De gerechtvaardigde zorgen van de klimaatstakers

Begin april hebben klimaatwetenschappers een brief gepubliceerd in Science waarin ze aangeven dat de zorgen van de klimaatstakers gerechtvaardigd zijn, evenals hun roep om snelle maatregelen om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen.

Bijna elk land heeft het Klimaatakkoord van Parijs uit 2015 ondertekend en geratificeerd. Waarmee ze zich hebben gecommitteerd aan het beperken van de wereldwijde temperatuurstijging tot  2°C boven pre-industrieel niveau en om zich in te spannen om de temperatuurstijging te beperken tot 1,5 °C. Wetenschappers hebben vorig jaar ook duidelijk laten zien dat een wereldwijde opwarming met 2°C in plaats van 1,5°C de impact van klimaatverandering fors zou vergroten en het risico vergroot dat sommige effecten onomkeerbaar worden. Doordat veel effecten van klimaatverandering wereldwijd niet gelijk verdeeld is zorgt een 2°C warmere wereld bovendien voor een stijging van de wereldwijde ongelijkheid.

Volgens de briefschrijvers zijn er al veel sociale, technische en natuurlijke oplossingen voorhanden. De jonge actievoerders vragen volgens de wetenschappers terecht dat deze ingezet worden om een duurzame samenleving te bereiken. Dat vergt wel doelgerichte en snelle actie. De tijd ontbreekt om te wachten tot de jongere generatie aan de macht is. Er rust een grote verantwoordelijkheid op politici om de benodigde randvoorwaarden en beleidsvoorstellen tijdig te implementeren.

Het vertragingseffect

Bij het broeikaseffect gaat het niet alleen om de huidige uitstoot, maar vooral om de totale concentratie broeikasgassen in de lucht. Veel broeikasgassen blijven lang in de lucht zitten. Dat betekent dat later of minder reduceren de opgave voor de toekomst vergroot. Het effect daarvan is in onderstaande grafiek te zien.

Wereldwijde emissiereductie paden met 66% kans om meer dan 2°C opwarming te voorkomen op basis van startjaar. De vaste zwarte lijn toont de historische uitstoot, terwijl de gestippelde zwarte lijn gelijkblijvende emissies ten opzichte van 2016 toont. Data en grafiekontwerp door Robbie Andrew van CICERO en the Global Carbon Project. Illustratie: Carbon Brief.

Wereldwijde emissiereductie paden met 66% kans om meer dan 2°C opwarming te voorkomen op basis van startjaar. De vaste zwarte lijn toont de historische uitstoot, terwijl de gestippelde zwarte lijn gelijkblijvende emissies ten opzichte van 2016 toont. Data en grafiekontwerp door Robbie Andrew van CICERO en the Global Carbon Project. Illustratie: Carbon Brief.

Verschil moet er wezen

Carbon Brief heeft vorige week een interactieve tool op haar website beschikbaar gemaakt waarmee je op basis van geboortejaar en land kunt nazoeken hoe groot het CO2 budget is dat iemand ter beschikking heeft. Carbon Brief concludeert op basis van haar analyse dat kleinkinderen 8 keer minder CO2 mogen uitstoten dan hun grootouders om de doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs te halen.

Om de wereldwijde temperatuurstijging tot maximaal 1,5°C te beperken mag er nog minder CO2 worden uitgestoten. En moeten de CO2 emissies die Europese en Amerikaanse kinderen veroorzaken snel dalen naar het niveau van Indiase en Chinese kinderen.

Samenvattend

Wanneer rond 1995 een wereldwijde daling van de CO2 emissies was ingezet had de daling veel geleidelijker kunnen lopen. Verder uitstel of vertraging van de verlaging van de CO2 uitstoot zal de opgave voor de toekomst vergroten. Niet alleen zullen toekomstige generaties minder CO2 kunnen uitstoten gedurende hun levensduur, ook zullen ze een snellere afname van de CO2 emissies moeten bewerkstelligen. Het is dus volkomen logisch dat kinderen die op school de basisbeginselen van wetenschap onderwezen krijgen opstaan om te eisen dat de huidige machthebbers in de politiek en het bedrijfsleven hun verantwoordelijkheid nemen en alle beschikbare middelen inzetten om een daling van de wereldwijde CO2 uitstoot te bewerkstelligen.

