Categorie: Persoonlijk

Anti-statiegeldlobby biedt Aldi & Lidl compensatie bij afschaffen statiegeld

Het Centraal Bureau Levensmiddelen (CBL), de brancheorganisatie van supermarkten, en grote frisdrankfabrikanten strijden al jaren voor het afschaffen van het statiegeldsysteem voor petflessen. Maar tot dusverre weigerden supermarktketens als Aldi en Lidl zich bij deze lobby aan te sluiten.

Twee weken geleden meldde P+ echter dat nu ook Aldi en Lidl, dankzij druk van het CBL en Coca Cola, overstag zouden zijn gegaan en eveneens voor afschaffing van het statiegeldsysteem zijn.

Opmerkelijk: volgens P+ worden Aldi en Lidl financieel gecompenseerd voor het verlies dat ze door de afschaffing van het ‘dure’ statiegeldsysteem zouden leiden. (Lees hier meer over de primeur van P+.)

Deze omslag is dus op zijn zachtst gezegd opmerkelijk, want in 2012 gaf Aldi in een interview met Trouw (bron: Levensmiddelenkrant) aan door te willen met het statiegeldsysteem. Volgens Aldi was het systeem kostendekkend.

Eerder dit jaar gaf ook Lidl in een interview met Trouw aan dat het afschaffen van statiegeld juist contraproductief is. Door het statiegeld loopt de hoeveelheid hergebruikte polyethyleentereftalaat (PET) in nieuw verkochte flessen bij Lidl op van 30% in 2010 naar 60% in 2014. Marlijn Somhorst, verantwoordelijk voor het duurzaamheidsprogramma bij Lidl in Nederland, zegt zelfs (bron: Distrifood):

we willen graag naar flessen van honderd procent hergebruikt materiaal. Om daar te komen, hebben we de door de klant gebruikte flessen hard nodig, en ons recyclingsysteem is daarbij een prachtig instrument.

Ga je mengen met andere verpakkingen, zoals in de oranje container gebeurt, dan raakt de kunststofstroom steeds verder vervuild totdat je er alleen nog fleeces en bermpaaltjes van kunt maken. Dan ben je aan het downgraden. Voor de frisdrankflessen heb je dan nieuwe PET nodig. In ons systeem maken we van gebruikte flessen nieuwe flessen. Het afval wordt grondstof dat zijn kwaliteit en waarde behoudt

Lidl en Aldi hebben een ander systeem voor inname van statiegeld petflessen dan andere supermarkten. Uit een studie van CE Delft van eerder dit jaar blijkt zelfs dat ze door dit systeem een kleine winst maken op het inzamelen van hun eigen petflessen: 3 cent per fles.

Om de kosten te drukken, werkt Lidl bijvoorbeeld met een emballage-apparaat dat na inname de flessen meteen in elkaar drukt. Zo wordt voorkomen dat deze onnodig veel ruimte in het magazijn innemen. Ook is er zo geen sprake van transport van onnodig veel lucht.

De Plastic Soup Foundation heeft inmiddels boos gereageerd, vooral richting Coca Cola. Marga Hoek, directeur van De Groene Zaak, geeft ineen reactie aan dat het statiegeldsysteem wat haar betreft enkel ingeruild moet worden voor een systeem waarvan op voorhand vaststaat dat het een beter resultaat oplevert.

Inmiddels zijn er ook Kamervragen gesteld door PvdA, CU en SP. In een reactie aan P+ geeft Stientje van Veldhoven (D66) aan huiverig te zijn voor kartelvorming door supermarkten en de PvdD staat nog steeds achter haar slogan een echte held kiest statiegeld.

Bij afschaffing van statiegeld verwacht P+ dat het grootste deel van het kostbare PET-afval in afvalverbrandingsinstallaties verdwijnt. Waar we dan wel weer ‘duurzame’ elektriciteit en ‘duurzame’ warmte mee opwekken.

Dit bericht verscheen eerder bij Sargasso en haalde op 9 september 2014 Radio 1 (bij 13.25u).

september 13, 2014
Gastbijdrage: Duitse energiebedrijven willen 7,9 GW aan conventionele elektriciteitscentrales sluiten

ANALYSE – Ben je op zoek naar een woord voor galgje in het Duits? Probeer “Kraftwerksstillegungsanzeigenliste”, dat is de lijst met (conventionele) elektriciteitscentrales waarvoor een sluitingsverzoek is ingediend. In juli stonden er 49 centrales op deze lijst met een totale productiecapaciteit van 7.900 megawatt.

Als je de critici van windenergie mag geloven zijn windturbines niet alleen vogelgehaktmolens, maar zijn ze ook niet volledig in staat om conventionele elektriciteitscentrales te vervangen. Deze blijven nodig als backup, voor als de wind niet waait.

Maar als je, zoals Duitsland doet, veel windturbines plaatst in combinatie met zonne-energie en biomassa dan vervang je op een gegeven moment blijkbaar toch volledige conventionele elektriciteitscentrales. Volgens de officiële lijstvanconventioneleelektriciteitscentraleswaareensluitingsverzoekvoorisingediend (fraai resultaat van verlengingen in het Duits!), zouden Duitse energiebedrijven 49 centrales willen sluiten met een totale capaciteit van 7,9 GW. De Bundesnetzagentur, die de verzoeken moet beoordelen om de betrouwbaarheid van het net te garanderen alvorens zijn goedkeuring te verlenen, heeft tot nu toe slechts 246 MW laten sluiten. Dat lijkt niet veel, maar Duitsland heeft al 10 kerncentrales volledig vervangen met hernieuwbare energie, met nog 9 te gaan tot 2020.

De nieuwe Kraftwerksstilllegungsanzeigenliste (afgekort tot KWSAL om op kleine schermpjes te passen) toont dat het aantal kolencentrales, gasturbines, oliegestookte elektriciteitscentrales en pompcentrales dat te weinig draait om winstgevend te blijven inmiddels ruwweg 7% van de conventionele capaciteit bedraagt. De conventionele capaciteit wordt op basis van de Kraftwerksliste (geen afkorting) geschat op 107 GW.

Natuurlijk worden niet al de centrales waar een sluitingsverzoek voor is ingediend gesloten. Ongeveer 4,5 GW van de centrales liggen in Zuid-Duitsland, waar de komende jaren knelpunten worden verwachten door het sluiten van kerncentrales. En natuurlijk heeft Duitsland, zoals ik herhaaldelijk stel, ongeveer de omvang van z’n piek elektriciteitsvraag (plus 10% veiligheidsmarge) nodig als afroepbaar vermogen.

Vorig jaar lag de piekvraag naar elektriciteit rond de 75 GW, een verlaging ten opzichte van de gebruikelijke piek van 80 GW, en de elektriciteitsvraag ligt dit jaar wederom lager. Misschien dat 75 GW het nieuwe startpunt zou moeten zijn voor berekening van het benodigd afroepbaar vermogen in plaats van 80 GW.

