Energieverbruik 2015 deel 2: Jaarrekening

Het is inmiddels ruim en breed april 2016. De hoogste tijd dus om de energierekening van 2015 tegen het licht te houden. Het jaarverbruik en onze variabele kosten heb ik al eerder geanalyseerd, nu dus tijd voor de volledige energierekening. Het eerste dat me altijd weer opvalt is de volslagen ramp die het oplevert om de jaarrekening van het energiebedrijf te vergelijken met mijn eigen administratie en met de offerte. Al is het verschil inmiddels beperkt tot een paar tientjes. Het tweede dat mij opviel is dat de opbrengst van de zonnedelen in 2015 nog niet is verrekend op de jaarrekening van 2015.

Ontwikkeling energierekening sinds 2011

Onze energierekening is de afgelopen jaren behoorlijk gedaald. Vooral vanaf 2014, hoewel 2015 wel weer wat hoger ligt.

Jaarrekenening_2011-2015_totale_kosten
Figuur 1: jaarrekening totaal 2011-2015

Vergeleken met 2011 is onze energierekening met zo’n 300 Euro gedaald, terwijl de energierekening met zo’n 300 Euro gestegen zou zijn sinds 2011 als we niet zelf energie zouden zijn gaan opwekken. In 2015 zou de energierekening zelfs 674 Euro hoger zijn geweest zonder onze zonnepanelen, zonneboiler en winddelen.

Jaarrekenening_2011-2015_verdeling_naar_ontvanger
Figuur 2: energierekening uitgesplitst naar ontvanger 2011-2015

De energierekening bestaat uit een wirwar van posten. Een van de meest interessante indelingen die in mijn ogen te maken is laat zien wie welk deel van de energierekening ontvangt. Zoals te zien in figuur 2 zijn het energiebedrijf en de overheid degene die er sinds 2014 het meest bij ingeschoten zijn, hoewel de overheid met ruim 100 Euro in 2015 bijna het dubbele ontvangen heeft t.o.v. 2014. Nog altijd 400 Euro minder dan we zonder zonnepanelen en zonneboiler hadden moeten betalen. Ook onze energieleverancier verdient ongeveer 25% minder aan ons dan voorheen. De zonnepanelen en zonneboiler hebben geen effect op de kosten die het netwerkbedrijf in rekening brengt.

Het grootste deel van onze energierekening gaat naar het netwerkbedrijf en het energiebedrijf. De overheid ontvangt iets minder dan 20% van onze energierekening en verdubbeld daarmee haar aandeel t.o.v. 2014. Zonder eigen energieopwekking zou de overheid overigens bijna 40% ontvangen, terwijl dat in 2011 minder dan 30% was.

image
Figuur 3: energierekening uitgesplitst naar ontvanger (procentueel) 2011-2015

Vast vs. variabel

Het grootste deel van onze energierekening bestaat uit variabele kosten. Slechts 6% bestaat uit vaste kosten.

Jaarrekenening_2011-2015_verdeling_vast_variabel
Figuur 4: vast en variabel deel energierekening

Overigens zijn de vaste kosten vooral laag door de vaste teruggaaf energiebelasting, zonder deze post zou het vaste deel van de energierekening bijna € 500 bedragen.

Jaarrekenening_2015_verdeling_naar_ontvanger_vast_variabel
Figuur 5: vaste en variabele kosten naar ontvanger 2011-2015

In figuur 5 is goed te zien dat het netwerkbedrijf geen variabele kosten doorberekend. Ook valt op dat de overheid meer verdient aan een hoger energieverbruik dan onze energieleverancier. De variabele kosten die de overheid berekend zijn namelijk hoger dan die van onze energieleverancier. De bedoeling daarvan is dat we meer energie gaan besparen, wat in 2015 t.o.v. 2014 niet gelukt is. Ten opzichte van de periode 2011 – 2013 is ligt ons nette energieverbruik wel lager, maar dat ligt deels ook aan eigen opwek van energie.

Kosten gas en elektriciteit

In figuur 6 is te zien dat we sinds 2011 vooral de leveringskosten van elektriciteit en de energiebelasting fors hebben verlaagd. Dat hebben we vooral gedaan door het installeren van een zonneboiler (minder inkoop gas), zonnepanelen (minder inkoop elektriciteit) en door te investeren in winddelen (minder inkoop elektriciteit). De blauwe balk van leveringskosten elektriciteit is in 2015 voor het tweede jaar op rij niet zichtbaar, wat ons €215 scheelt (exclusief btw, energiebelasting en ODE-toeslag).

Jaarrekenening_2011-2015_verdeling_naar_kostenpost
Figuur 6: energierekening uitgesplitst naar kostenpost

Ons gasverbruik en de bijbehorende kosten zijn in 2015 grofweg gelijk gebleven aan de kosten in 2014.

Verwachting 2016

De verwachting voor komend jaar is dat de kosten zullen toenemen, doordat het tarief van de energiebelasting voor gas is gestegen en voor elektriciteit gedaald. We nemen relatief weinig elektriciteit af van het net, door onze zonnepanelen, waardoor ik verwacht dat we er iets op achteruit zullen gaan.

Vervolg

Als ik er aan toekom komt er nog een vervolg op deze analyse, waarbij ik wil kijken naar de totale besparing op onze energierekening door zonnepanelen en winddelen sinds 2011. Ook wil ik daarbij mijn vergelijking van vorig jaar met stadswarmte bijwerken.

De wereldwijde strijd om de onderkant van de energiemarkt

sunfunder_installationDe winstgevendheid van energiecentrales op kolen en gas in Europa, de VS en Australië staat in toenemende mate onder druk door de opkomst van hernieuwbare energie. Net als de tabaksindustrie verleggen mijnbouw- en oliebedrijven hun focus naar ontwikkelingslanden. Zowel Peabody Energy Inc. (een van de grootste kolenbedrijven van de  VS) als Exxon Mobile verklaarde recent dat fossiele energiebronnen belangrijk zijn voor een betaalbare energievoorziening voor de armen.

