Uitspraak in hoger beroep Klimaatzaak

De rechtbank in Den Haag heeft vandaag besloten dat de Staat meer moet doen om de uitstoot van broeikasgassen in Nederland te verminderen. De Staat moet ervoor zorgen dat de uitstoot in Nederland in 2020 ten minste 25% lager is dan in 1990. De stichting Urgenda had de rechtbank om een uitspraak verzocht.

Op basis van het huidige beleid van de Staat zal Nederland in 2020 een vermindering van ten hoogste 17% bereiken. Dat is volgens de rechtbank onder de norm van 25 tot 40% die in de klimaatwetenschap en het internationale klimaatbeleid noodzakelijk wordt geacht voor de geïndustrialiseerde landen.

Volgens de rechtbank moet de Staat meer doen om het dreigende gevaar veroorzaakt door de klimaatverandering te keren. Daarbij wijst de rechtbank ook op de zorgplicht van de Staat voor de bescherming en verbetering van het leefmilieu. De kosten van de door de rechtbank bevolen maatregelen zijn niet onaanvaardbaar hoog. De Staat kan zich niet verschuilen achter het argument dat de oplossing van het wereldwijde klimaatprobleem niet alleen afhangt van Nederlandse inspanningen. Elke vermindering van uitstoot draagt namelijk bij aan het voorkomen van een gevaarlijke klimaatverandering. Nederland zou als geïndustrialiseerd land hierin voorop moeten lopen. Volgens de NOS verwierp het hof zo goed als alle argumenten die de landsadvocaat had aangevoerd.

In tegenstelling tot sommige juristen is de rechtbank van mening dat zij met deze uitspraak zich niet het terrein van de politiek begeeft. De rechtbank moet rechtsbescherming bieden, ook in zaken tegen de overheid. Tegelijkertijd moet de rechtbank de vrije beleidsruimte van de overheid respecteren. Daarom past de rechter terughoudendheid. Dat is een reden om het bevel te beperken tot 25%, de ondergrens van de norm van 25 tot 40%. De rechtbank doet ook geen uitspraak over welke maatregelen de overheid zou moeten nemen om te voldoen aan de uitspraak.

Update 9 oktober 2018 15.15u:

Huidig pad emissie broeikasgas en mogelijke maatregelen

emissie-ontwikkeling-nederland
Ontwikkeling van de CO2 emissies in Nederland en doelen uit klimaatzaak en IPCC rapport 1,5 graden. Bron: Datagraver.

De grafiek hierboven laat zien wat de bereikte daling in broeikasgasemissies ten opzichte van 1990 is, wat de eis uit de Klimaatzaak is en welke doelstelling volgt uit het recente rapport van IPCC over wat er nodig is om de klimaatverandering te beperken tot 1,5 graden Celsius. Zoals te zien is, betekent de uitspraak van het hof in hoger beroep een behoorlijke opgave voor de komende 2 jaar. In 1990 stootte Nederland 220 megaton CO2-equivalenten uit. In 2017 werd 193 megaton CO2 equivalenten uitgestoten. Zonder aanvullend beleid wordt gerekend op 17% CO2-reductie, dat is 183 megaton. De Urgenda Klimaatzaak vereist dat dit daalt tot 166 megaton. Dat betekent dat de emissie nog met 17 megaton extra omlaag moet.

De doorrekening van de verkiezingsprogramma’s door het PBL en het CPB geeft geen uitsluitsel over hoe dit bereikt kan worden. Ik kijk daarom terug naar de oudere Quick scan mogelijke aanvullende maatregelen emissiereductie 2020 ten behoeve van Urgenda Klimaatzaak van het PBL en ECN (Energie Centrum Nederland) uit september 2015. Dit heeft zijn beperkingen, omdat toen werd gesteld dat het maximale reductiepotentieel 16 megaton was, maar dat dit 3 megaton minder zou zijn bij uitstel met een jaar. Inmiddels heeft de staat het nemen van maatregelen met 3 jaar uitgesteld. Daardoor is het reductiepotentieel waarschijnlijk niet groter geworden. Het is daarbij goed te bedenken dat het hoger beroep dat de Staat in heeft gesteld geen opschortende voorwaarde kreeg van de rechter.

