SunFunder: Investeren in offgrid zonne-energie voor de bottom of the pyramid

Via een tweet van Mads Kjaer (een van de oprichters van MyC4) kwam ik op de website van SunFunder. Een crowdfunding site die zonne-energie projecten voor de ‘bottom of the pyrimid‘ in offgrid gebieden in ontwikkelingslanden financiert. De business case is vaak simpel: een lamp op zonne-energie verdient zich al snel terug t.o.v. een lamp op kerosine. De lamp op zonne-energie is dan wel duurder in aanschaf, maar de maandelijkse kosten voor brandstof zijn 0 Euro. Simpelweg een kwestie van mensen over de investeringshobbel heen helpen en daarna de zon haar werk laten doen. Natuurlijk bestaat er nog steeds de kans dat een deel van het geld niet terugkomt. Toch vind ik het concept goed genoeg om te investeren in 1.200 lampen op zonne-energie voor Zambia, een project van het bedrijf SunnyMoney. Natuurlijk wel jammer dat dit soort projecten slechts weinig voorbij komt op MyC4, maar goed dan maar via gespecialiseerde websites als SunFunder. Al werken ze voorlopig enkel samen met concurrenten van WakaWaka (waar ik vorig jaar ook een bescheiden bedrag in geinvesteerd heb).

Filmpje over het project

Impact van het project

De verwachting is dat het project het beschikbaar inkomen van de betreffende gezinnen met 12% verhoogd. Da’s best veel…

SolarAid impact chart 1200 solarllights Zambia
SolarAid impact chart 1200 solarllights Zambia

Hoe SunFunder werkt

How SunFunder works_cropped for website_boldSunFunder werkt samen met producenten en distribiteurs van zonne-energie produkten om zonne-energie producten en diensten beschikbaar te maken voor mensen en regio’s met een gebrek aan elektriciteit. De partners van SunFunder dragen projecten aan met een bedrag aan benodigde financiering. Investeerders kunnen hierin vanaf 10 dollar investeren. De investering wordt terugbetaald via de besparing die gebruikers halen op hun brandstofverbruik. Op die manier ontvangen investeerders hun investeringsbedrag terug. In verband met regulering wordt er geen rente uitbetaald aan de investeerders (zoals bij MyC4), maar krijg je impact punten. Deze zijn 1 dollarcent per stuk waard en kun je weer gebruiken voor investeringen.

SunFunder richt zich op zonne-energie oplossingen voor gebieden met een beperkt of helemaal geen elektriciteitsnetwerk. Daarnaast vinden er gesprekken plaats met leveranciers van andere duurzame energie oplossingen, maar voor alsnog blijft de focus op zonne-energie.

Aangezien andere crowdfunding platforms (zoals MyC4 en Kiva) beide de nodige problemen hebben gehad met betrouwbaarheid van hun partners was ik wel benieuwd naar de wijze waarop SunFunder dit aanpakt. Hieronder het antwoord dat ik ontving van Cindy Navilis (community manager bij SunFunder):

We spend at least 1 month (usually more) building a relationship and getting to know our partner and conducting due diligence before the loan agreement is signed. Obviously this document gets passed back and forth for revisions and it’s not until both parties feel confident that we move forward and sign the loan agreement. Only once a loan agreement is signed does a project get posted to our website. And when it comes to clean energy projects, our team has a solid background. You can check the short bios of Audrey and Ryan and see why their experience really contributes to the quality control of our vetting process.

We really believe in the approach of building strong, long-term relationships with solar companies. We start out by funding multiple, smaller sized projects and build off of small successes before the amount of funds financed grows larger. With each partner we try to have projects in different locations and with different technologies. That way with each solar partner we have a diversified portfolio, and also across a portfolio of all our solar partners. It’s important for us to also get to know our partner’s team very well, because we work with them in every aspect, even in marketing. This approach is very much the success principals that Ryan took away from his experience working with Wells Fargo in financing solar projects in the US.

Uit de inbox: Ambtenaren en sociaal ondernemers versterken elkaar

Kijk van dit soort initiatieven krijg ik energie:

GreenWish, stichting WijkAlliantie en Enviu nodigen (rijks-) ambtenaren van verschillende departementen uit, om samen 20 sociaal ondernemers en maatschappelijke initiatieven een ‘boost’ te geven. Wil je aangestoken worden door het vuur van burgerinitiatieven? Wil je met meer gevoel voor de ontwikkeling van burgerkracht in het veld de (komende) veranderingen in de taken voor de overheid en voor jou als ambtenaar ervaren? Doe dan mee. Dit programma wordt mogelijk gemaakt door het ministerie van BZK.