Met een veiligheidsmarge van 10% betekent dit dat Duitsland grofweg 82,5 GW afroepbaar vermogen nodig heeft voor de nabije toekomst. Maar afroepbaar betekent nog niet dat dit vermogen niet hernieuwbaar kan zijn en Duitsland heeft al grofweg 7,5 GW (de veiligheidsmarge) aan basislast vermogen in de vorm van waterkracht en biomassacentrales.

Het lijkt dus denkbaar dat Duitsland haar vloot conventionele centrales kan verkleinen van 107 GW naar ongeveer 75 GW. Duitsland zou dan geen 8 GW, maar 32 GW aan conventionele centrales sluiten. En

Craig Morris is Amerikaan van geboorte en woont sinds 1992 in Duitsland. In 2006 schreef hij het boek ‘Energy Switch’ en hij schrijft regelmatig over de Duitse energietransitie. Hij is editor van Renewables International, hoofdauteur van EnergyTransition.de en directeur van Petite Planète en is te vinden op Twitter als PPChef.

Dit artikel is een vertaling van het artikel ‘German utillities want to shut down 7.9 GW‘. Het artikel is door mij met toestemming van de auteur vertaald voor Sargasso.

september 10, 2014

Jubileum: 10 jaar Krispy’s Blog

Begin dit jaar had ik me nog zo voorgenomen om er een berichtje aan te wijden, vandaag kom ik er achter dat de datum ongemerkt gepasseerd is: op 9 augustus 2004 publiceerd ik ’t eerste bericht op m’n blog. Toen nog niet bij WordPress, maar in de experimentele ruimte van XS4All. Het begin was puzzelen op de techniek, want ik was net zo blij dat ik m’n eigen website in html kon knutselen.

Van XS4All ben ik naar een zelf gehoste WordPress omgeving verhuisd, waarna ik nu een plekkie heb op krispijnbeek.nl/. Door die wijzigingen kan ik weinig zinnigs meer zeggen over historische statistieken. De statistieken die ik het langst heb meeverhuisd zijn die van Statcounter:

De statistieken van Statcounter laten duidelijk zien dat na een gestage opbouw in bezoekers (blauw) en pageviews (groen) er ook een aantal jaren een forse dip is geweest, onder andere doordat ik toen minder blogde. Sinds 2012 loopt het bezoekersaantal weer gestaag op en stijgt ook het aantal terugkerende bezoekers (bruin/geel). Of ik dit jaar over het record in pageviews van 2007 weet te breken betwijfel ik.

Populaire onderwerpen door de jaren heen

De afgelopen jaren sprongen een aantal onderwerpen er uit in bezoekersaantallen. Van de begin jaren kan ik het me niet meer herinneren, de top 10 van de afgelopen 3 jaar ziet er als volgt uit:

Week van de energierekening: is er een app voor het bijhouden van je energieverbruik?		9.769
Collectieve inkoopacties zonnepanelen vergeleken		2.392
De Qboxmini van Qurrent na 2 maanden gebruik		1.580
Rendement Meewind 2011		1.474
Wie is Krispijn?		1.467
Energiebesparingsmaatregelen in huis		1.452
Gekocht: Winddelen		1.289
Windenergie vs zonne energie. Deel 2		1.183
Update vergelijking collectieve inkoopacties: 123 Zonne-energie		1.150
Joepie: de Qbox is geïnstalleerd		956

Populaire zoekonderwerpen zijn Meewind, Winddelen, Zon Zoekt dak en meterstanden bijhouden.

Toekomstige ontwikkelingen en plannen

De onderwerpen waar ik over schrijf zijn deels anders dan een aantal jaar geleden, toen ik veel meer over film schreef dan nu. Maar ja, met twee kleine meiden en een fulltime baan heb ik de puf niet om ook nog te vrijwilligen bij het IFFR. Dat komt wel weer een keer.

Echt grote plannen met die blog heb ik niet. in ieder geval zal blijven is de reeks over ons energieverbruik. Een onderwerp waar ik weer wat meer aandacht aan wil gaan besteden zijn Nederlandse bedrijven met leuke, duurzame producten, en dan met name mkb-bedrijven. Ook blijf ik de artikelen die ik voor Sargasso schrijf hier blijven doorplaatsen, net als de artikelen van Craig Morris die ik met zijn toestemming voor Sargasso vertaal. Tot slot kan je op korte termijn meer informatie verwachten over twee initiatieven waar ik bij betrokken ben: AiREAS Rijnmond en het Schiedams Energie Collectief.

september 6, 2014

Energieverbruik en energieopwekking augustus 2014

Augustus is voorbij en halverwege de maand was al duidelijk dat het ons niet zou lukken om nog een maand de nul op de gasmeter vast te houden. Het is ons wel gelukt om met de combinatie zonnepanelen en winddelen iets meer elektriciteit op te wekken in augustus dan dat we verbruikt hebben. Ons waterverbruik ligt veel lager dan vorig jaar, want de tuin heeft voldoende water gekregen uit de lucht.

Elektriciteit

Elektriciteitsverbruik en wijze van opwekking per maand.

Ons elektriciteitsverbruik lag in augustus dit jaar veel hoger dan afgelopen maanden. Dat is goed te zien in de grafiek. Een goede verklaring hiervoor heb ik niet, of het moet zijn dat we in augustus meer thuis zijn geweest door de vakantie.

De grafiek heb ik wat aangepast zodat deze duidelijker is. De lijn geeft nu aan wat het totale elektriciteitsverbruik is. Wanneer het staafdiagram boven de lijn uitkomt hebben we meer elektriciteit opgewekt dan verbruikt. Als de lijn samenvalt met het staafdiagram zijn elektriciteitsproductie en elektriciteitsverbruik in evenwicht. Zoals te zien is zijn het in augustus wederom vooral de zonnepanelen geweest die het goed gedaan hebben, ondanks de bewolking. In augustus hebben ze 250 kWh opgewekt, wat ons ruim 50 Euro op de energierekening bespaart. Aan de opbrengst van onze winddelen is te zien dat ook de wind in augustus weer aantrok. Onze totale elektriciteitsopwekking bleef dan ook nagenoeg gelijk aan de elektriciteitsopwekking in juli.

Cumulatief elektriciteitsverbruik en energieopwekking 12-maanden doorlopend.

Ons 12-maands elektriciteitsverbruik (doorlopend cumulatief van 12 maanden) steeg met 3% door de stijging van ons elektriciteitsverbruik in augustus. Daarmee is de gestage daling van ons elektriciteitsverbruik sinds oktober 2013 ongedaan gemaakt.

In de grafiek rechts is te zien dat we ondanks de stijging nog steeds meer elektriciteit opwekken dan verbruiken. Al is het overschot met 20% gedaald tot 300 kWh. Nog steeds 3/5 van de verwachtte elektriciteitsopbrengst van een winddeel. Dat scheelt ons aanzienlijk op de energierekening, alleen al de zonnepanelen schelen ons ruim 450 Euro. De Winddelen besparen ons nog eens een kleine 80 Euro.

