Krispy's blog

Tag: GroenLinks

  • Afronding winddeel actie

    Begin 2022 was ik kandidaat-raadslid voor GroenLinks en heb ik het initiatief genomen om samen met een aantal andere kandidaat-raadsleden meerdere winddelen bij De Windcentrale aan te schaffen. De opbrengst van de winddelen was bedoeld voor de Energiebank Schiedam. Zij zijn inmiddels gestopt, waardoor ik voor de opbrengst van 2023 grotendeels aan een vergelijkbaar doel geschonken. Want de afspraak met De Windcentrale en Greenchoice was dat de opbrengst volledig weggeschonken zou worden.

    Aangezien ik besloten heb me dit jaar niet kandidaat te stellen voor de gecombineerde lijst van PvdA, GroenLinks en Progressief Schiedam komt er een einde aan mijn actie. Een groot deel van de winddelen is in 2024 beëindigd, omdat de overeenkomst met de grondeigenaren afliep. De resterende winddelen heb ik verkocht.

    In totaal hebben de winddelen de afgelopen 4 jaar 56.768 kilowattuur geproduceerd. Dat heeft € 16.302 opgeleverd. Daarvan heeft € 15.875 inmiddels een besteding gekregen. Dit zijn de Schiedamse organisaties die we de afgelopen jaren gesteund hebben vanuit de opbrengst van de winddelen:

    De kandidaten van GroenLinks, PvdA en Progressief Schiedam krijgen wat mij betreft de gezamenlijke keuze om te bepalen waar het resterende bedrag aan besteed wordt. Aangezien Schiedam dit jaar 751 jaar bestaat vul ik het bedrag aan tot € 751.

    Rest mij om Greenchoice en De Windcentrale te bedanken voor hun belangeloze medewerking de afgelopen jaren aan deze actie. En alle kandidaat-raadsleden veel succes met de campagne.

  • Klimaatverkiezingen 2023

    Hoewel ik zelf een van de aanstichters ben van het zomerthema Zonnige Zomerse Vergezichten, lukt het me niet om een positief Zonnig Zomers Vergezicht te schetsen. Het weer in Nederland is ouderwets Hollands, maar bij het horen van het nieuws over de hittegolven op drie continenten spoken telkens de beelden van Zelfs als alles eindigt door m’n hoofd. Toch zal ik proberen mijn Zonnige Zomerse Vergezicht positief te eindigen.

    Zelfs als alles eindigt (het boek)

    Ik las het boek van Jens Liljestrand vorig jaar op een warme, stoffige camping in Frankrijk, waar het waterpeil in het stuwmeertje fors lager lag dan toen we er een jaar of vijf geleden waren. Het boek speelt zich af in Zweden. In de tijd dat het verhaal speelt is Zweden stevig in de ban van klimaatverandering en daaruit voort komende bosbranden. Als het vuur oprukt moeten de hoofdpersonen hals over de kop hun vakantiewoning verlaten en op zoek naar een veilig heenkomen. Wat volgt is een opeenschakeling van problemen, maar vooral ook van reacties van andere mensen die ze tegenkomen en die koste wat kost hun vakantie willen voortzetten. Want dat is waarvoor ze naar Zweden zijn gekomen. De lokale inwoners doen hun best om de stroom vluchtelingen zo goed en zo kwaad als het gaat op te vangen, en van eten, drinken en een slaapplaats te voorzien.

    Zelfs als alles eindigt (de werkelijkheid)

    Uit onderzoek van World Weather Attribution initiative blijkt dat de extreme hitte in Europa, Amerika en Azië veel waarschijnlijker is door klimaatverandering. Dat wil niet zeggen dat hittegolven vroeger niet voorkwamen, wel dat ze vaker voorkomen en dat de maximum temperatuur tijdens hittegolven hoger ligt. Precies zoals de rapporten van het IPCC al jaren laten zien.

    Met door mensen veroorzaakte klimaatverandering is de kans op dit soort hittegolven eens in de 15 jaar in de VS en Mexico, eens in de 10 jaar in Zuid-Europa en eens in de vijf jaar voor China. De hittegolf in China dit jaar zou eens in de 250 jaar voor kunnen komen zonder menselijke klimaatverandering.

    De hittegolven zouden ook beduidend koeler zijn geweest zonder menselijke klimaatverandering. In China liggen de temperaturen tijdens hittegolven 1°C hoger dan zonder door mensen veroorzaakte klimaatverandering. In Noord-Amerika zijn de hittegolven 2°C warmer en in Zuid-Europa 2,5°C.

    Hittegolven zullen in de toekomst vaker voorkomen en langer duren, tenzij de verbranding van fossiele brandstoffen snel wordt afgebouwd. Bij een stijging van de wereldwijde temperatuur van 2°C zou een hitgolf zoals de huidige eens in de 2 tot 5 jaar voor kunnen komen.

    Dat maakt het urgent dat overheden hitteplannen maken en klimaatadaptieve maatregelen nemen. Vooral steden kunnen grote impact behalen met maatregelen om het urban heat island effect tegen te gaan. Dat is extra belangrijk met de toenemende verstedelijking, vergrijzing en klimaatverandering. Hittegolven zijn namelijk dodelijke natuurrampen.

    Klimaatverandering leidt niet alleen tot hittegolven, maar de hitte vergroot op zijn beurt ook de kans op bosbranden. Dat geeft apocalyptische beelden van hotelgasten die naar het strand vluchten in Griekenland. Ook in het noorden van Afrika (uit zicht van veel westerse media) woeden forse bosbranden. Net als de bosbranden in Australië in 2019-2020 worden bosbranden niet veroorzaakt door klimaatverandering, maar de kans op bosbranden wordt wel groter door de hitte en doordat de grond en vegetatie uitgedroogd zijn kunnen bosbranden steviger om zich heen grijpen.

    Ondertussen doen hittegolven zich niet alleen boven de zeespiegel voor, maar ook er onder. In de Atlantische Oceaan is sprake van een ‘onmogelijke hittegolf’. Statistisch zijn de huidige temperaturen onmogelijk, maar de werkelijkheid laat zich niet altijd vangen in een model. Een hogere watertemperatuur betekent ook kans op stevigere stormen en meer neerslag.