Het enige probleem voor bedrijven in olie, kolen en gas is dat de marktontwikkeling ze niet meezit. Een recente studie van Kepler Chevreux laat zien dat deze bedrijven zelfs onder het business as usual-scenario van het Internationaal Energie Agentschap, dat wil zeggen zonder klimaatbeleid, forse verliezen kunnen verwachten. Paradoxaal genoeg worden die verliezen alleen maar hoger als de prijs van fossiele brandstoffen stijgt. Dus hoe hoger de olieprijs, hoe hoger het verlies volgens Kepler Chevreux wordt.

De oorzaak daarvan heeft alles te maken met de opkomst van duurzame energiebronnen. De geest is uit de fles en in een toenemend aantal gebieden in de wereld is elektriciteit van zon- en wind, eventueel aangevuld met een micro-grid, goedkoper dan het traditionele elektriciteitsmodel van grote kolen-, gas- en oliecentrales met een groot elektriciteitsnetwerk. Met als bijkomende uitdaging: de kostprijs van zon- en windenergie daalt, terwijl de kostprijs van kolen, olie en gas stijgt door een combinatie van regelgeving en het opraken van makkelijk winbare voorraden.

De problemen ontstaan niet alleen in landen die duurzame energie goed gezind zijn, zoals Duitsland. Ook in Australië, waar de huidige regering weinig opheeft met klimaatbeleid of duurzame energie, beginnen energiebedrijven het te voelen. Zo zeer zelfs dat een van de netwerkbeheerders bezig is naar een omslag naar energieopslag in plats van netwerkuitbreiding.

Ontwikkelingen  aan de onderkant van de energiemarkt

Aan de echte onderkant van de markt, in Afrika, Zuid-Amerika en Azië, zijn grote gebieden nog niet aangesloten op elektriciteitsnetwerken. Met de dalende kosten van duurzame energie en energieopslag is het de vraag of deze gebieden ooit aangesloten gaan worden op een centraal elektriciteitsnetwerk. Of dat deze gebieden gebruik  gaan maken van offgrid oplossingen en mini-grids. In Nederland zijn dergelijke oplossingen vooral bekend vanWakaWaka, dat in 2012 en 2013 via crowdfundingacties op Symbid enOnePlanetCrowd ruim €300.000 ophaalde. In de VS pakken ze het nog een maatje groter aan en haalde D.Light recent $11 miljoen op aan durfkapitaal om de verdere groei te financieren.

logo_sunfunderAmerika kent met Sunfunder zelfs een crowdfunding platform dat zich specifiek richt op het financieren van offgrid zonne-energie. Sinds hun start 2 jaar geleden hebben ze ruim $600.000 opgehaald voor 21 projecten via crowdfunding en private investeerders.

Sunfunder is naar mijn mening om drie redenen interessant: ten eerste kijken ze verder dan lampen en telefoonopladers op zonne-energie, ze kijken ook steeds vaker naar micro-grids. Bijvoorbeeld bij hun huidige project Switch On Ntungamo. Ten tweede gebruiken ze crowdfunding om offgrid solar toegang te geven tot financiering door grote private investeerders en uiteindelijk ook banken. Tot nu toe is 100% van de leningen terugbetaald.

Impact_land_a_hand_for_Rafiki-500x259
Impact berekening offgrid solar project in Tanzania.

Een derde belangrijke reden dat Sunfunder interessant is is omdat ze laten zien hoeveel een familie kan besparen door over te schakelen van fossiele energie op zonne-energie. Traditioneel gebruiken veel families en Afrika en India kerosene voor verlichting. Dat is slecht voor hun gezondheid (luchtkwaliteit binnenshuis) en gevaarlijk (brand). Bovendien kost kerosine iedere maand geld, terwijl een zonne-lamp enkel een start investering vergt. Daarna is de elektriciteit gratis. De terugverdientijden zijn daarbij erg kort. Vaak minder dan een jaar, terwijl de besparing op kan lopen tot 15% van het huishoudinkomen.

IMG_6454Een bijkomend probleem voor de olie-industrie is dat de Afrikaanse markt een afzetmarkt vormt voor kwalitatief laagwaardige producten. Hoogwaardige kerosine gaat naar de luchtvaart, laagwaardige naar Afrika voor verlichting. Iedere verkochte zonne-lamp vreet dus ook aan de afzetmarkt van de olie-industrie. Ieder micro-grid vreet aan de potentiële markt voor centrale energieopwekking met grote elektriciteitsnetwerken. Ik vraag me dan ook af of een bottom of the pyramid strategie daadwerkelijk gaat werken voor de olie- en kolenindustrie.

Disclosure: Ik heb zelf deelgenomen aan de crowdfunding acties van WakaWaka en investeer in offgrid solar via Sunfunder.

Dit artikel is eerder gepubliceerd op Sargasso en Oneworld.

Fotocredits: Sunfunder.

Van de bron: energiebedrijf nieuwe stijl?

Vandaag vond ik onderstaande mail in m’n inbox. Bijzonder genoeg om wat aandacht aan te besteden. Al ben ik niet van plan over te stappen, omdat ons doel toch echt nul op de meter is. Ik denk dat bouw- en installatiebedrijven een grotere rol gaan spelen om dat te bereiken dan energiebedrijven. Op gebied van energie heb ik dan geen marktplaats nodig voor energie, maar een marktplaats waar ik zo duurzaam mogelijk de programmaverantwoordelijkheid kan inkopen. In normaal Nederlands: een marktplaats waar ik kan kiezen uit aanbieders die zorgen dat mijn stroom verkocht wordt als ik teveel produceer en die stroom leveren als mijn eigen zonnepanelen (en winddelen) te weinig leveren. Idealiter gecombineerd met de mogelijkheid tot vraagsturing, waarbij ik graag een deel van het financieel voordeel ontvang als ik mijn elektriciteitsverbruik aanpas aan het elektriciteitsaanbod.

