Krispy's blog

Categorie: Persoonlijk

  • Energieverbruik en -productie september 2019

    Dierendag is voorbij, dat betekent dat ook september voorbij is. Tijd om naar ons energieverbruik en onze energieproductie van september 2019 te kijken. Te beginnen met de vaste tabel met saaie cijfers.

    Wat20182019verschil
    Ruimteverwarming072
    Warm water2022020%
    Apparaten2202273%
    Verbruik/graaddag0,001,03
    Gasverbruik9778-20%
    Elektriciteitsafname22041287%
    Teruglevering113
    Elektriciteitsverbruik22029936%
    Zonnepanelen197176-11%
    Zonnedelen34340%
    Winddelen10968-37%
    Zonneboiler10412318%
    Totaal opwekking444401-10%
    Netto elektriciteitsverbruik-12021-117%

    Verdeling energieverbruik

    In bovenstaande tabel valt meteen op dat het energieverbruik voor ruimteverwarming een stuk hoger ligt dan in 2018. Het energieverbruik voor warm water en voor apparatuur is nauwelijks veranderd.

    Energievraag Opgesplitst Naar Toepassing

    Het energieverbruik voor warm water is een redelijk ruwe berekening, waarbij ik ervan uit ga dat we maandelijks 202 kWh energie voor warm water nodig hebben. Zolang het gasverbruik onder de 202 kWh per maand ligt ga ik ervan uit dat dit nodig was voor warm water. Het uiteindelijke gevolg is dat het stookseizoen in mijn spreadsheet dit jaar al in september is begonnen. Voorgaande jaren begon het pas in oktober, ook al ging de kachel soms al in september aan.

    12 Maands Energievraag Opgesplitst Naar Toepassing

    Over een periode van 12 maanden is er weinig verandert in ons energieverbruik. Ons totale energieverbruik is met ongeveer 1% gestegen van 10.224 naar 10.303. Van ons totale energieverbruik gaat op jaarbasis ongeveer 25% op aan warm water en iets meer dan een kwart aan elektrische apparaten. De grootste energieverbruiker is en blijft de verwarming.

    2019 September Aandeel Per Toepassing In 12 Maands Energievraag

    Energieverbruik naar bron

    Wanneer ik kijk naar de bron van ons energieverbruik dan is de zon in september de belangrijkste bron geweest met in totaal 333 kWh elektriciteit en warmte. Gas leverde slechts 78 kWh, windenergie 68 kWh en daarnaast hebben we nog 21 kWh groene stroom ingekocht bij het energiebedrijf.

    2019 September Bron Energieverbruik Per Maand

    Gemeten over 12 maanden blijft aardgas de grootste energiebron met 5.300 kWh, gevolgd door zonne-energie met 3.600 kWh en windenergie met 1.200 kWh. De laatste 200 kWh hebben we bij het energiebedrijf ingekocht. Een duidelijk verschil met september 2018, toen we nog 340 kWh terugleverden aan het energiebedrijf. Ons gasverbruik lag toen ook beduidend hoger op 7.000 kWh, tegen 5.300 kWh nu. De hoop is dat ons 12 maands gasverbruik de komende maanden verder zakt, net als ons totale energieverbruik.

    2019 September 12 Maands Energieverbruik Naar Bron

    Een zelfde verschuiving in onze energiebronnen is procentueel waarneembaar. Het aandeel gas neemt af en met name het aandeel elektriciteitsinkoop neemt toe. Doordat we komend stookseizoen ons huis volledig met infraroodverwarming willen verwarmen zal het aandeel gas verder afnemen. Ik verwacht dat het rond de 10 tot 20% van ons totale energieverbruik gaat worden.

    2019 September 12 Maands Energieverbruik Procentueel Naar Bron 1

    Cumulatief energieverbruik per jaar

    Ons netto energieverbruik in september ligt lager dan in 2014. Daarmee hebben we tot nu toe het laagste netto energieverbruik sinds we in 2011 in dit huis zijn gaan wonen.

    2019 September Cumulatief Netto Energieverbruik

    Uitgedrukt in energieverbruik per vierkante meter vloeroppervlak in ons huis zitten we tot nu toe op 25 kWh/m2. Een mooie prestatie. Waar ik echter vooral benieuwd naar ben is of het ons gaat lukken om onder de 50 kWh/m2 te blijven in december.

    2019 September Cumulatief Energieverbruik Per M2 Oppervlakte

    Als ik het energieverbruik per vierkante meter ook nog eens corrigeer voor het aantal graaddagen dan is het netto energieverbruik in 2019 verreweg het laagst.

    2019 Netto Energieverbruik In Wh P M2 P Graaddag

    Verwarming

    In bovenstaande grafieken zijn energieverbruik en energieproductie tegen elkaar weggestreept. Dat geeft een vertekend beeld, doordat we in de loop der jaren steeds meer energie zijn gaan opwekken. Om het effect van energieopwekking uit te schakelen en om het energieverbruik door de jaren heen vergelijkbaar te maken heb ik in onderstaande grafiek het energieverbruik voor verwarming gecorrigeerd voor graaddagen. Meer uitleg over graaddagen vind je hier.