Dit bericht is geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.

“CO2 maakt de aarde groener”. Klinkt goed, maar is dat ook enkel goed nieuws?

Vooraf: beter artikel over dit onderwerp is hier te vinden (met dank aan een van Sargasso’s reageerders).

Planten en bomen hebben CO2 nodig om te groeien en we stoten inmiddels 40 miljard ton per jaar uit, de atmosfeer in. Een aantal studies suggereren dat mensen door de uitstoot van CO2 bijdragen aan een wereldwijde toename in de fotosynthese. Reden voor sommige reageerders op Sargasso om te stellen dat de aarde voorlopig vooral groener wordt ten gevolge van de klimaatverandering. Tijd dus om er wat dieper in te duiken op basis van de gegevens van een van de onderzoekers naar het verschijnsel dat de aarde groener wordt ten gevolge van stijgende CO2 emissies.

Het goede nieuws

Om met het goede nieuws te beginnen. Het klopt dat de aarde groener wordt ten gevolge van hogere CO2-emissies. Elliot Campbell, een milieuwetenschapper van de Universiteit van Californië, en zijn collega’s publiceerden vorig jaar een studie waaruit bleek dat planten momenteel 31 procent meer CO2 omzetten in organische stof dan vóór de Industriële Revolutie. Verschillende pseudo-sceptische denktanks doken dan ook meteen bovenop het artikel. Het Competitive Enterprise Institute verklaarde kort nadat de studie verscheen:

So-called carbon pollution has done much more to expand and invigorate the planet’s greenery than all the climate policies of all the world’s governments combined.

Ook het Heartland Institute (u weet wel, de denktank die mensen die vertrouwen hebben in de klimaatwetenschap vergeleek met de Unabomber) besteedde aandacht aan het onderzoek.

Het slechte nieuws

The New York Times vroeg Elliot Campbell wat het effect van de vergroening is, en daar begint het slechte nieuws. Meer fotosynthese betekent namelijk geen hogere landbouwopbrengst. De opbrengst per hectare landbouwgrond ligt fors hoger dan een eeuw geleden. Dat is volgens dr. Campbell slechts voor een klein deel toe te schrijven aan de verhoogde fotosynthese:

The driving factor has to be the fertilizers, the seed varieties, the irrigation,

De tweede reden om niet al te blij te zijn met de extra opname van CO2 is dat planten normaal gesproken ’s nachts weer een groot deel van de CO2 die ze overdag opnemen uitademen. Om nog onduidelijke reden stijgt de fotosynthese wel, maar de uitademing niet. Het is onduidelijk of deze onbalans bij hogere CO2-concentraties blijft bestaan.

Een derde reden dat vergroening geen goed nieuws is, is dat planten door hogere CO2-concentraties lagere concentraties voedingsstoffen zoals stikstof, koper en kalium kunnen bevatten. Het is onduidelijk waarom dit gebeurt. In een recent artikel in het blad Current Opinion in Plant Biology suggereren Johan Uddling en zijn collega’s van de Universiteit van  Gothenburg in Zweden dat dit aan microben kan liggen.

Zoals fotosynthese in planten wordt versneld door CO2, wordt mogelijk ook de snelheid waarmee microben nutriënten uit de grond opnemen verhoogd. Hierdoor blijft er minder over voor planten. Het eten van planten met te weinig nutriënten maakt mensen vatbaar voor verschillende ziektes. Een onderzoeksteam van de Universiteit van Stanford onderzocht de mogelijke gevolgen voor de menselijke gezondheid.

Uit nieuw onderzoek blijkt ook dat de hoeveelheid CO2 die de bodem uitstoot stijgt als de temperatuur stijgt. Dit komt doordat microben bij warmere temperaturen harder gaan werken, wat weer leidt tot nog meer koolstof in de atmosfeer. Daarmee lijkt de bodem zijn rol als opslag van CO2 te verliezen. Een vierde reden dat het geen goed nieuws is is dat planten en bomen slechts een kwart van de extra CO2 uitstoot absorberen. De andere driekwart van de uitstoot bouwt op in de atmosfeer en de oceaan.