Het persbericht:

Vandaag presenteert Vandebron een online marktplaats voor duurzame energie waarop Nederlandse huishoudens direct hun energie van de producent kopen. Vandebron is de eerste transparante, 100% duurzame energiedienst, die in de meeste gevallen goedkoper is dan de huidige Nederlandse energieleveranciers. Eerder werden voorinschrijvers toegelaten, vanaf vandaag is de site bereikbaar voor iedereen

Kiezen uit Nederlandse opwek

Gebruikers kiezen uit vier type energiebronnen: wind-, zon-, water- en bio-energie. Alle energie wordt opgewekt in Nederland, bijvoorbeeld door de windmolen van Jaap en Feikje uit Molkwerum (Friesland) of door de biogasinstallatie op het erf van het varkensbedrijf van de familie Oude Lenferink uit Fleringen (Overijssel). In de zoekmachine kan ook worden gefilterd op afstand en prijs. Hierdoor kan iedereen voor zichzelf bepalen wie de ideale energieproducent is.

Tijdens de lancering kan worden gekozen uit het aanbod van tien verschillende producenten, die samen ongeveer 20.000 huishoudens van stroom kunnen voorzien.

Eerste transparante, 100% duurzame energiedienst

Vanaf vandaag kiezen consumenten op Vandebron zelf hun energiebron en daarmee hun prijs. “Hierdoor weet je precies waar je stroom vandaan komt en waar je geld naartoe gaat.” aldus Remco Wilcke, die het bedrijf startte met Aart van Veller, Matthijs Guichelaar en Michael Fraats. Voor het eerst kunnen producenten hun energie direct aan de consument verkopen en kunnen ze hun eigen prijs bepalen. Daarmee is dit is het eerste businessmodel dat landelijk de opwek van duurzame energie meer rendabel maakt.

Tussenpersoon wordt overgeslagen: marge naar producent en consument

De meeste energiebedrijven verdienen naast de vaste maandkosten ook aan een marge op het energieverbruik. Daarom hebben ze er belang bij dat het verbruik omhoog gaat. Bij Vandebron gaat de verbruiksprijs in zijn geheel naar de producent. Vandebron verdient alleen aan het maandelijkse abonnementsgeld van € 10. Daardoor heeft Vandebron er geen belang bij als afnemers meer verbruiken. Sterker, als ze minder verbruiken kan Vandebron meer huishoudens op een enkele bron aansluiten.

Succesvolle voorinschrijving

Geïnteresseerden hebben zich de afgelopen weken vooringeschreven. Meer dan 1400 huishoudens lieten zien dat er veel vraag is voor duurzaam opgewekte energie: een groot succes. Op twitter schrijft een van de eerste gebruikers: “Wat een feest om een energiebron uit te zoeken op @Vandebron. Jammer dat ik maar één mag kiezen!”. De eerste huishoudens zijn inmiddels al overgestapt naar de boeren die hun energie via Vandebron verkopen.

Deal van de eeuw: buyout van de Amerikaanse kolenindustrie

Vorig jaar stelden een aantal mensen voor om Nuon terug te kopen middels crowdfunding. Ik was daar zelf niet zo’n voorstander van. Vorige week stelde Gil Friend, hoofd duurzaamheid in Palo Alto, CA en Felix Kramer, oprichter van The California Cars Initiative, in The Guardian iets soortgelijks voor de hele Amerikaanse kolenindustrie voor:

What if Bloomberg, Branson and Grantham came together to buy out the coal industry, close and clean up the mines, retrain workers and accelerate the expansion of renewable energy?

Friend en Kramer stellen zelfs dat:

A crowdsourced component could become the biggest kickstarter ever.

De kosten van het opkopen van de volledige Amerikaanse kolenindustrie becijferen ze op 50 miljard dollar. Los van het klimaateffect bedraagt de directe gezondheids- en milieuwinst tussen de $100miljard per jaar (studie van de National Academy of Sciences uit 2010), tot $345miljard per jaar (studie van Harvard Medical School uit 2011).

Dus misschien is het niet zo’n goed idee om een energiebedrijf te kopen, maar wel om de hele sector op te kopen. Europese energiebedrijven staan tenslotte ook zwaar in de min ?

Dit bericht is eerder gepubliceerd op Sargasso.

Thermosmart start crowdfundingcampagne op Oneplanetcrowd.nl

logo ThemoSmartEind vorig jaar schreef ik al over de crowdfundingcampagne van i-Thermostat, een Nederlandse start-up die een slimme thermostaat aan het ontwikkelen is. Inmiddels heeft het bedrijf zich omgedoopt in Thermosmart en zijn ze een nieuwe crowdfundingcampagne gestart op OnePlanetCrowd.  Dat en het feit dat MilieuCentraal van 14 t/m 20 oktober wederom de week van de energierekening organiseert leek me een mooie aanleiding om weer eens aandacht te vragen voor duurzame technologie van Hollandse bodem.

Bovendien ligt er bij energiebesparing veel nadruk op besparing van elektriciteit of het zelf opwekken van elektriciteit, terwijl voor een gemiddeld gezin gas (oftewel warmte) de helft tot tweederde van de energierekening uitmaakt.

Wat is Thermosmart

oneplanet-appThermosmart is een slimme, zelflerende thermostaat, die ook via je smartphone te bedienen is. Dus als je een uurtje later thuiskomt kun je de kachel later aan laten gaan. De thermostaat maakt het volgens de makers mogelijk om 20% op het gasverbruik te besparen. In ons geval gaat het dan om 150 tot 200 m3 aardgas, dat is € 90 tot €120 per jaar. Dus ik ga deze weken thuis de discussie de komende weken misschien toch weer eens aan.

