Drie Amerikaanse congresleden hebben de Amerikaanse openbaar aanklager gevraagd om een onderzoek te starten naar de invloed van Shell op het Amerikaanse klimaatbeleid. Vorig jaar werden soortgelijke oproepen om onderzoek naar de invloed van ExxonMobil op klimaatbeleid gedaan. Openbaar aanklagers in Californië en New York zijn daadwerkelijk onderzoeken gestart, waarbij de vraag is of burgers en /of beleggers misleidt zijn over klimaatverandering en de financiële risico’s.
De oproep om soortgelijk onderzoek naar Shell te starten volgt na publicaties van InsideClimate News, waaruit blijkt dat ook andere olie- en gasbedrijven al in de jaren zeventig bekend waren met de gevolgen van klimaatverandering. Ondanks het wetenschappelijke bewijs financierde Exxon en Shell lobbygroepen die bewust twijfel zaaide, zoals het American Petroleum Institute.
De Amerikaanse congresleden vragen de openbaar aanklager, net als bij ExxonMobil, op om bij het onderzoek gebruik te maken van de RICO (Racketeer Influenced and Corrupt Organizations Act) wet. Een aanpak die eerder succesvol is gebruikt om een einde te maken aan de twijfel die de tabaksindustrie en aanverwante lobby-organisaties zaaiden over de schadelijkheid van (passief) roken.
Een Shell woordvoerder geeft aan dat Shell al ruim 10 jaar rapporteert over klimaatverandering via haar jaarverslag en duurzaamheidsverslag.
Na de uitspraak in de klimaatzaak van Urgenda tegen de staat is er een nieuwe rechterlijke uitspraak. Dit keer van een rechter in Pakistan. Daar moet de overheid niet alleen beter klimaatbeleid gaan voeren, maar ook een commissie benoemen met personen die de uitvoer daarvan gaan controleren. Zeg maar een deltacommissaris voor klimaatbeleid.
A feisty Pakistani judge recently directed the government to enforce its climate change policy and establish a climate change commission to oversee the process. He also ordered government representatives to appear before the court to explain what was being done to meet the country’s climate challenges.
And he wasn’t done; in a second ruling, the judge named 21 people to the commission. He raised issues such as adaptation measures in the water and agricultural sectors, changes in how rivers flow, land degradation and extreme weather events.
Welke oplossingen zie jij om verdere klimaatverandering tegen te gaan? Hoe blijven we onder de twee graden temperatuurstijging op aarde? Jij mag het zeggen want op het Klimaatplein ben jij nu even de baas. Met de actie “Hoe ziet jouw klimaatakkoord eruit?” verzamelden we al 400 maatregelen. Maar we willen er 500! Doe je mee?
Eind van dit jaar vindt de belangrijke klimaattop in Parijs plaats. Regeringsleiders gaan dan met elkaar in gesprek en komen hopelijk tot de conclusie dat drastische maatregelen tegen klimaatverandering nodig zijn. Willen we de aarde sociaal, ecologisch en economisch in tact houden, dan moeten we onder de twee graden extra opwarming van de aarde blijven.
Hoe ziet jouw klimaatakkoord eruit?
Op het Klimaatplein formuleerden al velen hun oplossingen voor het klimaatprobleem. Een hogere prijs voor fossiele brandstoffen, meer energiebesparende maatregelen, ruimte voor duurzaamheid in het onderwijs en nog veel meer. Wil ook jij een bijdrage aan dit klimaatakkoord leveren? Beschrijf dan jouw drie maatregelen op de klimaatakkoord-pagina van Klimaatplein.com. Alle inzendingen vormen tezamen een voorstel voor een klimaatakkoord. Dit voorstel, met dan hopelijk 500 maatregelen, wil Klimaatplein voor aanvang van de belangrijke klimaattop in Parijs overhandigen aan staatssecretaris Mansveld van Milieu.
