De existentiële dreiging van klimaatzaken voor olie, kolen en gas

Een lang lezenswaardig stuk van Michael Liebreich, Bloomberg New Energy Finance, over het toenemend aantal klimaatzaken tegen olie-, kolen- en gasbedrijven. Waarvan vooral de zaak van de Conservation Law Foundation tegen ExxonMobil interessant wordt. De Conservation Law Foundation klaagt ExxonMobil aan omdat ze onvoldoende gedaan zouden hebben om de laagliggende terminal langs de Mystic River in Massachusetts voldoende tegen klimaatgerelateerde risico’s te beschermen. ExxonMobil lijkt klem te zitten tussen stellen dat het niet over informatie beschikt over toenemende overstromingsrisico’s van zijn Mystic River terminal, met het risico op beschuldigingen van nalatigheid (of erger als later blijkt dat Exxon wel over informatie beschikte). Het alternatief voor Exxon is toegeven dat ze wel over informatie over toenemende overstromingsrisico’s beschikt. Dan heeft ExxonMobil haar zorgen voor werknemers, investeerders en lokale bewoners verzaakt door niet naar die informatie te handelen. Ook geen prettige situatie met de aanklacht van de New Yorkse aanklager over het onjuist informeren van investeerders over de klimaatrisico’s die ExxonMobil loopt in gedachte.

Deze zorgen vallen echter in het niet bij de risico’s die opdoemen als de olie-, kolen- en gasindustrie ooit veroordeelt wordt tot het betalen van zijn aandeel in de schade ten gevolge van klimaatverandering:

a recent Tyndall Centre briefing note for the IPCC, which claims that the damage from 1.5°C of warming by the end of the century would be $54 trillion in today’s money, for a 2.0°C increase it would be $69 trillion, and a 3.7°C increase a stunning $551 trillion – more than all the wealth and assets in existence today.

What we do know, from a 2017 report based on CDP’s Carbon Majors Database is that the 25 largest corporations and state entities have been responsible for over half of global emissions since 1988. The top 100 accounted for 71%.  Leading the list of publicly-quoted emitters were ExxonMobil, Shell, BP, Chevron, Peabody, Total, and BHP Billiton – along with about-to-be-quoted Saudi Aramco. The market capitalization of all quoted fossil fuel companies is just around $2.5 trillion, less than even fairly conservative estimates of expected economy-wide climate damage in a 1.5°C warming scenario.

So if fossil fuel companies are ever found liable for the full extent of climate damage that could be caused by their products, and expected to make reparations, they would immediately be insolvent.

Open waanlink

Dit bericht is geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.

Klimaatzaak tegen Noorwegen

Noorwegen wordt gezien als een groen rolmodel door de ambitie om klimaatneutraal te zijn in 2030, de grote hoeveelheid waterkracht in de energievoorziening en de ambitieuze plannen voor elektrische auto’s. Toch is een alliantie van actievoerders een rechtszaak gestart over de beslissing van de Noorse overheid om oliewinning in de Barantszee toe te staan. Volgens de actievoerders is dit in strijd met het Noorse recht en bedreigt de beslissing het Klimaatakkoord van Parijs. De alliantie van actievoerders bestaat onder andere uit Greenpeace, jongerengroepen en James Hansen, de voormalig directeur van Nasa’s Goddard instituut voor ruimteonderzoek.

Dit bericht is eerder gepubliceerd als open waanlink op Sargasso.

Zijn we getuige van de dood van de fossiele energiesector?

Alternet heeft een lezenswaardige long read over de neergang van de fossiele energiesector. De wereld is nog voor een groot deel afhankelijk van fossiele energiebronnen, toch gaat het niet goed met de sector. Het aantal faillissementen neemt toe bij olie, gas en kolenbedrijven. Hetfaillissement van het grootste private kolenmijnbouwbedrijf ter wereld was daarvan een goed teken. Volgens Alternet is er geen sprake van een tijdelijke dip, maar het symptoom van de wereldwijde overconsumptie van de hulpbronnen en grondstoffen van onze planeet.