Dit artikel is oorspronkelijk geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.

Is nul-op-de-meter CO2 neutraal?

Afgelopen week publiceerde de innovatiemanager van Remeha een artikel waarin hij stelt dat een all-electric nul-op-de-meter woning geen effect heeft op de CO2 uitstoot. Dit in tegenstelling voor een energiezuinige woning met gasaansluiting, die volgens Remeha door toepassing van groen gas wel naar CO2 neutraal kan. Het streven zou volgens Remeha dan ook moeten zijn om een woning CO2 vrij te maken in plaats van gasvrij. Vanuit verschillende hoeken is er al kritiek geleverd op de energieberekening van Remeha, zie bv. het commentaar van Jan Willem van de Groep. Tijd voor een kleine calculatie van de CO2 emissie op basis van de CO2 prestatieladder, waar Remeha zelf ook voor gecertificeerd is.

CO2 emissie nul-op-de-meter

Remeha stelt dat de CO2 emissie van een all-electric woning groter is dan nul. Op jaarbasis wekt de woning dan wel evenveel elektriciteit op als dat de woning verbruikt, maar het elektriciteitsnet wordt als buffer gebruikt. In de zomer produceert de woning meer stroom dan verbruikt wordt en in de winter neemt de woning meer stroom van het net op. De winterstroom wordt door Remeha voor het gemak gelijk gesteld aan kolenstroom of anders zou volgens Remeha gewerkt moeten worden met de uurgemiddelde CO2 footprint van elektriciteit.

Dat levert meteen meerdere afwijkingen ten opzichte van de CO2 footprint bepaling van de CO2 prestatieladder op. Ten eerste kent de CO2 prestatieladder geen uurgemiddelde elektriciteitsfootprint. Een gecertificeerd bedrijf kan zijn elektriciteitsverbruik vergroenen door zogenaamde garanties van oorsprong te kopen, daarmee toont het bedrijf aan dat op jaarbasis evenveel groene stroom wordt geproduceerd als het zelf verbruikt. Ik ben dan ook benieuwd of Remeha de CO2 uitstoot van haar eigen elektriciteitsverbruik op uurbasis heeft vergroend, of dat op die manier gaat doen.

Een nul-op-de-meter woning produceert op jaarbasis evenveel energie (meestal zonne-energie) als er gebruikt wordt. Zonne-energie heeft volgens de CO2 emissiefactoren, die onder andere gebruikt worden bij de CO2 prestatieladder een emissie van 0 gram / kWh. Dat betekent dat de jaarlijkse CO2 emissie van een NOM woning nul is. Ongeacht het aantal kWh dat gebruikt wordt. Kun je over discussiëren, maar dan moeten we het ook gaan hebben over de CO2 footprint van Remeha zelf en van alle bedrijven die hun CO2 emissie rapporteren volgens de methodiek van de CO2 prestatieladder (en ik vermoed zelfs van alle bedrijven die het internationale Green House Gas protocol gebruiken).

Nu weet ik dat er verschillende bedrijven zijn die hun betrokkenheid bij nul-op-de-meter woningen opvoeren als keteninitiatief in kader van de CO2 prestatieladder. Sterker: ik kan me voorstellen dat er bedrijven zijn die de nul-op-de-meter woningen die ze bouwen opvoeren als vermindering van hun zogenaamde downstream scope 3 emissies. Dat laatste zou betekenen dat er auditors van de CO2 prestatieladder zijn die een CO2 emissiereductie hebben toegekend aan nul-op-de-meter woningen.

CO2 emissie groen gas

Remeha stelt dat de CO2 emissie van een woning met een gasaansluiting en een HRE ketel wel naar nul kan door gebruik te maken van groen gas. Ook daar doet zich een uitdaging voor met de methodiek van de CO2 prestatieladder. De lijst met CO2 emissiefactoren kent namelijk 2 soorten biogas: stortgas en covergisting, met een CO2 emissiefactor (well-to-wheel) van respectievelijk 0,398 kg CO2/m3 gas en 1,260 kg CO2/m3 gas. Hoe je met dergelijke emissiefactoren bij het gebruik van zelfs maar 1 kubieke meter groen gas tot nul CO2 emissie kan komen is mij een raadsel. Ik kan de claim dat een groen gas woning wel nul CO2 emissie kan halen dan ook niet plaatsen.