Staatssecretaris Mansveld heeft vorige week in een brief aan de Tweede Kamer laten weten dat het Kabinet in beroep gaat tegen de uitspraak van de rechter in de Klimaatzaak. De staat voert het vonnis wel uit en onderzoekt welke maatregelen hiervoor genomen moeten worden.
Als argumenten voor een hoger beroep voert het Kabinet zekerheid en eenheid in de rechtsvorming aan. Verder stelt het Kabinet:
In de uitspraak heeft de rechter voor het eerst overwogen dat de zorgplicht van de overheid een bepaalde minimale reductie van broeikasgassen in 2020 vereist. Het kabinet zet vraagtekens bij de omvang van de toetsing door de rechter van de aan de overheid toekomende beleidsruimte en de daarmee gepaard gaande afweging van uiteenlopende belangen. Aarzelingen zijn er ook over de wijze waarop de rechter daarbij het internationaal recht betrekt. Het gaat ondermeer om de vraag of internationale verdragen en afspraken, zoals het Kyoto Protocol, die zich niet rechtstreeks tot burgers richten en die open normen bevatten op deze wijze kunnen doorwerken in het Nederlands recht. Tevens wil het kabinet een oordeel van een hoger rechtscollege over de wijze van invulling van de zorgvuldigheidsnorm.
Hoger beroep hoeft niet slecht te zijn voor Urgenda. Het biedt Urgenda bv. de mogelijkheid om ook in beroep te gaan om niet ingewilligde eisen te laten heroverwegen in hoger beroep. Het is op moment van schrijven nog onduidelijk of Urgenda ook hoger beroep aantekent.
Toevoeging 8 september: inmiddels wordt van verschillende kanten gepleit om niet in hoger beroep te gaan, maar in cassatie. Daarmee zou het Kabinet zich neerleggen bij de uitspraak dat er meer CO2 reductie nodig is en tegelijkertijd juridisch bezwaar kunnen aantekenen tegen de wijze waarop dit door Urgenda en haar mede-eisers geforceerd is.
Dit bericht is een bewerking van een eerder gepubliceerd als open waanlink op Sargasso.
Update 14 februari 2016: cijfers aangepast, zodat afschrijvingskosten en onderhoudskosten CV-ketel toegevoegd.
De afgelopen dagen verzandde ik weer eens in een discussie over warmtenetten. Een van de uitspraken daarin was dat je resultaat wilt, hoe dan ook. Eerder liet ik al zien dat als het gaat om de laagste kosten voor de consument je niet van gas op warmte moet overschakelen, dus dat zal niet het beoogde resultaat zijn. Als het er om gaat dat je als burger klimaatemissies wil tegen gaan kan je beter CO2-emissierechten opkopen. De kostprijs van CO2 reductie door warmte is Euro 145 per ton CO2, bij gebruik van de meest klimaatvriendelijke warmtebron en de hoge warmteverliezen uit de niet meer dan anders (NMDA) formules. Voor dat geld laat je via Sandbag met gemak 15 ton CO2-emissierechten vernietigen, laat staan wat er gebeurd als je met realistische getallen gaat rekenen…
Effect op de energierekening
Eerder heb ik al een keer gekeken naar het effect op onze energierekening als we overschakelen op het warmtenet, de uitkomst beviel me niet echt. Al werd ik er door Reeshofwarmte op gewezen dat de omrekenfactor van gas naar warmte die ik heb gehanteerd te positief is in het voordeel van gas. Dus deze heb ik in de berekeningen van vandaag aangepast naar de waarde waar Reeshofwarmte mee rekent: 32,405 MJ/Nm3 aardgas. Dan nog betekent overschakelen op stadsverwarming een stijging van de energierekening met Euro 250 per jaar. Bij gebruik van de NMDA formules daalt dat tot Euro 160 per jaar. Nog steeds een hoop geld, maar je moet wat over hebben voor een beter milieu. Toch?