    2019 September Cumulatief Energieverbruik Verwarming

    Omgerekend naar een verbruik per graaddag ligt ons cumulatief energieverbruik voor verwarming in september 2019 op 1,76 kWh/graaddag. In september 2015 en september 2017 lag het energieverbruik nog iets lager met respectievelijk 1,72 en 1,73 kWh/graaddag. Alle andere jaren verbruikten we meer energie per graaddag voor de verwarming.

    Als ik de energieverbruiken vervolgens omreken naar een standaardjaar van 2802 graaddagen (het gemiddelde in de periode 2000-2018) dan blijkt dat we in 2019 tot en met september iets zuiniger hebben gestookt dan in 2015 en 2017. Het verbruik per vierkante meter ligt in 2019 op 27,0 kWh/m2 en in 2015 en 2017 respectievelijk op 27,3 en 27,1 kWh/m2. Geen groot verschil wel opvallend, omdat er in 2015 en 2017 geen energieverbruik voor verwarming is geweest in de maanden mei en september.

    2019 September Cumulatief Energieverbruik Verwarming Standaard Jaar 1

    Ook in het totale energieverbruik voor een standaardjaar is terug te zien dat 2019 tot nu toe een zuinig stookjaar is. We hebben 295 kWH minder gestookt dan gemiddeld in de periode 2014-2018 en 290 kWh minder dan verwacht met een HR ketel.

    2019 September Energieverbruik Verwarming Standaard Jaar

  • De existentiële dreiging van klimaatzaken voor olie, kolen en gas

    Een lang lezenswaardig stuk van Michael Liebreich, Bloomberg New Energy Finance, over het toenemend aantal klimaatzaken tegen olie-, kolen- en gasbedrijven. Waarvan vooral de zaak van de Conservation Law Foundation tegen ExxonMobil interessant wordt. De Conservation Law Foundation klaagt ExxonMobil aan omdat ze onvoldoende gedaan zouden hebben om de laagliggende terminal langs de Mystic River in Massachusetts voldoende tegen klimaatgerelateerde risico’s te beschermen. ExxonMobil lijkt klem te zitten tussen stellen dat het niet over informatie beschikt over toenemende overstromingsrisico’s van zijn Mystic River terminal, met het risico op beschuldigingen van nalatigheid (of erger als later blijkt dat Exxon wel over informatie beschikte). Het alternatief voor Exxon is toegeven dat ze wel over informatie over toenemende overstromingsrisico’s beschikt. Dan heeft ExxonMobil haar zorgen voor werknemers, investeerders en lokale bewoners verzaakt door niet naar die informatie te handelen. Ook geen prettige situatie met de aanklacht van de New Yorkse aanklager over het onjuist informeren van investeerders over de klimaatrisico’s die ExxonMobil loopt in gedachte.

    Deze zorgen vallen echter in het niet bij de risico’s die opdoemen als de olie-, kolen- en gasindustrie ooit veroordeelt wordt tot het betalen van zijn aandeel in de schade ten gevolge van klimaatverandering:

    a recent Tyndall Centre briefing note for the IPCC, which claims that the damage from 1.5°C of warming by the end of the century would be $54 trillion in today’s money, for a 2.0°C increase it would be $69 trillion, and a 3.7°C increase a stunning $551 trillion – more than all the wealth and assets in existence today.

    What we do know, from a 2017 report based on CDP’s Carbon Majors Database is that the 25 largest corporations and state entities have been responsible for over half of global emissions since 1988. The top 100 accounted for 71%.  Leading the list of publicly-quoted emitters were ExxonMobil, Shell, BP, Chevron, Peabody, Total, and BHP Billiton – along with about-to-be-quoted Saudi Aramco. The market capitalization of all quoted fossil fuel companies is just around $2.5 trillion, less than even fairly conservative estimates of expected economy-wide climate damage in a 1.5°C warming scenario.

    So if fossil fuel companies are ever found liable for the full extent of climate damage that could be caused by their products, and expected to make reparations, they would immediately be insolvent.

    Open waanlink

    Dit bericht is geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.

  • Nederlandse vliegvelden opereren zonder Natuurvergunning

    De afgelopen weken is een bijzonder bijvangst van de rechterlijke uitspraak dat de programmatische aanpak stikstof (PAS) niet deugt naar boven gekomen. De Nederlandse vliegvelden Schiphol, Eindhoven Airport, Rotterdam The Hague Airport (RTHA), Maastricht Aachen Airport, Lelystad Airport en Groningen Airport Eelde blijken allen te opereren zonder Natuurbeschermingsvergunning. Daarmee zijn ze in overtreding. Dat zegt Mobilisation for the Environment (MOB) tegen EenVandaag. MOB heeft inmiddels een handhavingsverzoek ingediend bij de ministeries van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) en Infrastructuur en Waterstaat (IenW).

