Van zelflevering naar duurzame energiebaten

Na het afsluiten van het Lenteakkoord is wel weer duidelijk geworden dat mooie plannen van politici makkelijk kunnen stranden in de angst voor verlies aan energiebelasting van ambtenaren. Daarom wordt de btw op zonnepanelen niet verlaagd en komen er slechts pilots met zelflevering van elektriciteit. Waarmee Nederland respectievelijk terug gaat naar de oude SDE situatie waarin het installeren van zonne-energie niet eens als seizoensarbeid aangemerkt kan worden en de pilot van Eneco en De Windvogel van een paar jaar weer dunnetjes overgedaan gaat worden.

In een artikel in de NRC verwoord Liesbeth van Tongeren een aantal angsten van de ambtenaren van Financiën. De belangrijkste lijkt te zijn dat de btw verlaging een open einde regeling is, waarbij je niet weet hoeveel mensen er gebruik van gaan maken. Wat ook maakt dat het lastig is om het budgettair effect in te schatten. Alsof de energiebelasting bij de huidige tarieven en de doorgaande prijsdalingen voor duurzame energie nog een lang leven beschoren is op de particuliere woningmarkt? En dan hebben we het nog niet over de administratieve hel die uitbreekt als particulieren hun elektrische of plugin hybride auto in de toekomst als buffer gaan gebruiken… Het wegvallen van de opbrengst van energiebelasting lijkt ook de belangrijkste drijfveer achter de weerstand tegen “zonnetuintjes” of andere vormen van zelflevering. Liesbeth van Tongeren geeft aan er een warm voorstander van te zijn, daarom hieronder nogmaals de doorrekening van het alternatief voor de huidige energiebelasting: duurzame energiebaten.

De probleemstelling

Wanneer we zoals GroenLinks bij monde van Liesbeth van Tongeren uitgaan van particulieren hebben we het over een verlies aan inkomsten voor de belastingdienst van ongeveer € 0,15 per kWh (Energiebelasting € 0,1140, BTW: € 0,0364).

In de huidige situatie maakt het uit waar of je voor of achter je meter elektriciteit opwekt. Heb je een geschikt dak dan vergelijk je de kosten van het zelf opwekken van elektriciteit met de prijs inclusief energiebelasting en btw die je betaalt aan je energiebedrijf. Het goedkoopste tarief dat ik vandaag kon vinden op Gaslicht.com was Greenchoice 1 jaar vast met een kostprijs van € 0,2278 per kWh, daarvan is € 0,0774 bestemd voor Greenchoice.

Als je in de huidige situatie een zonnetuintje wil beginnen vergelijk je de kosten daarvan met € 0,0774, want je moet energiebelasting en btw betalen. Bij een kostprijs van € 0,08 per kWh ben je dus een dief van je eigen portemonnee totdat de energieprijs stijgt. Het risico ligt bovendien volledig bij de particuliere investeerders.

Wat we dus zoeken is een alternatief systeem dat (een deel) van de vijftien Eurocent die Financiën ontvangt per kWh terugverdient voor de Nederlandse staat en bij voorkeur tegelijkertijd particulieren die investeren in een zonnetuintje, gezamenlijke windmolen of biovergister zekerheid biedt over de kostprijs.

Een mogelijk alternatief: Duurzame energiebaten

Duurzame energiebaten kunnen zo’n alternatief zijn. De opzet is gelijk met de opzet van de aardgasbaten: de Nederlandse staat investeert tot 40% risicodragend in duurzame energieprojecten en ontvangt daarvoor 40% van de opbrengsten, ook mag voor deze projecten geen SDE+ aangevraagd worden. Als het inkomstenverlies voor de rekenmeesters van Financiën te groot is kan het verkleind worden door een verlaagd energiebelastingtarief in te voeren voor duurzame energie, zoals dat bij de BPM ook bestaat voor energiezuinige auto’s.

Het vehikel om de investering te doen bestaat al en heet Energie Beheer Nederland. Een 100% dochter van de Nederlandse staat, ondergebracht bij het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. Een alternatieve mogelijkheid is om de financiering te regelen via een staatsdeelneming in de onlangs door Holland Financial Center voorgestelde Groene Investeringsmaatschappij.

