Van duurzaam naar circulair inkopen

Vorige week plaatste ik hier mijn presentatie over duurzaamheid in de (inkoop)keten. Vandaag kreeg ik via de mail een link naar een filpje over Pre Returnable Procurement (PRP). Een door Rene de Klerk, Rendemint, ontwikkelde methode voor de transitie van de lineaire economie naar de circulaire economie. Voor producten én projecten, van idee tot en met realisatie en van extractie tot en met re-entry. Een methode die Rendemint al meerdere keren heeft weten te integreren in Europese aanbestedingen.

Wie meer wil weten kan op 6 oktober bij het Rijks innovatie lab een kijkje nemen of op 12 november bij de Innovatie-estafette.

8 maart: Lezing internationale handelsregels: recht van de sterkste of eerlijk?

Op 8 maart organiseert het DuurzaamheidsOverleg Politieke Partijen de tweede lezingen-avond in het kader van de zoektocht naar een duurzame economie (zie hier voor een impressie van de eerste avond). De komende lezingen-avond gaat over de internationale spelregels van ons economische systeem: in hoeverre leggen deze de huidige onduurzaamheid vast en welke veranderingen zijn noodzakelijk/gewenst? Dat wordt op 8 maart besproken aan de hand van drie inleidingen van mensen die op dit internationale gebied werkzaam zijn en erkend worden als autoriteiten op hun gebied.

Datum: donderdag 8 maart, 18.15 uur in Utrecht (Uithof-complex)
Plaats: Uithof, campus van de Universiteit Utrecht, collegezaal 042 in het Marinus Ruppertgebouw (zie bijlage) – de locatie is vastgelegd i.s.m. het Utrecht Sustainability Institute.

Programma 8 maart

18.15  uur:  welkom

18.30 uur: Handelsverdragen (o.a. WTO en Gatt) – mogelijkheden voor alle partijen? Myriam Vander Stichele (Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen), www.somo.nl

19.15 uur: Grondstoffen: uitgaan van overvloed of toenemende schaarste? René Kleijn, Centrum voor Milieuwetenschappen Leiden – Industriële Ecologie www.cml.leiden.edu

20.00  uur:  pauze met koffie

20.15 uur: Visie op nieuwe internationale afspraken: locaal effectief, mondiaal inspirerend Danielle Hirsch (Both Ends), www.bothends.org

21.00  uur: afsluiting

Myriam Vander Stichele: Handelsverdragen (o.a. WTO en Gatt) – mogelijkheden voor alle partijen?

Op het veld van de internationale handel spelen grote en kleine partijen aan de hand van o.a. mondiale (vrij?-)handelsverdragen. Het is onduidelijk of daarbinnen feitelijk wel duurzaam ondernemen mogelijk is.De belangrijkste verdragen zullen worden besproken, wat betreft inhoud, gevolgen en totstandkoming.Wat betekent dit voor eerlijke handel? Welke rol spelen de multinationals; zijn zij misschien de enigen die echt vrij zijn? Daarnaast is er een trend naar meer bilaterale afspraken (vb: EU – India). Wat gebeurt daar en wat zijn daarvan de gevolgen?

In alle gevallen speelt de vraag: hoe kan de nederlandse burger via de politiek de internationale afspraken beinvloeden?

Dit heeft ook een link met hoe financiële partijen omgaan met grondstoffen (oneerbiedig ‘commodities’ genoemd) via allerlei afgeleide financiële producten. Want ook hier zijn economie en financien met elkaar verweven. Deze lezing zal ons een basis geven van welke wissels dienen te woren omgezet en hoe de nederlandse politiek daaraan kan bijdragen!

René Kleijn:  Grondstoffen: uitgaan van overvloed of toenemende schaarste?

In de Westerse wereld leven we in een tijd waar dot.com, facebook en twitter de illusie voeden dat we voorbij kunnen gaan aan de fysieke fundering van onze maatschappij: grondstoffen. Zeker, in termen van GDP is de primaire sector in het huidige tijdsgewricht van ondergeschikt belang. Echter, ook onze op diensten gebaseerde economie kan niet zonder een continue input van grondstoffen. Voor het maken van een microchip van een paar gram is 1.7 kg grondstoffen nodig, gebruik makend van 61 van de 92 elementen in het periodiek systeem. Vervolgens wordt deze chip tijdens gebruik in server-centra 24/7 voorzien van energie op basis van fossiele brandstoffen.