    Zonnig Zomer Vooruitzicht

    Ondanks alles ga ik afsluiten met het Zonnige Zomer Vooruitzicht dat een deel van de Nederlandse na terugkeer van vakantie een migratieles heeft geleerd. Met hopelijk een grijntje meer menselijkheid als gevolg. Daarnaast ligt het zeer voor de hand ligt dat klimaatverandering een groot thema wordt bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2023.

    Het inmiddels demissionaire kabinet heeft de afgelopen maanden een stortvloed aan klimaat- en energieplannen geproduceerd: het concept Nationaal plan energiesysteem, het Programma energie hoofdinfrastructuur, de zonnnebrief, het Nationaal programma verduurzaming industrie, de routekaart verduurzaming industrie, het wetsvoorstel energiewet, het wetsvoorstel Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie en dan vergeet ik er vast nog een stel.

    Daarnaast hebben alle regionale energiestrategieën voor de zomer hun voortgangsdocument in moeten leveren en komt PBL in aanloop naar de verkiezingen met een analyse van de RES voortgangsdocumenten en met de Klimaat en Energieverkenning 2023.

    Belangrijker nog dan alle inhoudelijke beleidsontwikkelingen is dat de mogelijke lijsttrekkers van D66 (Rob Jette), GroenLinksPvdA (Frans Timmermans) en CDA (Henri Bontenbal) een uitgesproken klimaat profiel hebben.

    Frans Timmermans zich heeft gemeld als kandidaat lijsttrekker voor de lijstcombinatie GroenLinksPvdA. Timmermans heeft de afgelopen jaren een aantal zeer zware inhoudelijke klimaatdossiers succesvol tot besluitvorming weten te brengen. Waaronder de Europese Green Deal, het Just Transition Fund Mechanism (dat zich richt op overheden, regio’s en werknemers die geraakt worden door klimaatbeleid) en recent de natuurherstelwet. Deze laatste is zeker niet zo sterk als dat ie had kunnen zijn, maar er worden wel stappen voorwaarts gezet. Ook acht ik Timmermans sterk genoeg als debater om de standaard anti-migratieriedel van rechts te draaien richting steviger klimaatbeleid en richting meer steun voor ontwikkelingssamenwerking.

    Tot slot de link naar een lezenswaardig interview (betaalmuur) met Frans Timmermans bij De Correspondent.

    Full disclosure: ik ben lid van GroenLinks en heb voor de gezamenlijke lijst gestemd. De laatste Tweede Kamerverkiezingen heb ik niet op GroenLinks of PvdA gestemd.

    Dit bericht is eerder gepubliceerd op Sargasso.

  • Energiearmoede: ik doneer groene stroom aan de energiebank

    De verschrikkelijke oorlog in Oekraïne zorgt er niet alleen voor dat we kritischer over onze energievraag gaan nadenken, maar ook dat de energieprijzen de pan uitrijzen. Het is niet voor niets dat de energietransitie in Schiedam begint in de wijken met kwetsbare inkomens: Groenoord en Nieuwland. Daarmee behoeden we ze voor energiearmoede in de toekomst.

    Maar dat is een proces dat niet van de één op de andere dag voltooid is! Ondertussen kampt volgens onderzoek van TNO ruim 4 procent van de Schiedammers met energiearmoede.  Ze hebben hoge energiekosten, wonen meestal in een huis dat niet goed is geïsoleerd en hebben een laag inkomen. Door de fors stijgende prijzen voor elektriciteit en aardgas verwachten we dat het aantal huishoudens met energiearmoede groeit. Het Rijk kondigde in december een eenmalige energietoelage aan van €200,- voor lage inkomens en vrijdag werd bekend dat ze dit ophogen naar €800. De precieze spelregels hiervoor zijn echter nog niet bekend.

    De rode loper uitrollen voor energiecoöperaties

    De kostprijs van wind- en zonne-energie ligt tussen de 5 en 10 cent. Terwijl de elektriciteitsprijs (zonder energiebelasting en opslag duurzame energie) in januari 2022 volgens het CBS op 26 cent lag. Daarom heb ik me er jarenlang voor ingezet om iedere bewoner de kans te geven om lid te worden van een energiecoöperatie en zijn eigen energie op te wekken. Uit eigen ervaring weet ik dat het ontwikkelen van een zonnedak of een windturbine tijd kost. Tijd die Schiedammers, die kampen met energiearmoede en moeite hebben om de financiële eindjes aan elkaar te knopen door de stijgende energiekosten, niet hebben.

    De wind kan je delen

    De eenmalige bijdrage van het Rijk is natuurlijk mooi meegenomen. Tegelijkertijd biedt dat geen structurele oplossing voor schulden en armoede. De kloof tussen arm en rijk wordt alleen maar groter, omdat isolatie en zonnepanelen nou eenmaal investeringen vergen die niet iedereen kan opbrengen, terwijl ze wél al snel renderen. Jeroen Ooijevaar en ik waren in de gelukkige omstandigheden dat we die investeringen wel hebben kunnen doen, waardoor we nu weinig tot niets merken van de lastenverzwaringen. We willen graag helpen om die kloof te verkleinen. Daarom doneren wij op Earth Day 2022, 22 april 2022, 31 winddelen aan de Energiebank Schiedam. 31 omdat dat de eerste cijfers zijn van onze postcode en daarmee een aantal dat ons in Schiedam verenigt.

    31 winddelen leveren samen ongeveer 15.500 kWh per jaar op. Dat is volgens MilieuCentraal goed voor het gemiddeld elektriciteitsverbruik van 6 huishoudens. De kilowatturen doneren we met medewerking van Greenchoice aan de Energiebank Schiedam. De Energiebank Schiedam zorgt voor verdeling over huishoudens die kampen met energiearmoede.

    Meedoen

    Jeroen en ik vinden dat de breedste schouders de zwaarste lasten moeten dragen. In de huidige situatie is het eerder andersom en hebben de laagste inkomens de grootste lastenverzwaring. We roepen andere Schiedammers op ons voorbeeld te volgen en ook winddelen of een deel van de opbrengst van hun zonnepanelen te doneren aan Energiebank Schiedam. Kom je er niet uit? Stuur ons een mail, dan doen we het samen.

    Wat is een winddeel?

    • De Windcentrale heeft haar windmolens opgedeeld in stukjes: Winddelen
    • 1 Winddeel is goed voor gemiddeld 500 kWh stroom per jaar (meer als het harder waait en minder als het minder hard waait dan verwacht)
    • Een Winddeel levert stroom zo lang de windmolen draait.
    • Het aantal winddelen per windmolen is afhankelijk van de verwachte jaaropbrengst.
    • Ter indicatie een windmolen van 3,6 megawatt en 180 meter hoog wordt opgedeeld in meer dan 20.000 winddelen en levert per jaar stroom voor zo’n 4.500 huishoudens.