Voor 2014 verwacht ik enkel vaste kosten, de energiebelasting, SDE+ heffing en de btw daarover hoef te betalen, waar dan weer de teruggaaf energiebelasting vanaf gaat. Dat betekent dat het elektriciteitsdeel van onze rekening naar verwachting Euro 95 bedraagt (Euro 8 per maand). Dat is 10% van het gemiddelde voor een gezin van 4 personen, volgens het Nibud.

Gasverbruik / warmteverbruik

Warmtebehoefte per maand

Ons gasverbruik lag in augustus op 6 m3 aardgas. De resterende warmtebehoefte werd geleverd door onze zonneboiler. Zelf schat ik het gasverbruik voor warm water vooralsnog in op ongeveer 1 m3 aardgas per dag. Op maandbasis komen we daarmee uit op 30 m3 aardgas voor warm tapwater. Wellicht dat ik me er nog eens in ga verdiepen in om een betere schatting te maken (suggesties welkom), maar vooralsnog voldoet dit.

Dat maakt ook dat we de opbrengst van onze zonneboiler onderschatten, want deze levert ook in de winter warmte. Zodra we meer dan 30 m3 aardgas verbruiken valt dat bij de huidige berekeningsmethode niet terug te zien.

Ons warmteverbruik op jaarbasis ligt al een aantal maanden stabiel, wat komt doordat we niet hoeven te stoken

Warmtebehoefte op jaarbasis

voor ruimteverwarming. Ook is goed te zien in de grafiek links dat we na een forse piek in 2013 weer fors gezakt zijn in ons gasverbruik. We zitten nu weer op ons oude niveau. Volgens Mindergas gaan we rond de 700 m3 aardgas voor verwarming uitkomen. Dat zou mooi zijn, want ten opzichte van ruim 1.100 m3 van vorig jaar is dat een besparing van bijna 40%. Wat ons ongeveer 250 Euro op de energierekening scheelt. De zonneboiler levert ons op jaarbasis minimaal 90 Euro op. Al zal dat hoger liggen, omdat de zonneboiler ons ook scheelt in elektriciteitsverbruik van de wasmachine en vaatwasser. Beide zijn namelijk hotfill aangesloten.

Op basis van ons huidige verbruik verwacht ik dat we voor 2014 Euro 625 aan gas kwijt zijn (inclusief vastrecht en BTW), dat is 52 Euro per maand. Bijna de helft van het gasverbruik dat Nibud berekent voor een hoekwoning, al zitten in dat gemiddelde natuurlijk ook slechter geïsoleerde woningen.

Totaal energieverbruik

Voor gas en elektriciteit samen verwachten we in 2014 zo’n 60 Euro per maand kwijt te zijn. Een mooi succes als je bedenkt dat we vorig jaar nog op ongeveer 125 Euro zaten. Wat niet wegneemt dat we nog steeds een behoorlijk deel van ons aardgasverbruik moeten verduurzamen. Of liever nog: elektrificeren.

Waterverbruik

In augustus hebben we 8 m3 water verbruikt, dat is 20% minder dan vorig jaar. Op jaarbasis verbruiken we nu 117 m3 water. Dat is fors minder dan de 169 m3 water waar het Nibud mee rekent voor een gezin van 4 personen (al zijn onze kinderen nu natuurlijk nog wel klein).

september 4, 2014
Gastbijdrage: Welke rol is er voor kolen in de Duitse energiewende?

ANALYSE – Bouwt Duitsland kolencentrales om haar kerncentrales te vervangen? En als Duitsland zijn CO2-doelstellingen wil halen, hebben deze kolencentrales dan toekomst? Begin juni is een studie gepubliceerd die deze onderwerpen onderzoekt en de uitkomsten zijn in lijn met een beoordeling van Deutsche Bank later die maand.

In een nieuwe studie van de Böll Foundation getiteld German Coal Conundrum (het Duitse kolen raadsel) heb ik samen met mijn collegas Arne Jungjohann en Thomas Gerke (die regelmatige lezers van Renewables International al kennen) onderzocht wat de rol is van kolencentrales in de Duitse energietransitie. We hebben een historisch perspectief gekozen, waarbij we hebben onderzocht waarom intelligente topmannen uit het bedrijfsleven het afgelopen decennium zoveel kolencentrales hebben gepland; onze aanname was dat het om slimme mensen gaat die hiervoor goede redenen gehad moeten hebben.

Vandaag de dag kennen we allemaal de uitkomsten, een dramatisch grote overcapaciteit ondanks de onverwachte sluiting van zo’n 8 GW aan kerncentrales in 2011. De energiebedrijven zelf geven inmiddels ook toe dat ze de situatie verkeerd hebben ingeschat. Het historisch perspectief is bedoeld om te begrijpen welke markt- en beleidsprikkels er voor zorgen dat zulke slimme mensen het verkeerde pad kiezen, zodat in de toekomst dergelijke misleidende signalen voorkomen kunnen worden. Het is niet de bedoeling om deze mensen af te kraken.

Wellicht belangrijker is dat onze studie concludeert dat Duitse bruinkool zich in een relatief veilige marktpositie bevind tijdens de uitfasering van kernenergie. Hier is de belangrijkste grafiek die dat uitbeeld:

Bron: Böll foundation

2003 was het jaar waarin de eerste kerncentrale werd gesloten als gevolg van de oorspronkelijke uitfasering van kernenergie uit 2002. 2013 is het laatste jaar waarvoor we volledige gegevens hebben en 2023 is het eerste jaar zonder kernenergie in Duitsland, omdat de laatste kerncentrale in 2022 gesloten wordt.

Wat we in de grafiek zien is dat het vooral hernieuwbare energiebronnen zullen zijn die kernenergie vervangen in termen van TWh (de hoeveelheid elektriciteit die geproduceerd wordt). Hernieuwbare energie zal een klein deel van de kolencentrales vervangen en gascentrales blijven uit de elektriciteitsmix geperst worden. Het is ook duidelijk dat de uitfasering van kolen pas begint na 2023.

We hebben in onze studie niet verder gekeken dan 2023, maar onze inschatting is in lijn met cijfers die Deutsche Bank (PDF) in juni heeft gepubliceerd. Volgens hun analisten wekt Duitsland 33% van zijn elektriciteit op met kolen (steen- en bruinkool) in 2035, vergeleken met grofweg 42% in onze analyse voor 2023 en verder. Alleen in een gas-vriendelijke beleidsscenario daalt het aandeel kolen naar 28%, waarbij aardgas het gat opvult.