De voornaamste oorzaak van de problemen zijn de sterk gedaalde prijzen voor olie, gas en kolen. Hierdoor is een groeiend aantal bedrijven niet in staat om zijn schulden terug te betalen. The Economist schat de totale schuldenberg van de fossiele energiesector op 2,5 triljoen dollar. Volgens andere is de totale schuld tussen 2006 en 2014 verdrievoudigd tot 3 triljoen dollar. Om rente en schulden af te lossen moeten bedrijven veel olie, gas en kolen blijven produceren, wat weer zorgt voor lagere prijzen, waardoor het lastiger wordt om rente en aflossing te voldoen.

Bovenop de problemen door de dalende olie-, gas- en kolenprijzen komt het klimaatverdrag van Parijs, als gevolg waarvan de meeste olie-, gas- en kolenvoorraden in de grond moeten blijven.

Tip via: Henri Bontenbal

Open waanlink

Dit bericht is eerder gepubliceerd als Open Waanlink op Sargasso

Het tijdperk van fossiele energie loopt ten einde, wat rest zijn details

ANALYSE – Dat is de boude stelling van Paul Gilding op de Australische site Reneweconomy. Volgens hem verandert de energiemarkt fundamenteel. De afgelopen honderd jaar werd de energiemarkt gedomineerd door grote, traag bewegende bedrijven die fysieke voorraden in grote hoeveelheden ontwikkelden en leverden. Het nieuwe energiesysteem dat zich ontwikkeld wordt gedomineerd door hernieuwbare energie en energieopslag als ‘technologie’, een bedrijfsmodel dat meer lijkt op dat van informatie en communicatie technologie. Een bedrijfstak waar prijzen blijven dalen, de kwaliteit blijft stijgen, verandering snel gaat en disruptieve innovaties normaal en constant aanwezig zijn.

Deze omslag heeft veel gevolgen voor de energiemarkt, de belangrijkste is volgens Gilding heel eenvoudig. Meer vraag naar hernieuwbare energie en energieopslag betekent lagere prijzen en betere kwaliteit, zoals dat ook gebeurd met informatie- en communicatietechnologie. De energiebronnen waar ze mee concurreren (kolen, olie en gas) volgen een ander patroon. Als de vraag bleef stijgen zouden de prijzen omhoog gaan omdat nieuwe voorraden (zoals diepzee olie) duurder zijn om te ontginnen. Ze kunnen goedkoper worden door marktveranderingen, zoals recent gebeurd is, maar ze blijven niet goedkoper worden en beter worden kunnen ze al helemaal niet.

Daarbij staat duurzame energie op het punt om concurrerend te worden op prijs met fossiele brandstoffen. In veel gevallen zijn ze dat al. In 10 jaar, of misschien al binnen 5 jaar, zullen duurzame energiebronnen op veel plaatsen veel goedkoper zijn dan fossiele energiebronnen en ze zullen goedkoper blijven worden. En beter.

Ontwikkelingen gasmarkt

Voorbeelden van deze ontwikkeling zijn al te vinden. Bijvoorbeeld in de dalende vraag naar aardgas in Europa. Terwijl Europese beleidsmakers zich druk maken om nieuwe pijpleidingen is de vraag naar aardgas met 23% gedaald t.o.v. z’n top. De daling van de vraag naar gas vertaalt zich al jaren in lagere prognoses van de vraag naar gas, al blijft de prognose nog steeds hoger dan de daadwerkelijke vraag.

Vraag naar gas vs. voorspelde vraagontwikkeling. Bron Energypost.eu
Vraag naar gas vs. voorspelde vraagontwikkeling. Bron: Energypost.eu

De dalende vraag naar gas doet zich voor in alle drie de afzetmarkten voor gas: industrie, energiesector en gebouwde omgeving. Daarbij komt 80% van de vraag naar gas van slechts 7 Europese landen, te weten Duitsland, VK, Italie, Frankrijk, Nederland, Spanje en Belgie. Bulgarije, Tjechie, Hongarije, Polen, Roemenie, Slowakije en Slovenie zijn goed voor 12% van de Europese vraag naar gas. Dat betekent dat het merendeel van de vraag naar aardgas komt van landen met stevige doelstellingen voor duurzame energie en energiebesparing. De kans op een stijgende vraag naar gas is zodoende beperkt, tenzij er een grootschalige omslag naar gas in de transportsector plaats vind.

