Tesla, de olifant in de Amerikaanse automarkt

Twee maanden geleden schreef ik een lange analyse over de stand van zaken bij Tesla. Het derde kwartaal is inmiddels afgesloten en Tesla heeft zijn productie en afleveringscijfers bekend gemaakt. De financiële cijfers zijn nog niet bekend, wat wel duidelijk is is dat z’n productiedoel voor het derde kwartaal gehaald heeft. In de Amerikaanse media was in september nog weinig te merken van deze positieve vooruitzichten, daar overheerste negatieve koppen. Daarmee is Tesla de olifant in de Amerikaanse automarkt.

Productie en aflevercijfers 3e kwartaal

Het belangrijkste is dat Tesla afgelopen kwartaal twee van de drie gestelde doelen voor productie en aflevering van Tesla Model 3 gehaald heeft. Volgens voorlopige cijfers van het bedrijf heeft het in totaal 83,500 voertuigen afgeleverd. Waarvan 55,840 Model 3, 14,470 Model S en 13,190 Model X. Dat is 80% meer dan in geheel 2017 en het aantal Model 3’s dat is afgeleverd is verdubbeld t.o.v. het tweede kwartaal van 2018. Het bedrijf produceerde 53.000 Model 3 voertuigen, waarmee het productiedoel van 50 tot 55 duizend Model S voertuigen gehaald is. Het productiedoel van 5.000 Model S voertuigen per week is niet gehaald.

Marktpositie Tesla

Tesla publiceert geen gegevens over de geografische spreiding van auto’s die afgeleverd worden. Verschillende websites en analisten hebben hun eigen manier gevonden om schattingen te maken van het aantal verkopen in verschillende landen. Uit die schattingen komt naar voren dat Tesla haar marktpositie in de VS verder heeft verstevigd. De Model 3 staat inmiddels op de 5e plek van meest verkochte personenauto’s in de VS en is hard op weg verder te stijgen. Doordat de Model 3 duurder is dan de andere auto’s in de top 10 is het ook het automodel dat de meeste omzet genereert.

Afgelopen jaar zijn er veel Tesla killers aangekondigd. Tot nu toe weet geen van deze voertuigen met verkoopcijfers in de praktijk te overtuigen. Tesla laat voorlopig de concurrentie ver achter zich en heeft als een van de weinige autofabrikanten een elektrisch model dat mee telt in de statistieken van alle auto’s. Tesla is inmiddels ook marktleider in het luxere segment van de Amerikaanse automarkt, geen geringe prestatie voor een bedrijf dat zes jaar geleden zijn eerste massaproductie aankondigde.

China

In China heeft Tesla last van de handelsoorlog tussen de VS en China. China heeft 40% importheffing op de Tesla geplaatst, waardoor de verkopen in China bijna opgedroogd zijn. Tesla zet daarom in op snelle bouw van een nieuwe fabriek in China. De ironie van handelsoorlogen: je wil lokale banen beschermen, maar je exporteert volledige fabrieken… Een fenomeen waar de VS kennis mee maakte toen er vrijwillige exportbeperkingen afgesproken werden met Japan om de marktpositie van Amerikaanse autofabrikanten te beschermen, waarna Japanse automerken fabrieken in de VS openden.

Europa

De Tesla Model 3 is nog niet leverbaar in Europa. Wat betekent dat andere fabrikanten in Europa marktaandeel in het elektrisch segment winnen. Fabrikanten van personenauto’s met brandstofmotor hebben echter wel last van de nieuwe testcyclus, waardoor meerdere modellen momenteel niet leverbaar zijn of zelfs niet geproduceerd worden. Een situatie waar Tesla, maar ook andere fabrikanten van elektrische auto’s van kunnen profiteren. De tijd zal leren of dat daadwerkelijk lukt of dat kopers van luxere personenauto’s wachten tot de bestaande modellen wel voldoen aan de nieuwe testcyclus.

Schikking SEC

Elon Musk kondigde in augustus via Twitter aan dat hij overwoog om Tesla van de beurs te halen tegen een aandelenprijs van US$420. Hij zou daarover in gesprek zijn met het Saoudisch staatsinvesteringsfonds. Dit fonds heeft echter recent een miljard dollar geïnvesteerd in Lucid, een start-up die wil concurreren met Tesla en waarvan de eerste auto’s naar verwachting rond 2020 geproduceerd worden.