De cijfers voor 2023 zijn onze beste inschatting en we hebben ervoor gekozen om de internationale elektriciteitshandel buiten beschouwing te laten, omdat internationale handel en aantal onzekerheden oplevert die Duitse beleidsmakers niet in de hand hebben. Het is voldoende om te zeggen dat een verdere stijging van de Duitse netto export van elektriciteit direct zal leiden tot een grotere vraag naar conventionele elektriciteit, en dat de EU het bevorderen van internationale elektriciteits handel tussen lidstaten als doel heeft.

Craig Morris is Amerikaan van geboorte en woont sinds 1992 in Duitsland. In 2006 schreef hij het boek ‘Energy Switch’ en hij schrijft regelmatig over de Duitse energietransitie. Hij is editor van Renewables International, hoofdauteur van EnergyTransition.de en directeur van Petite Planète en is te vinden op Twitter als PPChef.

Dit artikel is een vertaling van het artikel ‘What role for coal in the Energiewende?‘. Het artikel is door mij met toestemming van de auteur vertaald voor Sargasso.

september 3, 2014
Gastbijdrage: Hoe staat het met de Duitse de-industrialisatie?

ACHTERGROND – De voorspelde negatieve gevolgen van de Duitse energietransitie op de industrie blijven uit.

Deze gastbijdrage betreft een vertaling van twee artikelen van Craig Morris door mij voor Sargasso.

Naar verwachting worden de nieuwe amendementen op de Duitse duurzame energiewet in augustus van kracht. Een van de doelen van deze wijzigingen is om een belangrijk – maar niet-bestaand – bijeffect van de Duitse energietransitie aan te pakken: industrie die het land uit wordt gejaagd. Nieuwe cijfers van Deutsche Bank tonen hoe erg de Duitse industrie ‘lijdt’.

Zoals iedereen weet is een van de belangrijkste doelstellingen van de Duitse energietransitie om de economie te ruïneren. Dat is althans het beeld dat ik krijg bij het lezen van internationale rapporten. Afgaande op de laatste data van Deutsche Bank (pdf) behaalt de energietransitie deze doelstelling echter niet.

‘Capaciteitsbenutting is momenteel hoog,’ schrijven de analisten van Deutsche Bank in hun rapport en ze voegen er aan toe dat ze verwachten dat de reële industriële productie in Duitsland in 2014 met 4% zal groeien. De export naar West-Europa stijgt, maar de wereldwijde groei blijft achter. Dat zorgt ervoor dat de inflatie laag blijft op 1,1% in de eerste helft van 2014, ondanks de ‘goede arbeidsmarktsituatie’.

Bron: Deutsche Bank

Vergeleken met andere landen in de Eurozone heeft Duitsland (op Ierland na) de hoogste verwachte economische groei, een lage inflatie en als enige begrotingsevenwicht (Luxemburg heeft dat ook, maar is niet weergegeven).

Energie wordt enkel genoemd in de context van inflatie: door de sterke euro en stabiele olieprijzen stijgen de energieprijzen niet. En hoewel de analisten het niet noemen, heb ik al eens beschreven hoe groothandelstarieven zijn gedaald en retailtarieven stabiel (het tarief dat de consument betaalt) zijn gebleven. Mogelijkerwijs gaan dit jaar ook deze tarieven dalen.

De analisten van Deutsche Bank richten zich meer op arbeid, omdat de invoer van een minimumloon logischerwijs een belangrijke factor vormt voor het bedrijfsleven. In ieder geval groter dan energie. Momenteel heeft Duitsland namelijk enkel loonafspraken per sector.

Bron: Deutsche Bank.

De rechter van deze twee grafieken toont hoe de industrie in het voorjaar van 2011 in eerste instantie behoorlijk negatief reageerde op het besluit tot uitfasering van kernenergie door Bondskanselier Merkel. De verwachtingen van de industrie vielen toen scherp terug. Aan het eind van 2012 werd duidelijk dat de Duitse energietransitie vooral lagere energieprijzen betekende voor de industrie en geen uitval van het elektriciteitsnetwerk. In de linker grafiek is te zien dat de werkelijke prestaties van de industrie stabiel bleven, ondanks de schommelende verwachtingen.

Het rapport is nog het somberst over de energietransitie in de volgende passage:

Moreover, in light of various government decisions (such as higher pensions) or high energy prices, some companies will probably show restraint when it comes to investment in Germany. As a result, employment growth in industry also looks hardly likely…. However, one needs to bear in mind that the number of employees in German industry currently is more than 7% higher than at its low point of spring 2010, and in a longer-term comparison is high overall.

Door de tegenvallende start van 2014 voor de machinebouw en chemie is de Duitse industrie afhankelijker geworden van de automotive-sector. De enige reden die wordt gegeven voor de tegenvallende start van de machinebouw is een lager handelsvolume met Rusland.

Aldel ontvluchtte Nederland vanwege de Duitse Energiewende

Speciaal voor de Nederlandse lezer vul ik onze non-serie over bedrijven die Duitsland ontvluchten vanwege de hoge elektriciteitsprijzen aan met het verhaal van Aldel. Een Nederlands bedrijf, net over de grens met Duitsland, dat meer elektriciteit wilde inkopen in Duitsland. Want als je gehoord hebt over de Duitse energietransitie die energie-intensieve industrie, zoals aluminium smelters, wegjaagt, raad ik je aan even goed te gaan zitten voor het originele citaat uit het persbericht:

De Provincie Groningen zelf zal zorgen voor de lening van € 7 miljoen, die nodig is om er voor te zorgen dat Aldel, haar aandeelhouders en de Nederlandse overheid een oplossing vinden op lange termijn, in de vorm van een directe verbinding van Aldel naar het Duitse elektriciteitsnet. Deze verbinding zal dienen als een belangrijke levensader voor Aldel; het zal concurrerende internationale energieprijzen in de toekomst veilig stellen.

Oftewel: de provincie Groningen, met een van Europa’s grootste gasvelden, leent Aldel 7 miljoen Euro zodat het bedrijf aangesloten kan worden op het Duitse elektriciteitsnetwerk. Deze verbinding noemen ze een ‘belangrijke levensader’, omdat het zorgt voor ‘internationaal concurrerende elektriciteitsprijzen’.

De Volkskrant meldde dat Aldel’s Duitse concurrenten 25% minder voor elektriciteit betalen. De roep om aansluiting op het Duitse elektriciteitsnetwerk toont dat het verschil niet komt door uitzonderingen voor de Duitse industrie, maar door verschil in werkelijke stroomprijzen.

De Volkskrant had het echter fout toen ze stelde dat de Duitse reactie op Fukushima aantoont waarom de elektriciteitsmarkt op Europees in plaats van op nationaal niveau moet worden gecoördineerd. Het elektriciteitsaanbod was namelijk nog veel groter – en de elektriciteitsprijs dus veel lager – geweest als Duitsland in 2011 niet acht kerncentrales had gesloten.
De oorzaak van de dalende elektriciteitsprijzen in Duitsland is vooral de enorme groei van zonne-energie. En dat was al jaren voor Fukushima aan de gang. Sommigen onder ons probeerden uit te leggen wat de resultaten daarvan zouden zijn, maar luisterde daar eigenlijk wel iemand naar?

