Uit de inbox: is Nederland klaar voor Blackout Day? #powershift

In juni was ik uitgenodigd voor de bijeenkomst ‘Powershift’, georganiseerd door Sogeti en Rijkswaterstaat in het LEF Center in Utrecht. Ik heb al eerder geschreven over de bijeenkomst en ook al verschillende delen van de documentaire de revue laten passeren. Vorige week kreeg ik een mooie email in de mailbox, waaruit duidelijk is dat een van de initiatieven en ideeën die tijdens de bijeenkomst opkwamen is opgestart:

De bijeenkomst in juni stond in het teken van transsectorale verbindingen leggen en initiatieven opstarten. Er waren 40 mensen aanwezig die er met veel passie een leuke en nuttige dag maakten. Nogmaals dank daarvoor. Kijk nog eens naar wat foto’s op de site. En hebben je de documentaire al bekeken op www.powershift.cc ?

Het Powershift Event heeft veel creatieve ideeën opgeleverd over de toekomst van decentrale opwekking. Eén van de ideeën, beloond met een gouden giraffe, is verder uitgewerkt en kun je bekijken op www.blackoutday.nl. Het gaat om een ‘bijzonder gedurfd’ voorstel, met als doel het bewustzijn over de noodzaak tot energietransitie te vergroten.

Max Cohen de Lara en David Mulder van XML Architecture Research Urbanism hebben de presentatie en site beschikbaar gesteld, daar is tevens een pdf te downloaden.

Binnenkort starten we weer een nieuw initiatief waar ik jullie natuurlijk weer bij ga betrekken.

Met vriendelijke groeten

Ruud Frijstein

Cliënt Executive

Energy & Utilities

De nieuwe actie van Nudge met Buurtburgemeesters voor zonne-energie kan een prima springplank zijn voor een van de andere ideeen die opkwam: de duurzame ‘Tupperware party’… Ik ben echter vooral ook benieuwd naar de nieuwe actie van Sogeti.

Powershift: Your energy = my energy

De filmpjes die bij de Powershift bijeenkomst van Sogeti horen zijn naar mijn mening een laagdrempelige manier om meer te weten te komen van de uitdagingen en kansen die er aan komen in ons energiesysteem. Aangezien onze hele samenleving zwaar afhankelijk is van energie (gas, olie en elektriciteit) zal ik deze filmpjes de komende weken hier de revue laten passeren met links naar aanvullend leesvoer voor wie meer wil weten.

Filmpje: Your energy is my energy

In het tweede filmpje staat de ontwikkeling van decentrale energiesystemen centraal. Het filmpje begint met Catherine Mohr die uitlegt hoe zij bij het bouwen van haar huis rekening heeft proberen te houden met duurzaamheid, het uitgangspunt was daarbij het verminderen van de milieudruk (dus niet zo vergaand als het No Impact Man experiment). Een grote uitdaging waar zij tegenaan liep is de grote hoeveelheid informatie en de betekenis daarvan voor haar situatie. Volgens haar is de hoeveelheid informatie voor mensen verwarrend en is er ook veel misinformatie.

Nu ik iets minder dan een jaar bezig ben ons huis te verduurzamen kan ik me de frustratie van Catherine Mohr over de informatieovervloed en de kwaliteit van de beschikbare informatie volledig onderschrijven. Zie bijvoorbeeld mijn ervaringen met het EPA advies of mijn opmerking vorige keer over het rekenvoorbeeld voor een zonneboiler van Milieucentraal, waar naar mijn mening te hoge kosten en te lage opbrengsten staan.

Christina Lampe-Onnerud en Alex Rogers pleiten voor snellere en betere feedback over het gevolg van je handelingen. In de hoop dat mensen op die manier bewuster worden van het effect van hun handelen op hun energieverbruik. Igor Kluin sluit daar bij aan en vraagt een kleine wijziging van gedachte met grote gevolgen. Hij is van mening dat de belangrijkste uitdaging is om mensen hun energievraag aan te laten passen aan een duurzaam energie systeem… De vraag wordt dan wanneer wasmachine klaar moet zijn i.p.v. wanneer de wasmachine moet beginnen. Ogenschijnlijk een klein stapje, maar mentaal misschien wel de grootste uitdaging…

Your energy is my energy from FreedomLab on Vimeo.