    Wat is de Energiebank Schiedam

    Energie wordt steeds duurder en dat merk je in je portemonnee. Dat geldt zeker voor Schiedammers met een kleine beurs; het is steeds lastiger om je energierekening te kunnen betalen. De Energiebank Schiedam wil energie als eerste levensbehoefte bereikbaar houden voor iedere Schiedammer. Het is hun missie om huishoudens op energievlak te versterken, zodat zij zelf de energierekening blijvend kunnen verlagen en daarmee ook bijdragen aan een duurzaam Schiedam!

    Dit bericht is eerder gepubliceerd op de website van GroenLinks Schiedam.

  • Subsidieregeling ter voorkoming van jurisprudentie mijnbouwschade geopend

    Subsidie bedoelt voor rechtszaken van aardbevingsslachtoffers omgeleid naar arbitrage. Hierdoor komt het geld niet beschikbaar voor gedupeerden van mijnbouwschade die lange civielrechtelijk juridische procedures hebben lopen. De Tweede Kamer voorkomt door deze ombuiging dat er jurisprudentie wordt opgebouwd, die in toekomstige zaken bruikbaar zou zijn. Arbitrage-uitspraken leveren namelijk geen jurisprudentie op.

    Achtergrond

    In 2016 dienden GroenLinks en Partij voor de Dieren een amendement in op de begroting van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, waarmee ze 200.000 euro wisten te reserveren voor proefprocessen tegen de NAM. Dit amendement was nodig omdat toenmalig minister Kamp een aangenomen motie van Van Tongeren over het financieel ondersteunen van juridische procedures van gedupeerden weigerde uit te voeren. Het amendement had als doel om te zorgen dat Groningers makkelijker de weg naar de rechter zouden vinden. De rechter is in Nederland de enige die onafhankelijk is en afdwingbare uitspraken kan doen die maatgevend zijn voor soortgelijke gevallen.

    Van jurisprudentie naar arbitrage

    Inmiddels is het geld van het amendement bij motie van Van der Lee cs. ter beschikking gesteld voor juridische ondersteuning voor mensen die er niet uitkomen met de NAM nadat ze naar de arbiter bodembeweging zijn gestapt en daarin juridische begeleiding nodig hebben. De provincie Groningen publiceerde vorige week de nieuwe subsidieregeling daarvoor. Wat bij Nicolette Marié, een van de twee vasthoudende Groningers die eerder dit jaar op eigen kracht jurisprudentie uitlokte bij de Hoge Raad de volgende reactie oproept:

    Aldus verwatert men amendement Van Tongeren/Ouwehand voor proefprocessen #gaswinning #groningen. Het woord #jurisprudentie (uit amendement) komt in subsidietekst niet voor. Dat kan ook niet: Arbiter-uitspraken leveren geen jurisprudentie op. #rechtsstaat #rechtsorde

    En wat onvriendelijker gesteld:

    De Tweede Kamer heeft in al zijn wijsheid (?) besloten om die 2 ton van dat amendement om te buigen naar dit subsidiepotje. *lalalalala* Mensen die (civielrechtelijk) procederen met uitzicht op #jurisprudentie, zakken maar in de stront. (Ik zeg het grof, zo voelt het ook.)

    Ook andere reacties bij gedupeerden van mijnbouwschade, die soms al jaren procederen liegen er niet om, zoals van een bewoner met case nummer 517:

    Twee rechtszaken tegen de @NAMbv en #cvw gestart. 1)over het nog steeds niet volledig afhandelen van mijn dossier 517 (ja 517) ondanks arbiter en 2) het volledig ruïneren van drie monumentale schoorstenen (volledig in strijd met vastgestelde plan van aanpak) Maar subsidiabel?

    Dit bericht is geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.

  • Bas Eickhout over klimaat

    Voor wie de komende dagen wat meer behoefte heeft aan inhoud in plaats van aan proefballonnen, essays of opvattingen van niet verkiesbare politici hierbij het klimaatcollege van Bas Eickhout van afgelopen zondag en de link naar zijn eerdere interview bij De Correspondent. Goed voor uw kennis over klimaatverandering, maar vooral ook goed voor uw kennis over de werking van de Europese Unie en over hoe een politicus daar effectief in kan opereren.

    Voor wie Bas Eickhout niet kent: hij is de lijsttrekker voor GroenLinks bij de Europese Parlementsverkiezingen en heeft als rapporteur van het Europees Parlement o.a. strengere eisen aan het gebruik van f-gassen (2013), ondanks de lobby van Brock & Ollie, op zijn naam staan en meer recent het invoeren van een CO2 norm voor vrachtauto’s.

    Ook als je niet op GroenLinks stemt kan het geen kwaad om wat inhoud op te snuiven tussen alle laveldel en paardenraces nieuwtjes door. Wil je inhoudelijk partijen vergelijken dan kan je bij Sargasso terecht voor een overzicht van stemwijzers. Voor een beoordeling van het stemgedrag op klimaatgebied kan je hier terecht en Finance Watch heeft een beoordeling van de kwaliteit van de voorstellen voor financiële stabiliteit.

    Klimaatcollege

    Interview De Correspondent

  • De verhoging van uw energierekening komt uit het midden

    De afgelopen maanden is er veel te doen over de betaalbaarheid van de klimaatplannen van het Kabinet. In augustus waarschuwde CDA leider Buma al voor een Fortuijn achtige revolte als de klimaatplannen niet betaalbaar zouden zijn voor de gewone man. Sinds de publicatie van het concept klimaatakkoord in december hebben veel politieke partijen hun zorgen uitgesproken over de betaalbaarheid van de klimaatplannen voor burgers. Voor de milieubeweging en de FNV was de lastenverdeling tussen burgers en bedrijfsleven zelfs reden om een dag voor publicatie van het klimaatakkoord hun handen van het klimaatakkoord af te trekken. Tijd dus om eens te kijken hoe de zorgen van politieke partijen zich het afgelopen half jaar hebben vertaald in voorstellen in de Tweede Kamer en in het stemgedrag van de verschillende politieke partijen als het gaat om de verdeling van de kosten van energiebelasting en opslag duurzame energie over burgers en bedrijven.