Programma

  • Startbijeenkomst donderdag 7 maart: 9.30-12.30 aansluitend gezamenlijke lunch:
    matching ambtenaren en sociaal ondernemers 
    introductie burgerkracht en overheidskracht
    op locatie bij een sociaal ondernemer in Den Haag
  • Maatschappelijk initiatief individueel verder helpen (minimaal 1 gesprek en enkele vervolgacties) samen met GreenWish, WijkAlliantie of Enviu.
  • Slotbijeenkomst 13 mei:

Ervaring uitwisselen en open gesprek over wat de ervaringen zeggen over de nieuwe rol van de overheid.
Deze bijeenkomst is ook open voor andere (rijks-) ambtenaren.

Praktische informatie

Tijdsinvestering:            afhankelijk van wederzijdse behoeften, naar verwachting 16 tot 20 uur inclusief bijeenkomsten
Duur:                            van 7 maart tot en met 13 mei
Deelnemers:                 rijksambtenaren uit de kring van de ministeries BZK, I&M, EZ, VWS, en V&J en gemeenteambtenaren
Deelname:                    kosteloos
Aanmelden:                  meld je vóór 18 februari aan via EmpoweringPeople@greenwish.nl vermeld hierbij functietitel en department / gemeente
Aanvullende info:          klik hier voor meer informatie, zie www.greenwish.nlwww.wijkalliantie.nl www.enviu.org of bel tel: 030-8201150

Overheid en onderstroom

Mensen met goede ideeën veroveren Nederland. Ideeën van burgers over zorg, duurzaamheid, gezondheid, gezonde voeding, leefbaarheid, natuur, energieopwekking, opvoeding; het worden er steeds méér en ze zijn succesvoller. Ooit bedachten we de overheid en maatschappelijke organisaties om te zorgen voor publieke behoeften en waarden. Nu doen burgers het steeds meer zelf. Dit vraagt om een andere rol van publieke instanties, andere verdeling van invloed, andere talenten van burgers. Empowering People gaat niet alleen over burgers, maar ook over professionals in publieke instanties.

Als ambtenaar zou je kunnen zorgen dat de onderstroom professioneler wordt en kun je aansluiting maken met de instituties. Daarbij kun je zorgen dat je weet wat er gaande is op jouw beleidsveld in de onderstroom, en deze signalen en trends vertalen naar beleid (in plaats van andersom).

Don’t grab land, invest in the locals

Tijd om te stoppen met grootschalig opkopen en het verkrijgen van langjarige pachtovereenkomsten (met ongunstige voorwaarden voor lokale bewoners. Tiijd om te starten met investeren in de lokale economie.

MYC4

Have you heard about the phenomenon called ‘land-grabbing’? Multinational corporations and nations are buying up land in foreign countries for them to use – a lot of land. Consider this:

  • In the past 10 years an area the size of Kenya, Ghana, Uganda, Tanzania and Rwanda put together – or 47 times the area of Denmark – has been sold off globally as land sales rapidly accelerate – that’s a total of 203 million hectares.
  • This land would be able “to feed a billion people, equivalent to the number of people who go to bed hungry each night.” But instead “about two-thirds of foreign land investors in developing countries intend to export everything they produce on the land.”

These are just some of the facts according to a recent report by Oxfam with the subtitle ‘Time out on the global land rush’.

"Our land, our lives", report from Oxfam

Oxfam emphasizes that local farmers’ rights end…

View original post 1.175 woorden meer

Revolutie met recht gestart

Vorig jaar schreef ik over het boek Revolutie met recht van Roger Cox. Deze week werd duidelijk dat het Roger Cox en Urgenda ernst is. Na 5 jaar positieve acties, icoonprojecten, regiotours, dagen en nachten van de duurzaamheid, heeft Urgenda nu de eerste stappen richting een rechtzaak gezet met het sturen van een brief aan de Staat. Inzet is om klimaatmaatregelen in Nederland af te dwingen.

Urgenda pakt het groot aan met de website Wij Willen Actie waarop iedereen zijn of haar bijdrage kan leveren bij het verzamelen van feiten, informatie en argumenten.

De basis

Als je gaat kijken naar hoe Nederland het internationaal gezien doet dan is er alle reden om de rijksoverheid te helpen met het zetten van een extra stapje. De ambities voor duurzame energie zijn onder Rutte 2b weer wat omhooggeschroefd, de realisatie laat echter nog steeds te wensen over. Nederland bungelt nog steeds onderaan de lijstjes met duurzame energie opwekkende lidstaten en is van duurzame koploper tot fossiele achterblijver verworden. Terwijl we als burger wel 2 keer zoveel energiebelasting betalen als de Duitsers aan feedin opslag kwijt zijn. Peter Desmet noemt dat betalen voor een energietransitie die we niet krijgen. ECN heeft het over een energiebeleid dat niet is afgestemd op energietransitie.

