht is oorspronkelijk geplaatst als open waanlink op Sargasso.

De economische toekomstkansen van kernenergie

In het debat over energietransitie en klimaatmaatregelen gericht op de energiesector zijn er een paar constanten die telkens opduiken. Een van de hardnekkigste betreft kernenergie. Al onder Rutte I waren er plannen voor Borssele II. Rond dezelfde tijd werd in de VS door voorstanders van kernenergie hoopvol gesproken van een ‘nucleaire renaissance’. Voorstanders vinden dat kernenergie taboe is verklaard voor het klimaatakkoord. Mij lijkt het nuttiger om eens te kijken naar hoe reëel de marktkansen van kernenergie zijn.

Historie

Voor wie de ontwikkeling van kernenergie al langer volgt is het geen verrassing dat nieuwe centrales moeilijk van de grond komen in Europa en de VS. Wereldwijd neemt de totale capaciteit van kerncentrales ook nauwelijks meer toe en stijgt de gemiddelde leeftijd van de kerncentrale vlot. In 2009 publiceerde Citibank een rapport met de titel “New Nuclear – The Economics Say No” (pdf), waar ik toen ook al aandacht aan besteedde. In dit rapport laat Citibank zien dat de kosten en financiële risico’s van kernenergie groot zijn voor private investeerders. De studie somt vijf grote risicogebieden op waar ontwikkelaars en beheerders van nieuwe kerncentrales rekening mee moeten houden: planning, bouw, energieprijs, beheer en sluitingskosten.

Volgens de studie hebben overheden in geïndustrialiseerde landen enkel de risico’s op het vlak van planning beheersbaar gemaakt voor ontwikkelaars van kerncentrales. Hoewel het een belangrijke factor is, “is het de factor met de minste financiële impact”. Bouw, energieprijs en beheer zijn de belangrijkste risicogebieden. Zo enorm dat ze echte “corporate killers” zijn en ook de grootste energiebedrijven op de knieën kunnen dwingen, volgens het rapport.

De Duitse fysicus Christoph Pistner van het Duitse Instituut voor Toegepaste Ecologie kwam toentertijd tot dezelfde conclusie. In zijn rapport “Renaissance of nuclear energy” (pdf, Duits) voert Pistner aan dat ontwikkelaars “de enorme bouwkosten van een nieuwe kerncentrale op voorhand en voor een ongewoon ladnge termijn moeten financieren.” Het duurt volgens Pistner minstens twintig jaar voor de operationele kosten terugbetaald zijn. Pas na die periode maakt een kerncentrale winst.

Amerika’s nucleaire renaissance

Vanaf 2010 zijn er meer dan tien plannen geweest voor nieuwe kerncentrales in de VS. Voorstanders droomden al van een nucleaire renaissance. Ondanks dat Obama ruim 8 miljard dollar aan garanties beschikbaar stelde voor de bouw van 2 nieuwe kerncentrales wordt er inmiddels enkel nog aan de nieuwe kerncentrale Vogtl gewerkt. De bouw van deze kerncentrale ligt achter op schema en boven budget. Dit is voor het energiebedrijf niet zo erg, omdat ze de bouwkosten al door mogen rekenen aan hun klanten.

Westinghouse, het Amerikaanse dochterbedrijf van Toshiba dat kerncentrales bouwt, is in 2017 failliet gegaan en Amerikaanse energiebedrijven, zoals Exelon, geven aan dat ze niet verwachten dat er nog nieuwe kerncentrales gebouwd zullen worden. Erg hoopvol ziet het er dus niet uit voor nieuwbouw van de huidige generatie kerncentrales, dat concluderen ook Amerikaanse onderzoekers in een recent paper. De auteurs zijn voorstander van kernenergie, maar geven aan dat de toestand waarin kernenergie zich bevind reden is tot diepe bezorgdheid. Of in hun eigen woorden:

Achieving deep decarbonization of the energy system will require a portfolio of every available technology and strategy we can muster. It should be a source of profound concern for all who care about climate change that, for entirely predictable and resolvable reasons, the United States appears set to virtually lose nuclear power, and thus a wedge of reliable and low-carbon energy, over the next few decades.