    Opbouw energierekening

    De energierekening kent drie belangrijke posten waar de Tweede Kamer jaarlijks invloed op heeft. Op de eerste plaats zijn dit de  energiebelasting en de vermindering hierop, op de tweede plaats de opslag duurzame energie, . Met deze laatste worden de kasuitgaven van de SDE+ gefinancierd (al zal het Ministerie van Financiën ontkennen dat er een rechtstreekse koppeling is). Over de hoogte van de tarieven van beide is eind 2018 gestemd in de Tweede Kamer. Bij het berekenen van het effect op de energierekening ben ik uitgegaan van het gemiddeld verbruik volgens Milieucentraal (1.470 m3 gas en 3.000 kWh elektriciteit per jaar). In 2018 betaalde mensen met een dergelijk verbruik zo’n 400 Euro aan energiebelasting en opslag duurzame energie, waarbij ik de korting op de energiebelasting en de BTW al heb verrekend. In 2019 wordt dit bij ongewijzigd verbruik 162 Euro meer.

    Energiebelasting

    Het belastingplan 2019 verhoogt de energiebelasting voor gas en verlaagt de energiebelasting voor elektriciteit. Ook de heffingsvermindering energiebelasting wordt verlaagd. Per saldo kost dat een gemiddeld huishouden 99 Euro per jaar extra. Bij de behandeling van het wetsvoorstel werden twee amendementen ingediend om de verlaging van de heffingsvermindering terug te draaien. In het voorstel van GroenLinks werd de dekking hiervoor gevonden door de tarieven van de hogere schijven van de energiebelasting voor gas en elektriciteit te verhogen. De SP stelde voor om dit te financieren door de tarieven in hoogste schijf van de energiebelasting te verhogen (de echte grootverbruikers). Beide amendementen werden verworpen. In beide gevallen had dit huishoudens Euro 62 per jaar gescheeld. Voor het voorstel van GroenLinks stemden GroenLinks, SP, PvdA, PvdD, 50PLUS en Denk. Tegen het voorstel van GroenLinks stemden VVD, CDA, ChristenUnie, D66, PVV, SGP en Forum voor Democratie. De stemmingsuitslag van het voorstel van de SP verschilde weinig, enkel 50PLUS wisselde stuivertje en stemde tegen het voorstel van de SP.

    Het wetsvoorstel werd uiteindelijk wel aangenomen, waarbij VVD, CDA, D66, GroenLinks, PvdA, ChristenUnie, PvdD, 50PLUS en SGP voor stemden. Tegen stemden PVV, SP, DENK en Forum voor Democratie.

    Verder terugzoeken in de tijd levert een heel reeks amendementen op. In 2017 diende GroenLinks een amendement in om de tijdelijke verhoging van de energiebelasting uit het energieakkoord enkel ten laste van de korting op de energiebelasting voor het bedrijfsleven te brengen in plaats. Dit amendement werd verworpen. Voor stemden GroenLinks, SP, PvdD en DENK. De andere partijen stemden tegen.

    In 2016 stelde GroenLinks voor om de energiebelasting voor het bedrijfsleven te verhogen en de opbrengst te gebruiken voor meer innovatiegelden en voor verhoging van de arbeidskorting. Voor stemden SP, D66, GroenLinks en PvdD. Tegen stemden VVD, PvdA, CDA, PVV, ChristenUnie, SGP, Groep Bontes/Van Klaveren, DENK (Groep Kuzu/Öztürk, 50PLUS, Houwers, Klein en Van Vliet.

    GroenLinks diende in 2011 een amendement in dat een grote verschuiving van lasten van werknemers naar bedrijfsleven zou hebben betekend. Het amendement wilde de arbeidskorting in vier stappen met in totaal 508 euro in 2015 verhogen en de bezuinigingen op de uitkeringen terugdraaien. Dit zou betaald moeten worden door de kinderbijslag inkomensafhankelijk te maken en door in vier jaar tijd korting op de energiebelastingtarieven voor alle grootverbruikers in 4 stappen te verlagen tussen 2012 en 2015. Dit zou een lastenverschuiving van een paar miljard hebben opgeleverd. Voor stemden SP, D66, GroenLinks en PvdD. Tegen stemden VVD, PvdA, PVV, CDA, ChristenUnie en SGP.

    Tarief Opslag duurzame energie

    Op 20 november stemde de Kamer over het wetsvoorstel Wijziging van de Wet opslag duurzame energie, in verband met de vaststelling van tarieven voor het jaar 2019. Net als bij de energiebelasting wordt bij de opslag duurzame energie het uitgangspunt gehanteerd dat de helft van de jaarlijkse opbrengsten van kleinverbruikers komt en de helft van grootverbruikers. De tarieven in het wetsvoorstel leiden tot een stijging van de energierekening met 63 Euro voor een gemiddeld huishouden.

    Bij de behandeling zijn twee amendementen ingediend. Het eerste amendement van de SP (kamerstuk 35004 – 9) stelt voor om de verdeling van de lasten van de ODE te verschuiven naar grootverbruikers, zodat een verhouding ontstaat van 20:80 in plaats van 50:50. Wanneer dit amendement was aangenomen was de energierekening voor een gemiddeld huishouden met 34 Euro gedaald in plaats van met 63 Euro gestegen. Voor stemden SP, PvdA, PvdD en Denk. Alle andere partijen stemden tegen. Het amendement van de SP was een extremere versie van een GroenLinks amendement uit 2017, dat voorstelde om de lasten van de opslag duurzame energie in een verhouding 40:60 te verdelen over huishoudens en bedrijfsleven. Ook dit voorstel werd afgewezen. In 2018 stemden GroenLinks, SP, PvdA, PvdD, 50PLUS en DENK voor. Alle andere partijen stemden tegen, waaronder VVD, CDA, Forum voor Democratie en PVV.

    Het tweede amendement dat in 2018 werd ingediend door GroenLinks en voerde een heffingsvermindering van 51 Euro in (Kamerstuk 35004 – 16) te bekostigen door het verhogen van de hogere schijven van de opslag duurzame energie. Als dit amendement was aangenomen waren de kosten van de opslag duurzame energie in 2019 voor een gemiddeld huishuiden met slechts 1 euro gestegen ten opzichte van 2018. Voor stemden GroenLinks, SP, PvdA, PvdD en Denk. Tegen stemden VVD, CDA, D66, CU, PVV en Forum voor Democratie.