Duurzame energie is echter maar een klein stukje van de puzzel die klimaatverandering oplevert, zoals de Algemene Rekenkamer deze week in een onderzoek over klimaatadaptatie liet zien. Klimaatadaptatie is een ander belangrijk onderdeel. Het effect van klimaatverandering op waterhuishouding en ruimtelijk ordening is op orde. Op een aantal andere terreinen zijn de effecten van klimaatverandering nog niet goed onder­zocht volgens de Algemene Rekenkamer: gezondheid, energie, transport en recreatie. Daardoor bestaat er geen goed zicht op wat de risico’s en kwets­baarheden in deze sectoren zijn. Ook blijven in de afzonderlijke onderzoeken van kennis- en onderzoeks­instituten de raakvlakken tussen de problemen (versterken effecten elkaar? welke gevolgen heeft een adaptatiemaatregel in sector x voor sector y?) veelal buiten beeld.

Naarmate maatregelen later genomen worden lopen de kosten volgens de Rekenkamer op. Als ik me het boek Revolutie met Recht goed herinner kan dat ook reden zijn om nu al maatregelen af te dwingen via de rechter.

Mijn mening

Ik blijf mijn bedenkingen hebben tegen de juridische route, dat neemt niet weg dat ik de verrichtingen van Urgenda met  nieuwsgierigheid ga volgen. Dat er vandaag bij de SER gesproken is over een nationaal energieakkoord klinkt hoopgevend. Ik heb echter genoeg mooie woorden gehoord, het is tijd voor woorden die ondersteund worden met daden. Dus niet roepen dat je energiebesparing bij woningbouwcorporaties belangrijk vind terwijl je ondertussen 2 miljard van hun reserves de staatskas in sluist en de huurtarieven aanpast (naar 4,5% van de WOZ waarde). Of wel de hypotheekrenteaftrek aanpassen, maar daarin weer niks regelen voor mensen die hun huis willen verduurzamen.

Impressie ARCAM-lezing Tom Bosschaert– Except, 2 oktober 2012

Gisteravond heb ik de lezing van Tom Bosschaert van Except in het kader van de lezingencyclus van ARCAM in theater de Brakke Grond in Amsterdam bijgewoond. Tom Bosschaert is een inspirerende persoonlijkheid die ik al een aantal keer eerder heb mogen ontmoeten. De inleider gaf bij aanvang aan de hand van de nieuwe Architectuurnota (die ik nog niet kan vinden op de website van de RGD) meteen weer voor welke uitdagingen de Nederlandse architectuursector (en breder de bouwsector voor staat):

Van nieuwbouw en uitleg naar transformatie van bestaand.

Een uitdaging waar Tom Bosschaert in zijn presentatie een aantal keer op terugkwam. Niet alleen op sectoraal niveau, maar vooral ook hogere systeemniveaus.

De lezing van Tom Bosschaert was een mooie mix van persoonlijke verhalen, inspiratiebronnen, theorie, ontwikkelde concepten en gerealiseerde projecten. Waarbij hij ook verscheidene keren het belang van de mens en de tijd bij verduurzaming aan bod liet komen. Duurzaamheid heeft namelijk sterk de neiging om te veranderen in technische snufjes of holle frases als een duurzaam object (of dat nu een auto, een fiets of een gebouw is). In de wereld vanTom Bosschaert is duurzaamheid geen eigenschap van een object, maar is duurzaamheid een systeemeigenschap. Een eigenschap die veel verder gaat dan systemen als BREEAM weten te vangen of behappen. Duurzaamheid hangt ook samen met het gebruik van een object. Een 100 Watt gloeilamp in de schuur die je 1 keer per jaar aandoet is heel wat duurzamer dan een spaarlamp op die plek. Sowieso kun je afvragen wat die kwikbollen in je huis te zoeken hebben…

Symbiosis in Development

De methodiek die Tom Bosschaert en Except voor duurzaamheid hebben ontwikkeld is Symbiosis in Development (SiD), waar hij in de lezing wat dieper op inging. Onderstaande beschrijving doet de theorie ongetwijfeld te kort, dus bekijk vooral ook deze Prezi. De methodiek is een middel om verschillende dimensies van een systeem als een geheel te blijven zien. Duurzaamheid op die manier valt niet altijd te berekenen, de onderliggende patronen zijn wel visueel inzichtelijk te maken. Waarna de menselijke hersenen als vanzelf de patronen zien. Want dat is waar het menselijk brein goed in is: patroonherkenning. In rekenen zijn computers veel beter, die kunnen alleen weer veel slechter visuele patronen herkennen.