Tesla en Musk hebben hun voornemen om Tesla van de beurs te halen laten varen, mede nadat duidelijk werd dat veel bestaande aandeelhouders een minder groot aandeel wilden in een niet beursgenoteerd bedrijf. De Amerikaanse beurstoezichthouder, SEC, heeft wel een onderzoek uitgevoerd naar de aankondiging van Musk. De uitkomst daarvan is een schikking, waarbij zowel Tesla als Musk US$20 miljoen betalen en Musk aftreed als bestuursvoorzitter. Hij blijft wel aan als CEO. Een schuldbekentenis maakte geen onderdeel uit van de schikking met de SEC. Inmiddels heeft de rechtbank aan SEC en Tesla gevraagd om een onderbouwing van de schikking.

Energieopslag en energieopwekking

Over de zonnepanelenfabriek van Tesla is weinig nieuws bekend. Bij energieopslag is duidelijk dat Tesla tegen de grenzen van de productiecapaciteit aanloopt. Reden voor Panasonic om vervroegd te investeren in nieuwe productielijnen, waarmee de totale productiecapaciteit op 36 GWh per jaar komt, en voor Tesla om te investeren in nieuwe machines en robots om de accu’s van Panasonic samen te voegen tot accupakketten voor gebruik in de auto’s. Of de capaciteitsuitbreiding voldoende is voor Tesla om ook de vraag naar energieopslagsystemen weer aan te kunnen, of dat de focus op accu’s voor de elektrische auto’s blijft liggen is op dit moment onduidelijk.

Conclusie

Tesla heeft in het derde kwartaal van 2018 twee belangrijke doelstellingen voor de productie en aflevering van personenauto’s gehaald. De productieproblemen lijken daarmee onder controle, al resteren er nog wel uitdagingen in de aflevering en bij de reparatie van personenauto’s. Ook is nog onduidelijk of Tesla winst heeft gemaakt in het derde kwartaal van 2018 en of de kasstroom positief is. Toch is steeds duidelijker dat Tesla massaproductie van personenauto’s onder de knie heeft. Het wachten is op een antwoord van de concurrentie dat verder gaat dan conceptauto’s en bestaat uit verkoopcijfers van elektrische of waterstofauto’s.

Dit bericht is geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.

Autofabrikanten in problemen door nieuwe Europese emissietesten

Sinds 1 september wordt met de nieuwe Worldwide Harmonised Light Vehicle Test Procedure (WLTP) getest of auto’s aan de Europese emissienormen voldoen en worden voertuigen onderworpen aan de Real Driving Emissionst Test (RDE). De testen werden ingevoerd als reactie op het dieselschandaal, en hoewel ook deze nieuwe testen nog verre van perfect is levert de test autofabrikanten behoorlijke hoofdbrekers op.

BMW heeft de productie en verkoop van de BMW 7 serie een jaar stilgelegd, omdat het model nog niet door de test is gekomen, en bij andere modellen zijn aanpassingen gedaan in het motorvermogen om de test te halen. De Volkswagen groep parkeert momenteel letterlijk de helft van de modellen die het produceert in afwachting van een oplossing waarmee voldaan wordt aan de hogere eisen van de WLTP test. Ook andere autofabrikanten hebben moeite om aan de nieuwe eisen te voldoen, blijkt uit gegevens van over de leverbaarheid van modellen op de Duitse markt van autoplatform Carwow.de.

Open waanlink

Dit bericht is eerder geplaatst als open waanlink op Sargasso.

Dieselgate

ANALYSE, DATA – Al een week lang groeit het schandaal rond de emissie van Volkswagen diesels en inmiddels rond alle diesels. In de praktijk blijken ze niet alleen minder zuinig dan geclaimd, maar ook veroorzaken ze veel meer luchtverontreiniging dan mag van de norm. Op zich geen nieuws, staatssecretaris Van Geel drong al aan op betere testen in Brussel. Wat wel nieuw is is dat duidelijk wordt dat autobedrijven niet alleen de randjes van de wet opzochten, maar daar ook overheen gingen. Zo zeer zelfs dat de Duitse transportraad een ultimatum heeft gesteld aan Volkswagen: voor 7 oktober een oplossing of anders een verkoopverbod voor de betreffende modellen.