    Van de zijde van Forum voor Democratie, PVV, VVD, CU en CDA kwamen in 2018 geen voorstellen om de lastenverzwaring voor kleinverbruikers te beperken. Er lag ook geen amendement van PVV of Forum voor Democratie om de opslag duurzame energie af te schaffen.

    De stemming over twee GroenLinks amendementen uit 2016 laat zien hoe belangrijk de coalitie is in het voorkomen van de verschuiving van lasten van burger naar bedrijfsleven.  In 2016 werden door GroenLinks twee amendementen ingediend. Beide amendementen draaiden de verhoging van de ODE voor kleinverbruikers terug en dekten dit door de ODE voor grootverbruikers te verhogen. Het ene amendement deed dit voor de ODE op gas, het andere voor de ODE op elektriciteit. Voor stemden in 2016 de SP, ChristenUnie, GroenLinks, Denk (Groep Kuzu/Öztürk), PvdD, 50PLUS en Klein. Tegen de verschuiving van lasten van burgers naar bedrijfsleven stemden VVD, PvdA, CDA, D66, PVV, SGP, Bontes/Van Klaveren, Houwers, Monasch en Van Vliet.

    Zoals te zien is hebben PvdA en CU hun stemgedrag sinds 2016 aangepast. PvdA steunt inmiddels het verzwaren van lasten voor het bedrijfsleven ten gunste van de burger, de ChristenUnie stemt hier inmiddels tegen. Vaste constante in het tegenstemmen zijn VVD, CDA en PVV. Wie verder terug zoekt komt een amendement van D66 tegen uit 2012, dit amendement stelt voor om bij de opslag duurzame energie te werken met een vlaktaks in plaats van met verschillende schijven met een aflopend tarief naarmate het energieverbruik hoger is. Dit amendement zou een veel groter deel van de kosten van de SDE+ regeling bij het bedrijfsleven hebben gelegd. Voor stemden SP, D66, ChristenUnie, GroenLinks, 50PLUS en PvdD. Tegen stemden VVD, PvdA, PVV, CDA en SGP.

    Klimaatakkoord

    In het ontwerp klimaatakkoord zijn twee varianten opgenomen voor een lastenneutrale schuif in de energiebelasting:

    A. Een verhoging van de energiebelasting van jaarlijks +1 cent op gas vanaf 2020 t/m 2029 i.c.m. de eerste vier jaar een verhoging belastingvermindering oplopend tot 65 euro, en daarna zes jaar verlaging elektriciteitstarief met -0,5 cent. Aangevuld met een extra ISDE budget van 50 miljoen euro/jaar t/m 2022.

    B. Een verhoging van de energiebelasting op gas in 2020 met +4 cent en verhoging belastingvermindering met 65 euro met in de zes jaar daarna een verhoging van de energiebelasting op gas van jaarlijks +1 cent en een verlaging van de energiebelasting op elektriciteit van jaarlijks -0,5 cent tot 2030.

    Beide varianten lopen door tot 2030. Uitgaande van hetzelfde gemiddelde verbruik van een huishouden leveren beide varianten een lichte daling van de kosten voor energiebelasting op ten opzichte van 2019. Ten opzichte van 2018 blijft het echter een forse stijging van de energiebelasting.

    JaarA t.o.v. 2019A t.o.v. 2018B t.o.v. 2019B t.o.v. 2018
    2020-€1.88€97.15-€7.50€91.52
    2021-€3.75€95.27-€7.87€91.16
    2022-€5.63€93.40-€8.23€90.79
    2023-€7.50€91.52-€8.59€90.43
    2024-€7.87€91.16-€8.95€90.07
    2025-€8.23€90.79-€9.32€89.71
    2026-€8.59€90.43-€9.68€89.34
    2027-€8.95€90.07-€27.83€71.19
    2028-€9.32€89.71-€45.98€53.04
    2029-€9.68€89.34-€64.13€34.89
    2030-€9.68€89.34-€82.28€16.74

    In bovenstaande tabel heb ik nog geen rekening gehouden met de stijging van de opslag duurzame energie van 2019, die naar ik verwacht de komende jaren verder zal stijgen door de realisatie van meer duurzame energieprojecten en uitbreiding van de SDE+ naar de SDE++ regeling. Door deze laatste uitbreiding komt er naar verwachting ook ruimte in de SDE++ regeling (die gefinancierd wordt vanuit de opslag duurzame energie) voor infrastructurele projecten, zoals biogasnetwerken, CO2 leidingen en warmtenetten, en voor CO2 afvang en opslag. Waarmee de opbrengsten van de opslag duurzame energie nog meer dan nu als subsidie naar het bedrijfsleven gaan.

    Zodra de doorrekening van PBL beschikbaar is wil ik de effecten van het klimaatakkoord op de energierekening van een gemiddelde huishouden vergelijken met de tarieven die politieke partijen hebben gehanteerd in de doorrekening van hun verkiezingsprogramma.

    Wat al wel te zeggen is is dat de verhoging van de belastingvermindering met Euro 65 weggestreept moet worden tegen de verlaging met 51 Euro van dit jaar. Per saldo levert het klimaatakkoord dus slechts 14 Euro meer belastingvermindering op dan u tot vorig jaar al kreeg.

    Amendement kosten energietransitie

    Een amendement dat apart vermeldenswaardig is betreft het amendement van de PvdA over € 500 miljoen voor koopkrachteffecten energietransitie. Dit amendement reserveert eenmalig 500 miljoen Euro om koopkrachteffecten bij burgers te repareren. Waarbij verwezen wordt naar een soortgelijke reserve die is opgenomen in de begroting van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, hetgeen volgens de PvdA waarschijnlijk ten goede zal komen aan bedrijven. Voor het amendement stemden PVV, GroenLinks, SP, PvdA, PvdD, 50PLUS en DENK. Tegen stemden VVD, CDA, D66, ChristenUnie, SGP en Forum voor Democratie.