    Stikstofuitstoot verkeer

    Zo’n vergunning is nodig vanwege de stikstofuitstoot van het vliegverkeer, dat schade toebrengt aan de natuur.  De berekende stikstofemissie van Schiphol bedraagt 3,4 miljoen kg/jaar bij 500.000 vliegbewegingen/jaar en 3,8 miljoen kg bij 540.000 vliegbewegingen/jaar, aldus MOB. De NOx-emissie van Schiphol is daarmee bijna zo hoog als het totaal van de vier Rotterdamse raffinaderijen bij  elkaar. De stikstofemissie van het verkeer is ruim 30 maal zo hoog als de stikstofemissie van alle vijf Nederlandse raffinaderijen bij elkaar. MOB concludeert daarom dat de verkeerssector ook een belangrijke bijdrage te leveren heeft aan het terugdringen van de stikstofdepositie in natuurgebieden.

    Vorige week al diende MOB een handhavingsverzoek in tegen Schiphol, omdat 100.000 starts en landingen illegaal zouden zijn door het ontbreken van de natuurbeschermingsvergunning. Deze week heeft MOB een handhavingsverzoek tegen de andere vijf vliegveldeningediend bij de ministeries van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) en Infrastructuur en Waterstaat (IenW). Dat betekent volgens de milieuorganisatie concreet dat het aantal vliegbewegingen terug moet naar het niveau van 2004, om te voldoen aan de uitspraak van de Raad van State. Johan Vollenbroek van MOB houdt de mogelijkheid open dat het ijkjaar 1994 behoort te zijn:

    Dat is het jaar waarin gebieden zijn aangewezen als beschermde natuur conform de Europese vogelrichtlijn. Rond Lelystad Airport zijn die er in ieder geval.

    Gevolgen voor de vliegvelden

    Volgens EenVandaag zou handhaven vooral gevolgen hebben voor Eindhoven Airport, dat sinds 2004 gegroeid is van 11.000 naar 37.000 vluchten per jaar. Het AD meldt dat handhaven voor het aantal vluchten bij RTHA niet veel zou uitmaken, omdat het aantal vluchten in 2004 hoger lag dan nu. De GroenLinks fractie van Rotterdam heeft schriftelijke vragen gesteld en wil weten of er nog meer grote bronnen van stikstofuitstoot in Rotterdam zijn die een Natuurbeschermingsvergunning nodig hebben en hoeveel daarvan die ook daadwerkelijk hebben.

    Ondertussen houden Schiphol en Rotterdam The Hague Airport vol dat ze geen Natuurbeschermingsvergunning nodig hebben. Schiphol’s argument is dat ze langer bestaan dan de natuurbeschermingsregels. RTHA is van mening dat een natuurbeschermingsvergunning niet nodig is en baseert haar standpunt op het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, maar onderzoekt nu of dat klopt.

    Dit bericht is geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.

  • VN-rapport United in Science: laatste 5 jaar warmste ooit gemeten

    De periode 2015-2019 is volgens wetenschappers de warmste periode ooit gemeten met een temperatuur 1,1 graden Celsius boven pre-industrieel niveau. De hoeveelheid ijs neemt ook nog steeds af, de zeespiegel stijgt, oceanen verzuren en de concentratie van belangrijke broeikasgassen als koolstofdioxide (CO2), methaan (CH4) en lachgas (N2O) bevind zich op record hoogte voor de periode met menselijke beschaving. Het rapport United in Science is het product van een samenwerking tussen verscheidene belangrijke wetenschappelijke instituten zoals de Wereld Meteorologische Organisatie en het klimaatpanel IPCC. In het rapport stellen de wetenschappers ook dat de wereld nog steeds te weinig doet om klimaatverandering en de gevolgen ervan tegen te gaan. Het rapport United in Science is gisteravond aan de vooravond van de VN-klimaattop in New Yorkgepubliceerd. De hoop en verwachting is dat landen hier hun inzet om de doelstellingen van het klimaatakkoord van Parijs te halen zullen verhogen. De afgelopen dagen gingen wereldwijd al miljoenen jongerende straat op om daartoe op te roepen. Deze acties gaan door tot en met vrijdag.

    Belangrijkste punten uit United in Science

    Dat de afgelopen 5 jaar de warmte periode is kan geen verrassing zijn voor degene die de maandelijkse update van de wereldtemperatuur van Steeph op Sargasso volgen. Dat het ijs op de polen smelt kan ook weinigen ontgaan. De minimale hoeveelheid ijs in de zomer is in de periode 19792-2018 met ongeveer 12% per decennium geslonken. De vier laagste hoeveelheden winterijs traden op in de periode 2015-2019, in deze periode verloren gletsjers recordhoeveelheden ijs. Op de zuidpool is het verlies aan ijs verzesvoudigd tussen 1979 en 2017.

    De waargenomen stijging van de gemiddelde zeespiegel is toegenomen van 3,04 millimeter per jaar in de periode 1997-2006 naar ongeveer 4 millimeter per jaar in de periode 2007-2016. Dit komt door opwarming van de oceanen (daardoor zet water uit) en door het smelten van ijs op Groenland en West Antarctica. De verzuring van de oceaan is met 26% gestegen sinds het begin van het industriële tijdperk (voor 1750).