Als ik de site van Thermosmart bekijkt krijg ik het idee dat het de Nederlandse tegenhanger van de Amerikaanse slimme thermostaat Nest is. Aangezien Nestvoorlopig niet naar Nederland lijkt te komen en er maar weinig energieleverancier onafhankelijke thermostaten op de markt zijn
is Thermosmart wat mij betreft een welkome aanvulling op het aanbod aan thermostaten. Nefit, onderdeel van Bosch, heeft met Easy ook een concurrent, maar vooralsnog is deze niet zelflerend en ook enkel geschikt voor Nefit cv´s.

Persbericht

Hieronder het persbericht dat gisteren in mijn mailbox zat:

Thermosmart start crowdfundingcampagne op Oneplanetcrowd.nl

Voorverkoop van nieuwe thermostaat die 20% bespaart op gasrekening

75% van de Nederlandse huishoudens verwarmen hun woning wanneer ze zelf niet thuis zijn. Dit blijkt uit onderzoek van het voormalige Ministerie van VROM onder 5000 gezinnen. Belangrijkste reden is de gebruiksonvriendelijkheid van de huidige generatie klokthermostaten. Thermosmart is een nieuwe slimme thermostaat die het mogelijk maakt maar liefst 20% te besparen op het gasverbruik.

Nieuwe generatie thermostaat
Huishoudens met een slimme meter in combinatie met een slimme thermostaat, verbruiken tot wel 15% minder dan andere groepen[i]. Dit was een belangrijke aanleiding voor ondernemer Hans Kouwenhoven een nieuwe thermostaat te ontwikkelen: de Thermosmart.

oneplanet-thermosmart-met tuinDe Thermosmart is een strak vormgegeven thermostaat die via een smartphone of computer kan worden ingesteld. De thermostaat is via de gepatenteerde en intuïtieve online agenda te programmeren. Daarnaast is het aanpassen van het programma via de App op de smartphone aan te passen. De Thermosmart maakt gebruik van Kunstmatige Intelligentie (Artificial Intelligence) om te leren van de opwarmingskarakteristieken van een woning. De thermostaat is ontworpen en wordt gemaakt in Nederland.

De Thermosmart maakt het mogelijk 20% te besparen op gasverbruik en kan een gemiddeld huishouden 350 kg CO2 uitstoot per jaar besparen. De terugverdientijd voor de consument ligt rond de 2 a 3 jaar.

Eerste gelimiteerde oplage via crowdfunding te koop

De lancering van het  product staat gepland voor de eerste helft van 2014. Crowdfunden is voor Thermosmart een belangrijke stap om de productie te kunnen voorfinancieren. Co-fouder Hans Kouwenhoven: “Thermosmart is een start-up die onafhankelijk van energieleveranciers wil blijven. Samen met de crowd gaan we nieuwe features ontwikkelen die de energiemarkt op zijn kop zal zetten, zoals een smart weather functie die je thermostaat kan instellen op basis van het weersvoorspelling.”

Oneplanetcrowd.nl
Crowdfunders krijgen een korting op het product en betalen € 225. Hiervoor krijgen ze de hardware, App en toegang tot de online agenda. Voor meer informatie zie:
http://www.oneplanetcrowd.nl/project/thermosmart


[i] Uit onderzoek in 2013 van Enexis onder 900 consumenten.

Als bij elektriciteit de vervuiler betaalt…

… dan zijn kleinverbruikers en afnemers van groene stroom heel vies…

Even terug:

Begin januari schreef ik dat de huidige energiebelasting niet uitgaat van de vervuiler betaalt, maar van de verbruiker betaalt en dat dat met name bij kleinverbruikers (eerste schijf energiebelasting) zo werkt. In reactie daarop stelden een aantal mensen op twitter dat de vervuiler wel degelijk betaalt via het emissiehandelssysteeem voor CO2 (in jargon ETS).

Nu kan ik me een onderzoek van een paar jaar geleden herinneren, waarin CE Delft liet zien dat de impliciete CO2 prijs voor kleinverbruikers veel hoger is dan voor grootverbruikers van energie. Wat al vreemd is in een systeem waarin de vervuiler betaalt… Nu zegt de prijs van een ton CO2 de gemiddelde mens niet zo veel (en mij ook niet). Daarom heb ik de afgelopen weken zitten puzzelen op een manier om de opslag per kWh als gevolg van ETS vergelijkbaar te maken met het tarief van de energiebelasting.

Het resultaat

Als ik uitga van de CO2 conversiefactor voor grijze stroom uit het handboek CO2 prestatieladder* (455 gram CO2 / kWh) dan kan je met 1 ton CO2 2.198 kWh elektriciteit opwekken (1 ton CO2 / (455 gram CO2/kWh) ). De prijs van een ton CO2 ligt binnen ETS (het Europese CO2 emissiehandel systeem )momenteel onder de 10 Euro. Dat betekent dat de CO2 opslag minder dan 0,5 Eurocent per kWh uur is. Vergelijk dat met het verbruikerstarief  van 11,65 Eurocent en het moge duidelijk zijn: het is de (klein)verbruiker die betaald. Niet zo raar, aangezien het idee is dat particulieren en bedrijfsleven ieder ongeveer 50% van de totale energiebelasting dienen op te brengen. Wel een klein beetje scheef als je de impliciete CO2 prijsopslag voor kleinverbruikers als gevolg van de energiebelasting berekend: dik 250 Euro per ton CO2.   En ook een beetje scheef als je bedenkt dat huishoudens volgens het Compendium voor de Leefomgeving in 2011 12,5% van de totale hoeveelheid energie afnamen. Maar ja, huishoudens zijn wat minder goed in staat om overheden van verschillende landen tegen elkaar uit te spelen…