Craig Morris is Amerikaan van geboorte en woont sinds 1992 in Duitsland. In 2006 schreef hij het boek ‘Energy Switch’ en hij schrijft regelmatig over de Duitse energietransitie. Hij is editor van Renewables International, hoofdauteur van EnergyTransition.de en directeur van Petite Planète en is te vinden op Twitter als PPChef.

Dit artikel is een samenvoeging van twee eerder op Renewables International gepubliceerde artikelen over het effect van de energietransitie op de industrie. Te weten German deindustrialization: how is that going? en Dutch aluminum firm hungry for German electricity. De artikelen zijn met toestemming van de auteur door mij vertaald voor Sargasso.

augustus 27, 2014

Gastbijdrage: Duitse export van elektriciteit waardevoller dan import

ANALYSE – De elektriciteit die Duitsland in 2013 exporteerde was 6,3% duurder per MWh dan de elektriciteit die het land importeerde. De realiteit is dus precies tegenovergesteld aan het veelgehoorde verhaal dat Duitsland haar overschot aan duurzame elektriciteit tegen dumpprijzen verkoopt in omliggende landen.

Deze gastbijdrage is een vertaling van een artikel van Craig Morris door mij voor Sargasso.

Vooral voor Frankrijk is de situatie ongunstig; de Duitse elektriciteit die wordt geïmporteerd is 24,4% duurder dan de elektriciteit die Frankrijk naar Duitsland exporteert.

Trek dus maar 2,8 miljard Euro af van de kosten van de Energiewende in 2013. Dit bedrag verdiende Duitsland dat jaar met de export van energie.

De algemene aanname is dat Duitsland haar overtollig geproduceerde duurzame elektriciteit (een gevolg van ‘onberekenbare’ wind- en zonne-energie) dumpt in omliggende landen. Dit zou dan betekenen dat de elektriciteit die Duitsland exporteert minder waard moet zijn dan de waarde van de elektriciteit die Duitsland – naar wordt aangenomen op zon- of windloze dagen – importeert.

Dat lijkt een logische conclusie, maar als we naar de data kijken, ontstaat een heel ander verhaal.

Zo zijn in Frankrijk de stroomprijzen vaak flink negatiever dan in Duitsland. (Negatieve stroomprijzen worden berekend wanneer, met name in daluren, veel overtollige energie op het elektriciteitsnet wordt gedumpt – bijvoorbeeld door een teveel aan wind of zon, maar ook door de relatief hoge kosten van het naar beneden schakelen van conventionele kern- of kolencentrales.)

Het veelgehoorde bezwaar tegen zonne- of windenergie, dat deze moeilijker dan conventionele elektriciteit, in overeenstemming met de energievraag zijn te brengen, gaat dus niet op.

Vorig jaar schreef ik hoe de gemiddelde Duitse exportprijs per kWh 5,6 Eurocent was, vergeleken met 5,25 Eurocent voor iedere geïmporteerde kWh. Met andere woorden: Duitse elektriciteit was 0,35 Eurocent meer waard dan buitenlandse elektriciteit.

Dit prijsverschil is vorig jaar echter nooit expliciet gemaakt; het persbericht van het Duitse centraal bureau voor statistiek presenteerde enkel de ruwe data. Dit jaar was er niet eens een persbericht. Daarom heb ik de ruwe data zelf opgehaald (klik hier).

Country	Power exports MWh	Value in 1,000 euros	Power imports in MWh	Value in 1,000 euros

2013
Belgium	–	–	–	–
Luxembourg	4,137,024	209,295	–	–
Sweden	1,049,091	44,492	1,078,890	46,899
Denmark	6,128,898	301,543	3,678,792	209,096
France	1,605,290	85,743	11,606,053	498,465
Netherlands	24,491,975	1,337,447	273,985	14,313
Austria	15,424,664	812,725	7,070,229	382,777
Poland	5,672,752	270,502	562,580	25,932
Czech Republic	2,525,571	135,571	9,203,951	471,618
Switzerland	10,792,061	559,501	3,398,437	164,927
TOTAL	71,827,326	4,581,922	35,794,027	1,767,128
	Price of kWh (all)		5.2303	4.9197
	Price of kWh (France)		5.3413	4.2949

Op de eerste plaats zien we dat er geen elektriciteit wordt verhandeld met België (informatie die ik heb toegevoegd om duidelijk te maken dat ik België niet ben vergeten). Ook Luxemburg exporteert geen stroom terug naar Duitsland. Het verschil tussen de gemiddelde prijs per kWh geëxporteerde stroom en geïmporteerde stroom is 0,31 Eurocent in het voordeel van Duitsland. Opvallend is het grote verschil bij de handel met Frankrijk, dat is bijna 25%.

Let op dat het hier gaat over fysieke elektriciteitsstromen, niet om commerciële aankopen. In de tabel hierboven lijkt het alsof Frankrijk acht keer zoveel stroom verkoopt aan Duitsland dan het koopt van Duitsland, maar Frankrijk gebruikt het Duitse elektriciteitsnet ook om stroom te verkopen aan Zwitserland en Italië. In werkelijkheid is Frankrijk een grote commerciële koper van Duitse stroom.

De oorzaken hiervan zijn wederom empirisch eenvoudig te begrijpen (al lijken ze niet logisch). Op de eerste plaats moeten we voorbij de nonsens dat Duitsland onverkoopbare hernieuwbare elektriciteit dumpt op de elektriciteitsmarkt van buurlanden. (Wat Frankrijk overduidelijk wel doet met onverkooopbare kernenergie). Duitsland heeft recent een nieuw record gevestigd, waarbij 73% van de elektriciteit duurzaam werd opgewekt. Dat is duidelijk geen overproductie aan hernieuwbare elektriciteit, daarvoor moet meer dan 100% worden opgewekt (een grens die Denemarken al haalt met enkel windenergie).

En zoals ik al heb uitgelegd, zorgt de buitenlandse vraag naar Duitse elektriciteit voor een hogere productie van grijze stroom; de productie van hernieuwbare elektriciteit wordt niet beïnvloed door de vraag uit het buitenland.

Duitsland exporteert goedkope energie omdat conventionele centrales in de knel komen door de groeiende productie van hernieuwbare elektriciteit en deze conventionele centrales niet rendabel kunnen draaien bij een passende (lage) energieproductie. Kortom: Duitsland dumpt juist grijze stroom in buurlanden.

Onderstaande grafiek illustreert ook wanneer Duitsland stroom importeert en exporteert.

Agora Energiewende

De rode lijn geeft de Duitse elektriciteitsvraag weer. Duitsland exporteert elektriciteit wanneer de rode lijn onder het grijze gebied komt. ‘s nachts en aan het begin van de dag gaan de elektriciteitsproductie en de vraag naar elektriciteit redelijk gelijk op. Op deze momenten, wanneer de elektriciteitsvraag en -prijs laag zijn, exporteert Duitsland, relatief gesproken, maar een klein beetje energie. Echter wanneer de vraag (en dus ook de prijs) hoog zijn, is de Duitse energie-export veel groter.

