Vorige week schreef ik dat ik ondanks (of misschien juist wel door) de verkiezingsuitslag doorga met kleine acties om bij te dragen aan een duurzamere en sociaal rechtvaardigere wereld, die ik zelf kan nemen. Deze week het vervolg daarop, maar dan meer gericht op energie.
Deze week kregen we bericht van het Vlaardings Energie Collectief dat we de eerste rente van het project Oeverwind tegemoet konden zien. Reden om onze inleg te verhogen met dit bedrag en er nog wat extra’s bij te leggen, zodat een groter deel van het project in lokale handen komt.
Vorige week heeft mijn eigen lokale energicoöperatie, Energiek Schiedam, de herfinanciering van Zonnedak Wennekerpand succesvol afgerond. De oude financiering liep via Zonnepanelendelen. Op zich een mooie constructie, waarbij de te betalen rente afhing van elektriciteitsproductie en de elektriciteitsprijs.
Toen Energiek Schiedam de lening afsloot was de stroomprijs zo’n 6 a 7 eurocent en konden we ons als nieuwbakken bestuur niet voorstellen dat de elektriciteitsprijs ooit boven de 15 eurocent per kilowattuur uit zou komen. Daar hebben we de afgelopen 2 jaar leergeld voor betaald. Tot begin 2022 betaalden we zo’n 6 eurocent per kilowattuur uit. Daarmee ligt het gemiddelde rendement net boven de 3%. Over 2022 liep de uitkering op tot 12 eurocent per kilowattuur (7% rendement) en over 2023 hebben we 28,32 eurocent per kilowattuur uitbetaald (14% rendement).
In het informatiedocument was een rendement voorgespiegeld van 3 tot 4,5%. Reden voor mij om 11% rendement terug te storten aan Energiek Schiedam ten bate van Zonnedak Wennekerpand. En ik hoop dat meer zonnedelers dat voorbeeld volgen.
Ook gaan we rustig door met investeren in zonne-energieprojecten in Afrika, Azië en Zuid-Amerika via Trine, Energise Africa en Ecoligo. Daarmee hebben we de afgelopen jaren ruim 100 mensen en 10 bedrijven helpen voorzien van groene stroom. Ook heeft het ruim 50 ton CO2 voorkomen. Een veelvoud van wat we met ons eigen energiegebruik uitstoten.
De afgelopen jaren hebben alle gemeenten een warmtevisie opgesteld. Een plan waarin ze aangeven hoe ze in de periode tot 2050 denken de woningen en gebouwen in hun stad over te schakelen van aardgas voor verwarming naar andere warmtebronnen. Een belangrijk discussiepunt is en blijft haalbaarheid en betaalbaarheid. De focus bij een deel van de Tweede Kamer ligt op de sociale woningbouwsector. Dat is nou net de enige sector waar gemeenten via de prestatieafspraken met woningbouwcorporaties afspraken kunnen maken. Veel lastiger zijn de vrije huursector en de koopsector. Uit gegevens van Jan Willem van de Groep blijkt dat in de koopsector veel meer CO2 uitstoot plaats vind dan in de sociale huursector, en dat het om veel grotere aantallen woningen gaat. Tegelijkertijd is het bij de huidige op hol gesloten huizen- en energieprijzen lastig om ook nog geld vrij te spelen voor verduurzaming van de woning. Onno Dwars, Ballast Nedam, stelde op LinkedIn voor om huizenbezitters te verplichten om verduurzaming uit hun overwaarde te financieren. Groot vraagteken daarbij is en blijft of dat past problemen met financierbaarheid oplost en voor de woningeigenaar: verdienen we onze investeringen wel terug bij verkoop van de woning? Daarom een proefballon, schiet hem gerust lek met een beter voorstel.