    De niveau’s van de langjarige broeikasgassen koolstofdioxide (CO2)), methaan (CH4)) en lachgas (N2O) heeft nieuwe hoogtes bereikt. De laatste keer dat de aarde een concentratie van meer dan 400 ppm (parts per million) CO2 kende was 3-5 miljoen jaar geleden. De temperatuur lag toen 2-3°C hoger dan nu. Het ijs van Groenland en West Antarctica was gesmolten, net al een deel van Oost Antarctica. Hierdoor lag de zeespiegel 10-20 meter boven het huidige niveau.

    In 2017 lag de wereldwijde gemiddelde concentratievan CO2 op 405,6 ppm, 146% boven het niveau van voor 1750. De concentratie CH4 lag op 1859 parts per billion (ppb), 257% boven het niveau van voor 1750. De concentratie van N2O was in 2017 329.9 ppb, 122% boven het pre-industriële niveau. De snelheid waarmee de CO2 concentratie stijgt neemt nog steeds toe. In de periode 1985-1995 steeg de concentratie met 1,42 ppm/jaar, in 2005-2015 was dit toegenomen tot 1,86 ppm/jaar.

    De CO2 emissies zijn in 2018 met 2% gestegen naar een nieuw record van 37 miljard ton. Het VN rapport ziet nog steeds geen piek in de wereldwijde emissies, ook al stijgen de CO2 emissies inmiddels langzamer dan de wereldwijde economische groei. De huidige verwachting is dat de emissies in 2019 minstens net zo hoog worden als in 2018.

    De wereldwijde energievoorziening wordt nog steeds gedomineerd door fossiele energie, ondanks een enorme groei in hernieuwbare energie in het laatste decennium. De jaarlijkse groei van het wereldwijde energieverbruik is groter dan de jaarlijkse groei van hernieuwbare energie. Wat betekent dat het gebruik van fossiele energie nog steeds groeit. Deze groei moet onmiddellijk stoppen aldus de opstellers van het rapport.

    De werking van natuurlijke CO2 opslag, zoals vegetatie en oceanen, die ongeveer de helft van de uitstoot van menselijke activiteiten absorberen worden minder efficiënt. Dat vergroot de noodzaak om bodems te herstellen en nieuwe bossen aan te planten.

    Emissions gap

    In november komt het nieuwe UNEP Emissons Gap Rapport uit. Dit rapport vergelijkt de werkelijke emissies van broeikasgassen met het niveau waarop we zouden moeten zitten als we het meest kostenefficiënte pad om de doelstellingen uit het klimaatakkoord van Parijs willen volgen. Het verschil hiertussen is de ‘emissions gap’.

    De UNEP verwacht niet dat de wereldwijde emissies voor 2030 zullen dalen. Uitgaande van de huidige toegezegde bijdragen van landen (Nationally Determined Contribution, NDC’s) is het gat in 2030 13 tot 15 Gigaton CO2e om de 2 graden doelstelling te halen. De huidige NDC’s verlagen de wereldwijde broeikasgasemissies tot 2030 met 6 GtCO2e in vergelijking met het huidige beleid. Deze ambitie moet grofweg verdrievoudigen voor de 2 graden doelstelling en vervijfvoudigen voor de 1,5 graden doelstelling. Met de huidige NDC’s komt de wereldwijde temperatuurstijging in 2100 op 2,9 tot 3,4 graden Celsius ten opzichte van de pre-industriële temperatuur.

    Als de ambities uit de huidge NDC’s en de bijbehorende daden nu niet worden bijgesteld raakt de doelstelling om onder de 1,5 graden te blijven buiten beeld. Als de emissions gap niet wordt gedicht voor 2030 is het zeer waarschijnlijk dat ook de doelstelling om ruim onder (well-below) de 2 graden te blijven buiten bereik raakt. Een groot deel van het gat kan gedicht worden met bewezen beleid en technieken, zoals duurzame energie en herbebossing. Beleid en technieken die ook bij kunnen dragen aan andere sutainable development goals.

    Klimaatverandering: sneller dan gedacht

    Er is volgens de wetenschappers duidelijk en geconsolideerd bewijs dat menselijke invloed de dominante oorzaak van veranderingen op aarde, in een nieuw geologisch tijdperk, het antropoceen. De groeiende klimaatimpact vergroot het risico om kritische tipping points te passeren. Het gaat dan om punten die verrijkende, soms zelfs abrupte of onomkeerbare veranderingen op gang brengen. Er is een groeiend besef dat klimaatverandering sneller en harder toeslaat dan een decennium geleden werd gedacht.

    PS vergeet niet uw favoriete ontkenner van klimaatwetenschap te nomineren voor de Gouden Hockeystick.

    Dit bericht is geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.


  • Stikstofdepositie: onherroepelijk de PAS afgesneden?

