Gastbijdrage: Nederland stapt af van zijn gas

ANALYSE – Nederland: het land van windmolens, tulpen… en een van ’s wereld tien grootste gasvelden. Maar wat ooit gezien werd als een zegen wordt in toenemende mate gezien als een ding van het verleden. Craig Morris vraagt zich af: is het tijd om te breken met de Nederlandse traditie van ‘prettige voortzetting’?

Je eerste Nederlandse zin van de dag: smakelijk eten. Ongeveer 98 percent van de huishoudens kookt en verwarmd met gas. Het is niet moeilijk om deze afhankelijkheid te verklaren: in 1959 ontdekte de Nederlanders het grootste gasveld van Europa en het in omvang 10e gasveld van de wereld  onder hun voeten in Groningen. Nederland wilde dit gasveld zo snel mogelijk opmaken, omdat experts ten onrechte dachten dat kernenergie gas snel onverkoopbaar zou maken (een goed voorbeeld van de hype rond kernenergie rond 1959 – zie ook deze van een ander Nederlands bedrijf).

speech_exxon
Citaat uit een speech van de Senior Vice President van Exxon in 2013.

Bijna zestig jaar verder is er veel gasinfrastructuur aangelegd, omdat kernenergie heeft gefaald. Deze afhankelijkheid van gas bleef niet zonder kritiek. In 1977 bedacht het Britse weekblad The Economist de term ‘Dutch disease‘ (Nederlandse ziekte) voor het vermeende onvermogen van Nederland om zich zelf uit economische neergangen te innoveren (niet te verwarren met de recentere Dutch Coal Mistake (Nederlandse kolen vergissing): meerdere kolencentrales bouwen die meteen verliesgevend waren). Nederlanders, zo werd gedacht, waren lui geworden door de grote hoeveelheid gas.  Shell, de olie en gas gigant, is ook te groot voor zo’n klein land; de omzet van Shell is bijna net zo groot als de hele Nederlandse economie.

Maar recente gebeurtenissen zorgden voor een fundamentele omwenteling. Aardbevingen begonnen schade te veroorzaken aan huizen boven het Groninger gasveld (doordat het gas wordt gewonnen, klinkt de bodem in). De productie is daarvoor bijna gehalveerd t.o.v. 2013. Begin dit jaar besliste de rechtbank in een aangespannen spoedprocedure dat het gaswinningsbesluit voorlopig blijft gehandhaafd in afwachting van de inhoudelijke behandeling van de bezwaren tegen de gaswinning in mei. Maar gas is op z’n retour: vorig jaar verzocht de Tweede Kamer om de gasaansluitplicht af te schaffen en in de Energieagenda geeft het Kabinet aan dat de gasaansluitplicht geschrapt gaat worden. Amsterdam heeft inmiddels een plan om alle huizen voor 2050 van het gas af te halen. Nederland heeft als doel 100% hernieuwbare energie in 2050 (KB: in de Energieagenda wordt gesproken van een CO2-arme energievoorziening voor 2050).

“The mind is a funny thing”

“We moesten onszelf binnen ons bedrijf overtuigen dat een toekomst zonder gas mogelijk is,” zegt Elbert Huijzer van netwerkbedrijf Alliander. Huijzer en zijn collega’s probeerde een scenario voor Nederland te ontwikkelen zonder gas, om beter deel te kunnen nemen aan het debat over de mogelijkheid van een gasvrij Nederland. Hij en zijn collega’s dachten dat hun banen zeker waren, gegeven de dominantie van gas. “We namen de bedreiging simpelweg niet serieus.” Dus hij liet zijn collega’s eind 2015 vier dagen werken aan het ontwikkelen van scenario’s voor een gasvrij Nederland.

“Mijn doel was om te bewijzen dat het idee van een gasvrij Nederland onhaalbaar was. Maar het effect was tegenovergesteld,” zegt hij. Tot hun eigen verbazing ontdekten zijn collega’s dat een toekomst zonder gas mogelijk was voor Nederland. “Nadat we deze energiemix zelf hadden ontworpen begrepen we dat het risico reëel was,” zegt hij, “maar het kost veel tijd en discussie. The mind is a funny thig,” zo beschrijft hij de ervaring.

Dat inzicht komt precies op tijd. De directeur van NAM, het bedrijf dat het Groninger gasveld exploiteert, heeft recent opgeroepen om de gasbaten in een fonds voor hernieuwbare energie te stoppen: “Momenteel lopen de winsten van gaswinning nog in de miljarden en we kunnen die investeren in de energie van de toekomst.”