Stel nou dat je overschakelt op bv. windenergie, zoals wij hebben gedaan met de aanschaf van winddelen en de inkoop van windenergie van GreenChoice, dan is de CO2 conversiefactor volgens het handboek CO2 prestatieladder 15 gram CO2 / kWh. Dat betekent dat je met 1 ton CO2 een dikke 66.000 kWh op kan wekken. De energiebelasting blijft dan echter 11,65 Eurocent. Dat betekent dat de impliciete CO2 prijs als gevolg van de energiebelasting oploopt tot ruim 7.000 Euro…

Grootverbruikers en energiebelasting

Alleen bij energieverbruikers die meer dan 10 miljoen kWh gebruiken is de opslag als gevolg van de CO2 prijs hoger dan het energiebelastingstarief dat ze betalen (0,1 Eurocent voor niet zakelijke gebruikers en 0,05 Eurocent voor zakelijke gebruikers). Wie denkt dat een fors hogere CO2 prijs (zeg 50 Euro/ton CO2) tot een forse heffing per kWh gaat leiden kan ik ook uit de droom helpen: een prijs van 50 Euro/ton CO2 betekent een opslag van ongeveer 2,3 Eurocent per kWh.

Wat erger is is dat de huidige vorm van de energiebelasting helemaal niet aanzet tot vergroening bij deze bedrijven. Bij grijze stroom is de energiebelasting omgerekend goed voor een opslag van ongeveer 1 Euro / ton CO2. Bij overschakeling op windenergie loopt dit op tot Euro 30 per ton CO2.

Opslag energiebelasting omgerekend naar CO2 prijs / kWh

CO2 opslag/kWh elektriciteit

Kijkend naar bovenstaande grafiek mogen het duidelijk zijn dat bij de energiebelasting moeilijk gesproken kan worden van de vervuiler betaalt. Het is toch echt de verbruiker die betaald. Elke prikkel tot inkoop van groene stroom (anders dan een moreel appel) ontbreekt.

Berekeningen vind je hier.

* In werkelijkheid zal de hoeveelheid elektriciteit die je kan produceren met een ton CO2 binnen het ETS afhangen van de brandstof die je kiest. Zo stoot steekkolen meer CO2 uit dan gas. De conversiefactor uit het handboek CO2 prestatieladder is een gemiddelde voor de Nederlandse stroommix. Ook hanteeert de CO2 prestatieladder een andere benadering dan ETS:  Het handboek CO2 prestatieladder gaat uit van de well-to-wheel benadering, terwijl ETS enkel kijkt naar de emissie die samenhangt met de opwekking van elektriciteit. De CO2 emissies van bv. winning van grondstoffen wordt bij ETS dus niet gezien als emissies van het energiebedrijf.

Zelflevering light: Wat is nabijheid?

Dat was de vraag Donald van den Akker gisteren via twitter stelde. De vraag is actueel en relevant door de volgende regel uit het regeerakkoord:

Het kleinschalig, duurzaam opwekken van (zonne-)energie waarvoor geen rijkssubsidie wordt ontvangen, wordt fiscaal gestimuleerd door invoering van een verlaagd tarief in de eerste schijf van de energiebelasting op elektriciteit die afkomstig is van coöperaties van particuliere kleinverbruikers, aan deze verbruikers geleverd wordt en in hun nabijheid is opgewekt. Deze wordt lastenneutraal gefinancierd door een generieke verhoging van het reguliere tarief in de eerste schijf van de energiebelasting.

Momenteel wordt achter de schermen gewerkt aan de invulling van deze regeling. Mijn mening over zelflevering light vind je hier, maar op verzoek van Donald mijn 2 cent over wat nabijheid in kan houden, al blijf ik van mening dat het zelflevering light een sigaar uit eigen doos is voor kleinverbruikers. Dat neemt niet weg zelflevering light ook kansen biedt voor bedrijven, ook al zullen ze voor de vorm een cooperatie moeten oprichten om hun klanten van de voordeeltjes gebruik te kunnen laten maken.

Nabijheid

Een van de voorstellen die Donald van de Akker deed was opdeling van Nederland volgens de eerste 2 cijfers van de postcodes. Hieronder zie je welke indeling dat op zou leveren.

postcodekaart_nederlandMijns inziens levert indeling naar 2 cijferigpostcodegebied rare situaties op. Zo ligt tussen Schiedam (postcodegebied 31) en Rotterdam (postcodegebied 30) het bedrijventerrein Spaanse Polder met veel platte daken. Een deel daarvan is wellicht geschikt voor zonnepanelen. Als Schiedammer zou ik enkel kunnen investeren in zonnepanelen op de Schiedamse daken, terwijl vrienden uit Rotterdam-Zuid (toch echt een stuk verder weg) wel kunnen investeren in de daken van Spaanse Polder. In de regio Haaglanden speelt dat probleem niet omdat de randgemeenten daar allemaal postcodegebied 22 hebben.

Andersom liggen er binnen postcodegebied 31 behoorlijk wat stukken die geschikt zijn voor windmolens. Een aantal plaatsen zijn daar ook al voor aangewezen. Rotterdammers zouden daar niet in kunnen investeren, terwijl windenergie een minder grote investering per kWh geinstalleerd vermogen vergt dan zonnepanelen.

Bij de keuze voor indeling naar gemeente (of nog kleinere eenheden) gaan nog veel meer van dat soort problemen spelen.