    Eerder dit jaar oordeelde de Raad van State dat de programmatische aanpak stikstof (PAS) niet als toe­stem­mings­ba­sis voor ac­ti­vi­tei­ten mag wor­den ge­bruikt. De Raad van State vond dat de PAS onvoldoende zekerheid bood dat de stikstofdepositie in Natura 2000 gebieden daadwerkelijk gaat dalen en daarmee dus ook onvoldoende bescherming bood aan natuurgebieden. Inmiddels heeft de rechter ook een streep getrokken door een bestaande en onherroepelijke vergunning. De rechter stelt: een vergunning die onder een verkeerde voorwaarde is verstrekt moet weer onder de loep worden genomen. Daarmee komen veel meer dan de 18.000 projecten waar NRC eerder over berichtte in de knel. Intussen is Mobilisation for the Environment, de milieuorganisatie die de PAS bij de Raad van State liet sneuvelen, acties begonnen tegen meerdere bestaande vergunningen.

    Wat was de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS)?

    De PAS was het logische vervolg op het nationaal samenwerkingplan luchtkwaliteit (NSL). Toen begin van deze eeuw de luchtkwaliteit niet voldeed aan de Europese normen en de bouw daardoor stil viel werd het NSL in het leven geroepen. Doel was om projecten doorgang te laten vinden en tegelijkertijd maatregelen voor verbetering van de luchtkwaliteit door te voeren, die soms pas op termijn effect zouden hebben. In 2012 koos het Kabinet met de PAS dezelfde route voor de aanpak van de neerslag van stikstof in natuurgebieden (met name ammoniak en stikstofoxides). De Raad van State uitte in haar voorlichting met be­trek­king tot de Pro­gram­ma­ti­sche Aan­pak Stik­stof al haar bedenkingen. Zeven jaar later bevestigde de Raad van State dit in haar oordeel over het uiteindelijke wetsvoorstel. Verleende en onherroepelijke vergunningen zouden niet worden aangetast volgens de uitspraak van de Raad van State. Een recente uitspraak van de rechtbank van Oost-Brabant gooit dit laatste beetje zekerheid volgens Trouw aan diggelen. Verleende vergunningen die de beschermde natuurgebieden in gevaar brengen, kunnen weer worden ingetrokken, zo waarschuwen advocaten.

    De rechter stelt: een vergunning die onder een verkeerde voorwaarde is verstrekt moet weer onder de loep worden genomen en het PAS is zo’n verkeerde voorwaarde. Daarmee komen veel meer dan de 18.000 projecten waar NRC eerder over berichtte in de knel, want het credo ‘een verleende vergunning is een verleende vergunning’ schuurt volgens Trouw met de Europese uitgangspunten.

    Een vergunning mag of moet van Europa worden ingetrokken als de door stikstof getroffen natuur­gebieden in slechte staat zijn en zij er na al dat bouwen of uitbreiden op achteruitgaan. Tenzij bedrijven kunnen aantonen hoe ze dat laatste kunnen voorkomen. De Nederlandse natuurgebieden zijn er niet al te best aan toe. En het PAS, dat onterecht stelde met allerhande maatregelen de stikstofdepositie terug te dringen, is ongeschikt verklaard. Stikstofuitstotende vergunninghouders die aan de tand worden gevoeld hebben dus niet veel munitie om zich te weren.

    Rechtszaken en handhavingsverzoeken tegen bestaande vergunningen

    MOB is inmiddels in actie gekomen tegen de Amercentrale, die geen natuurvergunning heeft, en tegen Schiphol (pdf). Het is te verwachten dat het niet bij deze twee zaken blijft. Het enige dat nodig lijkt is dat een belanghebbende een bestaande vergunning, die verleend is op basis van de PAS, te discussie stelt. De tijd voor pappen en nathouden bij het aanpakken van stikstofoxides en ammoniak lijkt echt voorbij, Nederland moet aan de bak om de stikstofdepositie te verlagen. D66 lanceerde al een plan om de veestapel te halveren. De vraag is welke partij met voorstellen volgt.

    Dit bericht is op 17 september 2019 gepubliceerd op Sargasso, inmiddels is het advies van de commissie Remkes gepubliceerd.

  • Advies aan Hoge Raad: Urgenda vonnis in klimaatzaak kan in stand blijven

    De uitspraak van het gerechtshof Den Haag dat de Nederlandse Staat de uitstoot van broeikasgassen vóór het einde van 2020 met tenminste 25 procent moet verminderen ten opzichte van 1990, kan in stand blijven. Dat adviseren plv. procureur-generaal Langemeijer en advocaat-generaal Wissink de Hoge Raad in hun conclusie van vandaag.