Shell heeft ook een ommezwaai gemaakt. Tot voor kort ondermijnde de olie- en gasgigant heimelijk achter de schermen de EU doelen voor hernieuwbare energie. De antidemocratische rol die Shell historisch gezien speelde in Nederland is goed beschreven in een boek waarvan de titel geen uitleg behoeft: Gaskolonie.

entrance_aandeel_duurzame_energie_tm_kw3_2016
De Nederlanders zijn nog lang niet in de buurt van het doel voor 2020 van 14 hernieuwbare energie. Inderdaad, is er weinig voortgang geboekt. Bron: EnTranCe.

 

Recent heeft Shell, als onderdeel van een consortium, een winnend bod geplaatst voor wind op zee met een bod van 5,45 ct/kWh. Toch blijft er kritiek, een kenner van de Nederlandse energiesector waar ik mee sprak op voorwaarde van anonimiteit stelt dat Shell zich meester wil maken van de markt voor wind op zee: “Ze lobbyen voor een grote tender van 10-15 GW. Als ze die winnen, domineren ze de windmarkt, net zoals ze met NAM en Exxon voor gas doen.”

Het maakt een duidelijk politiek verschil wie de energietransitie drijft: een kleine groep grote bedrijven of een breder scala van kleinere ondernemingen en coöperaties. Hoewel dit aspect vaak over het hoofd wordt gezien is de wereldwijde energietransitie een eenmalige kans om de energiesector te democratiseren. In Nederland is het een eenmalige kans om de dominantie van een zeer kleine, maar machtige gas oligarchie te verzwakken.

Welke weg de Nederlanders ook kiezen, het publiek moet eerst rijp gemaakt worden voor een gasvrije toekomst. Hiervoor zet Nuon (een dochterbedrijf van Vattenfall) een Cook Truck in om mensen vertrouwt te maken met elektrisch koken. Je tweede Nederlandse uitspraak van de dag is: prettige voortzetting. Misschien zou prettige transitie beter zijn?

Craig Morris (@PPchef) is de hoofdauteur van Global Energy Transition. He is co-auteur van Energy Democracy, de eerste geschiedenis van de Duitse Energiewende en hij is momenteel Senior Fellow bij <ahref=”http://www.iass-potsdam.de/&#8221; target=”_blank”>IASS.

Dit artikel is eerder verschenen op Energy Transition en met toestemming van de auteur door mij vertaald voor Sargasso.

Energierekening 2016

Een paar weken geleden hebben we de jaarrekening van Greenchoice ontvangen. Tijd om deze te ontrafelen. Te beginnen met de verhouding tussen vaste en variabele kosten.

Totale rekening

2016_energienota_vast_variabel

Onze energiekosten liggen iets hoger dan in 2016. Het grootste deel van onze energierekening gaat op aan variabele kosten, de vaste kosten vormen slechts 12% van onze energierekening. Wat opvalt is dat we weer fors besparen op de hoogte van onze energierekening door zelf energie op te wekken. Op jaarbasis scheelt ons dat ruim €550.

2016_energienota_verdeling_naar_ontvanger

 

Dat scheelt vooral de overheid en het energiebedrijf geld, want de kosten voor het netwerkbedrijf bestaan volledig uit vaste kosten. Terwijl de overheid een vaste teruggaaf energiebelasting geeft, terwijl de hoogte van de energiebelasting en opslag duurzame energie afhangen van het gas- en elektriciteitsverbruik. Ook het energiebedrijf ontvangt z’n geld voornamelijk voor levering van gas en elektriciteit. Aangezien we bijna geen stroom afnemen, maar alles zelf opwekken valt daar niet veel aan te verdienen. Door mee te doen aan een van de vele kortingsacties zouden we per saldo zelfs (bijna) geld terug kunnen krijgen van het energiebedrijf.

2016_energienota_vast_variabel_per_ontvanger

Opgesplitst naar post valt is nog beter te zien dat we door zelf energie op te wekken vooral besparen op elektriciteitskosten, energiebelasting en BTW. De opslag duurzame energie, waar de Essent topman zich dit weekend druk over maakte in het AD, is zelfs zonder eigen opwekking in 2016 nog nauwelijks terug te zien op onze energierekening.