Conclusie

In het artikel introduceert Remeha een aantal novititeiten, zoals het toepassen van uurgemiddelde CO2 emissiefactoren voor elektriciteit en het stellen dat groen gas CO2 neutraal is. Het eerste is zeer ongebruikelijk bij het bepalen van de CO2 emissie van elektriciteitsverbruik. Het tweede komt niet overeen met de in Nederland gehanteerde CO2 emissiefactoren, tenzij Remeha zich beperkt tot de CO2 emissie van verbranding van het gas. Ook dat is niet de afspraak binnen de CO2 prestatieladder, waar gewerkt wordt met de CO2 emisssie over de gehele levenscyclus (de zogenaamde well-to-wheel emissies).

Klimaatakkoord: mijn (kleine) steentje

Afgelopen weekend sloten 195 landen een klimaatakkoord met als doel om de gemiddelde temperatuurstijging op aarde te beperken tot ver onder de twee graden. Landen moeten zelfs nastreven om het onder de anderhalve graad te houden. Een mooi moment. Zeker als Bas Eickhout, toch niet de meest kritiekloze volger van de onderhandelingen, spreekt van het einde van het tijdperk van fossiele energie.

CO2 compensatie

Om de totstandkoming van het verdrag te vieren en zelf een kleine bijdrage te leveren aan het verwezenlijken van de ambities uit het klimaatakkoord heb ik dit weekend de CO2 uitstoot van ons gasverbruik gecompenseerd door CO2-rechten uit de markt te laten nemen via Sandbag. Het gaat om ons gasverbruik in de periode november 2010 t/m december 2015. De bijbehorende CO2-emissie heb ik uitgerekend m.b.v. de zogenaamde well-to-wheel emissiefactoren van de website CO2emissiefactoren.nl. Daarmee heb ik meteen een kleine bijdrage geleverd aan een van de paradepaardjes van VNO-NCW: het repareren van het Europees emissiehandelsysteem.

Klimaatfinanciering

Een van de belangrijke onderdelen van het verdrag is klimaatfinanciering. Hoe zorgen we dat ontwikkelingslanden voldoende geld hebben voor investeringen in o.a. mitigatie (verlagen van de broeikasgassen) en adaptatie (dijken bouwen). Om daar een steentje aan bij te dragen heb ik een extra bedrag geïnvesteerd in offgrid zonne-energie via Sunfunder. Het project waarin ik heb geïnvesteerd is nog niet volledig gefinancierd, dus doe gerust mee.

Dat levert ook naast CO2-besparing ook meer mensen met veilig licht op. Volgens Sunfunder hebben mijn investeringen van de afgelopen 3 jaar al bijgedragen aan het vermijden van 3.250 ton CO2-uitstoot en impact op bijna 80.000 mensen. Of dat enkel op mijn deel slaat of op de totale vermeden CO2-uitstoot en totale impact op mensen van de projecten waarin ik heb geïnvesteerd weet ik niet.

De Rotterdamse dienstauto mag wat kosten

Vorige week raakte ik verzeild in een discussie over de nieuwe dienstauto´s voor de Rotterdamse wethouders. Om een beetje te prikkelen tweette ik:

Dat deed ik op basis de ervaringen van Houston met elektrische auto´s. Nu is Nederland Amerika niet, zo zijn de brandstofprijzen hier een maatje duurder. Om te onderbouwen dat het in Nederland ook kan stuurde ik Arno Bonte van GroenLinks een excelletje dat ik ooit heb gemaakt waarin ik een Toyota Prius met een Nissan Leaf vergelijk bij 30.000 km per jaar.

Arno Bonte stuurde de mail door aan de mensen achter Bogue.nl, een Rotterdams weblog, waarna ik dit weekend diverse mailwisselingen had om mijn rekenmodel toe te lichten. Vandaag kan je het resultaat terugvinden op Bogue en dat liegt er niet om: de BMW 520d die de Rotterdamse wethouders willen is niet alleen 1,5 keer zo duur per jaar als de elektrische Nissan Leaf, maar stoot ook 6.828 % meer CO2 uit per jaar (over luchtkwaliteit heeft Bogue het nog niet eens). En dan hebben we het over slechts 1 auto. Als we uitgaan van 30.000 km per jaar en 5 dienstauto´s kan er € 20.000 per jaar bespaart worden. Daar kan de Rotterdamse voedselbank 2 jaar van gehuisvest worden.