Effect overschakelen op warmte op klimaatemissies
Voorstanders van warmtenetten claimen grote milieuwinst, met name minder CO2 emissie. Dus tijd om de kostenkant uit te breiden met de milieukant. De conversiefactoren heb ik daarbij zoveel mogelijk overgenomen van CO2-emissiefactoren.nl. Voor warmte zijn nog geen nieuwe cijfers voorhanden, dus heb ik ze gehaald uit het Handboek CO2 prestatieladder versie 2.2 van SKAO. Het gaat om zogenaamde well-to-wheel emissies, als ik enkel kijk naar de emissies die in de energieproductie fase worden bespaard kijk worden onderstaande berekeningen m.i. ongunstiger voor warmtenetten
Afhankelijk van de warmtebron kunnen we volgens de NMDA-formules tussen de 50 kg en 1.091 kg CO2 per jaar besparen t.o.v. aardgas door over te schakelen op een warmtenet. Een aardige hoeveelheid, alleen weer even terug naar die kosten: dat kost ons volgens diezelfde NMDA formules wel ruim 150 Euro per jaar. Voor datzelfde geld laat ik via Sandbag met gemak 15 ton CO2-emissierechten vernietigen. Via stadsverwarming duurt het 13 jaar om hetzelfde effect te bereiken tegen een kostprijs van bijna 2 duizend Euro.
Een bedrag dat dan weer voldoende is om over te schakelen naar all-electric, via een warmtepomp of infraroodverwarming. Die eerste optie valt in ons geval af, omdat ons huis onvoldoende geïsoleerd is. Dat levert ons ook nog een besparing van 215 Euro per jaar op de energierekening op. Al gebiedt de eerlijkheid te zeggen dat ik geen rekening heb gehouden met de afschrijvingskosten van de infraroodpanelen of de mogelijkheid om de gasaansluiting de deur uit te doen als we doorstroomverwarmers erbij nemen als aanvulling op onze zonneboiler voor warm tapwater.
Conclusie
Als ik mag kiezen koop ik liever verplicht 15 ton CO2-emissierechten via Sandbag. Of beter nog 23 ton door verplicht te moeten rekenen met de formules van Reeshofwarmte. Want alles leuk en aardig, uiteindelijk wil je gewoon resultaat. Hoe dan ook.
Alle berekeningen en gehanteerde kengetallen vind je hier. Commentaar welkom.
ANALYSE – Drie weken geleden maakte de Duitse overheid plannen bekend om 2,7 GW aan bruinkoolcentrales van de elektriciteitsmarkt te halen en in reserve capaciteit te plaatsen. Tijd om na de aanvankelijke feestvreugde de analyse van Craig Morris te plaatsen.
Tekst: Craig Morris. Vertaling: Krispijn Beek.
Het plan om een soort van nationaal CO2 emissiehandelssysteem te implementeren, dat zich specifiek richt op elektriciteitsproductie door bruinkool is officieel dood. Twee weken geleden maakte de Duitse regering een ander plan bekend met een bredere focus. Buiten de kolensector lijkt niemand erg enthousiast over het plan.
De afgelopen weken heb ik mijn lezers de details bespaard. Tenslotte publiceerde Clean Energy Wire al een stap-voor-stap verslag van het debat. Het is voldoende om te zeggen dat een betaalbaar, effectief enpolititiek elegant voorstel tegenstand ondervond van sommige vakbonden en de industrie, en dat zij hun zin hebben gekregen. Als je wil horen hoe de bittere klaagzwang in het Duitse debat klonk, verwijs ik je naar Lily Fuhr’s recente post op Energietransition.de.