Financierbaarheid verduurzaming
Bij financierbaarheid van een extra lening spelen twee begrippen een rol: loan to value en loan to income. Beide bedacht om mensen te behoeden tegen onverantwoord grote schulden. Loan to value wil zeggen dat mensen hooguit een percentage van de waarde van het onderpand mogen lenen. Bij huizen ligt dat in Nederland vrij hoog, je mag tot 100% van de waarde van je woning lenen. Voor duurzame verbouwingen mag dit bij sommige hypotheekverstrekkers stijgen tot 106% van de woningwaarde. Als je de maximale waarde van de woning moet lenen, blijft er op moment van aankoop 6% van de woningwaarde over om te steken in het duurzaam verbouwen van je woning. De waarde van een woning fluctueert door de tijd, de laatste jaren zijn veel woningen in waarde gestegen. Waardoor de loan to value gedaald is en er meer ruimte kan zijn om extra te lenen om te verbouwen aan je woning.
Loan to income wil zeggen dat je een maximaal percentage van je inkomen mag uitgeven aan rente en aflossing van de hypotheek. Dit percentage hangt af van inkomen, rentestand en de vraag of de lening al dan niet onder de hypotheekrenteaftrek valt. Deze regels liggen vast in de Tijdelijke regeling hypothecair krediet.
Een derde uitdaging die speelt is dat investeringen in verduurzaming van de woning zich niet altijd terug verdienen, hoewel dat bij de huidige gas- en elektriciteitsprijzen een minder groot punt zal zijn.
Financieren vanuit overwaarde
Het voorstel van Onno Dwars om huizenbezitters te verplichten om verduurzaming van hun woning te financieren vanuit de overwaarde op hun woning oogt sympathiek. Het logische moment voor veel mensen is echter als ze een nieuwe woning kopen, alleen dan hebben ze in de huidige woningmarkt vaak al hun geld en leenvermogen nodig om een woning te kunnen kopen. Terwijl de verkoper een belastingvrije overwaarde incasseert. Een deel van de huizenbezitters zal die overwaarde inzetten om een nieuwe woning te kopen, een deel niet. Dat het om serieus geld gaat laten de indexcijfers van CBS zien.
Hoe dan ook is het de vraag waarom we als maatschappij die belastingvrije overwaarde niet inzetten voor verduurzaming? Bij voorkeur via een heffing gebaseerd op het energielabel van de woning. Hoe slechter het energielabel, hoe hoger de heffing. Met een heffing van 0% voor woningen die NOM (Nul op de Meter) of ENG (Energie Neutraal Gebouw) zijn.
De gemiddelde waarde van verkochte woningen is gestegen van Euro 230.194 in 2015 naar Euro 386.714 in 2021, een stijging van ruim Euro 150.000. Energie besparen is belangrijk, de hoogste heffing wil je dan ook zetten op de energielabels E, F en G. Dat zet meteen een rem op pandjesbazen en woningbouwcorporaties die proberen van hun slechte energielabels af te komen zonder deze energetisch aan te pakken. En het geeft de nieuwe eigenaar financiële ruimte om de woning te verduurzamen. Onderstaande percentages zijn een ruw voorstel, waarbij
Energielabel
Heffingspercentage
Heffing bij verkoop na 7 jaar*
Budget voor B nieuwe bewoner
Budget voor A nieuwe bewoner
ENG
0%
€ 0
A
5%
€ 7.826
B
10%
€ 15.652
€ 7.826
C
15%
€ 23.478
€ 7.826
€ 15.652
D
20%
€ 31.304
€ 15.652
€ 23.478
E
30%
€ 46.956
€ 31.304
€ 39.130
F
40%
€ 62.608
€ 46.956
€ 54.782
G
50%
€ 78.260
€ 62.608
€ 70.434
Om te zorgen dat de heffing gebruikt wordt voor het verduurzamen van de woning wordt het geld gestort op een bouwdepot bij de hypotheekverstrekker. De hypotheekverstrekker keert het geld uit op basis van facturen van maatregelen. Wanneer de nieuwe eigenaar een energielabel A of beter van de woning overlegd wordt het volledige bouwdepot uitgekeerd, ongeacht de gemaakte kosten.