2016_energienota_per_post

Ook procentueel is de opslag duurzame energie (SDE+ heffing, of eigenlijk ODE) een kleine post, van minder dan 5%. De energiebelasting vormt procentueel wel een forse kostenpost, wat mede veroorzaakt wordt door de winddelen. Over de met winddelen opgewekte elektriciteit betalen we namelijk gewoon energiebelasting.

2016_energienota_per_post_procentueel

Variabele kosten

De variabele kosten (inclusief energiebelasting, ODE en btw) voor gas en elektriciteit zijn in 2016 met 10% gestegen t.o.v. 2015. Wat niet raar is, omdat ik eerder al had laten zien dat ons energieverbruik in 2016 ook wat hoger lag dan in 2015.

2016_variabele_energiekosten_cumulatief_2011-2016

De stijging van de kosten komt bij het gasverbruik vooral door de hogere energiebelasting voor gas in 2016 is verhoogd met 5 Eurocent per kubieke meter aardgas.

2016_variabele_gaskosten_cumulatief_2011-2016

De kosten van ons elektriciteitsverbruik zijn in 2016 ook met 10% gestegen t.o.v. 2015. Dit komt vooral doordat we 380 kWh minder elektriciteit hebben opgewekt met onze zonnepanelen en winddelen. Waarbij vooral de winddelen fors minder elektriciteit opleverde (370 kWh), terwijl onze zonnepanelen 100 kWh minder opleverde. De 90 kWh van onze zonnedelen konden dit niet meer goed maken.

2016_variabele_elektriciteitskosten_cumulatief_2011-2016

Van Gas Los

Begin 2015 vroeg ik me al af wanneer jij van het aardgas afgaat en vorig jaar berichtte ik dat gasloos wonen in opkomst is. Zelfs Minister Kamp heeft in de Energieagenda aangegeven de gasaansluitplicht uit de wet te willen schrappen. Hoog tijd dus om Van Gas Los trending & trendy te maken:

Is je huis toe aan een nieuwe cv ketel of wil je niet wachten tot je wijk aan de beurt is om van gas af te gaan? Overweeg dan eens een alternatief, zoals een nul-op-de-meter renovatie, of als dat je te ver gaat een alternatief zoals warmtepomp of infraroodverwarming. Wil je meer informatie over wonen zonder gas? Kijk op Wonen zonder aardgas of Hier verwarmt.

Wil je weten waarom je zo snel mogelijk van gas af moet. Kijk dan op 4 maart om 20.20u op NPO2 naar De Stille Beving en zie wat gaswinning in Groningen voor menselijke ellende aanricht.

Kun je nog niet van gas los en wil je toch wat doen voor de Groningers? Doneer dan (net als ik doe) een bedrag per kubieke meter gas aan de Groninger Bodembeweging, zodat zij de gedupeerden van de gaswinning bij kunnen staan in hun strijd tegen NAM, Shell, ExxonMobil, staatsbedrijf EBN en de Nederlandse rijksoverheid. Zelf maak ik 10 Eurocent per kubieke meter over aan de Groninger Bodembeweging. In mijn geval betekent dat ongeveer Euro 70 per jaar, wat ik met terugwerkende kracht vanaf 2011 heb overgemaakt.

IBAN rekeningnummer:
NL50 RABO 0153 1650 65
t.n.v. “Groninger Bodem Beweging

Van gas naar duurzame energie in Europa

In april onderzocht het Duitse Öko-Institut de situatie in de Europese elektriciteitssector en vond dat kolencentrales grofweg evenveel elektriciteit produceren, terwijl het de productie van hernieuwbare elektriciteit groeit. Elektriciteit geproduceerd met gas wordt vervangen.

Tekst: Craig Morris. Vertaling: Krispijn Beek.

De productie van hernieuwbare elektriciteit is tussen 2010 en 2015 met meer dan eenderde gestegen in de EU, de productie is toegenomen met 244 TWh. De elektriciteitsproductie van kolencentrales is relatief stabiel gebleven met 300 TWh bruinkool en 500 TWh steenkool, maar de elektriciteitsproductie van gascentrales is in deze periode gedaald met 283 TWh.

In Europa heeft dus in essentie een transitie van gas naar hernieuwbaar plaats gevonden.

160204_obs_3_whhhaaaat
Öko-Institut

De studie, die in april is gepubliceerd, toont dat Duitsland goed is voor bijna de helft van de elektriciteitsproductie met bruinkool in Europa. Het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Polen zijn samen goed voor meer dan de helft van de elektriciteitsproductie met steenkool.