Zoals ik het begreep neemt symbiosis in development energie als basis van alles. Energie vormt de basis voor andere dimensies, wanneer er in de onderste laat al iets mis zit dan komt dat vroeger of later een keer boven in een andere dimensie. Een systeemaanpak vergt het aanpassen van de basis alleen:

Wie houdt er van een kilowattuur?

Het eerste voorbeeld dat Tom Bosschaert noemde van zijn aanpak was de restauratie van een waterpompstation in Merredin. Een klein dorp met 1500 inwoners in Australie dat z’n bestaan dankt aan het waterpompstation voor een mijn een stuk verderop. Een dorp ook met veel werkloosheid, sociale problemen, wegtrekkende jongeren en last van zout grondwater. Het idee vanuit Except was om het waterpompstation nog even met rust te laten, maar te zoeken naar een project dat werkgelegenheid, inkomen en het zoutprobleem kon aanpakken. Waarna met de inkomsten die dat project zou genereren de restauratie van het pompstation kan worden betaald. De uitkomst van die denkexcercitie was het voorstel om een Spirulina fabriek te bouwen. Dat vormde een biologische oplossing voor een technologisch probleem. Spirulina wordt namelijk gewonnen uit een alg. Het plan van Except werd afgewezen, inmiddels zijn we 10 jaar later en op de google maps beelden lijkt de fabriek in aanbouw. De lessen die daaruit volgen:

  1. De natuur biedt oplossingen voor technologische problemen
  2. Techniek & wetenschap zijn kansloos als je de boodschap niet over kunt brengen
  3. De tijd moet rijp zijn voor je idee
  4. Laat je idee los, dan kan het vliegen 

Omarm complexiciteit

Het voorbeeld van Spirulina laat zien dat problemen vaak complexer zijn dan we willen. De standaard reactie daarop is vereenvoudiging.Tom Bosschaert’s antwoord daarop is helder: 

Omarm complexiteit

Accepteer dat systemen complex zijn en breng ze terug naar de basis. Waarbij voor Tom Bosschaert 3 wetten en de bijbehorende curves centraal staan:

  1. Exponentiele groei: niet vol te houden in een eindig systeem
  2. Rebound effect: efficiëntie zal u niet redden
  3. Wet van de afnemende meeropbrengsten: voor 20% van de inspanning heb je 80% van het effect.

Daarna lietTom Bosschaerteen stukje zien van een documentaire waarbij Carpenter een zaal met 150 mensen zonder instructie binnen 15 minuten in staat was om pong te spelen. Terwijl dat de gecoördineerde inzet van telkens 75 mensen vergde. Toch lukt het zonder planningsvergaderingen, afdelingshoofden of hierarchie… 

Evolutie van revolutie

In de vragenronde kwam de vraag langs of het huidige systeem geschikt is om duurzaam te worden. Het antwoord van Tom Bosschaertwas dat er een evolutie van revoluties nodig is. Oftewel een parallel changeover: het ontwikkelen van een nieuw systeem terwijl het oude doordraait en de goede zaken daarvan behouden blijven. Een methodiek die volgens Bosschaert in de softwarewereld vaker gehanteerd wordt. Ook gaf hij aan dat niets doen bij een mogelijk probleem in zijn ogen altijd een slechter resultaat geeft dan iets doen wat tot verbetering leidt. Er zijn namelijk 4 opties mogelijk:

  1. Je doet niets en er is geen probleem: niks aan de hand
  2. Je doet niets en er is een probleem: paniek in de tent
  3. Je doet iets en er is geen probleem: je hebt geen probleem, maar de wereld is er wat beter op geworden
  4. Je doet iets en er is een probleem: je hebt het probleem minder groot gemaakt met je actie

Helaas was er weinig tijd om bij te praten met Tom, aangezien de laatste trein van de NS naar Schiedam stond te wachten. Dat hoop ik echter binnenkort een keer goed te maken.

Uit de inbox: Future Leaders Event: Kansen van Schaarste

Ben je ambitieus in je carrière? Bewust bezig met je ontwikkeling op het gebied van persoonlijk leiderschap? Draag je duurzaamheid en verantwoord ondernemen een warm hart toe?