    Ook zijn de plv. procureur-generaal Langemeijer en advocaat-generaal Wissink het niet eens met het standpunt van de Staat dat het klimaatbeleid typisch een vraagstuk is, waarover beter door de politiek (de wetgever) dan door de burgerlijke rechter kan worden beslist. Het onderwerp heeft dan wel de aandacht van de politiek, toch onderschrijven Langemeijer en Wissink het uitgangspunt van het hof dat de rechter kan bepalen hoe ver de mensenrechtelijke verplichtingen van de Staat reiken. De rechter moet rechtsbescherming bieden, ook in zaken tegen de overheid, en moet daarbij rechtstreeks werkende bepalingen van verdragen waarbij Nederland partij is, toepassen. In het advies aan de Hoge Raad staat dat de beleidsvrijheid van de overheid

    overheden niet bevrijdt van hun verplichting “to act in good time, in an appropriate and, above all, consistent manner” (zie alinea 2.64 hiervoor). De klachten berusten op een onjuiste rechtsopvatting, voor zover zij inhouden dat de margin of appreciation-doctrine een (indringende) toetsing door de rechter van het tijdstip en het tempo van de reductiemaatregelen verhindert

    Marjan Minnesma, directeur van Urgenda, reageert via Twitter:

    Dankbaar en ontroerd. Uitspraak Hoge Raad: 20 december 🙏🏻

    De conclusie van de procureur-generaal is een onafhankelijk advies aan de Hoge Raad, die vrij is dat advies al dan niet te volgen. De definitieve uitspraak van de Hoge Raad volgt op 20 december 2019.

    Dit bericht is op 13 september 2019 gepubliceerd op Sargasso.

  • Subsidieregeling ter voorkoming van jurisprudentie mijnbouwschade geopend

    Subsidie bedoelt voor rechtszaken van aardbevingsslachtoffers omgeleid naar arbitrage. Hierdoor komt het geld niet beschikbaar voor gedupeerden van mijnbouwschade die lange civielrechtelijk juridische procedures hebben lopen. De Tweede Kamer voorkomt door deze ombuiging dat er jurisprudentie wordt opgebouwd, die in toekomstige zaken bruikbaar zou zijn. Arbitrage-uitspraken leveren namelijk geen jurisprudentie op.

    Achtergrond

    In 2016 dienden GroenLinks en Partij voor de Dieren een amendement in op de begroting van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, waarmee ze 200.000 euro wisten te reserveren voor proefprocessen tegen de NAM. Dit amendement was nodig omdat toenmalig minister Kamp een aangenomen motie van Van Tongeren over het financieel ondersteunen van juridische procedures van gedupeerden weigerde uit te voeren. Het amendement had als doel om te zorgen dat Groningers makkelijker de weg naar de rechter zouden vinden. De rechter is in Nederland de enige die onafhankelijk is en afdwingbare uitspraken kan doen die maatgevend zijn voor soortgelijke gevallen.

    Van jurisprudentie naar arbitrage

    Inmiddels is het geld van het amendement bij motie van Van der Lee cs. ter beschikking gesteld voor juridische ondersteuning voor mensen die er niet uitkomen met de NAM nadat ze naar de arbiter bodembeweging zijn gestapt en daarin juridische begeleiding nodig hebben. De provincie Groningen publiceerde vorige week de nieuwe subsidieregeling daarvoor. Wat bij Nicolette Marié, een van de twee vasthoudende Groningers die eerder dit jaar op eigen kracht jurisprudentie uitlokte bij de Hoge Raad de volgende reactie oproept:

    Aldus verwatert men amendement Van Tongeren/Ouwehand voor proefprocessen #gaswinning #groningen. Het woord #jurisprudentie (uit amendement) komt in subsidietekst niet voor. Dat kan ook niet: Arbiter-uitspraken leveren geen jurisprudentie op. #rechtsstaat #rechtsorde

    En wat onvriendelijker gesteld:

    De Tweede Kamer heeft in al zijn wijsheid (?) besloten om die 2 ton van dat amendement om te buigen naar dit subsidiepotje. *lalalalala* Mensen die (civielrechtelijk) procederen met uitzicht op #jurisprudentie, zakken maar in de stront. (Ik zeg het grof, zo voelt het ook.)

    Ook andere reacties bij gedupeerden van mijnbouwschade, die soms al jaren procederen liegen er niet om, zoals van een bewoner met case nummer 517:

    Twee rechtszaken tegen de @NAMbv en #cvw gestart. 1)over het nog steeds niet volledig afhandelen van mijn dossier 517 (ja 517) ondanks arbiter en 2) het volledig ruïneren van drie monumentale schoorstenen (volledig in strijd met vastgestelde plan van aanpak) Maar subsidiabel?

    Dit bericht is geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.

  • Wereld ‘ernstig’ onvoorbereid op effecten van klimaatcrisis

    Volgens een nieuw rapport van de Global Center on Adaptation is de wereld niet voorbereid op de gevolgen van klimaatverandering. In het voorwoord stellen de opstellers van het rapport, waaronder Ban Ki-moon en Bill Gates:

    the climate crisis is here, now: wildfires ravage fragile habitats, city taps run dry, droughts scorch the land, and floods destroy people’s homes and livelihoods.

    Klimaatverandering is volgens de opstellers van het rapport een van de grootste bedreigingen voor de mensheid, met verstrekkende en verwoestende effecten op mensen, het milieu en de economie. Klimaatverandering heeft effect op alle regio’s van de wereld en alle delen van de samenleving. Degene die het minst hebben bijgedragen aan het probleem – vooral degene die in arme en kwetsbare gebieden leven – lopen de grootste risico’s. En de risico’s nemen toe:

    Climate change is upon us, and its impacts are getting more severe with each passing year. Global actions to slow climate change are promising but insufficient. We must invest in a massive effort to adapt to conditions that are now inevitable: higher temperatures, rising seas, fiercer storms, more unpredictable rainfall, and more acidic oceans.