Bestaande kerncentrales en technologische ontwikkeling

Bestaande kerncentrales in de VS hebben het zwaar en staan onder druk van goedkopere opties, zoals hernieuwbare energie en gascentrales. Volgens een recente analyse van Bloomberg New Energy Finance draait een kwart van de kerncentrales met verlies of loopt het risico om gesloten te worden. Deze centrales hebben een gezamenlijke opwekkingscapaciteit van 32,5 gigawatt. Verschillende staten ondernemen initiatieven om sluiting te voorkomen, maar dat zorgt hooguit voor vertraging en niet voor extra capaciteit. Het stelpen van de verliezen vergt $1,3 miljard per jaar.

De Amerikaanse onderzoekers lopen ook alle technologische ontwikkelingen langs en zijn weinig hoopvol over de toekomstperspectieven. Veel van de geavanceerde technieken, zoals gesmolten-zoutreactoren en thoriumcentrales, zijn nog decennia verwijderd van commerciële toepassing. Het enige lichtpuntje dat ze zien voor geavanceerde reactoren is TerraPower, de nucleaire startup waar Bill Gates in geïnvesteerd heeft. Waarbij ze wel aantekenen dat het ook dit bedrijf niet lukt om haar techniek binnen het Westerse systeem te commercialiseren, waardoor ook dit bedrijf inmiddels samenwerkt met China.

Een deel van de voorstanders van kernenergie ziet kleine modulaire kerncentrales als mogelijke oplossing. Daar denken de auteurs anders over, pas vanaf een prijs van $100/ton CO2 achten zij deze techniek kansrijk. Ook een hogere gasprijs zou helpen.

Situatie in West-Europa

In West-Europa zijn de marktkansen voor kernenergie niet veel beter. Duitsland is nog steeds van plan alle kerncentrales uit te faseren en Frankrijk heeft plannen gemaakt om de afhankelijkheid van kernenergie te verkleinen. De omvang van de Franse plannen om kerncentrales te sluiten verschilt niet veel met de Duitse plannen. Om het aandeel kernenergie in Frankrijk te verlagen moeten ongeveer 22 kerncentrales gesloten worden. Ter vergelijking: Duitsland sluit er 17 om de Atomausstieg te realiseren. Een aanvullend probleem voor bestaande kerncentrales in Europa zijn de grote tekorten in de fondsen voor ontmanteling van kerncentrales en berging van kernafval.

Ondertussen kampt de laatste grote Europese kerncentrale bouwer EDF met kwaliteitsproblemen en veiligheidsproblemen. De vertragingen en budgetoverschrijdingen bij de bouw van de centrales in Flamanville en Hinkley C lopen nog steeds verder op. Lichtpuntje lijkt de opening in september 2019 van Olkiluoto-3, de Finse reactor die al 10 jaar vertraagd is en bijna 6 miljard euro duurder is dan begroot.

Tegenvallers zijn er ook, zo liggen alle procedures voor een tweede kerncentrale bij Borssele stil sinds 2012. De kans dat één van deze partijen de draad weer oppakt lijkt klein. Een recent advies van de National Infrastructure Commission in het Verenigd Koninkrijk adviseert om het aantal nieuwe kerncentrales te beperken en in te zetten op hernieuwbare energie. Dat biedt dus ook weinig goed nieuws voor de kernindustrie:

Any assessment needs to recognise the full costs and risks. It should not be distorted by hidden costs or used to present costs as artificially lower. Given the balance of costs and risk, a renewables based system looks like a safer bet at present than constructing multiple new nuclear power plants. But a large amount of uncertainty does remain.

Opvallend, omdat er in de commissie twee leden zitten die een achtergrond in de kernenergiesector hebben.