Kerncentrales in Frankrijk draaien over het algemeen zo veel mogelijk op vol vermogen, dus die kunnen de productie niet verder opschroeven. Frankrijk was mede daarom de tweede importeur van Duitse elektriciteit na Nederland. Alleen zijn Nederlanders gewiekste ondernemers, geen ideologische aanhangers van bepaalde technologieën, zodat de waarde van de elektriciteit die Duitsland aan Nederland verkocht slechts 4,6% meer waard was dan de elektriciteit die Duitsland van Nederland kocht.

Dat is dan het einde van het verhaal dat Duitsland duurzame elektriciteit tegen verlies dumpt in omliggende landen. Het is een logisch verhaal, maar dat was Aristoteles’ metafysica ook. Sinds de Middeleeuwen is wetenschappelijk denken gebaseerd op experimenten en data. En dat is waar de Duitse energietransitie op is gebaseerd.

Helaas lijkt veel van de kritiek op de Duitse energietransitie op het wensdenken van metafysici die hun uitleg van de vier elementen en lichaamsvloeistoffen als een feit neerzetten, terwijl hun verhaal enkel klopt volgens de regels van de logica.

Craig Morris is Amerikaan van geboorte en woont sinds 1992 in Duitsland. In 2006 schreef hij het boek ‘Energy Switch’ en hij schrijft regelmatig over de Duitse energietransitie. Hij is editor van Renewables International, hoofdauteur van EnergyTransition.de en directeur van Petite Planète en is te vinden op Twitter als PPChef.

Dit artikel is oorspronkelijk verschenen op Renewables International en met toestemming van de auteur door mij vertaald voor Sargasso.

augustus 20, 2014

Energieverbruik en opwekking juli 2014

Het is ons gelukt, voor de tweede keer sinds de zonneboiler is geïnstalleerd hebben we in juli een volledig gasloze maand achter de rug en als het weer in augustus meewerkt volgt er deze maand nog een. Ook leverde onze zonnepanelen genoeg stroom op om in ons elektriciteitsverbruik te voorzien. Dat betekent dat juli 2014 dus de eerste maand is dat we helemaal geen variabele kosten hebben voor gas- of elektriciteitsverbruik. Als we enkel voor juli een nota zouden krijgen bestaat deze enkel uit vaste lasten.

Elektriciteitsverbruik en -opwekking juli

In juni hebben onze zonnepanelen 288 kWh opgewekt en onze winddelen 52 kWh, dat is ruim genoeg elektriciteit om in ons eigen maandverbruik van 246 kWh te voorzien. In totaal hebben we in juli dus 94 kWh meer opgewekt dan verbruikt. Volgens de meting van Qurrent hebben we in juli dan ook op veel meer dagen netto-elektriciteit afgenomen van het net dan in juni. In het overzicht van Qurrent is de opbrengst van onze winddelen nog niet meegenomen. Ook hebben we in juli een paar dagen last gehad met onze internetverbinding, waardoor de gegevens niet helemaal compleet zijn.

In juli hebben we gemiddeld 7,9 kWh verbruikt, dat is 18% minder dan de 9,7 die volgens Qurrent gemiddeld is voor een vergelijkbaar gezin. In de grafiek hieronder is het effect nog forser, omdat dit ons netto elektriciteitsverbruik is (dus inclusief de opbrengst van onze zonnepanelen).

Elektriciteitsverbruik per dag in juli 2014.

De afgelopen 12 maanden hebben we nu 112% van ons elektriciteitsverbruik zelf opgewekt. Dat betekent dat we 384 kWh meer opwekken dan we verbruiken. Bij GreenChoice is ons voorschotbedrag inmiddels gedaald tot 5 Euro per maand voor elektriciteit.

Jaarverbruik 2014

Sinds januari hebben we 2.300 kWh opgewekt, waarvan 1.509 kWh opgewekt met onze zonnepanelen (66%). Dat betekent dat we tot nu toe per saldo 388 kWh van het net hebben afgenomen en 403 kWh meer hebben opgewekt dan verbruikt, want we hebben dit jaar tot nu toe 1.897 kWh verbruikt. In werkelijkheid zal de elektriciteitsafname van het net hoger liggen, omdat productie van zonne-energie en het verbruik van elektriciteit niet altijd gelijktijdig plaatsvinden. Verder moet je in onderstaande afbeelding moet je dag- en nachtstroom omdraaien, want die meters heb ik verwisseld bij het invoeren. Meterstandenmonitor kijkt momenteel op mijn verzoek naar een manier om de meters om te kunnen draaien.

Elektriciteitsproductie en opwekking van januari t/m juli 2014

Gasverbruik juli

Ons gasverbruik is in juli uitgekomen op 0 m3. Dat betekent dat 100% van de benodigde warmte voor ons tapwater in juli afkomstig was van de zonneboiler. Op 12-maands basis is ons verbruik nu 678 m3, een besparing van bijna 300 Euro vergeleken met ons gasverbruik vorig jaar. In 2014 hebben we tot nu toe 356 m3 aardgas verbruikt.

Ons gasverbruik per graaddag zit met 0,28 nog maar 2 honderdste boven het gasverbruik van begin 2012, als ik al het gasverbruik toereken aan verwarmen en niks aan warm tapwater. Als ik corrigeer voor onze inschatting van gasverbruik voor warm tapwater zit ik volgens Mindergas.nl op 0,21 m3 per graaddag. Mindergas verwacht dat we in 2014 op 710 m3 gasverbruik gaan uitkomen (weer iets minder dan vorige maand 😉 . Dat zou een mooie prestatie zijn, al blijft mijn streven volledig van het gas af te gaan.

Netto energieverbruik 2014

Met behulp van Meterstandenmonitor.nl kun je mooie jaargrafieken krijgen van je totale energieverbruik. Zowel het gas- als het elektriciteitsverbruik worden daarvoor omgerekend naar GigaJoules, zodat ze vergelijkbaar worden. Je kunt ook de tarieven aanpassen, zodat je precies kunt zien waar de grootste kosten zitten. Het is niet verrassend dat ons grootste energieverbruik geleverd wordt door gas. Onze zonnepanelen leveren tenslotte een groot deel van onze elektriciteit. Bovendien staat een m3 aardgas ongeveer gelijk aan 10 kWh elektriciteit. In de grafiek hier rechts moet je dag- en nachtstroom wel omdraaien, want zoals al eerder opgemerkt heb ik bij het invullen van de gegevens op meterstandenmonitor de 2 meters omgedraaid.