    Zonder adaptatie zorgt klimaatverandering voor een verlies van 30% van de groei van agrarische productie tot 2050. De 500 miljoen kleinste boeren in de wereld zullen hierdoor het hardst geraakt worden. Het aantal mensen met tenminste een maand per jaar gebrek aan water stijgt van 3,6 miljard nu naar 5 miljard in 2050. De stijgende zeespiegel en grotere stormvloeden hebben effect op honderden miljoenen mensen die in kustgebieden leven. Met een totale kostenpost van $1 triljoen dollar in 2050. Op de kortere termijn zorgt klimaatverandering ervoor dat meer dan 100 miljoen mensen in ontwikkelingslanden in 2030 onder de armoedegrens belanden.

    De gevolgen van klimaatverandering beperken zich niet tot ontwikkelingslanden. Ook in Nederland zijn er gevolgen, zo hebben schippers voor het tweede jaar op rij te maken met beperkingen op de rivieren en waarschuwen drinkwaterbedrijven dat de Maas door de droogte steeds kwetsbaarder wordt als drinkwatervoorziening voor Zeeland en Zuid-Holland.

    Drievoudig dividend van klimaatadaptatie

    De opstellers van het rapport zien drie voordelen van adaptatiemaatregelen. Op de eerste plaats het voorkomen en beperken van toekomstige kosten. Het tweede voordeel betreft de economische voordelen van het verminderen van risico’s, het verhogen van productiviteit en innovatie als gevolg van klimaatadaptatie. Op de derde plaats zijn er voordelen voor mens en milieu. De opbrengsten van deze maatregelen wegen op tegen de kosten.

    Fig 1 2 Economics Of Adaptation 01

    Er zijn volgens het rapport grote veranderingen nodig op het gebied van voedselproductie, watermanagement en natuur, stedenbouw en infrastructuur, bescherming tegen natuurrampen en financiering van klimaatadaptatie. Op de website zijn diverse voorbeelden van oplossingen te vinden, bijvoorbeeld hoe Los Angeles hittestress probeert tegen te gaan en hoe boeren op eilanden met behulp van nieuwe technieken geholpen worden om zich beter voor te bereiden op extreme weersomstandigheden.

    Adaptatie of mitigatie?

    Klimaatadaptatiebeleid kan niet gezien kan worden als vervanging van beleid en maatregelen om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen, zoals CO2 en methaan. Klimaatadaptatie is een broodnodige aanvulling op beleid dat zich richt op het terugdringen van door mensen veroorzaakte uitstoot van broeikasgassen (klimaatmitigatie).

    De kosten van klimaatverandering voor mensen en economie zijn duidelijk. De vraag is hoe de wereld zal reageren: gaan we verder uitstellen en meer betalen, of plannen we vooruit en voorkomen we de ergste kosten?

    Het grootste obstakel voor voldoende klimaatadaptatie is volgens de opstellers van het rapport (politiek) leiderschap om mensen uit hun collectieve slaap te laten ontwaken. Er is een grote omslag nodig in het begrip van de gevaren van wereldwijde opwarming en in de wijze waarop oplossingen worden georganiseerd en gefinancierd. Daarin verschilt het probleem voor klimaatadaptatiebeleid dan weer niet van klimaatmitigatiebeleid.

  • Gaswinning Groningen stopt in 2022

    Het kabinet wil dat er veel eerder een eind komt aan de gaswinning in Groningen dan eerder was gepland. Minister Wiebes gaat nu uit van medio 2022. Eerder was nog sprake van 2030. Wiebes zegt verder dat de gaswinning volgend jaar al onder het ‘veilige niveau’ van 12 miljard kubieke meter komt, namelijk 11,8 miljard, in plaats van de eerder gedachte 15,9 miljard. In het geval van een strenge winter kan het nodig zijn dat ook na 2022 nog gas kan worden gewonnen en daarom wordt het gasveld pas op een later moment helemaal afgesloten.

    Open waanlink

    Dit bericht is geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.

  • Clintel bereidt desinformatiecampagne voor

    Een groep samenwerkende ontkenners van de klimaatwetenschap bereidt een grote Europese desinformatiecampagne voor, zo blijkt uit documenten die in handen zijn van de website DeSmogBlog UK. De coördinatie van deze desinformatiecampagne is in handen van de Nederlandse stichting Clintel. Guus Berkhout, een van de oprichters van Clintel, heeft tegen DeSmogBlog UK de authenticiteit van de documenten bevestigd. Gezien de timing van de campagne lijkt het gericht op de VN klimaatconferentie in New York eind september.