Maatregelen uit de categorie ‘snel en tegen lage kosten’:

  • Verlagen van de maximum snelheid op snelwegen. In 2015 was nog sprake van 120 km/uur naar 100 km/uur en 100 km/uur terug naar 80 km/uur. De bijbehorende CO2-reductie was 1,2 megaton. Inmiddels kan de snelheid terug van 130 km/uur naar 100 km/uur. Daarmee is de te behalen CO2-reductie ten minste 0,2 megaton groter.
  • Invoering kilometerheffing. Potentieel 1,2 tot 1,8 megaton CO2-reductie.

Maatregelen uit de categorie ‘snel en tegen matige kosten’:

  • Emissiebeperkende maatregelen bij kolencentrales (biomassameestook, CCS, inzet gas in plaats van kolen). Potentieel 4,7– 8,5 megaton CO2.
  • Verhoging van de energiebelasting industrie. Dit levert 0,5 tot 0,8 megaton CO2-reductie op. Door de korte tijd die nog resteert tot 2020 is dit potentieel waarschijnlijk lager, want investeringen in de industrie vergen tijd om voor te bereiden en door te voeren.
  • Tender voor energiebesparing industrie. Dit kan 0,7 tot 1,4 megaton CO2 reductie opleveren. De vraag is of dit potentieel nog volledig realiseerbaar is binnen 2 jaar, omdat de tenderregeling nog niet ontwikkeld is.
  • Aanscherping van de bestaande vrijwillige afspraken betreffende energie-efficiëntie tussen overheid en ETS-industrie (MEE convenant). Potentie 1 megaton. De vraag is of het op deze korte termijn nog lukt om de afspraken aan te scherpen en de industrie ook daadwerkelijk tot extra maatregelen te bewegen.
  • Isolatie, proces- en distributieoptimalisaties, opwekking (zoals stoom) en elektromotoren en WKK omschakelen naar Bio-WKK, prijsprikkel
  • Energieverbruik door bonus-malus (6€/GJ) in combinatie met WKK-omschakeling en het regelen van een Biomasssamarkt). Potentieel 2,4 megaton CO2.
  • Maatregelen gericht op huishoudens, zoals een verplichting tot isolatie of vergroening van de installaties (bv. het verplichten van de warmtepomp bij bestaande bouw) vallen net als het inzetten op meer duurzame energie in de categorie langere termijn maatregelen. PBL en ECN verwachtten daar in 2015 geen snelle effecten van.

Dit bericht is geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.

Milieudefensie start klimaatzaak tegen Shell

Vorige week heeft Milieudefensie bekend gemaakt een klimaatzaak tegen Shell te beginnen. Shell is volgens Milieudefensie goed voor twee procent van de klimaatverandering. Milieudefensie is van mening dat Shell een onrechtmatige daad begaat met zijn huidige bedrijfsvoering en beleid, en niet voldoet aan de zorgplicht. Ook is Shell al lang op de hoogte van het probleem en kan ze het voorkomen, omdat Shell in Nederland is gevestigd is de Nederlandse rechter bevoegd om te oordelen.

Met de klimaatzaak tegen Shell voegt Milieudefensie zich in een groeiende rij van organisaties die fossiele energiebedrijven aanklagen voor de klimaatschade die ze veroorzaken. In de VS lopen er inmiddels meerdere zaken van met name lokale overheden tegen grote fossiele energiebedrijven. Een goed beginpunt voor meer informatie over de verschillende klimaatzaken tegen overheden en bedrijven is de site Climate Liability News.