De meest interessante aangrijpingspunten voor verandering die dit filmpje aanstipt zijn naar mijn mening:

  • Hoe past je eigen huis en levensstijl in de lokale omgeving?
  • Hoe bereik je de denkslag dat je zelf je energievraag kunt aanpassen aan het energieaanbod?

Meer lezen

En voor degene die willen weten hoe de energie-intensieve industrie past in de verandering van aanbod naar vraaggestuurde energiehuishouding is DAAN een aardig startpunt:

Meer zien

Eerder dit jaar heb ik ook verschillende filmpjes geplaatst over veerkrachtige steden. Het hoofdthema daarvan is hoe verschillende steden op hun eigen wijze manieren ontwikkelen om zich beter aan te passen aan hun huidige klimaat en aan de effecten van mogelijke klimaatveranderingen.

Zelf verantwoordelijkheid nemen?

Er zijn in Nederland op dit moment heel veel lokale duurzame energiebedrijven (in oprichtng). Deze hebben allemaal min of meer het zelfde uitgangspunt: de energie die lokaal nodig is lokaal opwekken. Je kan een initiatief in de buurt zoeken en je daarbij aansluiten.

Wil je je niet aansluiten bij een lokaal energiebedrijf, maar wil je wel zelf energieopwekken kijk dan eens bij Zeekracht, Meewind, Windvogel en Zonvogel.

Impressie Powershift bijeenkomst 28 juni 2011

Op donderdag 28 juni was ik via Igor Kluin uitgenodigd bij de Powershift bijeenkomst die Sogeti en Rijkswaterstaat samen organiseerde in het LEF Future Centre van Rijkswaterstaat in Utrecht. Onderwerp van de bijeenkomst was de vraag hoe we de Energietransitie in Nederland kunnen versnellen. Aanleiding voor de bijeenkomst was een internationale studie uitgevoerd door VINT over de stand van zaken op gebied van energietransitie.

Menno van Doorn, een van de onderzoekers, legde na afloop van de bijeenkomst uit dat er geen dik rapport zal komen, want die zijn er al genoeg. In plaats daarvan staan fragmenten van de interviews online op Vimeo. Je kan ze op dit Vimeo kanaal vinden en ik zal de komende weken de verschillende delen hier de revue laten passeren. Er zit namelijk voldoende stof tot nadenken in de fragmenten.

Voor nu de inleiding en een korte impressie van de bijeenkomst.

Powershift Introduction from Sogeti VINT on Vimeo.

De Powershift bijeenkomst

Het was een inspirerende bijeenkomst, op een mooie locatie. Al moet ik eerlijk zeggen dat de dag het niet haalde bij de speech van Van Jones eerder op de Powershift bijeenkomst in de VS. Tijdens de dag (zowel plenair, als in kleinere groepjes) werd mij erg duidelijk dat de verschillen van inzicht in de energiewereld groot (aan het worden) zijn. Het duidelijkst werd dat in de gesprekken over de toekomstige rol en het business model van grote energiebedrijven.

Een aantal aanwezige grote energiebedrijven vertelde sterk in te zetten op een functie als energiemakelaar in een decentrale energiewereld, waarbij ze verdienen aan het afstemmen van bijvoorbeeld vraag en aanbod. Er waren ook een paar grote energiebedrijven die een heel ander business model bedacht hadden. Het meest in het oog springende plan vond ik om klanten korting te geven als ze op jaarbasis precies afnemen wat ze van te voren hebben afgesproken (mogelijk zelfs op het tijdstip dat ze hebben afgesproken), maar ze fors te laten betalen als ze meer of minder elektriciteit afnemen. Als potentiële klant vond ik dat nou niet echt een aantrekkelijk idee, alsof je gestraft wordt voor minder minuten bellen dan er in je belbundel zitten…

Daarnaast waren er kleine bedrijven die sterk inzetten op business modellen om decentrale, duurzame energie en energiebesparing voor burgers en bedrijven interessant te maken. Waarbij soms samenwerking met grotere marktpartijen wordt gezocht om schaalgrootte te genereren.