De vraag naar producten wordt de komende decennia verder opgevoerd door drastische vergroting van de bevolking en verhoging van het inkomen per capita. Dit betekent wellicht drie keer zoveel auto’s, koelkasten en TVs, die allemaal zullen moeten worden geproduceerd.

Een ‘duurzame’ economie zal rekening dienen te houden met deze feiten. Enige suggesties zullen worden gedaan hoe dit economisch in het systeem te incorporeren. Kan de circulaire economie ons redden? Om deze ontwikkeling in duurzame banen te leiden zal daarnaast al ons technisch innovatief vermogen moeten worden gemobiliseerd, hetgeen slechts door een drastische verschuiving in beleid in de juiste richting kan worden geleid. Hierbij is het de grote vraag of b.v. ‘biobased materials’ een oplossing kunnen zijn.

Danielle Hirsch: Nieuwe internationale afspraken: locaal effectief, mondiaal inspirerend

In The Age of the Unthinkable stelt J.C. Ramo dat de wereld voor het oplossen van de problemen van de 21ste eeuw niet kan vasthouden aan instituties en regels uit de 20ste. Hij roept aan de hand van tal van voorbeelden op tot durf om het onbekende tegemoet te treden, tot acceptatie van chaos in plaats van planmatigheid en tot een gezamenlijke zoektocht om stap voor stap onze leefbare wereld te herontdekken.

Danielle Hirsch biedt twee uitgangspunten bij het maken van de noodzakelijke stap richting het onbekende. Een daarvan is haar visie op een duurzame, mondiale economisch systeem waarin alle mensen meedoen en in staat zijn hun eigen welzijn te creëren. In die visie beslist niet het huidig economisch systeem voor mensen, maar is iedereen, ook de mensen die nu op deze planeet geen waardig leven leiden, zelf leidend in de duurzame ontwikkeling.

Daarvoor zijn doorbraken nodig. Mensen en natuur hebben er baat bij als ondernemingen als TNT verder gaan in het herdefiniëren van hun rol in de logistieke keten, als banken en investeerders zich richten op innovatoren in wat velen ‘the bottom of the pyramid’ noemen. Om die bewegingen echt een vlucht te laten nemen zijn ook nieuwe internationale handelsregels nodig.

Haar lezing gaat voorbij mooie woorden. Zij zal laten zien waarop Nederland –de 16e economie ter wereld met wijd vertakt netwerk van handelsrelaties en nummer 3 op de Human Development Index- nu al kan inzetten om die visie te realiseren.

Aanmelding:

Aanmelding voor deze avond kan door een email te sturen aan economie-transitie at hotmail.nl.

Vragen?

Het is mogelijk vooraf al vragen, die je hebt over het onderwerp van een avond, op te sturen. De organisatie kan die dan reeds voorleggen aan de sprekers, zodat ze evt. in de lezingen meegenomen kunnen worden. Zet dit in je aanmeldingsmail!

Onderwerpen & datum van avond 3 en 4

De vervolg-avonden zijn nog niet volledig ingevuld, maar hieronder een voorlopig overzicht van de onderwerpen en data van avond 3 en 4 (kan je ze vast reserveren in de agenda). Aanmelding is op een later tijdstip mogelijk; hiervoor volgt binnenkort een aparte uitnodiging per avond (wil je de uitnodiging ontvangen, meld je dan aan via economie-transitie at hotmail.nl).

Avond 3. Financiële systeem: niet leidend (in bekoring), maar ten dienste van   –   DATUM: 22 maart

  1. internationeel flitskapitaal: noodzaak, drivers en remmen?
  2. lenen en rente: zegen of vloek; is er een beter alternatief?
  3. het nieuwe bankieren – wat kan blijven, wat moet anders

Met als spreker Ad Broere; overige zijn nog in bespreking.

Avond 4. Bedrijfsverantwoordelijkheid: niet alleen financieel   –   DATUM: 28 maart

  1. “license to operate” – wat staan wij bedrijven nog toe en wat is hun verantwoordelijkheid?
  2. transparante checks and balances voor duurzame corporate governance
  3. de factor mens in het bedrijf: kuddedieren of (geestelijke) diversiteit?

Met als sprekers: André Veneman (AKZO), Paul van de Loo (Ernst&Young), Pauline van der Meer Mohr (Erasmus Universiteit). Met een bijdrag van Jaap Winter (Duisenberg School of Finance, De Brauw Blackstone Westbroek) als moderator. 

