Groei en bloei: Economie is goed voor het milieu

Vorig jaar heb ik als laatste boek Groei en bloei: Economie is goed voor het milieu gelezen van Ed Lof. Ed Lof is econoom en doet in het boek een poging om te laten zien hoe en waarom economisch denken en marktwerking goed zijn voor het milieu. Als milieu-econoom vind ik dat een lovenswaardig streven.

Het boek bevat een aantal positieve en een aantal negatieve kanten.  Om met de positieve te beginnen:

  • De ‘markt’ of marktwerking krijgt vaak onterecht de schuld van problemen.
  • Focus op energiebesparing en alternatieve energiebronnen is zinvoller dan enkel focussen op het verlagen van de CO2 uitstoot.
  • Er zijn meer problemen dan klimaatverandering alleen. Energie leveringszekerheid, armoede, gebrek aan sanitair en schoon drinkwater zijn minstens zo belangrijk. Zo niet belangrijker.

Minder te spreken ben ik over:

  • De negatieve toon van het boek
  • De geforceerd aandoende poging om te laten zien dat ecologie en economie op dezelfde principes gestoeld zouden zijn
  • Een zwalkende visie over de rol van de overheid.
  • Vanuit economisch oogpunt bevat het boek in mijn ogen een aantal vreemde redenaties.
  • Hij verwijst te vaak naar kranten i.p.v. oorspronkelijke bronnen.

Mijn eindoordeel is dan ook dat het een aardig boek is, maar er zijn betere te verkrijgen over dit onderwerp. Voor de liefhebber ga ik daar hieronder meer in detail op in.

Recensie in De Pers.

De markt als oorzaak van al uw problemen

Ik ben het met Ed Lof eens dat ‘de markt’ vaak onterecht de schuld krijgt. Net als Lof denk ik dat marktwerking in combinatie met zinvolle regulering goed kan zijn voor het milieu. Alleen Ed Lof doet in de eerste hoofdstukken van het boek een wel heel erg verkrampte poging om te laten zien dat ecologie en economie beide met dezelfde mechanismen te maken hebben. Terwijl de samenhang tussen beide me na het lezen van zijn boek onduidelijk blijft en het boek in mijn ogen beter was geweest als Lof minder in had gezet op de samenhang tussen economie en ecologie.

Ik ben het wel eens met zijn constatering dat het raar is om te spreken over evenwicht in de ecologie en economie. In beide gevallen speelt tijdsdimensie namelijk een grote rol. Een evenwicht is zodoende altijd tijdelijk en het effect van een verandering in een van de vele variabelen in het systeem zal dat evenwicht meteen of met een tijdvertraging verstoren. Het evenwicht uit de mechanica is dan ook niet echt geschikt om situaties in de economie of ecologie te beschrijven.

Er is meer dan klimaatverandering

Ed Lof geeft terecht aan dat er meer problemen zijn dan klimaatverandering. Bovendien wijst hij er terecht op dat armoede vaak zeer ecologisch onverantwoord is. Arme mensen weten vaak prima hoe ze het ecosysteem waarin ze leven in stand kunnen houden. Ze zijn alleen zo druk met overleven, dat er geen tijd is om je daar druk om te maken. Erst das Fressen, dan die Moral.

Als voorbeeld vertelt hij het verhaal van een arme familie die hout kapt om er houtskool van te maken, die vervolgens verkocht wordt in de stad. De familie geeft aan te beseffen dat het omhakken van bomen tot minder regen leidt en dus minder opbrengsten op termijn. Maar ja, er moet toch brood op de plank?

Lof geeft aan van mening te zijn dat klimaatadaptatie vaak een goedkopere keuze is dan het tegengaan van CO2 uitstoot, bv. door de opvang en opslag van CO2. Het valt me daarbij op dat hij dan ineens geen rekening houdt met de mogelijke schokken die ecosystemen kennen. Veel ecosystemen kennen een aantal min of meer stabiele situaties, met een omslagpunt. Neem de groene soep die we in Nederland meren en singels plegen te noemen. Die zijn al bijna 15 jaar zo, terwijl de fosfaat en nitraat lozingen fors vermindert zijn. Het water verandert echter niet vanzelf terug naar een heldere staat. De groene soep is dus een stabiele staat met een fors buffervermogen. Als dat ook geldt voor het klimaat op wereldmaat is het maar de vraag of klimaatadaptatie goedkoper is. Een hele kleine kans tegen enorm hoge kosten is nog steeds heel duur.