De auteurs schrijven dat prijs de belangrijkste uitdaging is voor gas in de elektriciteitssector. De brandstof is simpelweg niet competitief bij de huidige lage CO2-prijzen – zelfs al bieden gascentrales de flexibiliteit die wind- en zonne-energie uiteindelijk nodig zullen hebben als backup.

Terwijl de productie van windenergie tussen 2010 en 2015 meer dan verdubbeld is in Europa van 149 TWh naar 307 TWh, is de productie van zonne-energie verviervoudigd van 23 naar 101 TWh. Duitsland is verreweg de grootste producent van hernieuwbare elektriciteit met 193 TWh, gevolgd door Italië, Spanje, Zweden en Frankrijk (in die volgorde) met ongeveer 100 TWh.

(Craig Morris / @PPchef)


Craig Morris is Amerikaan van geboorte en woont sinds 1992 in Duitsland. In 2006 schreef hij het boek ‘Energy Switch’ en hij schrijft regelmatig over de Duitse energietransitie. Hij is editor van Renewables International, hoofdauteur van EnergyTransition.de en directeur van Petite Planète en is te vinden op Twitter als PPChef.

Dit artikel is oorspronkelijk gepubliceerd op Renewables International en met toestemming van de auteur door mij vertaald voor Sargasso.

Zijn we getuige van de dood van de fossiele energiesector?

Alternet heeft een lezenswaardige long read over de neergang van de fossiele energiesector. De wereld is nog voor een groot deel afhankelijk van fossiele energiebronnen, toch gaat het niet goed met de sector. Het aantal faillissementen neemt toe bij olie, gas en kolenbedrijven. Hetfaillissement van het grootste private kolenmijnbouwbedrijf ter wereld was daarvan een goed teken. Volgens Alternet is er geen sprake van een tijdelijke dip, maar het symptoom van de wereldwijde overconsumptie van de hulpbronnen en grondstoffen van onze planeet.

De voornaamste oorzaak van de problemen zijn de sterk gedaalde prijzen voor olie, gas en kolen. Hierdoor is een groeiend aantal bedrijven niet in staat om zijn schulden terug te betalen. The Economist schat de totale schuldenberg van de fossiele energiesector op 2,5 triljoen dollar. Volgens andere is de totale schuld tussen 2006 en 2014 verdrievoudigd tot 3 triljoen dollar. Om rente en schulden af te lossen moeten bedrijven veel olie, gas en kolen blijven produceren, wat weer zorgt voor lagere prijzen, waardoor het lastiger wordt om rente en aflossing te voldoen.

Bovenop de problemen door de dalende olie-, gas- en kolenprijzen komt het klimaatverdrag van Parijs, als gevolg waarvan de meeste olie-, gas- en kolenvoorraden in de grond moeten blijven.

Tip via: Henri Bontenbal

Open waanlink

Dit bericht is eerder gepubliceerd als Open Waanlink op Sargasso

Het tijdperk van fossiele energie loopt ten einde, wat rest zijn details

ANALYSE – Dat is de boude stelling van Paul Gilding op de Australische site Reneweconomy. Volgens hem verandert de energiemarkt fundamenteel. De afgelopen honderd jaar werd de energiemarkt gedomineerd door grote, traag bewegende bedrijven die fysieke voorraden in grote hoeveelheden ontwikkelden en leverden. Het nieuwe energiesysteem dat zich ontwikkeld wordt gedomineerd door hernieuwbare energie en energieopslag als ‘technologie’, een bedrijfsmodel dat meer lijkt op dat van informatie en communicatie technologie. Een bedrijfstak waar prijzen blijven dalen, de kwaliteit blijft stijgen, verandering snel gaat en disruptieve innovaties normaal en constant aanwezig zijn.

Deze omslag heeft veel gevolgen voor de energiemarkt, de belangrijkste is volgens Gilding heel eenvoudig. Meer vraag naar hernieuwbare energie en energieopslag betekent lagere prijzen en betere kwaliteit, zoals dat ook gebeurd met informatie- en communicatietechnologie. De energiebronnen waar ze mee concurreren (kolen, olie en gas) volgen een ander patroon. Als de vraag bleef stijgen zouden de prijzen omhoog gaan omdat nieuwe voorraden (zoals diepzee olie) duurder zijn om te ontginnen. Ze kunnen goedkoper worden door marktveranderingen, zoals recent gebeurd is, maar ze blijven niet goedkoper worden en beter worden kunnen ze al helemaal niet.