Kosten verduurzaming woning
De kosten om een woning te verduurzamen liggen veelal lager dan de heffing bij verkoop na 7 jaar. Een woning van voor 1930 (veelal energielabel G) naar energielabel B brengen vergt volgens de WoonWijzerWinkel een investering van ongeveer Euro 15.000. Woningen uit de periode 1930-1945 hebben nog steeds vaak label G, maar het bereiken van energielabel B kan volgens WoonWijzerWinkel voor ongeveer Euro 11.000. In de periode 1946-1964 werden nog weinig eisen gesteld aan isolatie van woningen, toch hebben ze volgens de WoonWijzerWinkel gemiddeld een iets beter energielabel F. Dat neemt niet weg dat de kosten voor het bereiken van energielabel B nog steeds zo’n Euro 11.000 bedragen. Er zijn ook andere aanpakken mogelijk, zo stelt Urgenda dat het mogelijk is om bestaande woningen voor Euro 35.000 energieneutraal te maken. Ook zijn er concepten zoals Nul-op-de-meter, passief bouw en active house, waarbij veel zwaarder ingezet op energiebesparing. In de heffingssystematiek kan je daar rekening mee houden door naast het energielabel ook voorwaarden te stellen aan de isolatiewaardes van de woning. Dat scheelt energie, of het nu elektriciteit, warmte of gas is. En laten we eerlijk zijn: hoeveel mensen worden blij van meer zonnevelden, windturbines, aardwarmteputten of restwarmte? De beste energievorm om op in te zetten blijft dus de NegaWatt.
Kosten verduurzaming vs hoogte heffing
De kosten voor het bereiken van energielabel B liggen vaak lager dan de heffing op basis van de gemiddelde overwaarde van een woning. Ook de kosten om energieneutraal te worden via de methode van Urgenda is goedkoper. NOM woningen zijn naar mijn weten vaak nog wat duurder, hoewel ik denk dat je voor bijna Euro 80.000 een eind kunt komen. Zeker huizenbezitters in het duurdere marktsegment. Het is daarmee interessant voor een huidige woningeigenaar om zijn woning te gaan verduurzamen, mits dat past binnen de loan to value en loan to income voorwaarden van de wet. Het budget voor energielabel A en energielabel B in bovenstaande tabel zijn namelijk de kosten die een huiseigenaar uitspaart door z’n woning te verduurzamen. Aangezien het slechts een percentage is is de kans groot dat loan to value geen probleem vormt. Bovendien blijkt uit verschillende onderzoeken dat de waarde van woningen toeneemt als het energielabel verbetert. Vooral buiten de Randstad heeft een beter energielabel een groot effect op de woningwaarde. In Amsterdam levert een energiesprong van energielabel G naar energielabel A een waardestijging van ruim 7% op.
Loan to income kan wel een probleem vormen, dan resten een huiseigenaar twee opties: zelf klussen om de woning naar een beter energielabel te krijgen of accepteren dat een groter deel van de overwaarde van de woning naar de nieuwe eigenaar gaat om de woning te verduurzamen. Een derde optie is gebouwgebonden financiering via de gemeente, maar daarvoor moeten nog wat hobbels worden weggenomen.
Openstaande punten
Mijn voorstel is verre van compleet. Het systeem kan werken voor grondgebonden woningen. Voor appartementencomplexen en VvE’s is het lastiger. Daar zullen veelal alle leden van de VvE mee moeten doen met de verbouwing, zeker als het om betere isolatie van de schil of de ramen gaat. Mogelijk dat in die gevallen de opbrengst van de heffing te koppelen valt aan financiering van maatregelen uit het duurzaam meerjarenonderhoudsplan van de VvE. Waarbij het bestuur van de VVE het geld uit het bouwdepot kan gebruiken voor verbetering van het energielabel van het hele complex. Niet helemaal eerlijk, want de verhuizer betaalt dan een groot deel van de verbeteringen. Aan de andere kant kan het wel voor de broodnodige versnelling zorgen en de broodnodige NegaWatts. Dat laatste scheelt weer in de hoeveelheid gasverbruik en de hoeveel duurzame energie die opgewekt moet worden.