Energieverbruik in giga Joules (GJ)

Het netto-energieverbruik per maand is ook vergeleken met voorgaande jaren een stuk lager:

Netto energieverbruik in giga Joules per maand

augustus 2, 2014
Energieverbruik en opwekking juni 2014

Juni was wederom een slechte maand voor ons energiebedrijf, maar meer nog voor de belastingdienst en de Nederlandse economie. We hebben namelijk nauwelijks gas verbruikt en meer dan volledig voorzien in onze eigen elektriciteitsbehoefte. Dat alles dankzij onze zonneboiler, onze zonnepanelen en onze winddelen. En om de bezorgde lezer gerust te stellen: ons gezin leidt daar niet onder. Sterker we genieten er met volle teugen van om de kinderen heerlijk buiten te laten kliederen in het zand en de modder, om ze daarna met dank aan het mooie weer in een warm bad te doen of onder een warme douche te zetten.

Elektriciteitsverbruik en -opwekking juni

In juni hebben onze zonnepanelen 331 kWh opgewekt, dat is ruim genoeg elektriciteit om in ons eigen maandverbruik van 238 kWh te voorzien. We hebben in juni 6 dagen stroom afgenomen van het net. In juni hebben we gemiddeld 7,9 kWh verbruikt, dat is minder dan de 10,4 die volgens Qurrent gemiddeld is voor een vergelijkbaar gezin. In de grafiek hieronder is het effect nog forser, omdat dit ons netto elektriciteitsverbruik is (dus inclusief de opbrengst van onze zonnepanelen).

Elektriciteitsverbruik per dag, juni 2014

Onze winddelen leverde 59 kWh op, minder dan in mei Als we deze ook meenemen hebben we volgens mijn eigen berekening in juni 152 kWh teruggeleverd aan GreenChoice. Dankzij onze zonnepanelen leveren die stroom vooral overdag terug, waarmee we ons steentje bijdragen aan het uit de markt drukken van duurdere energiecentrales en dus aan het verlagen van het stroomtarief voor de Nederlandse grootverbruikers.

Op jaarbasis wekken we inmiddels 113% van ons elektriciteitsverbruik zelf op. Dat betekent dat we ruim 400 kWh meer opwekken dan we verbruiken en dat we dus bijna een winddeel aan stroom overhebben. Wat kansen biedt om ons gasverbruik verder te gaan vervangen door elektriciteit. De enige optie daarvoor is zoeken naar alternatieven voor ons gasverbruik voor verwarming.

Sinds januari hebben we 309 kWh meer opgewekt dan verbruikt, waarvan 1.221 kWh door de zon. Dat betekent dat we per saldo nog maar 430 kWh van het elektriciteitsnet hebben afgenomen. Dat zal in werkelijkheid wat hoger liggen, omdat productie en verbruik van elektriciteit niet altijd gelijktijdig plaatsvinden. In onderstaande afbeelding moet je dag- en nachtstroom omdraaien, want die meters heb ik verwisseld bij het invoeren.

Elektriciteitsverbruik en -productie januari t/m juni 2014

Inmiddels liggen onze zonnepanelen er ruim een jaar op. Tijd dus om bij te gaan houden hoeveel Wattuur we hebben opgewekt per Wattpiek aan geïnstalleerd vermogen. De vuistregel volgens de overheid is daarbij 850 Wattuur per Wattpiek per jaar. In juni zaten we op 1.043 Wattuur per Wattpiek. Dat is 23% meer en dus een leuke meevaller. Al heb ik nog steeds geen poging gedaan om te zien of dit in lijn der verwachting is gelet op het aantal zonuren in de afgelopen 12 maanden.

In jni is ons elektriciteitsverbruik op jaarbasis gelijk gebleven. We hebben nog geen werk gemaakt van het laaghangend fruit dat gevormd wordt door de mechanische ventilatie met wisselspanningsmotor. Dat wordt een klusje voor het najaar.

Gasverbruik juni

Ons gasverbruik is in juni uitgekomen op 3 m3, dat ruim de helft lager dan vorig jaar. Ons gasverbruik in juni was volledig voor warm tapwater, maar het leeuwendeel van de benodigde warmte kwam deze maand van de zonneboiler.

Inmiddels is ons gasverbruik op jaarbasis weer bijna gedaald naar het niveau van begin 2012. Op jaarbasis is ons verbruik nu 679 m3, terwijl we begin 2012 op 652 m3 zaten. Ook ons gasverbruik per graaddag zit met 0,28 nog maar 2 honderdste boven het gasverbruik van begin 2012, als ik al het gasverbruik toereken aan verwarmen en niks aan warm tapwater. Als ik corrigeer voor onze inschatting van gasverbruik voor warm tapwater zit ik volgens Mindergas.nl op 0,21 m3 per graaddag, dat is 12,7% lager dan in dezelfde periode van 2012 en 3% lager dan in 2011. Vergeleken met 2013 is het zelfs 40% minder. Mindergas verwacht dat we in 2014 op 717 m3 gasverbruik gaan uitkomen. Dat zou een mooie prestatie zijn, al zou ik liever helemaal van het gas willen. Helaas zijn er nog geen Nederlandse energiebedrijven die een all-electric strategie nastreven.

Netto energieverbruik

Met behulp van Meterstandenmonitor.nl kun je mooie jaargrafieken krijgen van je totale energieverbruik. Zowel het gas- als het elektriciteitsverbruik worden daarvoor omgerekend naar GigaJoules, zodat ze vergelijkbaar worden. Je kunt ook de tarieven aanpassen, zodat je precies kunt zien waar de grootste kosten zitten. Het is niet verrassend dat ons grootste energieverbruik geleverd wordt door gas. Onze zonnepanelen leveren tenslotte een groot deel van onze elektriciteit. Bovendien staat een m3 aardgas ongeveer gelijk aan 10 kWh elektriciteit. In de grafiek hier rechts moet je dag- en nachtstroom wel omdraaien, want ik heb bij het invullen van de gegevens op meterstandenmonitor de 2 meters omgedraaid 🙂

Energieverbruik januari t/m juni 2014

juli 19, 2014
RIVM past emissiecijfers ontgassen binnenvaart aan
Sargasso beschikt over stukken waaruit blijkt dat het RIVM, naar aanleiding van het rapport van CE Delft, de emissiecijfers van ontgassen door de binnenvaart met een factor tien omhoog bijstelt [RIVM heeft de aangepaste cijfers inmiddels gepubliceerd op Emissieregistratie.nl, KB]. De cijfers voor 2013 ontbreken nog, deze zouden half mei gepubliceerd worden. De cijfers tot en met 2012 (in bezit Sargasso) laten duidelijk zien dat de Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie (VNCI) vorig jaar onterecht het frame hanteerde dat de emissies als gevolg van ontgassen door de binnenvaart gedaald zijn.