300.000 handtekeningen voor het uitfaseren van kolen en een aantal protesten hebben niet geholpen: de Duitse overheid gaf toe aan de kolenbelangen. (Foto Christian Mang / Campact, CC BY-NC 2.0)
Hier is een overzicht van de overeenkomst van twee weken terug, dat verschillende afspraken bevat die meer of minder gerelateerd zijn aan elektriciteitsproductie m.b.v. kolen:
2,7 GW aan bruinkoolcentrales worden uit de elektriciteitsmarkt gehaald en in een capaciteitsreserve geplaatst;
Omdat Duitsland met dit akkoord alleen zijn CO2 reductiedoelstelling voor 2020 niet haalt wordt jaarlijks 1 miljard Euro extra uitgetrokken voor additionele energieefficiency maatregelen (specifiek: wkk en warmtepompen);
Uitbreidingen van het elektriciteitsnetwerk gaan door. Beierenblokkeert de voortgang hiervan, dus de focus zal liggen op het beter gebruik maken van bestaande hoogspanningsleidingen, en op plaatsen waar publieke weerstand bestaat zal er meer gebruik worden gemaakt van ondergrondse kabels i.p.v. bovengrondse.
Elk onderdeel zou zijn eigen blog bericht vergen om uit te leggen, dus volg de links bij de items over kernenergie en het elektriciteitsnetwerk voor meer informatie. Hier zal ik me focussen op kolen.
Greenpeace’s Tobias Münchmeyer reageerde op aangekondigde afspraken door Bondskanselier Merkel te herinneren aan haar belofte om over te schakelen van kolen tijdens de G7-top van juni. Nu krijgen kolencentrales die van de elektriciteitsmarkt gehaald worden in essentie een gouden parachute – ze zullen betaald worden om standby te blijven. In een paper dat drie weken geleden werd gepubliceerd berekende Duitsland leidende economische instituut DIW (PDF in Duits) dat het voorstel om 2,7 GW aan bruinkoolcentrales – in basis het voorliggende akkoord – duurder zou zijn en minder CO2 emissie zou reduceren dan de klimaatheffing, die succesvol geblokkeerd is door IG BCE (de vakbond voor de mijnbouw-, chemie- en energiesector). In feite vonden de economen dat de emissie reductie van de kolenreserve slechts een tiende waren van wat een klimaatheffing zou hebben bereikt – vandaar de noodzaak voor alle andere maatregelen.
De Duitse overheid negeerde niet alleen haar eigen top economen, maar ook haar top milieubeleidsadviseurs. Een maand geleden publiceerde de SRU (PDF in Duits) “10 stellingen over de toekomst van kolen tot 2040.” De eerst is cruciaal: we moeten het grootste deel van onze fossiele energiereserves in de grond laten, en Duitslands enorme bruinkool reserves (die in theorie in een kwart van de elektriciteitsvraag voor de komende twee eeuwen kan voorzien) zullen de Duitse bijdrage aan de wereldwijde divesteringsbeweging zijn. Met andere woorden: we moeten ons niet alleen focussen op wat we verbranden, maar ook op wat we opgraven.
De SRU wees er ook op dat fluctueerende wind- en zonne-energie flexibele backup centrales vergen, geen basislast (wat oude bruinkool centrales zijn). Bovendien zou een ‘nationaal emissie handels platform’, gecreëerd door de klimaatheffing, een “waterbed effect” kunnen voorkomen – waarbij de dalende emissies van het ene land zich simpelweg verplaatsen naar het andere land. Met de klimaatheffing zou Duitsland emissierecten hebben kunnen vernietigen, in plaats van ze elders beschikbaar te maken.
Carsten Pfeiffer van de hernieuwbare energie associatie BEE zegt echter dat er ook goed nieuws in het plan zit:
Last night’s agreement also buried the capacity market idea called for by leading German utility groups.
Hoewel het venijn in de details zit, want vanuit het perspectief van een leek is de reservecapaciteit in wezen een kleine capaciteit markt.