Ontwikkeling kolensector

Een andere fossiele brandstof die last heeft van de omslag op de energiemarkt is kolen. Volgens Bloomberg is de aandelenkoers van kolenbedrijven het afgelopen jaar met 50% gedaald. Amerikaanse kolenbedrijven hebben de afgelopen jaren 75% van hun beurswaarde verloren, terwijl de Dow Jones Index in dezelfde periode met 70% steeg. Ook de obligaties van kolenbedrijven staan onder druk. In het tweede kwartaal van 2015 daalde de koers van kolenobligaties met 17%. Dat is een forse daling, zeker gezien de stijgende koers van obligaties van olie en gasbedrijven. De drie kolenbedrijven met de slechts presterende obligatiekoers in het tweede kwartaal zijn volgens Bloomberg: Alpha Natural Resources (70% daling), Peabody (40% daling) en Arch (30% daling).

Amerika verliest de komende jaren 17% van z’n kolencentrales i.v.m. sluiting of ombouw naar gas. In China lijkt de grote hausse aan nieuwbouw van kolencentrales voorbij te zijn. Wind- en zonne-energie winnen ook in China op prijs.

Dat hernieuwbare energie de concurrentie van fossiele energie wint op basis van prijs wil niet zeggen dat fossiele energie snel zal verdwijnen. Wel dat het grootste deel van de investeringen in nieuwe opwekcapaciteit de komende jaren richting duurzame energie zal gaan.

Open waanlink

Dit bericht verscheen eerder als open waanlink op Sargasso.

Uit de inbox: Future Leaders Event: Kansen van Schaarste

Ben je ambitieus in je carrière? Bewust bezig met je ontwikkeling op het gebied van persoonlijk leiderschap? Draag je duurzaamheid en verantwoord ondernemen een warm hart toe?

8 oktober en 8 november –Future Leaders Event 2012

Zet deze twee data dan alvast in je agenda, want op die dagen vindt het  Future Leaders Event 2012 plaats. Een inspirerend event rond duurzaamheid en persoonlijk leiderschap, speciaal voor high potentials uit bedrijfsleven en overheid. Samen werk je aan duurzame oplossingen op het thema van jouw keuze. Daarbij word je geholpen door experts en geïnspireerd door topsprekers.

De kansen van schaarste

Er is lijkt geen ontkomen aan: wordt schaarste het centrale thema van de 21ste eeuw? Water, voedsel, energie & olie en grondstoffen – de vraag dreigt het aanbod te overstijgen. Ook de Nederlandse arbeidsmarkt staat al in het teken van schaarste. Deelnemers werken aan een concrete case over de Kansen van Schaarste – dit jaar aangedragen door Vodafone, Douwe Egberts, FrieslandCampina, USG People en Alliander. Zet je denkkracht in en kom in teamverband met een oplossing voor het thema van jouw keuze! Vindt jouw team de beste strategie om de bedreiging van schaarste om te buigen in een kans? Op 8 november weet je het. Dan wordt jullie werk beoordeeld door een deskundige jury. De beste teams winnen een managementboekenpakket, en het allerbeste team krijgt een training persoonlijk leiderschap/boven het maaiveld van door de MVO Nederland Academie.

Nog niet aan de top, al wel aan de knoppen

Het Future Leaders Event 2012 is een mooie kans om je alvast voor te bereiden op de dag dat jij voor de grote beslissingen staat die de toekomst van jouw bedrijf zullen bepalen. Het Future Leaders Event doet een beroep op je durf en inzet; kwaliteiten die iedere leider in ruime mate moet bezitten.

Inschrijving geopend

De officiële inschrijving is van start gegaan. Op www.futureleadersevent.nl vind je alle informatie over het FLE, de sprekers, de vraagstukken en de werkvorm. Het evenement staat open voor 200 deelnemers, waaronder degene die je deze mail doorstuurde. Wil je meer weten over het FLE? Neem dan contact met me op, lees de factsheet of kijk op www.futureleadersevent.nl. We zijn ook te vinden op LinkedIn (besloten groep) en op twitter: @FutureleadersNL, hashtag #fle2012.

En ja, ik en een aantal Strukton collega’s nemen ook deel.

 

Duurzame energie & de strategische doelen van Energiebeheer Nederland

De rol van Energiebeheer Nederland in de Nederlandse energievoorziening heb ik eerder dit jaar aangestipt in mijn post over het belang van Nederland bij de wijze waarop olie uit Canadese teerzandwinning wordt behandeld. Vandaag duik ik wat dieper in de rol van Energiebeheer Nederland (een 100% dochter van de Nederlandse staat) aan de hand van de door hun zelf geformuleerde rol en strategische doelen.