Rekenvoorbeeld 1: Windbaten

De energieopbrengst en het aantal windmolens in het rekenvoorbeeld zijn aangepast n.a.v. tweet Pauline Westendorpdie op fout wees. De betreffende fout heeft geen effect op onderstaande berekeningen.

In het laatste nummer van 2011 van het tijdschrift Milieu (van de Vereniging voor Milieuprofessionals) stond een artikel van Geert Bosch over de kosten van windenergie. Hij rekende voor dat een windmolen een windpark met 5 windmolens van 3 MW een investering vergt van 22,5 miljoen Euro en jaarlijks gemiddeld 23.000.000 33.000.000 kWh elektriciteit levert. De kostprijs bedraagt volgens Geert Bosch 9,6 Eurocent/kWh, dat is wat hoger dan de kostprijs waar ik bij De Windcentrale op uitkwam. De subsidie bedraagt 3,6 Eurocent per kWh volgens Geert Bosch.

Bedragen in Eurocent/kWh Huidig Windbaten Windbaten met laag EB
Kostprijs energie 7,74 9,60 9,60
Energiebelasting (EB) 11,40 0,00 5,00
BTW 3,64 0,00 0,00
Subsidie windenergie -3,60 0,00 0,00
Windbaten
5,27 5,27
Saldo overheid 11,44 5,27 10,27
Verschil met huidig
6,16 1,16
Kostprijs consument 22,78 14,87 19,87
Verschil met huidig
7,91 2,91

Zoals je ziet ‘verliest’ de overheid bij de invoer van windbaten 6,168 Eurocent per kWh, terwijl de particulier er 7,9 Eurocent per kWh op vooruitgaat. Op jaarbasis bespaart de particulier op deze manier ruim Euro 270 op z’n energierekening (uitgaande van een jaarverbruik van 3.500 kWh). Als de overheid 5 Eurocent energiebelasting instelt resteert een verlies van 1,168 Eurocent per kWh voor de overheid, terwijl de particulier 2,9 Eurocent minder voor z’n elektriciteit betaalt. Voor de particulier resteert dan een daling van de energierekening van ongeveer Euro 100.

In bovenstaande berekening is met een aantal zaken geen rekening gehouden:

  • kapitaalkosten voor de overheid;
  • de vermindering in kosten voor de overheid door het wegvallen van de mogelijkheid tot subsidie;
  • werkgelegenheidseffect;
  • mogelijke verandering in draagvlak (en daarmee proceskosten) en gedrag als mensen zelf voordeel hebben van windenergie, of er zelfs eigenaar van worden.

Rekenvoorbeeld 2: Zonnebaten voor de meter

Sterk in opkomst zijn momenteel de projecten waarbij gewerkt wordt aan zonnetuintjes. Bijvoorbeeld in Nijmegen (Zonnepark Nederland) en Amsterdam. Stel nu dat we de duurzame energiebaten invoeren voor collectieve zonnestroomprojecten, zoals in Nijmegen. Dan zie je de uitkomst per kWh hieronder (gebaseerd op het rekenvoorbeeld van Zonnepark Nijmegen).

Bedragen in Eurocent/kWh Huidig Zonnebaten Zonnebaten met laag EB
Kostprijs energie 7,74 17,80 17,80
Energiebelasting (EB) 11,40 0,00 5,00
BTW 3,64 0,00 0,00
Subsidie zonne-energie -7,00 0,00 0,00
Zonnebaten
1,99 1,99
Saldo overheid 8,04 1,99 6,99
Verschil met huidig
6,04 1,04
Kostprijs consument 22,78 19,79 24,79
Verschil met huidig
2,99 -2,01

Voor projecten die voor SDE+ in aanmerking komen gaat de overheid er 6 cent op achteruit, gelijk aan windenergie. Als het gaat om projecten die momenteel zonder subsidie van de grond komen gaat de overheid er per saldo 13 cent op achteruit. De particulier gaat er bij het systeem van zonnebaten 3 Eurocent op vooruit. Dat is minder dan bij windenergie. Op jaarbasis kost zonne-energie de particulier 170 Euro meer dan windenergie (uitgaande van een jaarverbruik van 3.500 kWh), maar de particulier bespaart nog steeds ruim 100 Euro op z’n energierekening.