Mijn voorkeursroute

Hoe kleiner je de gebieden maakt, hoe meer zelflevering light een verkapte ondersteuning voor zonnepanelen wordt. Zelf zou ik daarom een hele andere route kiezen, die prima past bij de sterke drang van het Kabinet naar centralisatie, of het nu gaat om politie of om decentrale overheden. Aangezien de uitkomst van fusies tussen gemeenten nog wel even op zich gaat laten wachten en de precieze indeling ook kan variëren zou mijn voorkeur uitgaan naar indeling van Nederland in 5 regio’s. Deze regio’s laat je samen vallen met de indeling in 5 provincies die de rijksoverheid voor ogen heeft.

Bijkomend voordeel is dat burgers dan zelf kunnen besluiten in welke techniek ze willen investeren. Dat kan gaan om windparken op land, die bij een verlaagd energiebelastingtarief in de eerste schijf ook zonder SDE+ financieel interessant kunnen zijn voor kleinverbruikers (wat niet wil zeggen dat dat een makkerijkere route dan SDE+ is). Het kan ook gaan op zonnepanelen op andermans dak (bv. Zonnepark Nijmegen) of om een niet gebouw gebonden zonnepanelen installatie (bv. SolargreenPoint Terbregseplein) (wat wederom niet wil zeggen dat deze route makkelijker is dan met SDE+).

Zelf 2 cent over? Laat je reactie achter.

Van de verbruiker betaalt naar de kleinverbruiker betaalt

Al jaren wordt er hard gelobbied voor het veranderen van het systeem van energiebelasting en terecht laat dat duidelijk zijn. Het blijft tamelijk vreemd dat 30 jaar na invoer van het vervuiler betaalt principe nog gewerkt wordt vanuit de (klein)verbruiker betaald. Dat levert ook vreemde situaties op waarbij burgers naar de meest kapitaalintensieve vormen van duurzame energie worden gedreven. Zoals Peter Segaar voorrekent is vanaf januari het voordeel van zonnepanelen op eigen dak nog hoger dan het in Nederland zo verfoeide Duitse feed-in tarief

Zelflevering als alternatief voor feed-in

Gezien de grote weerstand tegen het feed-in systeem is in Nederland de laatste jaren ingezet op een andere oplossing, namelijk zelflevering. Populair bekent als het ‘kropje sla model’. Het idee daarbij is dat je over zelfgekweekte groente uit je moestuin, die je over de openbare weg naar je huis vervoert geen belasting betaalt, terwijl je wel energiebelasting en btw betaalt over zelfopgewekte energie die je over het openbare elektriciteits- of gasnet vervoert.

Het regeerakkoord van de VVD en de PvdA bevat een maatregel om dit te veranderen:

Het kleinschalig, duurzaam opwekken van (zonne-)energie waarvoor geen rijkssubsidie wordt ontvangen, wordt fiscaal gestimuleerd door invoering van een verlaagd tarief in de eerste schijf van de energiebelasting op elektriciteit die afkomstig is van coöperaties van particuliere kleinverbruikers, aan deze verbruikers geleverd wordt en in hun nabijheid is opgewekt. Deze wordt lastenneutraal gefinancierd door een generieke verhoging van het reguliere tarief in de eerste schijf van de energiebelasting.

Achter de schermen wordt inmiddels druk onderhandeld over de wijze waarop deze maatregel over de vormgeving van deze maatregel, zoals bv. blijkt uit het weblog van Thijs de la Court. De voorstanders van zelflevering light schilderen het voorstel graag af als eerlijk, omdat het in lijn is met het principe de vervuiler betaalt en beloning van investeerders in duurzame energie. Naar mijn mening valt op die argumenten nogal wat af  te dingen. Sterker zelflevering light kan een hoop extra onbegrip en weerstand tegen duurzame energie opleveren.

Zelflevering light is eerlijk, want de vervuiler betaalt

Een aantal voorstanders van deze maatregel verkondigt dat het een eerlijke maatregel is, omdat de vervuilende burgers en vervuilende bedrijven voor de kosten van de maatregel opdraaien. Dat is flauwekul. In het regeerakkoord wordt gesproken van een voordeel voor kleinverbruikers die stroom afnemen van een locale energiecooperatie, dit voordeel wordt bekostigd door een heffing op kleinverbruikers die geen elektriciteit (kunnen of willen) afnemen) van een locale energiecooperatie. Het maakt daarbij niet uit of ze groene of grijze stroom afnemen van een commercieel bedrijf of een energiecooperatie die niet in de buurt zit. Klanten van commerciele elektriciteitsbedrijven die een primium betalen voor groene stroom uit Nederland (geen sjoememstroom, maar bv. Essent’s Windkracht220 of Eneco Hollandse Wind) worden zo vierdubbel gepakt:

  1. Ze betalen meer dan voor grijze stroom,
  2. Ze betalen energiebelasting betalen voor een energietransitie die ze al jaren niet krijgen,
  3. Ze betalen extra SDE+ heffing om bedrijven te financieren die het toekomstig aanbod van groene stroom vergroten, terwijl er geen enkel budget meer beschikbaar is om hun eigen huis energiezuiniger te maken. Sterker als ze in de sociale huursector zitten mogen ze nog eens 2 miljard extra op gaan hoesten om de staatsfinancien op orde te schoppen.
  4. Ze gaan een extra opslag betalen op hun elektriciteitsprijs omdat ze geen zin of mogelijkheid hebben om duurzame elektriciteit af te nemen uit de buurt.

Bij zelflevering light investeer je meer en vervuil je minder

Ik ben lid van De Windvogel en van De Windcentrale. Om lid te worden van De Windvogel en dus de mogelijkheid te krijgen van elektriciteit via zelflevering betaalde ik eenmalig 50 Euro lidmaatschapskosten. Bij De Windcentrale lag de instapprijs voor lidmaatschap op Euro 351. Drie maal raden: Waar investeer ik meer? Drie maal raden wat er niet onder zelflevering light valt (vanwege de term ‘nabijheid’ en omdat de windmolens nog subsidie ontvangen uit de MEP tijd). Zonnestroom via bv. SolarGreenPoint is nog een maatje duurder Euro 500 voor een paneel met een jaaropbrengst van ongeveer 230 kWh.