Stof tot nadenken

Van de ideeën die ik heb gehoord wil ik er drie niet ongenoemd laten:

  • De nationale black-out day: een dag zonder elektriciteit om iedereen bewust te maken van de kwetsbaarheid van onze elektriciteitssysteem en van onze afhankelijkheid daarvan. En zoals Igor Kluin stelde: iedereen is zelf verantwoordelijk om daar al dan niet wat aan te doen. Het idee is afkomstig van de groep die zich bezig hield met bewustwording van de burger.
  • Iedere vierkante meter moet meervoudig productief zijn.
  • De ‘Tupperware’ energieparty, waarop leden van VvE’s of huiseigenaren uitleg krijgen over de (on)mogelijkheden van decentrale, duurzame energie.

Onbeperkt salderen van zelf opgewekte energie

Het afgelopen jaar is de slag om de subsidiepotten voor duurzame energie glansrijk verloren door particulieren. Het verlies van subsidie lijkt echter een nieuwe golf van activisme bij bedrijven in deze sector te hebben opgewekt.

Achter de meter

Een aantal weken geleden kondigde Atoomstroom en Greenchoice al aan dat zelfopgewekte elektriciteit bij hun onbeperkt saldeerbaar wordt zonder dat de klant BTW of energiebelasting hoeft te betalen over de zelf opgewekte energie. Wettelijk gezien hoeven energiebedrijven dat momenteel slechts te doen tot 3.000 kWh en in de toekomst tot 5.000 kWh. In jargon heet dit salderen achter de meter. Door onbeperkt salderen mogelijk te maken worden grotere decentrale energie project interessant. Wat vooral voor mkb ondernemers en de landbouw gunstig uit kan pakken. Deze groepen ondernemers vallen onder lagere energiebelastingtarieven dan particulieren, maar dan nog kan het wegvallen van energiebelasting gunstig uitpakken voor de terugverdientijd. Bedrijven kunnen namelijk ook gebruik maken van verschillende aftrekposten bij investeringen in zon-pv.

Voor meer uitleg over de mitsen en maren van salderen achter de meter zie de drie blog berichten van Henri Bontenbal hierover en de site van Polder PV.

Voor de meter

Inmiddels heeft Windvogel de druk vanuit de duurzame energie hoek verder opgevoerd door aan te kondigen dat ze onbeperkt willen gaan salderen bij zelflevering van elektriciteit die is opgewekt voor de meter. Oftewel: investeer met je buren in een grote windmolen in de buurt en verbruik de elektriciteit thuis zonder energiebelasting of BTW te betalen. Windvogel vergelijkt zelf elektriciteit opwekken met het verbouwen van je eigen groenten, daar betaal je ook geen BTW ongeacht of het uit je eigen tuin of uit je volkstuin komt (en dus over de openbare weg vervoert moet worden naar je huis…

Ook de nieuw opgerichte vereniging E-Decentraal wil inzetten op het wegnemen van hobbels voor decentrale energieprojecten, waaronder de belastingheffing over eigen opwekking voor de meter. Het zal mij benieuwen of voorstellen daartoe in het najaar een plaats krijgen in de Green Deal.

Zo ja, dan beloof ik bij deze dat de hypotheekrenteaftrek over 2011 geïnvesteerd wordt in coproductie van duurzame energie (nieuwe capaciteit voor de fijnslijpers). Duizend Euro in het Belgische offshore park van Meewind is tenslotte al goed voor zo’n 1650 kWh, dus met 2 tot 4 duizend Euro moet het mogelijk zijn om ons eigen energieverbruik duurzaam op te wekken op land.

Andere zonnige initiatieven

Buiten de hele discussie over zelflevering en saldering hebben Greenchoice en Eneco inmiddels ook de eerste voorzichtige aanzetjes gegeven om het in de VS succesvolle business model ‘zon als service’ naar Nederland te halen. Vooralsnog zijn de pilots met behoorlijk wat vraagtekens omgeven. Zie bijvoorbeeld dit bericht van Henri Bontenbal. Ik hoop echter dat de pilots van Greenchoice en Eneco voldoende ervaringen opleveren om tot een beter aanbod van duurzame energie als service te komen. Zo niet, dan is het wachten op We Generate. Al ben ik benieuwd wat zij voor oplossing voor verhuizen tijdens de lopende contractduur of veranderen van leverancier gaan bieden.