Precieze plaats en tijd worden bekend gemaakt in afzonderlijke uitnodigingen. Zet de data alvast in je agenda!

Vragen?

Het is mogelijk vooraf al vragen, die je hebt over het onderwerp van een avond, op te sturen. De organisatie kan die dan reeds voorleggen aan de sprekers. Hiervoor graag een reply naar dit email-adres: economie-transitie at hotmail.nl.

We zijn ook bezig een website op te zetten met verslagen, posts en dergelijke en bezig met Linked-In discussie-forum. Wij zoeken nog mensen die ons hierbij willen ondersteunen!

Onderwerp van avond 5 tot en met 7.

Hieronder: overzicht van de overige nog in te plannen lezingen-avonden (voorlopige opzet)

Avond 5. Overheid: marktmeester namens de samenleving – met oog voor verschillende belangen?

  1. welke groei willen we? welke indicator(en) in plaats van BNP?
  2. level playing field – hoe gelijke kansen voor klein en groot, oud en nieuw?
  3. instrumenten voor regulering: cap-and-trade / fiscale vergroening / quotering?

Avond 6. Product en consument

  1. versterkte relatie: van koop naar een circulaire economie door huur en lease
  2. voorlichting of labels voor inzicht in product-aansprakelijkheid en keten-beheer
  3. betalen met geld én/of eco-dukaten (met quotering)?

Avond 7. Politiek systeem en transitie-strategie

  1. nieuwe democratische structuren en middelen als tegenwicht voor ‘de economie’
  2. samenleving en transitie – een moeilijke combinatie? (sociologie)
  3. de nieuwe economie draagvlak geven – transitie-paden (psychologie)

Plantdag Groeiend Verzet

Hoewel het CPB nog niet overtuigd lijkt te zijn van het feit dat de mens op korte tegen de grenzen van het ecosysteem van de aarde aan begint te lopen (getuige het zinnetje “Belangrijker nog is dat het huidige niet-groene model van groei op de (zeer?) lange termijn niet houdbaar is” in een recente policy brief over groene groei), ben ik van mening dat natuur schaars is en dat de EHS waardevol is voor Nederland. Die mening deel ik met de Taskforce Biodiversiteit en Natuurlijke Hulpbronnen (zie dit artikel in Trouw). Onder de titel ‘Groene Groei, investeren in biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen’ pleit de Taskforce voor een omslag naar een economie die gebaseerd is op de draagkracht van de aarde. Daarvoor moeten we in 2020 biodiversiteitverlies tot staan gebracht zijn en in 2030 onze ecologische voetafdruk zijn gehalveerd.

Vandaar dat ik afgelopen weekend 5 bomen heb aangeschaft als groeiend verzet tegen de kaalslag van het Nederlands natuurbeleid. De laatste keer dat ik dat heb gedaan ging het om 2 bomen voor het Bulderbos van Milieudefensie. De actie Groeiend Verzet is met meer dan 20.000 bomen inmiddels een groot succes en de plantdag is aankomende zaterdag. Zelf kan ik er helaas niet bij zijn (wat dat betreft is er weinig verandert sinds het Bulderbos 😉 De actie loopt nog steeds, je boom koop je hier.

Impressie openingsavond lezingencylus Economie-Transitie

Afgelopen woensdag was ik bij de openingsavond van de lezingencyclus economie transitie. Ongeveer 100 mensen waren aanwezig voor een drietal lezingen over een grondige herinrichting van de economie is om te kunnen komen tot een duurzame economie ten behoeve van people, planet en profit. Het initiatief voor de lezingencyclus over “duurzame economie” is genomen vanuit het Duurzaamheidsoverleg Politieke Partijen.

De lezingencyclus wordt georganiseerd in samenwerking met experts op deze gebieden, o.a. van het UCAD (Utrechts Centrum voor Aarde & Duurzaamheid, o.a. Klaas van Egmond, Herman Wijffels en vooraanstaande economen) en het Platform DSE (Platform voor een Duurzame en  Solidaire  Economie , o.a. Bob Goudzwaard, Lou Keune e.a.), waarin wetenschappers en professionals al jaren onderzoek doen naar verduurzaming van de economie.