Doel & strategische doelen Energiebeheer Nederland

De website van Energiebeheer Nederland (EBN) is heel duidelijk over de rol van EBN:

EBN is actief in het ontdekken, produceren en verhandelen van gas en olie in Nederland en is dé partner voor olie- en gasmaatschappijen. Samen met andere nationale en internationale olie- en gasmaatschappijen investeren we in de opsporing en winning hiervan en in gasopslagen in Nederland. Het initiatief voor opsporing-, ontwikkel- en productieactiviteiten ligt bij de vergunninghouders. EBN ambieert geen operatorschap in de deelnemingen, maar investeert, faciliteert en deelt kennis. Via een belang in GasTerra is EBN ook betrokken bij de verkoop van het Nederlandse aardgas. De winst die voortkomt uit deze activiteiten draagt EBN volledig af aan de Staat, onze enige aandeelhouder. Daarnaast adviseert EBN de overheid over het mijnbouwklimaat in Nederland en over nieuwe mogelijkheden voor het benutten van de ondergrond.

Bij die nieuwe mogelijkheden kijkt EBN vooral naar de opslag van CO2 (CCS in jargon). EBN neemt al langer deel in ondergrondse opslag van aardgas. EBN heeft haar visie vertaald naar drie strategische doelen:

  • het actief beheren van de deelnemingen in opsporing en winningactiviteiten;
  • het waarborgen van de continuïteit in exploratie en productie (E&P); en
  • het rendabel benutten van de ondergrond.

Duurzame energie & de strategische doelen van EBN

Vanuit duurzame energie bezien is met name het derde doel (‘het rendabel benutten van de ondergrond’) interessant (en niet zoals ik eerder betoogde windenergie, al kom ik daar zeker nog een keer op terug). Terug naar geothermie: een groeiend aantal bedrijven richt zich op het gebruik van geothermie voor de warmte- en koudevoorziening van de gebouwde omgeving. Voor diepe geothermie bestaat er een garantieregeling die (een deel van ?) de kosten vergoedt als een boring verkeerd uitpakt. Voor ondiepe geothermie is er naar mijn weten weinig tot niks geregeld op dat gebied, het risico ligt volledig bij de ondernemer.

Geothermie wordt ingezet als alternatief voor het gebruik van aardgas voor verwarming van kassen, gebouwen en soms zelfs als alternatief voor het pekelen van wegen. Een groot risico voor degene die er mee aan de slag wil is de slagingskans van de boring. Als een aquifer niet bruikbaar blijkt is de investering van de boring in een spreekwoordelijke bodemloze put gedaan. Een zelfde probleem doet zich voor bij de winning van gas en olie uit de grond. Ook daar bestaat de kans dat een proefboring geen olie of gas aantreft. Het boren naar olie en gas is zeer kapitaalintensief en wordt steeds kapitaalintensiever. De makkelijke bronnen raken op, dus wordt er dieper geboord of wordt geprobeerd andere soorten van olie en gas aan te boren (bv. schaliegas in Brabant of teerzandolie in Schoonderbeek).

Om te zorgen dat de olie- en gasindustrie ondanks de risico’s op mislukte boringen toch blijft zoeken naar olie en gas is een heel web aan fiscale voorzieningen opgezet. Daarnaast investeert de overheid via Energiebeheer Nederland tot 40% risicodragend mee in exploratie (lees proefboringen) en exploitatie van olie- en gasvelden. Deze maatregel scheelt niet alleen in de benodigde hoeveelheid kapitaal, het geeft ook meer zekerheid voor kapitaalverstrekkers die dus een lagere risicopremie (lees rente) zullen berekenen bij het verstrekken van kapitaal. De overheid krijgt daar natuurlijk ook het nodige voor terug, namelijk 40% van de winst op de investering.

Terug naar duurzame vormen van benutting van de ondergrond. Want daar doet EBN naar mijn weten niet aan mee. Ik kom in hun lijst van deelnemingen althans geen enkel geothermie project tegen. Nu wil ik best geloven dat het ontwikkelen van geothermie geld kost en de toepassing er van valt nog steeds onder de SDE+, dus volledig rendabel zal het bij de huidige gasprijs niet zijn (zoals CO2 opslag in de bodem bij de huidige CO2 prijzen ook niet rendabel is). Tegelijkertijd verwacht ik dat de toepassing van geothermie dezelfde ontwikkeling als windenergie zal doormaken, waarmee ik bedoel dat het op de korte tot middellange termijn een rendabele vorm van duurzame energie wordt. En daarmee een rendabele toepassing van de ondergrond. Bovendien een die langer gaat blijven bestaan dan het leeg en weer vol pompen van de Nederlandse aardgasvelden.