Waarschuwing: Zonnepanelen zijn besmettelijk

Dat schrijft de Club van 30 in een berichtje van 12 april op basis van een onderzoek van Stanford University. Hoe meer zonnepanelen er in een buurt geïnstalleerd zijn, hoe meer mensen geneigd zijn zonnepanelen te installeren. Of het zonnevirus ook werkt voor zonneboilers weet ik niet, maar voorlopig zijn wij naar mijn weten de eerste in de buurt die de 20 jaar oude zonneboiler vervangen hebben door een modernere variant. Een aantal buren heeft al laten vallen dat ze op termijn toch ook wel een nieuwe zonneboiler of zonnepanelen overwegen. Volgens het grafiekje op de site van de Club van 30 kan het echter nog wel even duren voordat ze werkelijk tot installatie overgaan.

Het onderzoek van Stanford geeft wel het belang aan van evenementen als de Solar Days, die van 7 tot en met 15 mei in Nederland georganiseerd worden. Tijdens deze dagen kun je onder andere op bezoek bij mensen die zonnepanelen geïnstalleerd hebben, zie het overzicht van evenementen. Als ik eerlijk ben vind ik de mogelijkheden in de buurt van Rotterdam tegenvallen.

Daar kan de komende jaren natuurlijk snel verandering in komen, zeker als de kostprijs van zonne-energie werkelijk verder daalt op een of meer van de 14 manieren die John Addison op Cleantechblog beschrijft of als blijkt dat de wet van Moore ook op gaat voor zonne-energie. Want dan wil uw portomonnee zonne-energie. Andere mogelijkheden om zonne-energie betaalbaarder te maken zijn gezamenlijke inkoopacties (zoals Wijwillenzon.nl), leaseconstructies (zoals ZonVast van Greenchoice of Zoneco) en gezamenlijke installatie acties (waar Stichting Natuur en Milieu aan werkt, maar waar ik sinds ik me in december heb aangemeld nog niks over heb gehoord).

Het hele onderzoek is hier te lezen: Bryan Bollinger & Kenneth Gillingham: Environmental preferences and peer pressure in the diffusion of solar photovoltaic panels, Good.

PS Extra waarschuwing voor als u gegrepen wordt door het zonne-energievirus: het kan gedragsverandering veroorzaken. Mijn ervaring is dat het zelf opwekken van energie (elektriciteit of warmte) een merkbaar andere draai aan de energiebesparingsdiscussie binnen een gezin geeft (binnenkort meer daarover).

Installatie van de zonneboiler

Vandaag is het dan eindelijk zo ver. De hele ochtend en middag is Zon & Zo al bezig met de installatie van onze nieuwe zonneboiler. Ik heb geprobeerd om gedurende de dag foto’s te maken van de voortgang. Die vind je hier:

Live bloggen zat er niet in op mijn papadag. Maar ik heb gedurende de dag wel geproberen dit bericht bij te werken. Net als de fotoset op Flickr.

13.30u ze gaan beginnen met het opbouwen van het frame voor de heatpipes op het dak.

15.30u bij thuiskomst waren wasmachine en vaatwasser hotfill aangesloten. Binnenkort eens kijken hoeveel dat scheelt in stroomverbruik. Van beide apparaten heb ik namelijk de afgelopen weken het stroomverbruik gemeten.

17.30u helemaal klaar (ondanks de kou en de regen zitten de heatpipes op het dak :-). Helaas geen foto meer van gemaakt, want dochterlief had aandacht nodig. Nog wel wat uitleg gehad over de werking van het systeem. De temperatuur aan de kop van de heatpipes is 8,7 graden Celsius, het boilervat is 4,8 graden Celsius. Bij een temperatuurverschil van 5 graden of meer slaat de pomp aan en wordt er warmte overgedragen van de heatpipes naar de boiler. Wanneer het water in de boiler 90 graden Celsius is slaat de pomp af.

20.15u Eerste temperatuurmeting ’s avonds: 4,4 graden buiten, 7,8 graden in het boilervat.