    Conclusie

    Het is opvallend dat CDA en VVD, die afgelopen maand beide een nummertje maakten over de betaalbaarheid van de klimaatplannen voor gewone mensen, de afgelopen jaren consequent tegen het verschuiven van de lasten van burgers naar bedrijven stemmen. Dat speelt zowel bij de energiebelasting als bij de opslag duurzame energie. D66 heeft ergens tussen 2012 en nu een draai gemaakt. Waren ze in 2012 nog indiener van een voorstel om de opslag duurzame energie als vlaktaks in te voeren, waarmee een groter deel van de opslag duurzame energie door het bedrijfsleven zou worden betaald. Inmiddels stemmen ze al een aantal jaar consequent tegen voorstellen om de energiebelasting of de opslag duurzame energie voor bedrijven meer te laten stijgen dan voor burgers. Alleen een voorstel om voor hogere energiebelasting die ten gunste komt van innovatie in het bedrijfsleven kon op steun rekenen. De ChristenUnie heeft met het toetreden tot de coalitie stuivertje gewisseld met de PvdA. De ChristenUnie stemt sinds de toetreding tot de coalitie consequent mee met VVD en CDA.

    Ook het stemgedrag van de PVV en Forum voor Democratie is opvallend, consequent stemmen ze tegen de wetsvoorstellen energiebelasting en opslag duurzame energie. Tevens stemmen beide op gebied van energie consequent tegen amendementen die lasten van burgers naar bedrijfsleven verschuiven.

    Tot slot: De uitlatingen van politici in de media staan de komende maanden in het teken van de provinciale en Europese verkiezingen. Als u in de Eerste Kamer partijen wilt die rekening houden met de verdeling van lasten tussen burgers en bedrijven dan biedt hun stemgedrag de beste garantie op succes. De partijen die de afgelopen jaren het meest consequent gestemd hebben voor verschuiving van lasten van burger naar bedrijfsleven zijn SP en PvdD, gevolgd door GroenLinks. Een grotere midddengroep bestaande uit DENK, ChristenUnie en PvdA stemt nu eens voor, dan eens tegen. De partijen die consequent tegen stemmen zijn VVD, CDA, D66, PVV, Forum voor Democratie en SGP. Waarbij PVV en Forum voor Democratie zich nog kunnen verschuilen achter hun standpunt dat klimaatbeleid niet nodig is, al blijft onduidelijk hoe ze het eventueel afschaffen van energiebelasting en opslag duurzame willen dekken. De PVV heeft in een aantal gevallen zich over haar principes heen gezet en gestemd voor de portemonnee van haar kiezer, zoals bij het amendement voor koopkrachtreparatie van PvdA. Forum voor Democratie stemde ook hier tegen.

    Dit bericht is geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.

  • Vertrek als voorzitter GroenLinks Schiedam

    Bij de gemeenteraadsverkiezingen heeft GroenLinks Schiedam een mooi resultaat geboekt dankzij de inzet van het groeiend aantal (actieve) leden en sympathisanten in Schiedam. Zelf heb ik daar geen bijdrage aan geleverd, omdat mijn werk het afgelopen jaar te veel aandacht vroeg om tijd in GroenLinks te kunnen steken. Dat is ook de reden dat mijn bestuurstaak sinds vorig jaar waargenomen is door Bart Voortman.

    Ik vind dat GroenLinks Schiedam een actieve voorzitter verdient, die tijd steekt in de afdeling. Ik heb deze rol het afgelopen jaar niet weten te vervullen. Na lang wikken en wegen heb ik daarom besloten mijn functie als voorzitter van GroenLinks neer te leggen zodra de ALV een opvolger heeft gekozen. Langs deze weg wil ik de fractie en de rest van het bestuur bedanken voor de prettige samenwerking. Ik dank de leden voor het in mij gestelde vertrouwen en wens de nieuwe fractie veel succes in de komende raadsperiode. Natuurlijk blijf ik lid van GroenLinks en zal me ook lokaal weer gaan inzetten, met name op groene thema’s. We komen elkaar dus ongetwijfeld weer tegen.

    Voor nu “So long and thanks for all the fish”.

    Dit bericht is eerder geplaatst op de website van GroenLinks Schiedam.

  • GroenLinks: de plannen & cijfers (focus energie & klimaat)

    Met minder dan 2 weken te gaan voor de verkiezingen leek het me tijd om nog even de belangrijkste effecten van de plannen van GroenLinks op een rij te zetten, met daarin de focus op de effecten op klimaat, energie en milieu. De plannen kun je nalezen in het verkiezingsprogramma en in de analyses van het verkiezingsprogramma door PBL, CPB, en SCP.

    programma_gl_ruggegraat
    Bron: GroenLinks

     

    Klimaat en energie

    GroenLinks heeft (zoals je kan verwachten) ambitieuze plannen op gebied van klimaat en energie. De CO2 reductie die GroenLinks behaalt ligt met 62% boven de doelstelling van het verkiezingsprogramma en boven wat volgens PBL nodig is om de doelstellingen van het klimaatakkoord van Parijs te halen. Volledigheidshalve: volgens Greenpeace en Urgenda is meer nodig dan PBL stelt.

    image2

    In de grafiek kan je zien dat GroenLinks met haar plannen behoorlijk op weg gaat om in 2050 uit te komen op 95% CO2 reductie.Terwijl het basispad na 2030 een behoorlijke versnelling vereist, kiest GroenLinks juist voor een versnelling in de komende jaren.

    De CO2 reductie die GroenLinks haalt in 2030 ligt iets lager dan de Partij voor de Dieren in het verkiezingsprogramma heeft staan (62% GroenLinks vs. 65% PvdD), daar staat tegenover dat de PvdD haar plannen niet heeft laten doorrekenen.Ook is opvallend dat PvdA en SP met hun plannen in 2030 niet de CO2 reductie van de Klimaatwet halen. Terwijl ze de Klimaatwet wel mede-ondertekend hebben.

    Voor energiebesparing en het aandeel duurzame energie heeft GroenLinks een stevige ambitie in vergelijking met andere partijen. Wat mij vooral opvalt is het lage percentage energiebesparing bij D66, terwijl deze partij toch meerdere initiatiefnota’s over energiebesparing op haar naam heeft staan (2013, 2016).

    score-energietransitie-klein-1024x722
    Aandeel duurzame energie en percentage energiebesparing in 2030, bron NVDE op basis van doorrekening PBL.

    GroenLinks scoort ook goed als het gaat om het ondersteunen van de lange termijn energietransitie.

    image1
    Bron: doorrekening PBL

    Luchtkwaliteit & biodiversiteit

    Een bijkomend effect van voorstellen van GroenLinks is de verbetering van de luchtkwaliteit t.o.v. het basispad. De emissies door transport van fijn stof dalen met 14%, van NOx met 10% en de landbouwemissies van ammoniak met 14%. De biodiversiteit stijgt met 20-25% t.o.v. het basispad.