8 oktober en 8 november –Future Leaders Event 2012

Zet deze twee data dan alvast in je agenda, want op die dagen vindt het  Future Leaders Event 2012 plaats. Een inspirerend event rond duurzaamheid en persoonlijk leiderschap, speciaal voor high potentials uit bedrijfsleven en overheid. Samen werk je aan duurzame oplossingen op het thema van jouw keuze. Daarbij word je geholpen door experts en geïnspireerd door topsprekers.

De kansen van schaarste

Er is lijkt geen ontkomen aan: wordt schaarste het centrale thema van de 21ste eeuw? Water, voedsel, energie & olie en grondstoffen – de vraag dreigt het aanbod te overstijgen. Ook de Nederlandse arbeidsmarkt staat al in het teken van schaarste. Deelnemers werken aan een concrete case over de Kansen van Schaarste – dit jaar aangedragen door Vodafone, Douwe Egberts, FrieslandCampina, USG People en Alliander. Zet je denkkracht in en kom in teamverband met een oplossing voor het thema van jouw keuze! Vindt jouw team de beste strategie om de bedreiging van schaarste om te buigen in een kans? Op 8 november weet je het. Dan wordt jullie werk beoordeeld door een deskundige jury. De beste teams winnen een managementboekenpakket, en het allerbeste team krijgt een training persoonlijk leiderschap/boven het maaiveld van door de MVO Nederland Academie.

Nog niet aan de top, al wel aan de knoppen

Het Future Leaders Event 2012 is een mooie kans om je alvast voor te bereiden op de dag dat jij voor de grote beslissingen staat die de toekomst van jouw bedrijf zullen bepalen. Het Future Leaders Event doet een beroep op je durf en inzet; kwaliteiten die iedere leider in ruime mate moet bezitten.

Inschrijving geopend

De officiële inschrijving is van start gegaan. Op www.futureleadersevent.nl vind je alle informatie over het FLE, de sprekers, de vraagstukken en de werkvorm. Het evenement staat open voor 200 deelnemers, waaronder degene die je deze mail doorstuurde. Wil je meer weten over het FLE? Neem dan contact met me op, lees de factsheet of kijk op www.futureleadersevent.nl. We zijn ook te vinden op LinkedIn (besloten groep) en op twitter: @FutureleadersNL, hashtag #fle2012.

En ja, ik en een aantal Strukton collega’s nemen ook deel.

 

Mijn kleine bijdrage aan de #foodrevolution

Eind maart stond op Foodlog.nl een artikel over voedselrevolutie. Geen grootse meeslepende revolutie, maar een kleine donderstorm van onderop. Het gaat niet om de actie van de bekende Engelse kok Jamie Oliver, maar om een actie van Nederlandse bodem. Opgezet door Dick Veerman van Foodlog en Sandra van Kampen van Urgenda.

Manifest

Het bijbehorende manifest stelt dat de huidige voedselvoorziening niet toekomstvast is. Dat is te veranderen en ieder individu kan daar een bijdrage aan leveren. Het manifest roept om te werken aan de benodigde veranderingen vanuit negen slimme principes die de fouten van het verleden uitsluiten:

  1. Doe het samen:
    Als consumenten, producenten en winkeliers samen bepalen wat er op ons bord komt, ontstaan nieuwe markten waar iedereen zich verantwoordelijk voor voelt. Slimme, toekomstgerichte bedrijven zullen er evenveel plezier van hebben als consumenten.
  • Sluit kringlopen regionaal (binnen enkele tientallen tot honderden kilometers):
    Houd water en voedingsstoffen in een voor ons beschikbare vorm in omloop; alleen regionaal lukt dat optimaal.
  • Houd ook de geldstromen regionaal:
    Dat zorgt voor voedselzekerheid en werk, zowel in Nederland als in andere landen.
  • Wees biodivers wijs:
    In de natuur hangt alles met alles samen; respecteer je dat niet, dan loop je risico.
  • Sjouw niet met halffabricaten of levende dieren:
    Dat verspilt energie, koopkracht en kostbare nutriënten en zorgt voor onnodig leed.
  • Produceer regionaal en drijf inter-regionaal handel:
    Dat belast de natuur het minst; we kunnen nu eenmaal lang niet al ons voedsel lokaal kopen.
  • Denk EEEE:
    Niet alleen Economisch (financiering), Ecologisch (natuur) maar ook Ethisch (mensen, dieren) en Esthetisch (schoonheid) moeten onze landbouw, voedselproductie en –consumptie met elkaar in evenwicht zijn.
  •  Zorg voor een gezond eetpatroon
    Reclame en verkooptactieken voeden ons op tot te veel en verkeerd eten; gebruik ze om mensen goed en eerlijk te laten eten.
  • Verzamel revolutionair durfkapitaal in een beleggingsfonds
    Banken zien te weinig in echt innoverende projecten die op deze principes gebaseerd zijn; als investeerders tevens consumenten zijn ontstaat veel sneller rendabele vernieuwing.