Nu valt er natuurlijk veel voor te zeggen om deelname van burgers in lokale duurzame energie initiatieven te bevorderen. Al was het maar omdat betrokkenheid bij en financieel voordeel van duurzame energie leiden tot groter draagvlak. Maar meer investeren? Bij veel lokale duurzame energiebedrijven ben je voor een paar tientjes lid, dat heeft weinig met investeren te maken.

Als het je gaat om maximale investering in duurzame energie, dan gaat er overigens weinig boven zonnepanelen. Zowel op eigen dak als op andermans dak zijn de investeringskosten vele malen hoger dan bij windenergie.

Bij zelflevering light verdubbelt het aandeel duurzame energie

Dat klinkt heel mooi en het betekent volgens voorstanders 7% duurzame, door burgers opgewekte energie in 2020. Voor het gemak ga ik er van uit dat de voorstanders met energie elektriciteit bedoelen. Momenteel zijn huishoudens goed voor ongeveer 17% van het totale Nederlandse elektriciteitsverbruik. Dat wil dus zeggen dat ongeveer 1 op de 3 burgers in 2020 voordeel heeft van zelflevering light, de andere 66% mag zo’n 100 Euro per jaar extra betalen (zie Henri Bontenbal). En dat voor nog geen 20% van de doelstelling voor 2020 (14% duurzame energie betekent naar mijn weten ongeveer 35% duurzame elektriciteit).

Wanneer de voorstanders duurzame energie bedoelen dan wordt de rekening voor de resterende kleinverbruikers nog wat hoger. Want huishoudens verbruikte in 2011 ongeveer 12,5% van de totale energie in Nederland (en dient 50% van de energiebelasting op te hoesten…). Bij 7% duurzame energie door zelflevering betekent dat dat 56% van de huishoudens door zelflevering in z’n eigen energievraag kan voorzien (gas, warmte en Elektra). Als de andere 44% van de huishoudens daarvoor de rekening mag betalen betekent dat een stijging van de energieprijs met heel wat meer dan 152 Euro die Henri Bontenbal voor elektriciteit voor recent. Drie keer raden wat dat gaat betekenen voor het draagvlak onder kleinverbruikers…

Cooperatie = duurzaam

Dat lijkt de impliciete boodschap van de decentrale energielobby. Nu weet ik dat de cooperatie een lang bestaande rechtsvorm is in Nederland die mooie bedrijven heeft voortgebracht, maar om nu te stellen dat die allemaal de duurzaamste zijn… Neem de bankensector. Is de Rabobank daar werkelijk de koploper en wegbereider van verduurzaming geweest? Of waren dat commerciele banken als ASN en Triodos?

Of neem Friesland-Campina: is dat nou van oudsher de duurzaamste zuivelleverancier van Nederland? Duurzamer dan Danone of andere zuivelleveranciers?

Tijd voor een paradigmawissel

Met de vervuiler laten betalen heeft de zelfleveringsconstructie light die Rutte & Samson voorstaan naar mijn mening weinig te maken. Zelflevering light is eerder een fopspeen die afleidt van de werkelijke discussie: de vervuiler betaalt niet in Nederland, die bepaalt. Het is de kleinverbruiker die betaalt (meer nog dan in Duitsland met z’n door Nederlandse beleidsmakers verfoeide feedin systeem). De huidige energiebelasting gaat ook niet uit van de vervuiler betaalt, maar van de verbruiker betaalt. Voor de hoogte van de energiebelasting maakt het niet uit of je groene of grijze stroom afneemt.

Tijd dus voor een paradigmawissel in het energiebeleid: van de verbruiker betaalt naar de vervuiler betaalt zoals ook Pauline Westendorp bepleit. Oftewel maak van de energiebelasting een bronheffing, die afhangt van de mate van vervuiling. In de simpelste versie hou je dan enkel rekening met CO2, als je het wat beter wil doen hou je ook rekening met zaken als luchtvervuiling, effect op waterkwaliteit en hinder voor de directe omgeving.

Overtuig me in de reacties gerust van het tegendeel, maar ik geloof niet dat zelflevering light een vooruitgang is voor het draagvlak voor duurzame energie in Nederland.

Impressie Future Leader Event 2012

Afgelopen donderdag heb ik meegedaan aan het Future Leaders Event van MVO Nederland. Het thema was dit jaar schaarste. Het team waar ik in zat had een mooie case uitgewerkt op gebied van energieschaarste voor Alliander. Helaas mochten we niet door naar de finale, waarin de winnaars per subthema het tegen elkaar opnamen. Overall winnaar werd een van de teams grondstofschaarste met het concept Vodaswitch.

Openingssprekers

Het event kende een gebruikelijke opzet met een vijftal inleidende sprekers, waarna de deelnemers ieder voor zich de laatste hand konden leggen aan hun presentatie. Desgewenst met hulp van experts, tekenaar of pitch coach Rens de Jong.

Van de openingssprekers zijn me een aantal zaken bijgebleven. Op de eerste plaats het onderzoek van Maayke Daamen over grondstofschaarste. Een verhaal dat interessant werd toen ze begon over het opzetten van een Google for grondstoffen. Nuttig en noodzakelijk als je wil komen tot een circulaire economie. Iemand zal tenslotte bij moeten houden welke grondstoffen in welk product of in welk gebouw zijn beland. Anders wordt hergebruik lastig.