  • Verkenner maakt weg vrij voor échte keuzes Rotterdam Airport

    Op vrijdag 24 februari presenteerde ‘verkenner’ Joost Schrijnen zijn bevindingen aan de wethouders van Schiedam, Rotterdam en Lansingerland en de gedeputeerde van Provincie Zuid-Holland. Zijn rondje langs vele belanghebbenden bij het eventueel uitbreiden van het aantal vluchten via Rotterdam The Hague Airport (RTHA) deed hem concluderen dat er in de regio géén draagvlak is voor de plannen van het vliegveld. Meer vliegen dan nu het geval is, moet in de toekomst wel mogelijk zijn, maar dat kan alleen maar als de ‘geluidsruimte’ niet wordt vergroot. Hij stelt voor om de trauma- en politiehelikopters voortaan niet meer vanaf RTHA te laten vliegen, maar elders (ten zuiden van Rotterdam) een helikopterhaven te bouwen. De vrijkomende geluidsruimte kan dan door het vliegveld gebruikt worden voor wat meer ‘vluchten met een zakelijk karakter’.

    Lees verder bij GroenLinks Schiedam.

  • GeenStijl zakt voor rekentoets

    Vandaag publiceerde GeenStijl een bericht dat GroenLinks zou liegen over de lastenverzwaring voor burgers. Er valt een hoop af te dingen op het stuk, maar laat ik beginnen met deze passage over het bedrag per huishouden:

    8 miljard is bijna 500 euro per Nederlander per jaar, inclusief baby’s en bejaarden. Zeg maar gerust 2000 euro per belastingbetalend huishouden, en dat per jaar. Ofwel: GroenLinks kost u bijna een netto modaal maandsalaris per jaar.

    GroenLinks verhoogt inderdaad de uitgaven aan de SDE+ met 8 miljard jaar in 2030 ten opzichte van het basispad van PBL, en die verzwaring vind inderdaad grotendeels na de komende kabinetsperiode. Laten we eerst eens kijken naar wat dit werkelijk doet met de gemiddelde energierekening. Te beginnen met de statistieken en de bronbestanden. Ik sluit stiekem af.

    Energieverbruik gemiddeld gezin en hoogte opslag duurzame energie

    Volgens Milieucentraal verbruikt een gemiddeld gezin in Nederland 3.300 kilowattuur elektriciteit en 1.500 kubieke meter gas per jaar.

    In onderstaande tabel staat de opslag duurzame energie (ODE) per kubieke meter gas en per kilowattuur elektriciteitsverbruik. Voor GroenLinks is het tarief genoemd in 2030, zoals genoemd in de doorrekening van PBL (tabel 8.3, pfd), bij het basispad gaat het om het tarief in 2023. Ik meen me te herinneren dat PBL ook de tarieven van de ODE in 2030 gemeld heeft, maar die kom ik niet tegen in openbare stukken. Voor de hoogte van de ODE in 2023 baseer ik me daarom op de Nota naar aanleiding van verslag van Wet opslag duurzame energie in verband met vaststelling tarieven voor 2017. Ook staat in de tabel de gemiddelde energiebesparing die in 2030 gehaald wordt t.o.v. het huidig verbruik.

     Wat Basispad (2023) GroenLinks Eenheid
    ODE gas 0,058 0,176 Euro/m3
    ODE elektriciteit 0,023 0,109 Euro/kWh
    Energiebesparing in 2030 20%

    Aantal inwoners en huishoudens

    GeenStijl gaat uit van 16 miljoen inwoners (8 miljard gedeeld door 500) en een gemiddelde omvang per huishouden van 4 personen (2000 gedeeld 500). Een factcheck op deze cijfers bij CBS levert onderstaande gegevens op voor 2016.

    Aantal inwoners en huishoudens volgens CBS (stand 2016) en GeenStijl.

    CBS GS
    Aantal inwoners 16.979.120 16.000.000
    Aantal huishoudens 7.720.787 4.000.000

    Ik snap dat het kniesoren is, maar als je factchecked zorg dan dat je zelf je feiten op orde hebt… Dat GeenStijl een miljoen inwoners niet meetelt op een totaal van 17 miljoen is tot daaraantoe, maar 3,7 miljoen huishoudens buiten beschouwing laten op een totaal van 7,7 vind ik wat te gortig.

    Tarieven Opslag Duurzame Energie GeenStijl

    Naar aanleiding van commentaar op twitter dat de  berekeningen lastig te volgen zijn een simpelere berekening. Hoe hoog is het tarief voor de opslag duurzame energie in het basispad, hoe hoog is het bij GroenLinks en hoe hoog zouden ze moeten zijn om per gezin 2.000 Euro extra kwijt te zijn ten opzichte van het basispad van het PBL. Zie hieronder het resultaat, waarbij geen rekening is gehouden met 20% energiebesparing:

    Tarief Hoeveelheid Basispad GL GS
    Gas 1500 €0.058 €0.176 €0.610
    Elektriciteit 3300 €0.023 €0.109 €0.378
    Kosten per gezin €162.90 €623.70 €2,162.90
    Extra kosten per gezin t.o.v. basispad €460.80 €2,000.00

    Als rekening gehouden wordt met de 20% energiebesparing die GroenLinks bereikt in 2030 nemen de verschillen tussen wat GeenStijl berekent en waar PBL voor GroenLinks op uitkomt enkel maar toe. Terwijl de extra kosten per gezin bij GroenLinks dalen (want minder gas- en elektriciteitsverbruik):

    Tarief Hoeveelheid Basispad GL GS
    Gas 1200 €0.058 €0.176 €0.763
    Elektriciteit 2640 €0.023 €0.109 €0.472
    Kosten per gezin €163 €499 €2,163
    Extra kosten per gezin t.o.v. basispad €336 €2,000

    De energierekening

    Dan nu de energierekening. Eerst maar eens de hoeveelheden. Op basis van Milieucentraal kom ik uit op een verbruik van 1500 m3 gas jaar en 3300 kWh elektriciteit per jaar voor een gemiddeld huishouden. Onder de aanname dat de energiebesparing van GroenLinks gelijkelijk verdeeld is over alle sectoren, daalt het energieverbruik in 2030 met 20% t.o.v. het basispad. Ik heb deze gelijkelijk verdeeld over gas en elektriciteit, al verwacht ik dat het gasverbruik harder zal dalen.