Mijn bijdrage

Ik heb het manifest ondertekent, al wil ik niet beweren dat ik meteen naar alle 9 principes weet te handelen. Wat niet wegneemt dat ik het wel probeer. Zo hebben we sinds dit voorjaar 3 appelboompjes in onze tuin. De boompjes zijn in Limburg gekweekt en geven over 2 a 3 jaar appels. Aangezien we in een stadswijkje wonen, hebben we bewust appelbomen gekozen die klein blijven.

Daarnaast hebben we vandaag via Symbid een klein bedrag geïnvesteerd in de Rotterdamse stadsboerderij in wording.

Leesvoer in aanloop naar de Nacht & Dag van de Duurzaamheid

Donderdag en vrijdag organiseert Urgenda voor de derde keer de Nacht & de Dag van de duurzaamheid. Voor degene die nog wat tijd over hebben ter voorbereiding een aantal online leestips.

Om te beginnen De Duurzame 100 van Trouw met daarin veel inspirerende voorbeelden van mensen die het verschil maken, maar ook aandacht voor de hindernissen en de notie dat je voor milieu in Europa moet zijn.

Voor degene die geen moeite hebben met Engels is de column Here comes the sun van Paul Krugman in The New York Times interessant. Kern van zijn verhaal Climate Progress het verwoord Only Politics Can Delay “an Energy Transformation, Driven by the Rapidly Falling Cost of Solar Power”’. Een van de onderwerpen in de column van Paul Krugman is de hindermacht vanuit de sunset sectoren. Een onderwerp dat je ook kunt terugvinden in het essay Klompen in de machinerie van Jan Paul van Soest. Hamlett in duurzame innovaties van Hans Wiltink en Jan Paul van Soest gaat in op de oorzaken van het achterblijven van duurzame innovaties in Nederland. Een ander interessant stuk is Staat van de Energietransitie van Jan Rotmans.

Voor wie na al dit leesvoer weer wat positieve doe energie ten toon wil spreiden: Spring over en ga naar de Nacht van de Duurzaamheid! Of organiseer een activiteit tijdens de Dag van de Duurzaamheid.

Ik ga zelf de Nacht van de Duurzaamheid missen, omdat ik thuis op mijn dochter pas. Er zullen wel collega’s aanwezig zijn bij de Nacht van de Duurzaamheid. Tijdens de Dag van de Duurzaamheid kun je me vinden bij de duurzame activiteiten bij het hoofdkantoor van Strukton in Utrecht. Een aantal collega’s neemt deel aan het congres Nieuwe Energie in bestaande bouw in Zwolle.

Carnivoor geef het door

Een mooie bijdrage van Henriette Prast voor Lowlands University. Onderwerp gedragseconomie, of de overschatting van informatie, kennis, de rationele keuze en de prescriptieve norm, en de onderschatting van de descriptieve norm, uitstelgedrag… Mensen gedragen zich niet op een bepaalde manier omdat dat zo hoort (prescriptief), maar omdat ze andere mensen hetzelfde zien doen (descriptief).

Coolpolitics College Henriette Prast Lowlands University 2011 from Lokaalmondiaal on Vimeo.

Praktijktestje voor het verschil in prescriptief en descriptief: hang een bord op bij je kinderdagverblijf dat een x aantal ouders de wandelwagen vergeten op te vouwen en dat dat niet hoort. Kijk twee weken later of het aantal is toegenomen of afgenomen. Handelen ouders prescriptief dan neemt het aantal af, handelen ze descriptief dan neemt het aantal toe… Wil je meer wagentjes die netjes ingevouwen worden? Hang een bord op met het aantal ouders dat het goed doet, de impliciete boodschap daarvan is dat dat de norm is.