Op twitter kwam ik een tweet van Kaharine Hayhoe, een Amerikaanse klimaatwetenschapper tegen, waarin ze aangeeft dat ze jaarlijks twee persoonlijke keuzes maakt om haar CO2 footprint te verkleinen. En hoe ze de drie belangrijkste dingen doet die bij die keuzes horen: er over praten, lid worden van een organisatie die haar stem kan versterken en zich inzetten voor verandering in leiderschap op alle niveaus, inclusief stemmen.
This thread talks about the personal choices I make to reduce my carbon footprint, but connecting with organizations that share my values is even more important (number two on my list!). Here are some of the orgs I donate my time to. Who could YOU connect with? https://t.co/KsQjxPxfYO
— The Real Prof. Katharine Hayhoe (@KHayhoe) January 4, 2020
Nu volg ik dat advies onbewust al een aantal jaren op. Tijd om het dit jaar wat actiever onder de aandacht te brengen. Voor komend jaar heb ik twee maatregelen op het oog.
Land van Ons
De eerste stap heb ik deze week genomen door me aan te sluiten bij Land van Ons. Dat heeft weinig rechtstreeks te maken met klimaatverandering, maar wel alles met de benodigde omslag in de landbouwsector in Nederland.
De missie van Land van Ons is een kentering te bewerkstelligen in het uitputten van grond en verdwijnen van plantaardig en dierlijk leven uit ons landschap. Dit doet Land van Ons vanuit het besef dat ons land en onze grond letterlijk de bodem is onder ons bestaan. En daarmee een tegenwicht en rustpunt is in ons hectische en op economische groei gerichte bestaan.
De visie van Land van Ons is dat het verwerven en daarna behouden van het juridische eigenaarschap van (landbouw) grond een langjarige en daarmee duurzame aanpak is om deze missie te realiseren.
Van Gas Los
De tweede actie die ik voor dit jaar op het programma heb staan is het volledig afsluiten van de gasaansluiting. Dat betekent dat er een oplossing moet komen voor warm water in het stookseizoen. Met nog 3 maanden stookseizoen te gaan durf ik de voorspelling wel aan dat infraroodverwarming ook door de rest van mijn gezin als volwaardig alternatief voor de hr-ketel wordt gezien.
Aanvulling: Groasis
Na het publiceren van dit artikel werd ik door een van mijn twittervolgers gewezen op Groasis, een mooi bedrijf dat waterbesparende technieken ontwikkeld. Met name gericht op het planten van bomen in droge gebieden. De Groasis Ecologische Waterbesparende Technologie is ontzettend efficiënt met water en zorgt ervoor dat je kan planten in gebieden waar water schaars of duur is. De Groasis Ecologische Waterbesparende Technologie helpt je om kosten te besparen wanneer je bomen plant voor ecosysteemherstel projecten of geld te verdienen wanneer je bomen plant voor bosbouw of persoonlijk gebruik. Inmiddels heb ik dus een kleine investering in Groasis gedaan.
Eerder genomen maatregelen
De afgelopen jaren hebben we al veel in huis verandert: een zonneboiler, zonnepanelen, beter geïsoleerde ramen op zolder en in de badkamer. Maar ook hebben we onze gewoontes aangepast minstens 4 dagen in de week vegetarisch eten, woon-werk verkeer met fiets en openbaar vervoer (waardoor we nu nog maar 1 auto in plaats van 2 hebben). We investeren jaarlijks in wind- en zonne-energie in Nederland en in het buitenland.
Ook hebben we twee jaar geleden een eerste zonnekoker aangeschaft voor gasloos koken tijden het kamperen. De verbeterde versie daarvan hebben we vorig jaar aangeschaft, dus die gaat komend jaar mee op vakantie.
Wat betreft lidmaatschappen van organisaties ben ik al jaren lid van GroenLinks, daarnaast ben ik ook lid van de energiecoöperaties De Windvogel en Energiek Schiedam. En vanaf dit jaar dus ook van de coöperatie Land van Ons.