Volkswagen heeft inmiddels bekend gemaakt dat er in Duitsland zo’n 3 miljoen sjoemel diesels rondrijden met te hoge luchtverontreinigende emissies. Voor Nederland heeft Datagraver uitgerekend dat het sinds 2009 (startjaar Euro VI normering) om ruim 700.000 duizend personenauto’s gaat, die nu nog op de weg rijden.

Aantal verkochte diesels naar merk 2009 tot 2015
Aantal verkochte diesels naar merk 2009 tot 2015

Wanneer de selectie beperkt wordt tot de diesels van merken die momenteel verdacht zijn gaat het volgens Datagraver om een kleine 330.000 personenauto’s.

Verkochte diesels, geselecteerde merken.
Verkochte diesels, geselecteerde merken.

Inmiddels is in Duitsland duidelijk dat het bij Volkswagen ook om bestelbussen gaat en dat mogelijk ook ander merken betrokken zijn. Volkswagen Nederland heeft vorige week bekend gemaakt dat 160.000 personen en bedrijfsauto’s terug geroepen gaan worden.

Effect op luchtkwaliteit

Uitgaande van het gemiddeld aantal kilometers dat een automobilist per jaar rijd en de overschrijding van een factor 5 zoals De Volkskrant die noemt gaat het inmiddels om 4,7 miljoen kilo extra stikstofoxide (NOx) uitstoot per jaar. De werkelijke emissie van NOx kan veel hoger oplopen. Een rapport van TNO uit 2013 spreekt over spreidingen tussen praktijkemissies en testemissies van 10% tot 1000%.

Doordat Nederland in luchtkwaliteitsmodellen rekent met de praktijkemissies en niet met de officiële emissies valt het effect op de officiële cijfers misschien mee. Daar staat tegenover dat het voor gemeentes die de afgelopen jaren sloop- en nieuwkoop regelingen hadden voor oude diesels (zoals bv. Rotterdam en Utrecht) een hard gelag moet zijn dat de gemaakte kosten nauwelijks tot niet bijdragen aan schonere lucht voor hun bewoners.

Effect voor schatkist

Iedere auto veroorzaakt CO2-uitstoot. Hoe meer, hoe hoger de belasting. Hoe schoner de uitstoot, hoe gunstiger de aanschaf. De hoogte van de belasting op de aanschaf van nieuwe auto s wordt berekend in grammen CO2-uitstoot per kilometer. Een serieuze schatting van wat de staatskas nu misloopt, staat in het rapport From Laboratory To Road van TNO en het instituut ICCT. Voor Nederland kan het bedrag oplopen tot meer dan 3,4 miljard Euro per jaar. Voor de periode 2009 tot en met 2015 gaat het dan om 23,8 miljard Euro. Een serieus bedrag, waarbij de 6 miljard voor elektrische auto’s in het niet valt…

Effect voor klimaatdoelstelling

Naast het financiële effect en de impact op luchtkwaliteit is er ook een effect op de klimaatemissies. Volgens de onderzoekers wordt de CO2 reductie van personenauto’s van de afgelopen 10 jaar gehalveerd door het hogere praktijkverbruik. Uitgaande van 450 Euro extra brandstofkosten per jaar en een brandstofprijs van 1,50 per liter gaat het om 0,6 megaton CO2 per jaar extra emissie.

Dit bericht is eerder gepubliceerd op Sargasso.

Het Nieuwe Rijden met e-Driver

Op 10 oktober 2012, de Dag van de Duurzaamheid, heeft Strukton de eerste 1.000 medewerkers aangemeld bij e-Driver. Een systeem dat wel wat lijkt op Prodrive learning waar Nudge vorig jaar over berichtte.

Strukton wil met het interactieve mobiliteitsprogramma e-Driver veiliger en zuiniger aan het verkeer gaan deelnemen om zo de CO2-uitstoot te beperken. Door wat vertraging van mijn kant zijn de uitnodigingen pas eind november de deur uitgegaan en is het vorige week pas gelukt om de brandstofgegevens over heel 2012 in te laden. De effecten lijken verbluffend in de eerste maand van gebruik.