Wil je in de praktijk testen hoe irrationeel mensen handelen: stel dan voor om de ongeschreven norm te kantelen. Bijvoorbeeld door een vegetarische lunch te serveren tijdens vergaderingen en bijeenkomsten, tenzij mensen hebben aangegeven dat ze vlees willen. Krijg je boze reacties op je voorstel? Dan weet je meteen dat de ratio ver weg is…

Ander voorbeeld ter onderbouwing, maar dan op gebied van duurzame energie is het onderzoek waaruit blijkt dat zonnepanelen besmettelijk zijn voor de omgeving. Goed voorbeeld doet volgen! Niks geen terugverdientijden, hoge investeringskosten etc. Daar hoor ik mensen namelijk ook niet over als het over een nieuwe auto, mobiele telefoon, keuken of badkamer gaat. Ik hoor het enkel bij investeringen in energiebesparing en duurzame energieopwekking. Misschien is het gewoon tijd voor een verplicht aandeel zelfopwekking in het bouwbesluit (zelfopwekken van energie als norm)? Dan zien we veel voorbeelden op nieuwe huizen en volgen de oudere huizen vanzelf…

Hoe om te gaan met de beperkte houdbaarheidsdatum van duurzame oplossingen?

Dat is een vraag die me de afgelopen jaren veel gesteld is. Veel mensen die ik spreek vinden het een groot, warrig, vaag of verwarrend begrip. De reactie op deze onzekerheid verschilt van persoon tot persoon. De een stelt dat we eerst maar eens een goede definitie van duurzaamheid moeten formuleren, zodat duidelijk is wat we er mee bedoelen. De ander versmalt het begrip tot enkel milieu, klimaat of nog smaller tot duurzame energie. Zoek bijvoorbeeld eens op duurzaam bouwen een tel het aantal links dat ingaat op andere aspecten dan enkel het energieverbruik van een gebouw… Een derde wil vooral 100% zekerheid (of verlangt naar foutloze wetenschap) voordat er tot actie overgegaan kan worden.

De waarde van onzekerheid

Ergens vind ik het jammer dat er zo’n sterke drive tot zekerheid en versimpeling is. Het streven naar duurzaamheid is in mijn ogen namelijk een complex en lastig proces, waarbij duurzaamheid en de oplossingen die we er voor zoeken ook nog eens een moving targets zijn. Wat vandaag duurzaam lijkt, kan morgen onduurzaam blijken te zijn (denk aan de discussies over duurzaamheid van energie uit biomassa). Het aanleren van nieuwe ideeën, maar vooral ook het afleren van oude blijkt een lastige opgave te zijn voor mensen. Het vereist een omslag van denken in absolute waarheden naar denken in voorwaardelijke waarheden, aldus Ted Cadsby in een blog op Harvard Business Review.

Hij vergelijkt de manier waarop ons brein werkt met de bevruchting van een eicel. Zodra de eerste zaadcel een eicel bevrucht wordt de wand van de eicel ondoordringbaar, zodat andere zaadcellen niet meer naar binnen kunnen. Volgens Cadsby gebeurt dat ook in onze hersenen bij onzekerheid. Iets niet weten creëert een spanning die opgelost kan worden door een oplossing aan te dragen. Zodra deze oplossing gevonden is hebben andere oplossingen minder kans. Oplossingen die goed passen binnen onze denkbeelden maken natuurlijk meer kans, dan oplossingen die een grote omslag in ons denksysteem vereisen om weer tot een consistent geheel te komen. Voor wie meer in het Nederlands wil lezen over het nemen van beslissingen in complexe situaties raad ik de site van Top Innosense aan, of begin bij dit bericht op hun oude weblog.

De waarde van onzekerheid bij duurzame ontwikkeling

Het bereiken van een duurzame(re) samenleving is een complex probleem. Al was het maar vanwege de vele verschillende betekenissen die mensen toekennen aan het woord. Voor de een is duurzaamheid innovatie, voor de ander is duurzaamheid de normaalste zaak van de wereld, en voor andere gaat het om dood aan het grootkapitaal of om plantjes knuffelen.

Een van de lastigste aspecten aan duurzaamheid vind ik zelf de complexe relaties tussen ogenschijnlijk onafhankelijke zaken en de onvoorspelbare innovatieroutes die er bij horen. Zo is er een grote samenhang mogelijk tussen menselijke gezondheid, luchtkwaliteit en klimaatbeleid, maar nog mooier is het als duurzame ontwikkeling ook bijdraagt aan werkgelegenheid. In beleidstermen heb je het dan over Green Growth, een onderwerp waar de UNEP veel over gepubliceerd heeft en waar Zuid-Korea het voortouw heeft.

In Nederland lopen veel discussies over groene groei vast op de toekomst van de energie-intensieve industrie. Dit komt m.i. deels door de versmalling van de discussie over de transitie naar een duurzame samenleving tot een energietransitie en doordat er geen ruimte is voor nieuwe waarheden. In een deel van de hoofden is er zelfs geen plaats voor bestaande waarheden, zoals het scala aan steunregelingen vooor fossiele energie. Maatregelen die voor een milieu-econoom simpelweg gelijk staan aan een subsidie, alleen dan in de vorm van fiscale prikkels of command-and-control beleid. Een goed startpunt voor meer uitleg daarover is environmental economics 101 van Env-Econ.net.