Over de effecten van onze maatregelen in huis schrijf ik regelmatig, over de effecten van de overige keuzes die we maken eigenlijk nauwelijks. Het derde voornemen is dan ook om daar op mijn blog met grotere regelmaat aandacht aan te gaan besteden. In de hoop dat deze keuzes navolging vinden.
Er is hier een grote achterstand op het gebied van duurzaamheid. Nu wil men vanuit die achterstand voorop gaan lopen. Toen wij het vijf tot tien jaar geleden aan de orde stelden, had niemand daar belangstelling voor.
Om daadwerkelijk veranderingen tot stand te kunnen brengen is tijd nodig. We maken ons enigszins zorgen over de korte termijn waarin het doel bereikt moet worden.
Dit bericht is geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.
Noorwegen wordt gezien als een groen rolmodel door de ambitie om klimaatneutraal te zijn in 2030, de grote hoeveelheid waterkracht in de energievoorziening en de ambitieuze plannen voor elektrische auto’s. Toch is een alliantie van actievoerders een rechtszaak gestart over de beslissing van de Noorse overheid om oliewinning in de Barantszee toe te staan. Volgens de actievoerders is dit in strijd met het Noorse recht en bedreigt de beslissing het Klimaatakkoord van Parijs. De alliantie van actievoerders bestaat onder andere uit Greenpeace, jongerengroepen en James Hansen, de voormalig directeur van Nasa’s Goddard instituut voor ruimteonderzoek.
Dat is wat ik heb gedaan via Sunfunder, waar ik al eerder over schreef. Hoewel ik nog geen terugbetalingen heb ontvangen op mijn eerste investering, heb ik deze week mijn investeringen uitgebreid door te investeren in 2 nieuwe projecten. Het totaal van mijn investeringen via Sunfunder komt daarmee op $ 100.
De verwachte impact van investeringen in zonne-energie gaan verder dan enkel meer zonne-energie, ze zorgen ook voor een dalende vraag naar kerosine. De brandstof die veel Afrikanen momenteel gebruiken voor verlichting. Een lamp op zonne-energie verlaagt de vraag naar kerosine per familie met maar liefst 75%. Dat zijn percentages die je in Nederland niet haalt met zonnepaneeltjes…
Bijkomende voordelen zijn dat de families meer bestedingsruimte krijgen, doordat ze veel minder kerosine hoeven te kopen. Een lamp op zonne energie is ook goed voor de gezondheid, want wonen in de verbrandingsgassen van kerosine is niet echt gezond en kerosine lampen veroorzaken regelmatig brand in huis. Families met lampen op zonne-energie hebben na zonsondergang ook meer tijd voor lezen, werk en studie.
Verwachte impact hier
Hoe harder de vraag naar fossiele energie daalt in Afrika en elders, hoe harder institutionele investeerders zich achter de oren gaan krabben over hun investeringen in fossiele energie. Met een daling van de vraag naar fossiele energie van 75% door lampen op zonne-energie is een forse vraaguitval te creeren. Bovendien voorkomt het dat de besparingen die we zelf bereiken door investeringen in duurzame energie en energiebesparing teniet wordt gedaan door groeiende welvaart in Afrika. De groeiende welvaart komt namelijk meteen ten goede aan meer duurzame energie.
Het is weer tijd voor de maandelijkse update van ons gasverbruik. Dit maal van november 2011. Duidelijk een koudere maand dan oktober, waarin we in 69 kubieke meter aardgas hebben verbruikt. In november vorige jaar was dat nog 223 kubieke meter.
November vorig jaar woonden we nog niet in ons huis, maar stond de vr ketel wel aan om de geverfde muren droog te stoken. Helemaal vergelijkbaar zijn ze dus niet, maar de daling naar 0,22 kubieke meter aardgas per gewogen graaddag geeft wel hoop dat het aardgasverbruik voor december ook fors lager zal zijn. In november en december 2010 lag ons aardgasverbruik namelijk rond de 0,40 kubieke meter aardgas per gewogen graaddag.