Van mei tot en met november heb ik niet onder de 4,94 liter/100 km weten te rijden. In december, waarin ik meteen een fors aantal online trainingen gedaan heb, is mijn brandstofverbruik gedaald tot 4,33 liter / 100 km. Dat is 18% zuiniger dan mijn zuinigste maand (oktober). Vanuit resultaten bij een pilotgroep binnen Strukton Worksphere weet ik dat gemiddeld zo’n 8% brandstofbesparing haalbaar is. Dus ik heb het idee dat ik wel erg veel besparing heb gehaald. De andere optie is natuurlijk dat mijn rijstijl toch niet zo heel erg milieuvriendelijk is… Al is het gedurende geheel 2012 nog steeds milieuvriendelijker dan het praktijkverbruik van 5,9 liter /100 km dat de ANWB vermeld voor de Lancia Ypsilon.

e-Driver_krispijn

Low Car Diet: de resultaten op de werkvloer bij Strukton

Vanaf woensdag 10 oktober was ik een van de ongeveer 10 Strukton-medewerkers die uit solidariteit met directeur Diederik Schonebaum mee heeft gedaan met de Low Car Diet actie van Urgenda. 10 dagen lang de autosleutel inleveren en op andere wijze richting werk en afspraken komen. Eerder schreef ik al hoe me dat is bevallen, aanvullend daarop kan ik wel stellen dat een paar dagen Low Car Diet je bewuster maakt van je reiskeuzes. Vandaag de reacties van collega’s en een overzicht van de behaalde reductie in autokilometers en CO2-emissies, gebaseerd op de gegevens van 4 collega’s waarvan ik de gegevens heb ontvangen en mijzelf.

Collega’s

Ik weet dat ongeveer 10 collega’s meegedaan hebben. Daarvan hebben er 4 terugkoppeling gegeven van de resultaten. Ook hebben verschillende mensen een of meerdere dagen op alternatieve wijze gereisd, aangezien het werk het niet toeliet om 10 dagen lang zonder auto te kunnen. Deze mensen zijn niet meegenomen in onderstaand overzicht.

Collega 1

650 kilometer OV in plaats van auto.
CO2 reductie: 85 kg of 67% t.o.v. reizen per auto.

Collega 2

In plaats van 7 keer met de auto van Amersfoort Noord naar Utrecht:

  • 7 keer Amersfoort CS – Maarssen CS en vice versa (enkele reis: 28 km)
  • 2 keer bus Amersfoort Noord – Amersfoort CS en vice versa (enkele reis 7,5 km)
  • 5 keer fiets Amersfoort Noord – Amersfoort CS en vice versa

CO2 reductie: 72 kg of 71% t.o.v. reizen per auto.

Collega 3

  •  100 km prive met OV en fiets*
  • 600 km zakelijk met alternatief vervoer (voornamelijk carpool)***

In plaats van 700 kilometer auto.

* voor berekening CO2 reductie uitgegaan van 50 km trein en 50 km fiets
** voor berekening CO2 reductie uitgegaan van 75% carpool en 75% trein.

CO2 reductie: 124 kg of 90% t.o.v. reizen per auto. Reactie van collega:

2 dagen was het door combinatie van werk en privé afspraken niet mogelijk om een sluitende agenda te krijgen zonder eigen auto, dus ik heb een beetje vals gespeeld. Maar het belangrijkste is dat de positieve ervaringen gewoon op wekelijkse basis herhaald kunnen worden, en dat ik nu ook (zeker) weet op welke duurzame manier ik niet naar mijn werk wil reizen

Collega 4

  • 2 dagen met de trein naar het werk (2*70 km + 2*12 km fietsen)
  • Met de fiets een rondje voor wat priveklusjes (65km)
  • Met de fiets naar sporten en boodschappen (20 km fietsen)
  • Met het openbaar vervoer op vakantie: (2*149 km)
  • Tijdens de vakantie: 50 km gecarpoold, 40 km gewandeld

Totalen:

  • Trein: 440km
  • Fiets: 109 km
  • Carpool: 50 km
  • Wandelen: 40 km

CO2 reductie: 100 kg of 78% t.o.v. reizen per auto. Reactie van collega:

Ik ben van plan mijn reiskostenvergoeding vanaf 1 november volledig om te zetten naar OV tot ik weer een racefiets heb. Wanneer ik weer een racefiets heb, ga ik vaker naar kantoor fietsen en zet ik mijn vergoeding weer om naar auto, hoewel ik dan voor mezelf een max van 2 dagen per week met de auto naar het werk ga stellen.