Voorwaardelijke waarheden bij duurzame energie

Nederland heeft in het verleden veel energie-intensieve industrie weten aan te trekken door goedkoop aardgas, dat moest en zou ten gelde gemaakt worden voordat de volledige energievoorziening op kernenergie zou overschakelen. Onder druk van toenemende vraag en het milieubeleid wordt elektriciteit van aardgas duurder. Van oudsher is het idee dat duurzame energie te duur is voor de energie-intensieve industrie. Bovendien leveren de zon en de wind geen elektriciteit op aanvraag, zoals (een deel van) de huidige fossiele elektriciteitscentrales wel kunnen. Daarom is er een back-up capaciteit nodig in de vorm van gascentrales om altijd aan de vraag naar elektriciteit te kunnen voldoen. Wat de kosten voor de energie-intensieve industrie nog verder opdrijft.

Momenteel kiezen energie-intensieve bedrijven die geen tijdkritische of volcontinue productieprocessen ervoor om te produceren op het moment dat er weinig vraag is naar elektriciteit. Op die momenten is de elektriciteitsprijs laag, doordat de basislast centrales doordraaien. Als elektriciteit tientallen procenten van je kostprijs uitmaakt is het interessant om juist op die momenten te produceren.

Wat nu als we het systeem gaan kantelen? Wat gebeurt er als de energie-intensieve industrie haar productieproces en hun productiecapaciteit afstemt op piekuren in elektriciteitsaanbod? Wat betekent dat voor de standpunten over de energie-intensieve industrie en over de daarvoor benodigde energiebronnen? Wat betekent dat voor de business case van zon- en windenergie en van nieuwe basislast elektriciteitscentrales? Wat betekent het extra vermogen aan wind- en zonneenergie dat mogelijk wordt als de energie-intensieve industrie overstapt op duurzame eneergie voor de lokale luchtkwaliteit en volksgezondheid? Is zo’n overstap onmogelijk? Lees dan de managementsamenvatting van DAAN, een voorstel van Akzo Nobel, Nyrstar en Eneco, of het bredere onderzoek naar vergroening van de basislast en de energie-intensieve industrie.

En nog een stapje gekker: Wat gebeurt er als je een volledige stad energieneutraal kan maken inclusief hun energie-intensieve industrie? Onmogelijk? Niet als het aan Building Brains ligt… Of als zonne-energie juist kan gaan voorzien in een deel van de piekvraag naar elektricteit en misschien zelfs de behoefte aan extra hoogspanningsleidingen in de gebouwde omgeving kan verkleinen?

Of op z’n gekst: Wat gebeurt er als je een wijk met voornamelijk sociale woningbouw zonder sloop omvormt tot een gebied met lokale werkgelegenheid, gesloten materiaal- en energiekringlopen, en eigen voedselvoorziening terwijl de huizen betaalbaar blijven? Dan krijg je een heel ander type wijk.

Slot

Een heldere definitie van duurzaamheid is lastig te geven. Dat geldt echter ook voor gezondheid, toch weet iedereen wat ongezond is en neemt de overheid voortdurend maatregelen om gezond gedrag te bevorderen of ongezond gedrag af te straffen (maar of dat laatste altijd even effectief is…?). Voor duurzaamheid geldt feitenlijk hetzelfde, iedereen snapt dat producten of productieprocessen waar je ziek van wordt niet vol te houden zijn. De oplossingen zijn op het eerste oog echter zo complex en vergen zoveel systeemaanpassingen dat het aanlokkelijk is om nog een keer 10 jaar te blijven hangen in nader onderzoek.

Zelf ben ik meer van het doen. Nu we weten dat we weg willen van vervuilende en ziek makende producten en productieprocessen is het zaak om stapjes te gaan nemen. Vanwege de complexiteit is het zaak om  onze ogen voortdurend open te houden voor betere oplossingen en nieuwe inzichten. Dat betekent dat waarheden voorwaardelijk worden, context afhankelijk (wat hier duurzaam is, hoeft dat elders niet te zijn) en subjectief. Of zoals Thierry de Baillon stelt in tweedelig stuk over design thinking: complexe problemen kun je beter tackelen via veel kleine beslissingen dan via een grote beslissing. Waarbij het volgens Bob Sutton dan wel weer van belang is om stong opinions, weakly held te hebben.

Met dank aan Louis Suarez voor de inspiratie.