Rekenvoorbeeld 3: Zonnebaten achter de meter

Het aantal particulieren dat investeert in zonnepanelen op het eigen dak (als ze dat kunnen) is ook sterk groeiende (al is er een tijdelijke hickup door de komende subsidieregeling). Al deze mensen leveren de belastingdienst een derving van vijftien Eurocent per kilowattuur zelf opgewekte elektriciteit op. Natuurlijk staat daar een eenmalige opbrengst in de vorm van btw over de geïnstalleerde zonnepanelen tegenover, maar per saldo resteert al snel een inkomstenderving voor de overheid.

Op eigen dak verliest de overheid in de huidige situatie 15 Eurocent per kWh die zelf opgewekt wordt. De invoer van zonnebaten vermindert dit met 3 Eurocent (uitgaande van de kostprijs van 15 Eurocent die ik eerder dit jaar berekend had). Als je uitgaat van de kostprijs van 8 Eurocent die Vincent Dekker van Trouw hanteert dan wordt het verlies vermindert tot 9 Eurocent, terwijl de particulier nog steeds 8,9 Eurocent per kWh goedkoper uit is. Op jaarbasis bedraagt het voordeel voor particulieren ruim 300 Euro (uitgaande van een jaarverbruik van 3.500 kWh).

Bedragen in Eurocent/kWh Huidig Zonnebaten Zonnebaten met laag EB
Kostprijs energie 7,74 8,00 8,00
Energiebelasting (EB) 11,40 0,00 5,00
BTW 3,64 0,00 0,00
Subsidie zonne-energie
0,00 0,00
Zonnebaten
5,91 5,91
Saldo overheid 15,04 5,91 10,91
Verschil met huidig
9,12 4,12
Kostprijs consument 22,78 13,91 18,91
Verschil met huidig
8,87 3,87

In bovenstaande berekeningen is met een aantal zaken geen rekening gehouden:

  • kapitaalkosten voor de overheid;
  • de vermindering in kosten voor de overheid door het wegvallen van de mogelijkheid tot subsidie;
  • werkgelegenheidseffect;
  • mogelijke verandering in draagvlak en gedrag als mensen zelf voordeel hebben van zonne-energie, of er zelfs eigenaar van worden.

Het verhogen van de energiebelasting en de btw die voor 2013 op het programma staan zal het aantal particulieren (of verhuurders van woonruimte aan particulieren) dat investeert in zonnepanelen op het dak enkel laten groeien. Kortom: door de dalende prijs van zonne-energie en de stijgende consumentenprijs voor elektriciteit is heeft de huidige energiebelasting z’n beste tijd gehad. Tijd dus om na te denken over alternatieven.

De Windcentrale

Vorig jaar kwam ik via Nudge de Windcentrale tegen. Een initiatief waarbij je gezamenlijk investeert in een windmolen. In tegenstelling tot de bestaande windcoöperaties gaat het niet om een lening, maar om eigen vermogen en wordt de volledige financiering met eigen vermogen gedaan (dus geen aanvullende banklening). Als beloning ontvang je de opgewekte elektriciteit.

Kosten

De Windcentrale verkoopt Winddelen. Ieder Winddeel is goed voor ongeeer 500 kWh per jaar. Het maximum aantal winddelen is gelijk aan je eigen elektriciteitsverbruik. Omwonenden krijgen voorrang, wat goed is voor het draagvlak.

De kosten per kiloWattuur hangen natuurlijk af van de hoeveelheid wind op de locatie van de windmolen. Op dit moment verwacht De Wincentrale dat een Winddeel tussen de 300 en 400 Euro gaat kosten. Een windmolen gaat 15 tot 20 jaar mee.

Uitgaande van het ongunstigste scenario (kostprijs 400 Euro, levensduur windmolen 15 jaar) bedraagt de prijs per kiloWattuur 7 Eurocent (400 Euro /(400 kWh * 15 jaar)). Bij het meest gunstige scenario is de kostprijs 3 Eurocent.