Ruud Koornstra was zoals altijd een feest om te horen spreken, vooral ook omdat dagvoorzitter Rens de Jong zich duidelijk had voorgenomen het onmogelijke te doen: Ruud van z’n a propo brengen en daarmee ook binnen de tijd houden. Wat volgens mijn horloge uiteindelijk niet lukte, toch weer een punt voor Koornstra. Naast de oproep om in alle rollen die je hebt dezelfde pet op te houden is vooral het laatste filmpje bijgebleven. Een filmpje met een apparaatje wat stroom produceert, zonder toevoer van buitenaf. Nu heb ik de afgelopen jaren meerdere keren me vermaakt om de filmpjes van en berichten over nulpuntsenergie, maar deze leek serieuzer.

Al klonk de calculatie me iets te rooskleurig. Een 10 kW unit voor USD 4.000. Als zo’n unit non stop op vol vermogen kan produceren betekent dat ruim 87.600 kWh per jaar (10*24*365). Bij een levensduur van 10 jaar en geen onderhoudskosten betekent dat een kostprijs van minder dan 5 dollarcent per kWh. To good to be true… Maar goed, we zullen het zien.

Ook opvallend was de presentatie van Lucas Simons, die met zijn bedrijf NewForesight, werkt aan verduurzaming van de landbouwsector. Hij hanteert daarbij een systeemaanpak. Mooi en intrigerend om te zien, lastig om even snel te doorgronden tijdens de powerpoint.

To be continued… met de cases en onze eigen oplossing

Impressie boekpresentatie Verslaafd aan energie, Noud Köper

Vanmiddag was ik te gast bij de presentatie van Verslaafd aan energie, het nieuwe boek van Noud Köper. Het boek is geschreven met ondersteuning van Aedes, Bouwend Nederland en Energie Nederland en biedt een kijkje achter de schermen van 30 jaar duurzaam energie en klimaatbeleid in Nederland. Tijdens het officiële gedeelte heb ik weinig nieuws of opzienbarends gehoord.

Paneldiscussie Kamerleden

Bij de korte paneldiscussie met Kamerleden viel het standaard steekspelletje tussen oppositie en beoogde coalitiegenoten weer op. Dat was naar mijn mening een weinig constructief en tamelijk irritant onderdeel. Vooral het gemak waarmee het afschaffen van de stortbelasting voor afval door Rene Leegte van de VVD werd weggezet als wegnemen van subsidie voor duurzaam was tamelijk ontluisterend. Net als het gemak waarmee hij in een moeite door het verlagen van de belastinginkomsten voor de overheid en het laten vervallen van de enveloppe duurzaamheid uit het Lenteakkoord onder prudent begrotingsbeleid schaarde. De teleurstelling in de VVD is nog groter nu ik vanavond het eerste deel van Verslaaf aan energie heb gelezen waar toch met name VVD ministers figureren als voorvechters van milieubeleid. De PvdA kon nog even vrij uithalen naar het Lenteakkoord, waar beoogd coalitiepartner VVD toch ook een krabbel onder heeft gezet…

In positieve zin viel Stientje van Velthoven van D66 op met een helder betoog voor 3 zaken voor de komende regeerperiode:

  1. Stappen in duurzame energie.
  2. Energiebesparing: Werk maken van betaalbaarheid van de energierekening, met name ook voor zwakkere groepen in de samenleving.
  3. Hergebruik van grondstoffen.

Onno Dwars, Volker Wessels

Daarna volgde een kort gesprek tussen de dagvoorzitter en Onno Dwars, projectontwikkelaar bij Volker Wessels. Dat was een fris geluid over het gevoel dat hem bekroop na lezing van het boek: volstrekt gemis aan verantwoordelijkheid bij de mensen die in Nederland aan het stuur zitten als het gaat om de uitdagingen van deze tijd op gebied van duurzame energie en klimaatbeleid. Hij gaf ook aan zelf voornamelijk bezig te zijn met revitalisering van bestaand vastgoed binnen VWS en niet met nieuwbouw.

Paneldiscussie brancheorganisaties

Het officiële deel eindigde met een paneldiscussie met Jaap de Gruijter (namens Aedes), Eelco Brinkman (Bouwend Nederland), Hans Alders (Energie Nederland) en Jan Paul van Soest. Jaap de Gruijter werd het concreetst en gaf aan dat de woningbouwcorporaties wel doorgaan met verduurzaming van hun woningbestand. Hun bewoners geven regelmatig prikkels af dat ze meer woongenot en een lagere energierekening willen. Dat betekent dat ze ook minder wachten op de politiek. Jan Paul van Soest herhaalde zijn pleidooi voor focus op de ongewenste outputs van energiegebruik (bv. CO2 emissies) in plaats van op het inperken van energiegebruik vanuit klimaatbeleid en vermeende schaarste aan energie. Wat niet wegneemt dat het verlagen van de energierekening een legitiem doel kan zijn om in te zetten op enerigebesparing.

Verder kwam ook in deze discussie weinig nieuws naar voren. Al blijft het verbazingwekkend dat de lange termijn ambities die het Nederlands bedrijfsleven aanbiedt zoveel hoger liggen dan wat de Tweede Kamer wil. Dat is wel eens anders geweest. Een 10 met een griffel voor degene die een manier verzint om die ambities van het bedrijfsleven tot stand te brengen zonder directief van de overheid…

De slotborrel

Zoals wel vaker waren de gesprekken tijdens de slotborrel interessanter dan het officiële gedeelte. Zo ving ik mooie ontwikkelingen op rond de power to gas projecten in Duitsland, groen gas projecten in ontwikkeling, de draai die de bouwsector internationaal maakt richting duurzaam bouwen en de ontwikkeling van nieuwe verdienmodellen voor de energiesector. Ook werd ik door een aantal lezers uitgedaagd om de cijferbrij die bij tijd en wijle op mijn weblog verschijnt over energieverbruik en kostprijzen van coöperatieve zon- en windprojecten te koppelen aan maatschappelijk relevante thema’s. Een hele zin vol, waar ik nog eens rustig over ga slapen en waar ik zeker nog een keer over van gedachte ga wisselen.