    Dan de energieverbruiken waar GeenStijl mee rekent. Om uit te komen op de 500 Euro hogere kosten per persoon (bij 16 miljoen inwoners) t.o.v. het basispad die GeenStijl noemt kom ik met de tarieven uit tabel 8.3 van de doorrekening uit op een energieverbruik per huishouden van 6510 m3 gas en 14.322 kWh elektriciteit (er van uitgaande dat het energieverbruik in 2030 van Geenstijl gelijk is aan het energieverbruik dat ze nu als gemiddeld energieverbruik hanteren). GeenStijl gaat in haar berekening dus uit van een energieverbruik dat ruim 4 keer zo hoog ligt als een gemiddeld huishouden. Lijkt me zelfs voor de niet zo milieubewuste achterban van GeenStijl wat veel… Al is het minder dan waar ik op Twitter op uit kwam. Ook ik maak wel eens een rekenfout, zeker in een vertraagde trein, dus reken mijn cijfers gerust na).

    Verbruik Basispad GL excl. besparing GL incl. besparing Basispad GS GS GL
    Gas (m3/jaar) 1500 1500 1200 6510 6510
    Elektriciteit (kWh/jaar) 3300 3300 2640 14322 14322

    De hogere tarieven voor de ODE hebben de volgende effecten op de energierekening:

    Extra kosten Basispad GL excl. besparing GL incl. besparing Basispad GS GS GL
    Gas €87 €264 €211 €378 €1,146
    Elektriciteit €76 €360 €288 €329 €1,561
    Totaal €163 €624 €499 €707 €2,707
    Verschil t.o.v. basipad €0 €461 €336 €544 €2,544

    Zoals te verwachten is heeft de verhoging van de ODE effect op de energierekening in 2030. Voor een gemiddeld huishouden gaat het om €461 per jaar, als rekening wordt gehouden met het effect van energiebesparing wordt dat €336. Heel andere bedragen dan de 2.000 Euro per huishouden van GeenStijl, die alleen al door hun enorme inschattingsfout van het energieverbruik per huishouden er meer dan 500 Euro naast zitten voor het basispad…

    Een derde fout die GeenStijl maakt is dat ze enkel kijken naar huishoudens. Alleen verhoogt GroenLinks niet alleen de ODE heffing, maar vervlakt ze ook de tarieven (GL_12 en GL_13, pagina 111 van de doorrekening). Van de 8 miljard extra kosten komt daardoor 44% bij huishoudens terecht, en als rekening gehouden wordt met energiebesparing slechts 32%. Per persoon is de verhoging van de energierekening Euro 210 per jaar, of 153 als rekening gehouden wordt met energiebesparing. Dat is minder dan de helft van het bedrag dat GeenStijl noemt.

    GL excl. besparing GL incl. besparing GS GL Verschil
    Extra kosten SDE+ €8 mljrd €8 mljrd €8 mljrd €0
    Waarvan huishoudens €3,6 mljrd €2,6 mljrd €8 mljrd €4,4 mljrd
    Per persoon €210 €153 €500 €290
    Per huishouden €461 €336 €2,000 €1,539
    Aandeel huishoudens 44% 32% 100%

    In bovenstaande berekening is geen rekening gehouden met het verlagende effect dat duurzame energie kan hebben op de groothandelsprijs, of met een snellere prijsdaling van duurzame energietechnologie of energieopslag dan PBL voorziet.

    Alternatieve berekening energieverbruik GeenStijl

    Je kan het energieverbruik waarmee GeenStijl heeft gerekend ook bepalen door uit te gaan van een stijging van 2.000 Euro per GeenStijl gezin ten opzichte van het basispad van PBL. Het gasverbruik wordt dan 5.200 m3 per jaar en het elektriciteitsverbruik ruim 11 duizend kWh, tegen 1500 m3 gas nu en 3300 kWh. Dat is nog steeds bijna 2,5 keer zo veel als het huidige energieverbruik per huishouden. In combinatie met een energiebesparing in 2030 van 20% niet zo heel realistisch.

    De energierekening per huishouden komt er dan als volgt uit te zien:

    Verschil tov basispad PBL GL excl. besparing GL incl. besparing GS PBL basispad GS GL
    Extra kosten SDE+ €8 mljrd €8 mljrd €8 mljrd €8 mljrd
    Waarvan huishoudens €3,6 mljrd €2,6 mljrd €3,1 mljrd €8 mljrd
    Per persoon €210 €153 €183 €500
    Per huishouden €461 €336 €402 €2,000
    Aandeel huishoudens 44% 32% 39% 100%

    Nog steeds een fors verschil met de berekening van PBL. Alleen al het verschil in basispad is hoger dan de stijging van de energierekening in 2030 bij GroenLinks,

    Waarom pas na 2021 verhogen?

    GroenLinks heeft bij het PBL een oplopende uitgaven tempo voor de SDE+ ingeleverd, waarbij we voor het gemak een lineaire ophoging naar maximaal 8 miljard Euro bovenop het basispad hadden voorgesteld tot 2030. Een voorlichter van het PBL hierover tegen de Volkskrant:

    De ODE-heffing levert geld op voor subsidies, maar projecten krijgen die pas als energie wordt opgewekt. En voordat, bijvoorbeeld, een windmolenpark draaiende is en subsidie kan krijgen, ben je snel vier jaar verder.’

    De heffing pas verhogen na 2020 is dus niet stiekum, maar je neerleggen bij het oordeel van de rekenmeesters van PBL, zoals ook De Volkskrant concludeert.

    Mijn conclusie

    GeenStijl heeft zijn statistieken niet op orde. Of het nu gaat om het energieverbruik per huishouden of het aantal huishoudens, in beide zit een forse afwijking van de officiële cijfers van CBS en Milieucentraal. Ook heeft GeenStijl enkel gekeken naar effect op ODE voor huishoudens, zonder te kijken naar de daadwerkelijke ODE tarieven die in de doorrekening van PBL staan. GeenStijl heeft ook niet de moeite genomen om PBL of CPB te benaderen met de vraag of zij een verklaring hebben voor de ophoging van de ODE na 2021, wat de Volkskrant wel heeft gedaan.

    De spreadsheet met mijn berekeningen vind je hier.