Zodra het mogelijk is neem ik dan ook graag een Winddeel als aanvulling op mijn investeringen in Meewind en De Windvogel.

Energiebelasting

De lage kostprijs maakt een investering in De Windcentrale zelfs met energiebelasting interessant. Nog interessanter wordt het als  de energiebelasting voor mensen en bedrijven die zelf investeren in windenergie wordt vervangen door windbaten, naar analogie van de aargasbaten. De wind is tenslotte van iedereen, dus waarom zou een deel van de opbrengst dan niet gebruik kunnen worden voor publieke baten? Op die manier vormen windbaten een langzaam stijgende inkomstenbron ter compensatie van de aardgasbaten die toch echt een keer gaan ophouden.

Veel positieve reacties

De Windcentrale heeft inmiddels ruim 1800 supporters en dat aantal groeit nog dagelijks. Ook de media besteed aandacht aan de Windcentrale. Zo is de Windcentrale onder meer gespot als trend, staat er een artikel op Sync.nl en staat er een interview op New Energy TV.

Inschrijving medio zomer 2012

De Windcentrale is volop bezig met het zoeken naar een geschikte windmolen. Het meest concrete project is samen met partner Coöperatie Deltawind op Goeree Overflakkee. Zij zitten nu in de vergunningsfase voor de bouw van het Windpark Battenoert. Als alles meezit dan kan De Windcentrale voor de zomer van 2012 een aanbod aan geïnteresseerden doen.

Partners

Naast Stichting Doen heeft ook de  Rabobank besloten om de Windcentrale te ondersteunen. De Windcentrale heeft een gift ontvangen vanuit het Rabobank Projectenfonds. Dit fonds steunt specifiek innovatieve projecten die een duidelijke bijdrage leveren aan een duurzame toekomst voor de leden van de bank en daarmee voor de samenleving als geheel.

'Innovatie is hard nodig voor rendabele duurzame energie'

Dat is de stelling die al jaren opgeworpen wordt, want het streefcijfer voor de kostprijs van duurzame energie is de kostprijs van elektriciteit die met steenkolen wordt opgewekt. De heilige graal van duurzame energievormen heet netpariteit. Een moeilijke term om te zeggen dat de elektriciteit die duurzaam wordt opgewekt even veel kost als elektriciteit van een kolencentrale (ongeveer 5 tot 7 Eurocent/kWh). De vraag is of dat terecht is. Kleinverbruikers (zowel particulier als zakelijk) betalen op dit moment namelijk ongeveer 19 Eurocent per kWh (door energiebelasting en BTW).

Ontwikkelingen zonne-energie

Terwijl de energiebelasting en de elektriciteitsprijs stijgt is de prijs van zonnepanelen is de afgelopen 12 maanden met ongeveer 40% gedaald. Dat is te zien aan de opkomst van nieuwe bedrijfsmodellen voor zonne-energie.

Bij die nieuwe bedrijfsmodellen koop je niet zozeer zonnepanelen, alswel een stabiele elektriciteitsprijs. Zo biedt Zon IQ zonnepanelen aan met de garantie dat de kosten van elektriciteit opgewekt met je zonnepanelen inclusief de financieringskosten gelijk zijn t.o.v. je huidige elektriciteitskosten. Bij Zonline koop je geen zonnepanelen, maar ga je betalen voor de elektriciteit die ze opwekken. Resultaat: de prijs van (een deel van) je elektriciteitsverbruik staat de komende 20 jaar vast. Dat is nog eens wat anders dan een 3 jaar vast contract…

De ondernemers en financiers van Zon IQ en Zonline verwachten ongetwijfeld ten minste een fatsoenlijke boterham te verdienen met hun business model. Dat kan niet anders betekenen dan dat zonnepanelen voor huiseigenaren die zelf over de financiële middelen beschikken een rendabele investering zijn. Voor Zon IQ geldt dat ze de garantie van een gelijkblijvende energierekening alleen zullen geven wanneer ze dat waar kunnen maken. En voor Zonline geldt dat ze van de opbrengst die zij ontvangen van huiseigenaren niet alleen hun eigen loon moet betalen, maar ook hun financiers.