Daarbij staat duurzame energie op het punt om concurrerend te worden op prijs met fossiele brandstoffen. In veel gevallen zijn ze dat al. In 10 jaar, of misschien al binnen 5 jaar, zullen duurzame energiebronnen op veel plaatsen veel goedkoper zijn dan fossiele energiebronnen en ze zullen goedkoper blijven worden. En beter.

Ontwikkelingen gasmarkt

Voorbeelden van deze ontwikkeling zijn al te vinden. Bijvoorbeeld in de dalende vraag naar aardgas in Europa. Terwijl Europese beleidsmakers zich druk maken om nieuwe pijpleidingen is de vraag naar aardgas met 23% gedaald t.o.v. z’n top. De daling van de vraag naar gas vertaalt zich al jaren in lagere prognoses van de vraag naar gas, al blijft de prognose nog steeds hoger dan de daadwerkelijke vraag.

Vraag naar gas vs. voorspelde vraagontwikkeling. Bron Energypost.eu
Vraag naar gas vs. voorspelde vraagontwikkeling. Bron: Energypost.eu

De dalende vraag naar gas doet zich voor in alle drie de afzetmarkten voor gas: industrie, energiesector en gebouwde omgeving. Daarbij komt 80% van de vraag naar gas van slechts 7 Europese landen, te weten Duitsland, VK, Italie, Frankrijk, Nederland, Spanje en Belgie. Bulgarije, Tjechie, Hongarije, Polen, Roemenie, Slowakije en Slovenie zijn goed voor 12% van de Europese vraag naar gas. Dat betekent dat het merendeel van de vraag naar aardgas komt van landen met stevige doelstellingen voor duurzame energie en energiebesparing. De kans op een stijgende vraag naar gas is zodoende beperkt, tenzij er een grootschalige omslag naar gas in de transportsector plaats vind.

Ontwikkeling kolensector

Een andere fossiele brandstof die last heeft van de omslag op de energiemarkt is kolen. Volgens Bloomberg is de aandelenkoers van kolenbedrijven het afgelopen jaar met 50% gedaald. Amerikaanse kolenbedrijven hebben de afgelopen jaren 75% van hun beurswaarde verloren, terwijl de Dow Jones Index in dezelfde periode met 70% steeg. Ook de obligaties van kolenbedrijven staan onder druk. In het tweede kwartaal van 2015 daalde de koers van kolenobligaties met 17%. Dat is een forse daling, zeker gezien de stijgende koers van obligaties van olie en gasbedrijven. De drie kolenbedrijven met de slechts presterende obligatiekoers in het tweede kwartaal zijn volgens Bloomberg: Alpha Natural Resources (70% daling), Peabody (40% daling) en Arch (30% daling).

Amerika verliest de komende jaren 17% van z’n kolencentrales i.v.m. sluiting of ombouw naar gas. In China lijkt de grote hausse aan nieuwbouw van kolencentrales voorbij te zijn. Wind- en zonne-energie winnen ook in China op prijs.

Dat hernieuwbare energie de concurrentie van fossiele energie wint op basis van prijs wil niet zeggen dat fossiele energie snel zal verdwijnen. Wel dat het grootste deel van de investeringen in nieuwe opwekcapaciteit de komende jaren richting duurzame energie zal gaan.

Open waanlink

Dit bericht verscheen eerder als open waanlink op Sargasso.

Gasloos wonen in opkomst

In Nederland worden steeds meer huizen gebouwd die alleen elektriciteit gebruiken voor hun energievoorziening. De zogeheten All-Electric-huizen hebben bijvoorbeeld een eigen waterpomp of zijn voorzien van infraroodverwarming. Er zijn nu ruim 2000 van dit soort huizen, maar netbeheerders en energiebedrijven zeggen dat het er steeds meer worden.

Ook het aantal huizen dat gerenoveerd wordt naar all-electric, bijvoorbeeld via het concept nul op de meter groeit. Zo werd vandaag bekend gemaakt dat in Groningen 1650 woningen versterkt en verduurzaamt gaan worden volgens dit concept. Op Sargasso en Nudge publiceerden eerder dit jaar een overzicht van mijn hand van de verschillende mogelijkheden om van gas af te gaan.

Ook deed ik eerder houtje-touwtje pogingen om het energieverbruik van infraroodverwarming, warmtepomp en gas met elkaar te vergelijken.

Open waanlink

Dit bericht is een bewerking van een open waanlink op Sargasso.