Op het moment van schrijven zijn de details nog onduidelijk, inclusief de vraag welke bruinkoolcentrales gesloten zullen worden. Eerlijk gezegd is het akkoord een gemiste kans om de deur naar het uitbannen van kolen te openen. Hoe moeilijk het ook is voor een sociaal democraat – de partij van de vakbonden – om tegen een grote vakbond op te staan. Sorry, Minister Gabriel, het is gewoon niet genoeg.
Dit artikel is oorspronkelijk door Craig Morris gepubliceerd op The Energywende Blog en met toestemming van de auteur door mij vertaald voor Sargasso.
Craig Morris is Amerikaan van geboorte en woont sinds 1992 in Duitsland. In 2006 schreef hij het boek ‘Energy Switch’ en hij schrijft regelmatig over de Duitse energietransitie. Hij is editor van Renewables International, hoofdauteur van EnergyTransition.de en directeur van Petite Planète en is te vinden op Twitter als PPChef.
Een vonnis in lijn van de Nederlandse klimaatzaak kan een forse impact hebben op het Australische klimaatbeleid. Australië streeft naar 5% CO2-reductie in 2020 t.o.v. 1990, terwijl de Nederlandse rechter oordeelde dat ontwikkelde landen voor 2020 ten minste 20% CO2-reductie behoren te halen. Door het schrappen van de CO2 belasting en het verwateren van de duurzame energiedoelen in Australië zijn de CO2-emissies van de energiesector ook weer aan het stijgen.
Ook in Australië, waar de regering Abbott bepaald niet milieuvriendelijk opereert, wordt met belangstelling naar de uitkomsten in de rechtszaak tussen Urgenda en de Nederlandse staat gekeken. Hoewel het rechtssysteem op een aantal belangrijke punten afwijkt denkt Katherine Lake, Research Associate bij het Centre for Resources, Energy and Environmental Law van de Universiteit van Melbourne, dat de uitspraak nieuwe aanknopingspunten biedt.
ELDERS – The Netherlands has much broader laws than Australia around “standing”, which determines which people or groups have the right to sue over a particular issue. The Dutch standing laws explicitly recognise the right of environmental groups to bring an action to protect “the general rights of other persons”.
(…)
There has also been a reluctance by the Australian courts to find a causal nexus between climate change and the greenhouse gas emissions of individuals and organisations. The view that the role of the common law is to protect private rights and cannot be invoked to protect public rights or the environment has held sway.
Having said that, in Australia there have been no climate change actions based solely on tort to date, and therefore the laws have not been tested. If a group satisfies the standing test, then it may be able to meet the requirements of a tort action, in particular to prove a sufficient causal link between Australia’s greenhouse gas emissions and the harm caused to its people (present and future).
Australië heeft als doel voor 2020 5% reductie t.o.v. 1990. Terwijl de Nederlandse rechter in haar uitspraak reductie met minder dan 25% als onrechtmatige daad naar Urgenda beschouwt. Wanneer de Australische rechter dat zou volgen betekent dat een forse tegenslag voor de kolenambities van Australië en voor de (bruin)koolcentrales in Australië. De uitspraak biedt volgens Lake ook aanknopingspunten voor internationale juridische procedures tegen Australië, bijvoorbeeld door bewoners van eilandengroepen die onder dreigen te lopen door de stijgende zeespiegel.Bovendien zou het slagen van een dergelijke rechtszaak in Australië een grote steun zijn voor het door de VVD zo gewenste internationale draagvlak voor klimaatbeleid. Australië heeft de hoogste CO2 uitstoot per hoofd van de bevolking en staat in absolute omvang van de CO2 op de 18e plaats (beide schatting 2013, bron Wikipedia op basis van EDGAR).
Vorige week was het brekend nieuws: Rutte en Obama gaan samen de nieuwbouw van kolencentrales voorkomen. Ik stel voor dat Rutte zijn tijd en ons belastinggeld beter gaat besteden. Bijvoorbeeld met nadenken over hoe de overheid de komende decennia het wegvallen van energiebelasting, aardgasbaten en brandstofaccijnzen op gaat vangen. En met nadenken over hoe we voorkomen dat de publieke energienetwerken de volgende serie bakstenen in het energiedebat worden.