Collega 5

In plaats van 7 keer Schiedam – Utrecht:
  • 1 keer carpool Utrecht-Schiedam
  • 4,5 keer trein Schiedam – Maarssen v.v.
  • 1 keer metro Schiedam-Rotterdam Prins Alexander (plus wandelen naar kantoor Strukton Worksphere)
  • 1 keer trein Rotterdam Prins Alexander – Schiedam
  • 1 keer trein Schiedam Centrum – Den Haag Centraal v.v. (plus OV-fiets in Den Haag)
  • 3 keer fiets Schiedam Noord – Station Schiedam Centrum (en v.v.)
  • 3 keer bus Schiedam Noord- Station Schiedam Centrum (en v.v.)
  • 1 keer auto Maarssen – Schiedam Noord
  • Prive: boodschappen 2 keer met de auto gehaald i.v.m. hoeveelheid
CO2 reductie: 108 kg of 64% t.o.v. reizen met de auto.

Totaal

In totaal hebben we met 5 collega’s 488 kg. CO2 gereduceerd in 10 dagen tijd, dat is 74% t.o.v. ons normale reisgedrag. Kanttekening hierbij is dat ik uitgegaan ben van gemiddelde auto’s, terwijl de auto’s waar Strukton mee rijdt inmiddels allemaal richting A-label gaan. Als ik daar rekening mee hou valt de reductie waarschijnlijk lager uit. Daar staat tegenover dat de conversiefactoren uit de CO2 prestatieladder een stuk ongunstiger zijn dan de conversiefactoren waar de NS mee rekent.

Milieucentraal vind consumenten te dom om hun onderzoeken te lezen

Dat is althans de enige conclusie die ik kan trekken op basis van onderstaande twee tweets:

@Treemagotchi @krispijnbeek @hetkanWel Alle info wordt verwerkt in onze webteksten, die zijn openbaar. Brondocs zijn moeilijk leesbaar.

@Treemagotchi @krispijnbeek @hetkanWelHet is opvraagbaar voor journalisten, maar niet geschikt voor consum. Het behoeft veel toelichting.

Wat vooraf ging

Op HetKanWel.nl las ik dat onderzoek van Milieucentraal laat zien dat groen rijden (biogas of elektrisch) al voordelig is vanaf 13.00o kilometer. HetKanWel.nl verwees naar een artikel in de papieren Trouw, maar schreef ook dat het artikel niet online beschikbaar is. Geen nood dacht ik, want Milieucentraal zal het onderzoek toch wel op haar website hebben geplaatst. Of op z’n minst een persbericht met een link naar het artikel? Of anders een blogbericht. Volgens het testje van Milieucentraal rijdt een gezin al snel 12.500 kilometer per jaar. Wat betekent dat dit revolutionair goed nieuws is voor alle mensen in Nederland die op het punt staan om een nieuwe auto te kopen…

Helaas was het onderzoek niet te vinden op Milieucentraal. Waarop ik de volgende tweet plaatste:

@hetkanWel toch jammer dat het onderzoek over de kosten van groen rijden niet vindbaar is op de site van @milieucentraal

Naar mijn mening is de reactie van Milieucentraal (zie begin van dit bericht) zwaar ondermaats. Alsof ik als ‘consument’ te dom ben om de onderzoeken die MilieuCentraal laat uitvoeren te begrijpen. Met alle respect voor de experts van Milieucentraal: ik ben in 2002 afgestudeerd als milieu-econoom aan de WUR en heb daar echt wel voldoende milieu-economische scholing gehad om dergelijke onderzoeksrapporten te beoordelen. De afgelopen 6 jaar heb ik voor het Ministerie van Economische Zaken (, Landbouw & Innovatie) gewerkt op voornamelijk milieu en duurzaamheidsthema’s, zoals de herziening van de Europese milieuvergunningenrichtlijn (IPPC), milieujaarverslagen, grootschalige luchtverontreiniging, samenhang tussen klimaat- & luchtkwaliteitsbeleid, en duurzaam ondernemen. Waarbij ik ook in verschillende begeleidingscommissies van beleidsonderzoeken heb gezeten.

Helaas ben ik weg bij het Ministerie en ben ik volgens Milieucentraal weer met domheid geslagen. Want in mijn rol als consument kan ik een testje doen met black box berekeningen en heb ik te weinig hersens om de rapporten die Milieucentraal te begrijpen. Stelletje ****************

Hoe kan het ook?