De Nissan Leaf heeft natuurlijk z’n beperkingen in rijafstanden, maar ik kan me niet voorstellen dat de Rotterdamse wethouders met regelmaat op meer dan 100 km van de stad moeten zijn…

Lees hier de finesses van het verhaal.

Strukton stapt volledig over op Nederlandse windenergie

Logo_Strukton_homeOndanks de winterse kou begint 2013 als een oogstjaar op mvo-gebied bij Strukton. Vorige week behaalde Strukton Workspere de zelfverklaring ISO 26000 en leverde Strukton Bouw in Amsterdam een markant hotel met energielabel B en Green Key Goud certificaat op. Gisteren maakte Strukton bekend per 1 januari 2013 volledig is overgegaan op groene stroom. Strukton heeft gekozen voor Windkracht220 van Essent. Dit is 100% duurzame elektriciteit opgewekt door Nederlandse windmolens. Het contract loopt van 2013 tot en met 2015.

Sinds 1 januari 2013 is Strukton volledig overgegaan op groene stroom. Strukton heeft gekozen voor Windkracht220 van Essent. Dit is 100% duurzame elektriciteit opgewekt door Nederlandse windmolens. Het contract loopt van 2013 tot en met 2015.

essent_windkracht_220Windenergie is een van de schoonste manieren om energie op te wekken, want er komt nauwelijks CO2 bij vrij. Ter vergelijking: standaard grijze stroom heeft een uitstoot van 455 kg/MWh, terwijl windenergie een uitstoot heeft van slechts 15 kg/MWh (gebaseerd op de conversiefactor van de CO2-Prestatieladder).

Het energieverbruik van Strukton is circa 8.800 MWh op jaarbasis, wat gelijk is aan het verbruik van ruim 2.500 huishoudens. De overstap naar groene stroom levert een reductie van maar liefst 3.892 ton CO2 per jaar op. Een gemiddeld gezin stoot volgens MilieuCentraal 8,5 ton CO2 uit per jaar, deze reductie is dus gelijk aan de jaaruitstoot van ruim 450 gezinnen.

Met de keuze voor groene stroom draagt Strukton bij aan een beter milieu en voldoet het bedrijf tevens aan de eisen voor de CO2-Prestatieladder. Daarnaast hecht het bedrijf ook belang aan het feit dat de windenergie van Windkracht220 van Nederlandse bodem komt, want op deze manier wordt de productie van duurzame energie in eigen land gestimuleerd.

De markt van duurzame energie is een markt waarop Strukton zelf ook actief is, denk aan de technische werkzaamheden aan offshore transformatieplatforms en activiteiten op het gebied van golfenergie, windenergie en getijdenenergie. De keuze voor groene stroom is dan ook niet alleen goed voor het milieu, maar ook voor de toekomst van het bedrijf. Strukton realiseert ook diverse duurzame projecten.

Als bij elektriciteit de vervuiler betaalt…

… dan zijn kleinverbruikers en afnemers van groene stroom heel vies…

Even terug:

Begin januari schreef ik dat de huidige energiebelasting niet uitgaat van de vervuiler betaalt, maar van de verbruiker betaalt en dat dat met name bij kleinverbruikers (eerste schijf energiebelasting) zo werkt. In reactie daarop stelden een aantal mensen op twitter dat de vervuiler wel degelijk betaalt via het emissiehandelssysteeem voor CO2 (in jargon ETS).

Nu kan ik me een onderzoek van een paar jaar geleden herinneren, waarin CE Delft liet zien dat de impliciete CO2 prijs voor kleinverbruikers veel hoger is dan voor grootverbruikers van energie. Wat al vreemd is in een systeem waarin de vervuiler betaalt… Nu zegt de prijs van een ton CO2 de gemiddelde mens niet zo veel (en mij ook niet). Daarom heb ik de afgelopen weken zitten puzzelen op een manier om de opslag per kWh als gevolg van ETS vergelijkbaar te maken met het tarief van de energiebelasting.