Milieudefensie stelt de volgende eisen aan Shell:

  1. Shell brengt zijn beleid en investeringen in lijn met de klimaatdoelen van Parijs;
  2. Shell bouwt zijn olie- en gasproductie af en brengt zijn uitstoot terug naar nul in 2050;
  3. Shell maakt afspraken met Milieudefensie over de invulling, tussendoelen en openbare verantwoording.

Shell heeft 8 weken om tegemoet te komen aan de eisen van Milieudefensie. Doet ze dat niet, dan volgt een dagvaarding. Milieudefensie wordt in de klimaatzaak tegen Shell bijgestaan door Roger Cox, die eerder Urgenda bijstond in de klimaatzaak tegen de Nederlandse staat.

Open waanlink

Inmiddels heb ik mij aangesloten als mede-eiser in de klimaatzaak tegen Shell. Zoals ik dat ook ben in de klimaatzaak van Urgenda tegen de Nederlandse staat.

Dit bericht is eerder als open waanlink geplaatst op Sargasso.

Chevron waarschuwt voor klimaatzaak

Oliebedrijf Chevron geeft toe dat haar rol in het veroorzaken van klimaatverandering ervoor kan zorgen dat het bedrijf onderwerp van overheidsonderzoek kan worden en mogelijk ook van aansprakelijkheid rechtszaken. In een rapportage die Chevron heeft ingediend bij de Amerikaanse beurswaakhond (SEC) geeft Chevron ook aan dat klimaatbeleid forse invloed kan hebben op het bedrijf en de financiele gezondheid van het bedrijf:

In the years ahead, companies in the energy industry, like Chevron, may be challenged by an increase in international and domestic regulation relating to greenhouse gas emissions.

Such regulation could have the impact of curtailing profitability in the oil and gas sector or rendering the extraction of the company’s oil and gas resources economically infeasible.

If a new onset of regulation contributes to a decline in the demand for the company’s products, this could have a material adverse effect on the company and its financial condition.

Chevron is het eerste oliebedrijf dat investeerders zo expliciet waarschuwt voor de financiele en juridische risico’s van klimaatbeleid op hun bedrijfsactiviteiten, en van hun lobby activiteiten om klimaatwetenschap in twijfel te trekken. Een forse verschuiving voor een bedrijf dat een paar jaar geleden nog ontkende dat dergelijke risico’s bestonden.

Open waanlink

Dit bericht is eerder gepubliceerd als open waanlink op Sargasso.

Klimaatzaak tegen Noorwegen

Noorwegen wordt gezien als een groen rolmodel door de ambitie om klimaatneutraal te zijn in 2030, de grote hoeveelheid waterkracht in de energievoorziening en de ambitieuze plannen voor elektrische auto’s. Toch is een alliantie van actievoerders een rechtszaak gestart over de beslissing van de Noorse overheid om oliewinning in de Barantszee toe te staan. Volgens de actievoerders is dit in strijd met het Noorse recht en bedreigt de beslissing het Klimaatakkoord van Parijs. De alliantie van actievoerders bestaat onder andere uit Greenpeace, jongerengroepen en James Hansen, de voormalig directeur van Nasa’s Goddard instituut voor ruimteonderzoek.

Dit bericht is eerder gepubliceerd als open waanlink op Sargasso.

Actievoerders blokkeren kolencentrales in Nederland

Vorige week is het precies een jaar geleden dat de rechter uitspraak deed in de klimaatzaak van Urgenda tegen de staat. Om dat te vieren voeren actievoerders vandaag actie bij de kolen overslag in Amsterdam, bij de Amercentrale en bij de RWE/Essent centrale in Delfzijl. De actievoerders willen dat de kolencentrales voor 2020 gesloten worden.

Open waanlink

Dit bericht is eerder gepubliceerd al open waanlink op Sargasso.