    Clintel

    Clintel staat voor Climate Intelligence Foundation. De stichting is in april 2019 opgericht met financiële steun van Niek Sandmann. Volgens de website is het doel om objectief te berichten over klimaatverandering en klimaatbeleid. Clintel is opgericht door emeritus-hoogleraar geofysica Guus Berkhout en wetenschapsjournalist Marcel Crok. Clintel kwam eerder in het nieuws met een rapport waarin beweerd werd dat het KNMI hittegolven had laten verdwijnen. Een bewering waar Karel Knip van NRC en Tinus Pulles bij Klimaatverandering weinig van heel lieten.

    De oproep

    De documenten laten zien dat een breed internationaal verbond van ‘klimaatsceptici’ een document voorbereid met de boodschap ’there is no climate emergency’. In de oproep stellen de ondertekenaars onder andere dat klimaatverandering van alle tijden is. Wat geen weldenkend mens, laat staan een klimaatwetenschapper, ontkent, en wat we weten dankzij klimaatwetenschappers. Dat er geen bewijs is dat menselijk CO2-uitstoot de belangrijkste oorzaak is van de huidige klimaatverandering, terwijl wetenschappers eerder dit jaar de kans dat de mens niet de oorzaak is stelde op 1 op de 3,5 miljoen. En dat meer CO2 een positief effect heeft, waar wetenschappelijk nog wel wat op af te dingen is en wat voorbijgaat aan de negatieve effecten van meer CO2 op het oceaanleven. Het zijn standaard argumenten van de twijfelbrigade, die weinig te maken hebben met de stand van de wetenschap. Sceptical Science heeft er in een bericht inmiddels gehakt van gemaakt. Volgens Robert Brulle, Professor Sociologie aan de Drexel University en expert op het gebied van ontkenning van klimaatwetenschap ziet deze desinformatiecampagne als een paniekreactie:

    The rise of the Extinction Rebellion movement, and the immense popularity and influence of Greta Thunberg, are having a significant impact on media coverage of climate change and concern about this issue. I would suspect that the aim of the campaign is to blunt the impact of these climate advocacy efforts. The talking points are stale and patently scientific nonsense. That isn’t critical. The point would be to keep the ‘contested’ nature of climate change alive.

    Michael Mann, Professor & Directeur van het Earth System Science Centere van Pennsylvania State University is harder in zijn oordeel over de oproep die Clintel coördineert:

    Mede-ondertekenaars

    De oproep is ondertekend door 54 Nederlandse ondertekenaars. Tinus Pulles, gepensioneerd milieuwetenschapper op natuurwetenschappelijke basis, stelt op Twitter dat het bij de Nederlandse ondertekenaars gaat om:

    the usual suspects! Wéér niemand met een track record in klimaatwetenschap!

    Volgens de documenten behoort ook Marcel Crok tot de ondertekenaars. In de lijst komt volgens Pulles 54 keer “former”en 50 keer “emiritus” voor. Het ontkennen van klimaatwetenschap lijkt daarmee een hobby van bejaarden te worden.

    Ed7z0dmw4aaegjw
    Ed7z7qwwsai8a U

    Crok verkeert in gezelschap van bekende namen uit de wereld van ontkenners van klimaatwetenschap en werknemers van libertarische denktanks, die behoren tot het Atlas Network. Dit is een door de gebroeders Koch gefinancierde internationale koepelorganisatie van vrije-markt groepen. Vanuit de VS gaat het onder andere om Richard Lindzen (Cato Institute), Patrick Michaels (Competitive Enterprise Institute), en Charles Battig en Willie Soon (Heartland Institute). Ook werknemers van Engelse groepen, die geassocieerd zijn met het Atlas Network, zoals het Institute of Economic Affairs (IEA), het Adam Smith Institute (ASI) en de Taxpayers’ Alliance, hebben de verklaring ondertekend. Verschillende voormalig werknemers van deze instituten werken nu voor de regering van Boris Johnson. Andere ondertekenaars zijn Viv Forbes, Voorzitter van de Carbon Sense Coalition (Australië), Professor Fritz Vahrenholt, woordvoerder van het European Institute for Climate and Energy (Duitsland), Professor Jeffrey Foss, Frontier Centre for Public Policy (Canada), Jim O’Brien, Voorzitter en mede-oprichter van het Irish Climate Science Forum (Ierland) en Terence Dunleavy, voorzitter van International Climate Science Coalition (Nieuw Zeeland).

    Conclusie

    Clintel toont met deze desinformatiecampagne zijn ware aard. Het gaat niet om objectieve wetenschap, maar om twijfel zaaien over klimaatwetenschap. Ook de ondertekenaars, waaronder ondertekenaars van het klimaatmanifest van vorig jaar, laten zo zien dat ze vooral uit zijn op twijfel zaaien over klimaatwetenschap. De twijfel die Clintel zaait heeft zowel betrekking op de oorzaak van de huidige klimaatverandering, als op de ernst daarvan. Gelet op de timing om de oproep half september te willen lanceren lijkt het doel duidelijk: voorkomen dat de EU de doelstelling om in 2050 klimaatneutraal te zijn vastlegt en het verstoren van de VN-conferentie in New York eind september.

    Met dank aan aan Hans Custers voor de link naar DeSmogBlog UK.

    Dit bericht is geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.