Op de inleidende avond werden 3 lezingen verzorgd door het Platform DSE over:

  1. Het internationale handelssysteem
    “Kritiek op de ecologische en sociale afwenteling in de economie – kan het anders?”
    Spreker: Paul Metz
  2. Het meten van “groei” en ‘welvaart’
    “Van de eenzijdige meting van de economie naar een duurzaam dashboard”
    Spreker: Lou Keune
  3. Het financiële systeem
    “Het ongelimiteerd scheppen van geld en andere systeemfouten; zijn er alternatieven?”
    Spreker: Martijn van den Linden

Aangezien ik redelijk ben ingevoerd in de discussies rond duurzame economie heb ik weinig verrassends gehoord op de inleidende avond. Wat vooral opviel was wat ik niet gehoord heb. Het ging nauwelijks over de industrie, de bouw of het bedrijfsleven in den brede (buiten de financiële sector). Terwijl het bedrijfsleven toch een belangrijke rol heeft op weg naar een duurzame economie, zowel op gebied van people, planet en niet te vergeten profit.

Paul Metz sprak vooral over fiscale vergroening. Waarbij hij de belasting op arbeid ziet als middel om de arbeidsproductiviteit te verhogen.Op dezelfde wijze kan in zijn ogen met behulp van fiscale vergroening de milieuproductiviteit verhoogd worden. Verfrissend vond ik zijn opmerking dat de BTW een onding is, omdat het een belasting is op het toevoegen van waarde. Terwijl dat nu juist het hele streven van een kenniseconomie zou moeten zijn…

Lou Keune ging in op verschillende manieren om welvaart te meten. Helaas bleef zijn presentatie voor een groot deel hangen in commentaar en kritie op bestaande meetinstrumenten, inclusief de Monitor Duurzaam Nederland. Wat hem nu wel voor ogen stond, of wat de praktische meerwaarde van de meetmethodieken zijn die hem voor ogen staan is me niet duidelijk geworden.

Martijn van den Linden had een vlotte presentatie over het monetaire systeem en de weeffouten die daarin zitten. Daarnaast wierp hij een aantal filosofische vragen op, zoals hoeveel inkomen heeft een mens nodig om van te leven? Hoeveel vermogen heeft een mens nodig om de rest van z’n leven mee door te komen? Op zich interessante vragen, maar of ze naar een partijoverstijgend manifest in de geest van Nederland krijgt Nieuwe Energie zullen leiden? De tijd zal het leren.

Aanvullend internationaal leesvoer

Op de avond zelf heb ik de OECD Green Growth Strategy al genoemd als interessant leesvoer. De Zuid-Koreanen hebben het Global Green Growth Institute opgericht. Verder zijn ook de groene groei stukken van UNEP de moeite waard.

Interessante voorbeeld van vergroening in andere Europese landen vind je o.a. in het Beyond Regulatory Compliance rapport.

Uit de inbox: Doe mee aan online onderzoek "duurzaamheidsdialoog financiele sector"

Het woord duurzaamheid mag dan niet in de Troonrede hebben gezeten, dat wil niet zeggen dat Nederland stil zit op gebied van duurzaamheid. Gisteravond was ik bij de inleidende lezingen-avond van de cyclus Economie-Transitie, met als inzet om te komen tot een partij-overstijgend voorstel voor een economie-transitie in de richting van een duurzame / toekomstzekere / robuuste economie. De avond was georganiseerd door het Duurzaamheidsoverleg Politieke Partijen (DoPP) en is in zeker zin een vervolg op Nederland krijgt nieuwe energie.

Vanaf maandag gaat er ook een cyclus van start georganiseerd door het Sustainable Finance Lab over de toekomst van het financiële systeem. En ten derde ontving ik in de inbox een uitnodiging om deel te nemen aan het online onderzoek “duurzaamheidsdialoog financiële sector”. Dat onderzoek maakt deel uit van een verkenning van de manier waarop de financiële sector zich oriënteert op haar bijdrage aan een verduurzamende samenleving. Waar wordt de dialoog over de rol van de sector gevoerd en gevoed? Welke drempels ervaren medewerkers bij het ter sprake brengen van duurzaamheid?

Deelnemen aan het onderzoek kan via: http://www.enqueteviainternet.nl/fs42bt55pe .

Het onderzoek is een initiatief van Marleen Janssen Groesbeek en Wibo Koole, wordt gefinancierd door Agentschap NL en geniet de steun van de Stichting Eumedion (koepel van institutionele beleggers) en NIBE-SVV (opleidingsinstituut van de sector).