Kortom: Waarom is EBN met haar kennis van de Nederlandse ondergrond niet betrokken bij geothermie?

Het belang van teerzandolie voor Nederland

Vorige week berichtte Damian Carrington in The Guardian dat de Nederlandse overheid zich net als Engeland sterk maakt voor een compromis om te voorkomen dat Canadese teerzandolie als zeer milieuonvriendelijk te boek komt te staan. Daarmee verplaatst de strijd om de winning van de Canadese teerzanden zich naar Nederland. In eerste instantie leek het me een onlogische zet om je in te zetten voor de importmogelijkheden van Canadese olie. Totdat ik bedacht dat de Nederlandse staat via Energiebeheer Nederland voor 40% participeert in de winning van olie door NAM (onderdeel van Shell & Exxon) in Schoonebeek (zie lijst met deelnemingen op EBN site). De olie in Schoonebeek is ” zo taai en dik dat het lijkt op pannenkoekenstroop

Strijd om teerzand in Canada & de VS

In Canada is de strijd al een paar jaar in volle gang en heeft de minister onlangs een open brief gestuurd, waarin hij stelt dat tegenstanders van de winning van teerzand tegenstanders van Canada zijn. In de VS  wordt al een tijd een zware strijd geleverd om de vergunning voor de Keystone XL pijpleiding te blokkeren. Begin deze week heeft Obama de vergunning voor Keystone XL voorlopig afgewezen, maar wel de mogelijkheid open gelaten om een nieuwe vergunning aan te vragen. Obama is van mening dat het Amerikaanse parlement hem onvoldoende tijd gunt om de milieu- en sociale effecten van de pijpleiding te onderzoeken.

Californië werkt daarnaast aan wetgeving die de invoer van teerzandolie stukken lastiger maakt, door eisen te stellen aan de CO2 emissie van brandstof over de hele winningsketen (van well to wheel). Een rekenmethodiek die ook wel bekend staat als levenscyclus analyse en volstrekt gebruikelijk is in andere branches. Zo niet in de energiehoek, want de oliemaatschappijen voeren een stevige juridische strijd tegen het voorstel.

Teerzandolie in de EU & Nederland

In Europa werkt de Europese Commissie aan een herziening van The Fuel Quality Directive, dit is een soortgelijk voorstel als waar Californië aan werkt. Engeland (volgens sommige een lichtend voorbeeld op milieugebied) probeert al langer om dit voorstel van tafel te krijgen. Nederland heeft zich daar volgens Damian Carrington inmiddels bijgevoegd met een eigen voorstel. Damian Carrington wijst er op dat BP en Shell beide fors hebben geïnvesteerd in de Canadese teerzandolie. Wat hij over het hoofd ziet is dat de Nederlandse overheid via Energiebeheer Nederland ook (fors?) geïnvesteerd heeft in de winning van teerzandolie in ons eigen kikkerlandje. De hoeveelheid energie die nodig is om de Nederlandse teerzanden te ontginnen is misschien minder groot dan voor de Canadese teerzanden, maar ik vermoed dat het nog altijd meer is dan benodigd is voor conventionele oliewinning.

Als het voorstel van de Europese Commissie ongewijzigd wordt aangenomen kan het dan ook wel eens een stuk lastiger worden om de verwachte 100 miljoen vaten olie te verkopen. Wat weer gevolgen heeft voor de ‘aardgasbaten’ die EBN afdraagt aan de Nederlandse staat. In 2010 was de afdracht van EBN aan de Nederlandse staat volgens de jaarrekening goed voor ruim 5,3 miljard Euro. Al komt het grootste deel daarvan ongetwijfeld van aardgas.

PS Waarom investeert de Nederlandse overheid eigenlijk via EBN risicodragend in de zoektocht naar en de winning van fossiele brandstoffen, terwijl hernieuwbare bronnen hooguit exploitatiesubsidie krijgen?