In tegenstelling tot wat de spotjes van het FD Energiedebat ons willen doen geloven draaien kolencentrales namelijk verre van overuren. Sterker: zelfs de modernste en efficiëntste kolencentrale van Europa heeft dit jaar al een weekend stil gelegen door de energietransitie. In dat weekend werden zelfs bruinkoolcentrales in productie terug geschroefd. Kolencentrales zijn mijns inziens dan ook niet de grote winnaar van de Duitse Energiewende, maar het volgende slachtoffer. In Duitsland is de elektriciteitsproductie van steenkolen in de eerste maanden van 2014 met 16,6% gedaald t.o.v. 2013. Alleen de elektriciteitsproductie door middel van aardgas is harder gedaald.
Dus om terug te komen op de opening: beste meneer Rutte, besteed uw tijd niet aan het voorkomen van de nieuwbouw van kolencentrales die er sowieso niet meer gaan komen. Besteed uw tijd liever aan een toekomstvast belastingstelsel, dat de energietransitie faciliteert, en aan een toekomststrategie voor de publieke energienetwerken in het licht van de aanstormende ontwikkelingen op het gebied van energieopslag.
Vorig jaar schreef ik over het boek Revolutie met recht van Roger Cox. Deze week werd duidelijk dat het Roger Cox en Urgenda ernst is. Na 5 jaar positieve acties, icoonprojecten, regiotours, dagen en nachten van de duurzaamheid, heeft Urgenda nu de eerste stappen richting een rechtzaak gezet met het sturen van een brief aan de Staat. Inzet is om klimaatmaatregelen in Nederland af te dwingen.
Urgenda pakt het groot aan met de website Wij Willen Actie waarop iedereen zijn of haar bijdrage kan leveren bij het verzamelen van feiten, informatie en argumenten.
Duurzame energie is echter maar een klein stukje van de puzzel die klimaatverandering oplevert, zoals de Algemene Rekenkamer deze week in een onderzoek over klimaatadaptatie liet zien. Klimaatadaptatie is een ander belangrijk onderdeel. Het effect van klimaatverandering op waterhuishouding en ruimtelijk ordening is op orde. Op een aantal andere terreinen zijn de effecten van klimaatverandering nog niet goed onderzocht volgens de Algemene Rekenkamer: gezondheid, energie, transport en recreatie. Daardoor bestaat er geen goed zicht op wat de risico’s en kwetsbaarheden in deze sectoren zijn. Ook blijven in de afzonderlijke onderzoeken van kennis- en onderzoeksinstituten de raakvlakken tussen de problemen (versterken effecten elkaar? welke gevolgen heeft een adaptatiemaatregel in sector x voor sector y?) veelal buiten beeld.
Naarmate maatregelen later genomen worden lopen de kosten volgens de Rekenkamer op. Als ik me het boek Revolutie met Recht goed herinner kan dat ook reden zijn om nu al maatregelen af te dwingen via de rechter.
Mijn mening
Ik blijf mijn bedenkingen hebben tegen de juridische route, dat neemt niet weg dat ik de verrichtingen van Urgenda met nieuwsgierigheid ga volgen. Dat er vandaag bij de SER gesproken is over een nationaal energieakkoord klinkt hoopgevend. Ik heb echter genoeg mooie woorden gehoord, het is tijd voor woorden die ondersteund worden met daden. Dus niet roepen dat je energiebesparing bij woningbouwcorporaties belangrijk vind terwijl je ondertussen 2 miljard van hun reserves de staatskas in sluist en de huurtarieven aanpast (naar 4,5% van de WOZ waarde). Of wel de hypotheekrenteaftrek aanpassen, maar daarin weer niks regelen voor mensen die hun huis willen verduurzamen.