Ontwikkelingen windenergie

Afgaand op het maximum subsidiebedrag voor windenergie op land ligt de kostprijs rond de 10 Eurocent per kWh. De energiebelasting ligt op 12 Eurocent per kWh. De simpelste manier om te zorgen dat wind op land zonder subsidie uit kan is deze twee tegen elkaar uitruilen. Een vrijstelling van energiebelasting voor afnemers van windenergie op land betekent dat particulieren ten minste 2 Eurocent korting per kWh krijgen, want best kans dat er windmolens zijn die voor minder dan 10 Eurocent elektriciteit produceren. Tegelijkertijd houdt de overheid de subsidie voor windenergie in haar zak en zijn er minder ambtenaren nodig om subsidieaanvragen voor duurzame energie te beoordelen.

Voor degene die zich zorgen maken wat te doen als de wind niet waait: geen nood, voor zover ik dat begrepen heb moet de windmolenexploitant in het Nederlandse systeem zelf zorgen voor reservecapaciteit. Daar betaalt de windmolenexploitant een vergoeding voor aan degene die reservecapaciteit achter de hand houdt. Wanneer er te veel windenergie bijkomt wordt de vraag naar reservecapaciteit groter, wat de prijs opdrijft. De hogere prijs wordt doorgerekend aan de consument die windenergie afneemt. De stijgende prijs van windenergie zorgt er voor de wetten van de vrije markt vanzelf voor dat de vraag daalt, of dat er evenwicht op de markt optreed.

Een hoge prijs voor reservecapaciteit zorgt er ook voor dat er meer aanbod komt van reservecapaciteit of dat er geïnvesteerd gaat worden in maatregelen of innovaties om de benodigde hoeveelheid reservecapaciteit te verkleinen (bv. accutechnieken).

Alternatieve manieren om wind op land, zonne-energie en biogas te stimuleren

De SDE+ is de bekendste regeling om duurzame energie te stimuleren. Deze wordt gefinancierd vanuit een opslag op de elektriciteitsrekening. Een alternatieve methodiek kan zijn om te kijken naar het grote succesnummer op gebied van verduurzaming: de automarkt. Door een combinatie van verschillende tarieven in de bijtellingsregel, motorrijtuigenbelasting en BPM is daar de afgelopen jaren een grote switch naar zuinigere en milieuvriendelijkere modellen gemaakt.

Voor groene elektriciteit en biogas kan een zelfde methodiek ontwikkeld worden, mits het gaat om technieken waarvan de kostprijs onder het tarief voor kleinverbruikers ligt. Waarbij ik met het tarief voor kleinverbruikers het tarief inclusief energiebelasting en BTW bedoel. Net als bij auto’s hoeft dat geen permanente regeling te zijn, maar kun je die best in termijnen afbouwen of de verschillen verkleinen. Wanneer de overheid, net als bij aardgas, wil meeprofiteren van de baten van publieke goederen als zon en wind kan ze ook overwegen om zelf mee te investeren. Zoals ze dat ook doet bij aardgas.

Het voordeel van zo’n systeem is dat particulieren voordeel krijgen van duurzame energie, wat het verzet een stuk minder groot zal maken. De komende 15 jaar Euro 360 korting per jaar op je energierekening? Dat kan, maar dan krijg je wel een windmolen in de buurt.. Praktijkvoorbeelden laten zien dat het verzet dan snel minder wordt. Eventueel kun je nog eisen dat particulieren zelf investeren in de opwekking van duurzame energie om van het voordeel te kunnen profiteren.

Tijdens de toepassing zullen nieuwe innovaties gedaan worden, die de kostprijs van duurzame energie verlagen. Waardoor duurzame energie ook voor middelgrote gebruikers en uiteindelijk grootverbruikers commercieel interessant wordt. Het bijkomend voordeel is dat een aantal grootverbruikers kan dienen als buffercapaciteit in tijden van veel of juist weinig aanbod aan duurzame energie.

PS merk ik op dat ik het in dit stuk nog niet eens heb gehad over het schrappen van regelingen die fiscaal of anderszins voordelig uitpakken voor fossiele energie.