Voor een heel andere aanpak kijk je op de site CompareMySolar.nl. Daar kun je verschillende offertes voor zonnepanelen vergelijken. Voordat je een offerte aanvraagt kun je ook de achterliggende berekeningen bekijken, inclusief de achterliggende aannames.

En dat is nou net wat ik wil: de ruwe data nu! En anders op z’n minst de achterliggende berekeningen en aannames.

Powershift: update of upgrade?

De filmpjes die bij de Powershift bijeenkomst van Sogeti horen zijn naar mijn mening een laagdrempelige manier om meer te weten te komen van de uitdagingen en kansen die er aan komen in ons energiesysteem. Aangezien onze hele samenleving zwaar afhankelijk is van energie (gas, olie en elektriciteit) zal ik deze filmpjes de komende weken hier de revue laten passeren met links naar aanvullend leesvoer voor wie meer wil weten.

Filmpje: Update or upgrade?

De intro staat al bij mijn impressie van de Powershift bijeenkomst, dus we beginnen vandaag met deel 2: Update of upgrade van ons energiesysteem.

Het filmpje begint met Richard Sears, voormalig topman bij Shell nu verbonden aan MIT. Hij stelt dat de meeste energie-experts het eens zijn over de volgende aannames:

  • De vraag naar energie blijft stijgen,
  • op korte tot middellange termijn zijn er geen magische vernieuwingen (dus we moeten het doen met wat we hebben: olie, gas, kolen, kernenergie en duurzame energiebronnen)
  • en op termijn is er onvoldoende aanbod van olie om aan vraag te voldoen.

Het doorbreken van de afhankelijkheid van fossiele energie is een enorme opgave. Zowel ons landbouw- als transportsysteem zijn grotendeels gebaseerd op olie. Breder dan olie zijn huishoudens in Nederland voor verwarming grotendeels afhankelijk van aardgas.

Update or Upgrade? from FreedomLab on Vimeo.

De meest interessante aangrijpingspunten voor verandering die dit filmpje aanstipt zijn naar mijn mening:

  • Maak duurzame energie opwekking goedkoper, dan installeert iedereen zonnepanelen (of windmolens).
  • Wanneer mensen zelf energie opwekken worden ze zich bewuster van hun gebruik.

Voor wie nog denkt dat duurzame energie altijd onrendabel is: dat is een maatschappelijke keuze. Zoals energiezuinige auto’s op dit moment nog vrijgesteld zijn van bepaalde belastingen, zo kun je ook duurzame energie stimuleren. De Rijksoverheid hanteert voor de nieuwe SDE+ regeling een kostprijs voor windenergie op land van 9,6 Eurocent/kWh tegen 4,9 Eurocent/kWh voor grijze stroom. Het verschil van 4,8 Eurocent wordt gesubsidieerd. Voor particulieren bedraagt de energiebelasting 11,2 Eurocent/kWh. Het tijdelijk halveren of afschaffen van de energiebelasting voor windenergie maakt windenergie rendabel voor particulieren.

Meer lezen

Zelf verantwoordelijkheid nemen?

In huis zijn er veel maatregelen mogelijk. Over het algemeen geldt: eerst energie besparen, dan zelf opwekken. Handige sites om tips te vinden zijn Milieucentraal, Urgenda en Nudge. Wat betreft de berekeningen die op Milieucentraal staan geldt wel dat deze erg algemeen zijn en veroudert aandoen. Zo staat als kostprijs voor een zonneboiler met een voorraadvat van 100 liter Euro 4500 aangegeven, terwijl er dit jaar al 3 aanbiedingen zijn die daar ver onder duiken (van Nudge/Ik ben Ra, Urgenda/Het Zonnecollectief en Solesta). Of ga op zoek naar een decntraal energiebedrijf bij jou uit de buurt.

Wil je wel zelf energieopwekken, maar biedt je huis daarvoor geen plek kijk dan eens bij Zeekracht, Meewind, Windvogel en Zonvogel.

Sta je op het punt om een auto uit te zoeken dan kun je voor zuinige auto’s hier terecht. Al kan je natuurlijk ook voor een deelauto of elektrische auto gaan (in dat laatste geval veroorzaak je ook een stuk minder luchtverontreiniging op leefniveau)…

Voor degene die een stuk verder willen gaan in het vormgeven van hun duurzame ambities zijn de website van Transition Towns en No Impact Man goede startpunten. Of probeer eens een No Impact Week