Het resultaat

Als ik uitga van de CO2 conversiefactor voor grijze stroom uit het handboek CO2 prestatieladder* (455 gram CO2 / kWh) dan kan je met 1 ton CO2 2.198 kWh elektriciteit opwekken (1 ton CO2 / (455 gram CO2/kWh) ). De prijs van een ton CO2 ligt binnen ETS (het Europese CO2 emissiehandel systeem )momenteel onder de 10 Euro. Dat betekent dat de CO2 opslag minder dan 0,5 Eurocent per kWh uur is. Vergelijk dat met het verbruikerstarief  van 11,65 Eurocent en het moge duidelijk zijn: het is de (klein)verbruiker die betaald. Niet zo raar, aangezien het idee is dat particulieren en bedrijfsleven ieder ongeveer 50% van de totale energiebelasting dienen op te brengen. Wel een klein beetje scheef als je de impliciete CO2 prijsopslag voor kleinverbruikers als gevolg van de energiebelasting berekend: dik 250 Euro per ton CO2.   En ook een beetje scheef als je bedenkt dat huishoudens volgens het Compendium voor de Leefomgeving in 2011 12,5% van de totale hoeveelheid energie afnamen. Maar ja, huishoudens zijn wat minder goed in staat om overheden van verschillende landen tegen elkaar uit te spelen…

Stel nou dat je overschakelt op bv. windenergie, zoals wij hebben gedaan met de aanschaf van winddelen en de inkoop van windenergie van GreenChoice, dan is de CO2 conversiefactor volgens het handboek CO2 prestatieladder 15 gram CO2 / kWh. Dat betekent dat je met 1 ton CO2 een dikke 66.000 kWh op kan wekken. De energiebelasting blijft dan echter 11,65 Eurocent. Dat betekent dat de impliciete CO2 prijs als gevolg van de energiebelasting oploopt tot ruim 7.000 Euro…

Grootverbruikers en energiebelasting

Alleen bij energieverbruikers die meer dan 10 miljoen kWh gebruiken is de opslag als gevolg van de CO2 prijs hoger dan het energiebelastingstarief dat ze betalen (0,1 Eurocent voor niet zakelijke gebruikers en 0,05 Eurocent voor zakelijke gebruikers). Wie denkt dat een fors hogere CO2 prijs (zeg 50 Euro/ton CO2) tot een forse heffing per kWh gaat leiden kan ik ook uit de droom helpen: een prijs van 50 Euro/ton CO2 betekent een opslag van ongeveer 2,3 Eurocent per kWh.

Wat erger is is dat de huidige vorm van de energiebelasting helemaal niet aanzet tot vergroening bij deze bedrijven. Bij grijze stroom is de energiebelasting omgerekend goed voor een opslag van ongeveer 1 Euro / ton CO2. Bij overschakeling op windenergie loopt dit op tot Euro 30 per ton CO2.

Opslag energiebelasting omgerekend naar CO2 prijs / kWh

CO2 opslag/kWh elektriciteit

Kijkend naar bovenstaande grafiek mogen het duidelijk zijn dat bij de energiebelasting moeilijk gesproken kan worden van de vervuiler betaalt. Het is toch echt de verbruiker die betaald. Elke prikkel tot inkoop van groene stroom (anders dan een moreel appel) ontbreekt.

Berekeningen vind je hier.

* In werkelijkheid zal de hoeveelheid elektriciteit die je kan produceren met een ton CO2 binnen het ETS afhangen van de brandstof die je kiest. Zo stoot steekkolen meer CO2 uit dan gas. De conversiefactor uit het handboek CO2 prestatieladder is een gemiddelde voor de Nederlandse stroommix. Ook hanteeert de CO2 prestatieladder een andere benadering dan ETS:  Het handboek CO2 prestatieladder gaat uit van de well-to-wheel benadering, terwijl ETS enkel kijkt naar de emissie die samenhangt met de opwekking van elektriciteit. De CO2 emissies van bv. winning van grondstoffen wordt bij ETS dus niet gezien als emissies van het energiebedrijf.