Rampjaar 2017

Vorig jaar werd door verschillende voorstanders van kernenergie uitgeroepen tot een slecht jaar. Ze waarschuwden voor een “snel verergerende crisis“, een “crisis die het voortbestaan van kernenergie in het westen bedreigd“, “de crisis waarmee de kernindustrie wordt geconfronteerd in ontwikkelde landen“, de “as van een stervende industrie”, en van een”industrie aan de ademhalingsmachine in de VS en in andere ontwikkelde economiën”.

Conclusie

Mijn conclusie is dat kernenergie niet wordt doodgezwegen of taboe is. Citibank had het 10 jaar geleden al juist: nieuwe kerncentrales kunnen in de Amerikaanse en Europese elektriciteitsmarkt economisch niet uit. Tenzij er forse staatssteun wordt geboden of de CO2-prijs veel hoger wordt. Voorstanders van kernenergie komen er steeds openlijker voor uit dat staatssteun nodig is. De ontwikkelingen rond Hinkley C en in de VS laten zien dat kernenergie daarbij nu al niet de goedkoopste optie is en dat er meer kans is dat de kosten van hernieuwbare energie dalen, dan die van kernenergie. Gelet op de stijgende leeftijd van kerncentrales lijkt het dan ook aannemelijker dat kernenergie in de VS, de EU en in Nederland het tijdperk van ontmanteling in gaat.

Nieuwe ontwikkelingen, zoals thoriumcentrales, gesmolten-zoutcentrales of kleine modulaire reactoren zijn nog decennia weg van commerciële toepassing. Deze technieken komen daarmee te laat voor een bijdrage aan het terugdringen van CO2-emissie in 2030. Dat maakt dat deze nieuwe technieken terecht geen rol spelen in het klimaatakkoord dat afspraken tot 2030 bevat.

Dit bericht is eerder verschenen op Sargasso.

Bloomberg: helft Amerikaanse kerncentrales draait met verlies

Volgens een analyse van Bloomberg New Energy Finance (BNEF) draait meer dan de helft van de Amerikaanse kerncentrales met verlies. Ondanks het argument van voorstanders van kernenergie

Nuclear power plants are getting paid $20 to $30 a megawatt-hour for their electricity, Nicholas Steckler, an analyst at Bloomberg New Energy Finance, said in a report Wednesday. Meanwhile, it costs them an average of $35 a megawatt-hour to run. That puts 34 of the nation’s 61 plants out of the money.

Ironisch genoeg zijn het volgens BNEF juist kerncentrales die op de vrije markt opereren waar de grootste financiële problemen zitten. De meeste eigenaren van kerncentrales hebben dan ook aangegeven zich te willen gaan richten op gereguleerde elektriciteitsmarkten. Daarnaast pleiten ze voor subsidies voor bestaande kerncentrales, met het argument dat de CO2 emissie anders stijgt.

Open waanlink

Dit bericht is eerder gepubliceerd als open waanlink op Sargasso.

Nieuwe Amerikaans kerncentrale 2 dagen na oplevering al in storing

Watts Bar 2, een nieuwe Amerikaanse kerncentrale waarvan de bouwvergunning in 1971 werd goedgekeurd, is op 5 juni (2 dagen na de start van de elektriciteitsproductie) stilgelegd. De kerncentrale draaide op het moment van de storing op 12,5% van zijn capaciteit. De kernreactor werd automatisch stilgelegd toen een hoge druk ventiel  weigerde te openen.

De bouw van de kerncentrale kent een lange geschiedenis van vertragingen en kostenoverschrijdingen. In 1971 kreeg de kerncentrale ontheffing van bepaalde vergunningen om te zorgen dat deze op tijd af zou om aan de piekvraag naar elektriciteit in 1977-1978 te voorzien. De kosten liepen op van $2,5 miljard in 2007 tot $4,7 miljard in februari 2016.

Open waanlink

Dit bericht is eerder als open waanlink gepubliceerd op Sargasso.