Onderzoek naar wat ExxonMobil wist van klimaatverandering breidt zich uit

In Nederland is het wachten op het hoger beroep in de klimaatzaak en op de wijze waarop het kabinet de uitspraak van de rechtbank in de tussentijd uit denkt te gaan voeren. In de VS stapelen de klimaatzaken zich ondertussen op. Naast verschillende rechtszaken tegen de overheid onderzoeken 17 aanklagers in de VS de mogelijkheden om samen te gaan werken in het onderzoek naar klimaatgerelateerde initiatieven, zoals

ongoing and potential investigations into whether fossil fuel companies misled investors and the public on the impact of climate change on their businesses.

De coalitie bestaat uit openbaar aanklagers uit Californië, Connecticut, District of Columbia, Illinois, Iowa, Maine, Maryland, Massachusetts, Minnesota, New Mexico, New York, Oregon, Rhode Island, de Maagdeneilanden, Virginia, Vermont en Washington.


Schneiderman, de New Yorkse openbaar aanklager die in november vorig jaar als eerste een onderzoek naar Exxon startte, sprak stevige woorden over het verantwoordelijk houden van bedrijven die frauduleuze activiteiten hebben ontplooid met betrekking tot klimaatverandering:

Everyone from President Obama on down is under a relentless assault from well-funded, highly aggressive and morally vacant forces that are trying to block every step by the federal government to take meaningful action. So today we are sending a message that at least some of us, actually a lot of us, in state government are prepared to step into this battle with an unprecedented level of commitment and coordination.

If there are companies —whether utilities or fossil fuel companies— committing fraud in an effort to maximize their short-term profit at the expense of the people we represent, we want to find out about it and want to expose it and we want to pursue them to the fullest extent of the law, prosecute them to the fullest extent of the law.

De openbaar aanklagers maakte weinig details bekend over hun plannen of over lopende onderzoeken. Al was wel duidelijk dat de openbaar aanklagers gaan samenwerken in het onderzoek naar mogelijke misleiding door ExxonMobil van investeerders en het publiek over de gevolgen van de eigen bedrijfsvoering voor klimaatverandering. De openbaar aanklagers gaan daarnaast samenwerken om belangrijke wetgevings- en beleidsinitiatieven met betrekking tot klimaatverandering te beschermen tegen aanvallen van de olie-, gas- en kolenindustrie.  Ook anticipeerde Schneiderman op een mogelijk verweer van ExxonMobil dat de onderzoeken en aanklachten de vrijheid van meningsuiting in gevaar zouden brengen:

The First Amendment, ladies and gentlemen, does not give you the right to commit fraud. Every attorney general does work on fraud cases, and we are pursuing this as we would any other fraud matter. You have to tell the truth, you can’t make misrepresentations of the kinds we’ve seen here.

ExxonMobil reageerde inderdaad binnen enkele uren met eenpersverklaring, waarin ze het onderzoek als een aanval op de vrijheid van meningsuiting betitelde. Ook op Twitter ging ExxonMobil in het tegenoffensief:

Screen Shot 2016-03-30 at 11.59.48 AM.png

Dit bericht is eerder gepubliceerd op Sargasso.

Klimaatzaak Pakistan

Na de uitspraak in de klimaatzaak van Urgenda tegen de staat is er een nieuwe rechterlijke uitspraak. Dit keer van een rechter in Pakistan. Daar moet de overheid niet alleen beter klimaatbeleid gaan voeren, maar ook een commissie benoemen met personen die de uitvoer daarvan gaan controleren. Zeg maar een deltacommissaris voor klimaatbeleid.

A feisty Pakistani judge recently directed the government to enforce its climate change policy and establish a climate change commission to oversee the process. He also ordered government representatives to appear before the court to explain what was being done to meet the country’s climate challenges.

And he wasn’t done; in a second ruling, the judge named 21 people to the commission. He raised issues such as adaptation measures in the water and agricultural sectors, changes in how rivers flow, land degradation and extreme weather events.

Open waanlink

Dit bericht is eerder als waanlink op Sargasso gepubliceerd.