Energieverbruik laatste 12 maanden
Bezien over 12 maanden is ons aardgasverbruik verder teruggelopen. Van ruim 900 kubieke meter naar 762 kubieke meter aardgas. Voor een klein deel komt dat door een lager aantal graaddagen in november (23 kubieke meter). De andere 133 kubieke meter ligt aan gedragsverandering en aan de HR ketel en aan de zonneboiler.
Maand
Graaddagen
Gas
/graaddag
Elektra
Water
december 2010
626
223
0,36
110
12
januari 2011
485
183
0,38
111
12
februari 2011
399
152
0,38
263
12
maart 2011
361
69
0,19
240
12
april 2011
127
13
0,10
235
13
mei 2011
101
2
0,02
237
9
juni 2011
58
4
0,07
213
9
juli 2011
51
4
0,08
237
8
augustus 2011
31
3
0,10
274
9
september 2011
53
7
0,13
221
7
oktober 2011
180
32
0,18
288
8
november 2011
319
69
0,22
262
10
Totaal
2856
762
0,28
2691
121
In januarie zal ik wat dieper ingaan op de verder daling die ik nog verwacht. De jaarrekening van Greenchoice voor de eerste 12 maanden is inmiddels binnen. Bovenstaande gasverbruiken zijn tot en met oktober gecorrigeerd met de gaskwaliteitsfactor die Greenchoice heeft doorberekend.
@krispijnbeek Klopt, Zou nu moeten werken. 1 misstap van deze mannen en… Wat vind je ervan?
Aangezien mijn antwoord niet past in 140 tekens en de vluchtigheid van twitter niet past bij het belang van de vraag volgt hieronder mijn antwoord.
Zijn idealen belangrijker dan mensen?
Nee. In mijn ogen zijn mensen, milieu en economie drie kanten van dezelfde duurzame medaille. Bij het uitzoeken van de zonneboiler heb ik daarom gekozen voor een Nederlands product (minder zeetransport nodig, wat vaak plaatsvind met zeer vervuilende schepen) en een lokale installateur (gevestigd op een bedrijventerrein minder dan 5 kilometer afstand van ons huis, goed voor de lokale werkgelegenheid).
1 misstap van deze mannen en dan…
Bij het doorspreken van de offerte heb ik navraag gedaan hoe de spullen op het dak zouden komen. Het antwoord daarop was dat een hoogwerker niet nodig was, maar een goederenlift wel. In de oorspronkelijke offerte was de huur van dit materiala ook opgenomen. Bij het krijgen van de nieuwe offerte heb ik hier niet meer naar gekeken, aangezien ik me er bij de oorspronkelijke offerte al bij had neergelegd dat er speciaal materiaal nodig was om de spullen op het dak te krijgen. En een veilige werkomgeving voor mensen die mijn huis onderhouden of hier systemen aanleggen is me ook wat waard.
Op de dag zelf heb ik me wel gerealiseerd dat er enkel ladders aanwezig waren, maar ik heb er verder geen aandacht aan besteed. Achteraf stom, want Bob Lookermans heeft volstrekt gelijk bij zijn vraag wat als een van de heren een misstap had gemaakt?
Zelf zou ik gezekerd wensen te werken op de hoogte waar ze aan het werk waren, maar of ongezekerd werken bij een goothoogte van 6 a 7 meter in strijd is met arboregels weet ik echt niet. Ik geloof het onmiddelijk als lezers zeggen dat dat zo is. Ik zit nu de nieuwe offerte door te kijken en zie dat daarin de goederenlift niet meer is opgenomen. Pennywise, poundfoolish van de installateur naar mijn mening.
Een leerpunt voor mijzelf is dat ik afspraken moet maken met de installateur over de wijze waarop de spullen op het dak komen en over de manier van werken op het dak (zekering) wanneer ik zonnepanelen bij ga laten plaatsen.