Volgens de oude cijfers was de emissie als gevolg van ontgassen in 2012 179.300 kg, na bijstelling gaat het om 1.909.290 kg. Weliswaar gaat het slechts om 1,3% van de totale nationale emissie van vluchtige organische stoffen, maar het gaat vaak wel om stoffen met schadelijke gezondheidseffecten, zoals bijvoorbeeld benzeen, of emissies met effecten op de drinkwaterkwaliteit, zoals MTBE. Het gaat bovendien om emissies die zich concentreren rond gebieden met veel binnenvaart en (petro)chemie, zoals Moerdijk, de Drechtsteden, de regio Rijnmond en Amsterdam.

Wat is ontgassen ook al weer?

Ontgassen is nodig omdat er in de tanks van schepen die chemicaliën en aardolieproducten vervoeren ladingrestanten en ladingdampen achterblijven nadat de tanks geleegd zijn. De schepen worden na het lossen met ladingrestant en ladingdamp weggestuurd van de terminal. Om een volgende lading te kunnen laden moet een schipper vaak laten zien dat het schip gasvrij is. Om dat te bereiken moeten de ladingrestanten en ladingdampen uit het ruim verdwijnen. Dat kan op verschillende manieren, bij een tankschoonmaakbedrijf of door de tanks te luchten in de buitenlucht. Dat laatste heet ontgassen (soms eufemistisch omschreven als schoonmaken in de buitenlucht, ventileren of droogblazen).

Gezondheidseffect ontgassen

Bij ontgassen komen aardolieproducten en chemische stoffen vrij. Veelal gaat het om vluchtige organische stoffen (VOS) met schadelijke bijwerkingen, zoals benzeen, tolueen, ETBE en MTBE (loodvervangers in benzine). Daarbovenop komt dat VOS-emissies effecten kunnen hebben op de gezondheid. De volgende effecten kunnen acuut of na langdurige blootstelling optreden:
- Aldehyden (formaldehyde, aceetaldehyde): slijmvlies irriterend,
- carbonzuren (mierenzuur, azijnzuur): irriterend en soms corrosief,
- koolwaterstoffen (tolueen, nonaan): narcotiserend, niereffecten bij sommige proefdieren,
- chloorkoolwaterstoffen (tri, tetra, per): narcotiserend, lever, nier,
- methyleenchloride: ernstige irritatie (vloeistof), branderig gevoel (damp),
- aromatische amines en nitroverbindingen (nitrobenzeen):methemoglobine-vorming.
Verder zijn er een aantal VOS met specifieke effecten:
- Benzeen, aniline: effecten op het bloed en bloedvormend systeem,
- hexaan en MIBK perifere zenuwstelsel/neurotoxisch,
- benzeen, vinylchloride, butadieen, PAK: kankerverwekkend
Aangepaste emissiecijfers

Het RIVM heeft de emissiecijfers voor verschillende stoffen aangepast en het aantal stoffen uitgebreid. Een stof waarvan de emissie naar boven is bijgesteld, is benzeen. Volgens de oude cijfers werd in 2012 6.645 kg benzeen uitgestoten, volgens de nieuwe cijfers 60.751 kg. Daarmee is ontgassen in een klap goed voor 70% van de jaarlijkse benzeenemissie van de binnenvaart.

Ik snap overigens niet waarom er voor benzeenuitstoot van landbronnen een minimalisatieverplichting geldt, terwijl je het rustig uit je schip mag laten dampen. Met alle schadelijke gevolgen voor opvarenden en omwonenden van dien. Zeker na het uitkomen van het rapport van Antea (pdf), waarin staat dat de meetapparatuur op de schepen niet nauwkeurig genoeg is om te bepalen of gevaarlijke concentraties gas aanwezig zijn, waardoor er risico bestaat dat personeel het dek op gaat terwijl te hoge concentraties giftige dampen hangen, die ook explosief kunnen zijn.

Een nieuwkomer in de cijfers van het RIVM is MTBE, een stof die aan benzine wordt toegevoegd als loodvervanger. Deze stof vormt een probleem voor de drinkwatervoorziening en wordt door de Amerikaanse overheid bestempeld als mogelijk kankerverwekkend. Vanwege grondwatervervuiling is de stof in zestien staten in de Verenigde Staten verboden. MTBE is zwaarder dan lucht en slaat bij ontgassen dus neer in het oppervlaktewater. Het is daarom bijzonder dat het RIVM ontgassen van MTBE ziet als emissie naar het compartiment lucht. Reden voor mij om begin mei vragen te stellen aan het RIVM over het bestempelen van MTBE als luchtemissie. Op deze vragen is nog geen antwoord gekomen.

Wat ook bijzonder is aan MTBE is dat de bijstelling van de emissiecijfers voor de binnenvaart een enorm effect heeft op de totale Nederlandse emissie. Deze bedroeg in 2011 slechts 918 kg, terwijl ontgassen door de binnenvaart in dat jaar goed was voor 360.000 kg. Aan de hoogte van de officiële cijfers valt sowieso te twijfelen, aangezien ik over stukken beschik over een lozing van twee- tot drieduizend kg op het oppervlaktewater. Het kan natuurlijk zijn dat het geen lozing, maar een ontgassing betrof. Dat blijft echter giswerk, aangezien ontgassingen niet gemeld hoeven te worden.

Benzine komt niet apart voor in de cijfers van het RIVM, tenzij deze onder de algemene term NMVOS (niet-methaan vluchtige organische stoffen) wordt meegerekend. Als het RIVM benzine niet meeneemt is dat opvallend, omdat CE Delft in haar rapport tot 281 ton benzine-emissie per jaar komt – ook al mag benzine volgens de benzinerichtlijn niet aan de buitenlucht ontgast worden. Politiek gezien natuurlijk wel zo handig om dat getal dan weg te stoppen onder een andere naam, bijvoorbeeld als minerale oliën (de categorie die in hoeveelheid het dichtst bij het CE rapport van vorig jaar komt)?

Onderbouwing emissiecijfers

Het RIVM baseert zich voor haar nieuwe berekeningen op het rapport van CE Delft van vorig jaar. Dat rapport is op zijn beurt weer gebaseerd op het protocol met behulp waarvan het RIVM de oudere cijfers opstelde, wat vervolgens weer gebaseerd is op een nog ouder rapport van CE Delft over ontgassen uit 2003. Toch zit er een groot verschil tussen de cijfers op basis van het protocol uit 2003 en op basis van het nieuwe rapport van CE uit 2013. Hoe dat komt? Zelfs als geïnteresseerde burger kan ik het niet volgen.

Zolang er geen meld-, monitor- of meetplicht is voor ontgassen in de binnenvaart zie ik de officiële cijfers als een conservatieve schatting. Ik voel me daarin gesterkt door Staatssecretaris Mansveld, die in de beantwoording van Kamervragen aangaf dat toxische stoffen wel degelijk ontgast mogen worden, en door het onderzoek dat Antea vorig jaar heeft uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Milieu.

Dit artikel is geschreven en gepubliceerd op Sargasso, als onderdeel van de reeks over emissies van ontgassen in de binnenvaart.
juli 17, 2014