Het onderzoek bestaat uit een 25-tal diepte-interviews met topmensen en opinion leaders in en rond de sector, plus een online onderzoek onder duizenden medewerkers. Met de resultaten willen wij in het najaar een founders table bij elkaar brengen die de vorm en scope van een permanent platform voor dialoog (werktitel: Societeit Pure Winst) met elkaar bepalen.Het onderzoek strekt zich uit tot een brede groep stakeholders, waaronder onderwijs, toezichthouders, adviseurs, klanten en maatschappelijke organisaties.

Nu maar hopen dat deze drie initiatieven elkaar (en de vele andere lopende initiatieven) gaan vinden en versterken.

Powershift: Does smart grid equal smart living?

De filmpjes die bij de Powershift bijeenkomst van Sogeti horen zijn naar mijn mening een laagdrempelige manier om meer te weten te komen van de uitdagingen en kansen die er aan komen in ons energiesysteem. Aangezien onze hele samenleving zwaar afhankelijk is van energie (gas, olie en elektriciteit) zal ik deze filmpjes de komende weken hier de revue laten passeren met links naar aanvullend leesvoer voor wie meer wil weten.

Does smart grid equal smart living?

In deze aflevering gaat het om de kansen die de omslag naar een economie die draait op duurzame energie brengt. Volgens sommige gaat het meer om kleine, lokale experimenten dan om grootschalige initiatieven waarbij de elektriciteit over grote afstanden vervoerd moet worden. Alex Rogers stelt dat het huidige prijsbeleid naar eindgebruikers niet aansluit bij de kosten die gemaakt worden om elektriciteit op te wekken. Kleinere gebruikers (consumenten, MKB) betalen vaste tarieven, soms een dag- en nachttarief, terwijl de kosten om elektriciteit op te wekken (of in te kopen) de hele dag door fluctueren. In de toekomst kan de elektrische auto of een ander lokaal energieopslag systeem je huis tijdens piekmomenten van energie voorzien, terwijl het energie opslaat op momenten dat er veel aanbod van energie is.

De omslag waar het elektriciteitsnet mee te maken krijgt volgens Rob Hopkins en Alex Rogers is vergelijkbaar met de omslag op het telecom, TV en internet. Van centraal naar decentraal en van eenrichtingsverkeer naar tweerichtingsverkeer. Dat biedt ook kansen voor gebouweigenaren om een energiegemeenschap met haar omgeving te vormen. Igor Kluin stelt dat dit ook slimmere apparaten vergt, apparaten die weten wanneer er goedkope elektriciteit beschikbaar is en wanneer het voordeliger is om elektriciteit terug te leveren aan het net. Al zal teruglevering mogelijk ook nog wat discussie opleveren met energiebedrijf en wetgever.

Does smart grid equal smart living? from FreedomLab on Vimeo.

Meer lezen:

Powershift: Efficiently consuming too much energy

De filmpjes die bij de Powershift bijeenkomst van Sogeti horen zijn naar mijn mening een laagdrempelige manier om meer te weten te komen van de uitdagingen en kansen die er aan komen in ons energiesysteem. Aangezien onze hele samenleving zwaar afhankelijk is van energie (gas, olie en elektriciteit) zal ik deze filmpjes de komende weken hier de revue laten passeren met links naar aanvullend leesvoer voor wie meer wil weten.

Deel 5: Efficiently consuming too much energie

Volgens Rob Hopkins gaat het niet over het opraken van olie en gas, maar veel meer over het opraken van de goedkope en makkelijk winbare voorraden aan olie. Wat resteert zijn lastig winbare olievormen, diep onder de zee, in arctisch gebied of in teerzand. Al deze vormen van olie en gaswinning kosten niet alleen meer geld, maar ook meer energie. De omschakeling vergt echter meer dan nieuwe technologie en energie-efficiency. Aan de andere kant kan de omschakeling volgens Christina Lampe-Onnerud sneller gaan dan we nu denken en speelt de elektrische auto speelt daarbij een centrale rol.

Efficiently consuming too much energy from FreedomLab on Vimeo.

Meer lezen

  1. Toyota brings EV’s power to home
  2. Green Jobs & Social Impact, diverse studies in opdracht van de Europese Commissie naar economisch potentieel van de eco-industrie (afval, waterzuivering, duurzaam bouwen, cleantech) en trends in de ontwikkeling van de sectoren binnen deze industrie