In economische analogie: kijk naar de kredietcrisis. Bergen met ieder voor zich kleine, beheersbare en berekenbare risico’s gaan een kantelpunt over en leiden tot miljardenkosten voor de samenleving. Met het wegsturen van 1600 studenten in IJsland van de universiteit wat mij betreft als voorlopig dieptepunt.

Overheid

Waar ik moe van wordt bij Ed Lof is z’n enorm negatieve insteek richting milieu-aanhangers en overheid. Hij is ook niet consistent in de rol die de overheid heeft. De ene keer moet de overheid randvoorwaarden scheppen, de andere keer moet de overheid meer geld steken in een volgens hem veelbelovende techniek. Want het bedrijfsleven investeert fors, en de overheid zet daar maar een klein bedrag tegenover.

Milieu-economie

Ook lijkt Ed Lof essentiële stellingen uit de milieu-economie niet te kennen of begrijpen, zoals Coase theorema. Dit theorema stelt kort door de bocht in het Nederlands dat handel in externe effecten (bv. geluidsoverlast) bij een goed werkende markt tot een efficiënte uitkomst leidt, ongeacht de verdeling van de rechten bij aanvang van de handel. Door de handel in het externe effect zijn de partijen gezamenlijk altijd beter af, dan voordat het externe effect in rekening werd gebracht.

Let wel: deze stelling zegt dus niets over de verdeling van de lusten en de lasten van een extern effect. Je kan een vervuiler het recht geven om te vervuilen, of een omwonende recht op een schone leefomgeving. In het eerste geval betaald de omwonende de vervuiler om minder te vervuilen. In het tweede geval betaald de vervuilerde de omwonende om wat meer te mogen vervuilen.

Uiteraard gaat Coase theorema alleen op onder bepaalde voorwaarden:

  • geen transactiekosten
  • de schade veroorzaakt door externe effecten moet meetbaar zijn
  • een goede omschrijving van de eigendomsrechten
  • een beperkt aantal betrokken partijen

Aan de hand van CO2 emissiehandel stelt Lof vervolgens dat de ervaringen matig zijn. Want veel bedrijven, met name energiebedrijven belasten de kosten van CO2 rechten door aan hun klanten. Terwijl ze er niet voor hebben betaald. Daardoor is de consumentenprijs voor energie hoger, terwijl er geen energie wordt bespaard.

Dat vind ik een vreemde redenatie. Ten eerste is er geen enkele reden om te verwachten dat elektriciteitsbedrijven CO2 rechten die geld waard zijn gratis weggeven aan consumenten, enkel omdat ze ze gratis hebben gehad. Of geeft u die dure antieke klok die u als erfstuk heeft gehad ook gratis weg aan de antiquair?

Overigens: Waar zijn de provincies en gemeenten (tenslotte aandeelhouder van een fors deel van de Nederlandse energiesector) als het gaat om de inzet van de ‘overwinst’ voor energiebesparing? Of weet u wat er wel gebeurd met dat geld?

Effect van hogere consumentenprijs

Bij een hogere consumentenprijs mag je verwachten dat consumenten op hun energierekening gaan letten. De reden dat dat niet gebeurd zit hem er eerder in dat de energienota slechts 1 maal per jaar op de mat valt. Er is nauwelijks feedback voor consumenten over hun energiegebruik.

Consumenten die meedoen aan programma’s voor energiebesparing en wekelijks hun verbruik noteren en vergelijken met referentiecijfers zijn naar mijn weten zuiniger met energie. Ook een directere terugkoppeling van het effect van gedrag op energiegebruik kan helpen.

Vandaar de inzet op ‘slimme’ meters, dan zie je sneller wat het je kost als je de lichten overal in huis aanlaat. Uit psychologisch onderzoek blijkt dat te helpen (en economie is nu eenmaal een menswetenschap, dus kan veel leren van de psychologie). Robert Cialdini heeft in het verleden ook gepleit bij het Amerikaanse parlement voor een meer op psychologie gebaseerde strategie voor milieu.

Bronverwijzingen

Wat ik tenslotte erg jammer vind van het boek van Ed Lof is dat veel noten verwijzen naar krantenartikelen. Meer dan datum en krant staat er echter niet. Dat betekent dat veel bronnen moeilijk tot niet terug te vinden zijn, terwijl er tussendoor toch echt leuke informatie in het boek staat. Waar ik graag meer over had gelezen. Om daarvoor nou het Financieel Dagblad van 5 januari 2007 op te gaan zoeken… Teveel moeite.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.