Conclusie: Laat de lente maar komen, of in ieder geval de zon 🙂

En oh ja, ook niet onbelangrijk (in mijn ogen dan) ons huis is nu van label c naar label b opgeschoven volgens het EPA advies 🙂

We Generate: het energiebedrijf van de toekomst

Morgen wordt bij ons de zonneboiler geïnstalleerd, een project dat behoorlijk wat uitzoekwerk heeft gekost. Niet alleen om uit te vinden wat wel of niet de moeite waard is, maar ook om uit te vinden welke verkoper wel of niet gelijk heeft met zijn verhaal. Degene die mijn columns in Duurzaam Gebouwd afgelopen jaar hebben gelezen weten dat er behoorlijk wat tijd overheen is gegaan tussen voornemen en aankoop.

Het is dan ook geweldig leuk om vandaag via Frank Rozendaal te lezen op Alles Duurzaam dat Stichting Doen samen met de Natuur en Milieufederaties het initiatief wil nemen om een nieuw energiebedrijf te starten: werktitel We Generate. Doel van het nieuwe energiebedrijf is om mijn doldwaze zomeridee dichterbij te brengen: het energiebedrijf betaalt de hypotheek. Nou ja, zo ver nog niet, maar wel je huis als energiebron. Wanneer je er over nadenkt is dat minder gek dan het klinkt. We kunnen in dit land glazen kassen bouwen die elektriciteit leveren, glazen kassen die warmte leveren aan huizen in de buurt, glazen kassen die zonder aardgasaansluiting kunnen. Dus waarom kan dat dan niet met een betonnen of bakstenen huis? De isolatiewaarde van steen is naar mijn weten een stuk beter dan van raam…

Hoe werkt We Generate?

We Generate gaat standaard energiepakketten voor de opwekking van energie thuis leveren met o.a. zonnecellen, zonneboilers en windnokturbines. We Generate zorgt ook voor energiebesparende maatregelen met bijvoorbeeld isolatie en LED-verlichting. Het energiebedrijf regelt alles: van de investering en de financiering van alle maatregelen, de installatie thuis tot het onderhoud. Een deel van de totale maandelijkse besparing op energiekosten gebruikt We Generate om de investering af te lossen. Na vijftien jaar is alles afbetaald en is de klant eigenaar. Voor de klant zijn de maandelijkse energielasten ondanks de afbetaling niet hoger, en in de nabije toekomst zelfs lager (dat voorkomt energiearmoede). Zie ook onderstaand filmpje:

Partners We Generate

Mijn eerste reactie richting Frank was dat dit plan voor mij een reden zou kunnen zijn om bij Greenchoice weg te gaan, tenzij ze met een soortgelijke actie voor hun klanten komen. Een beetje doorzoeken op internet leverde echter meer informatie op. Op de site van de Milieu Federatie Noord-Holland wordt Greenchoice (naast Eneco) als mogelijke partners genoemd. Naast voor mij onderhand bekende namen als DonQi, Plugwise, Solesta, Qurrent en Biogast. De enige die nog ontbreken zijn Nudge en Treemagotchi.

Kortom, ik blijf gewoon lekker klant en wacht tot ze echt van start gaan om dan zo snel mogelijk in te stappen 🙂 Kom maar door met die energiebesparing, de domotica (meten = weten) en met de zonnepanelen en daknokwindturbine (onthouden voor scrabble 😉 De zonneboiler en LED-lampen hoef ik niet meer, want die heb ik al.

In de buurt duurzaam

Een ander interessant onderdeel van We Generate is In de buurt duurzaam. Het idee is dat energie die je niet zelf kunt opwekken van een duurzaam energie project in de buurt komt, waar je ook zelf in kunt participeren. Het Meewind model, maar dan dichterbij. We Generate wil hiervoor gaan samenwerken met bestaande lokale energie-initiatieven, die zich momenteel aan het verenigen zijn in E-Lokaal. Van twee kanten een landelijk tintje over lokaal, duurzaam ondernemerschap.

Nu hopen dat We Generate ook een oplossing verzint voor verenigingen van eigenaren, want het aantal vierkante meter dakoppervlak in de steden (bijvoorbeeld een wijk als Blijdorp in Rotterdam) waar je prima zonneboilers, zonnepanelen en urban wind kunt toepassen is groot. En niet zeuren dat dat lelijk is, lelijker dan die oude tv-antennes kan het namelijk echt niet worden 😛