Vorige maand maakte de Duitse overheid plannen bekend om 2,7 GW aan bruinkoolcentrales van de elektriciteitsmarkt te halen en in reserve capaciteit te plaatsen. Inmiddels is bekend dat de Duitse overheid op jaarbasis € 230 miljoen zal betalen aan energiebedrijven om de bruinkoolcentrales standby te houden.
Volgens Julian Schwartzkopff, Chris Littlecott and Sabrina Schulz van E3G heeft RWE z’n verliesgevende bruinkoolcentrales bewust opengehouden met als doel publieke steun voor sluiting te ontvangen. Het lijkt er volgens hen op dat het Duitse energiebedrijf er op gegokt heeft dat het ’to big to fail’ is. Deze gok lijkt zich te gaan uitbetalen, want RWE is de grootste ontvanger van steun voor de nieuwe 2,7 GW capaciteitsreserve in Duitsland. Als het bedrag op basis van capaciteit wordt verdeeld wordt RWE met 130 miljoen Euro de grootste ontvanger. Minder dan waar RWE volgens E3G op had gehoopt, maar nog steeds goed voor 13% van het operationeel resultaat van RWE’s conventionele energiecentales over 2014.
Volgens de analyse van E3G zijn de kleinere bruinkoolcentrales van 300 MW zeer waarschijnlijk verliesgevend. In 2013 stelde de CEO van RWE Generation dat de 300 MW bruinkoolcentrales grote problemen hadden om hun kosten terug te verdienen. Op dat moment was de elektriciteitsprijs €38/MWh. Met het huidige prijsniveau dat 16% lager ligt op €32/MWh is het bijna zeker dat deze elektriciteitscentrales verliesgevend zijn. RWE heeft 11 van deze centrales (goed voor 3,3 GW aan capaciteit), die elk meer dan 40 jaar oud zijn.
Ondanks de slechte marktomstandigheden voor oudere en kleinere bruinkoolcentrales heeft RWE heeft de afgelopen jaren 3,7 GW aan gascentrales. Voor 2016 overweegt RWE nog 8 GW aan capaciteit te sluiten, waarvan slechts 150 MW aan bruinkoolcentrales.
Staatssteun
Er is nog een mogelijke kink in de kabel: het Duitse plan moet nog goedgekeurd worden door de Europese Commissie, omdat het de vraag is of het voldoet aan de staatssteun regels. De Europese Commissie heeft al aangekondigd te gaan onderzoeken of de capaciteitsmarkten in 11 EU landen voldoen aan de regels voor staatssteun. Ook het Duitse voorstel moet nog goedkeuring krijgen.
Zelfs als de Europese Commissie instemt met het Duitse voorstel is het mogelijk dat er bezwaren worden ingediend. Zo hebben zowel Oostenrijk als 9 duurzame energiebedrijven inmiddels een rechtszaak aangespannen bij het Europees Hof van Justitie tegen de Engelse ondersteuningsplannen voor de nieuw te bouwen kerncentrale Hinkley C.
Mark Thoma, macro-econoom aan de Universiteit van Oregon, stelt dat gedurende de laatste eeuwen paniek op de financiële markten forse impact heeft gehad op de economie. Er brak bijvoorbeeld iedere 10 tot 20 jaar financiële paniek uit in de 18e, 19e en 20ste eeuw. Veel daarvan eindigde in zware recessies.
To combat this instability, new rules and regulations were imposed on the financial sector after the Great Recession, and for approximately 50 years this seemed to be very successful. The bank panics that had caused so much trouble appeared to be over. But in recent years there has been a return of financial instability in the relatively unregulated shadow banking system, and a “Great Recession” associated with a financial meltdown.
Volgens Thoma is het dus tijd om een belasting op financiële transacties in te stellen, zodat de externe kosten van het nemen van grote risico’s doorbelast worden aan de veroorzakers.
Dat het niet om kleine getallen gaat laten onderzoekers van de Dalles FED zien:
The cost of the crisis, assuming outputeventually returns to its pre-crisis trend path, is an output loss of $6 trillion to $14 trillion. This amounts to $50,000 to $120,000 for every U.S. household.”
ANALYSE – Drie weken geleden maakte de Duitse overheid plannen bekend om 2,7 GW aan bruinkoolcentrales van de elektriciteitsmarkt te halen en in reserve capaciteit te plaatsen. Tijd om na de aanvankelijke feestvreugde de analyse van Craig Morris te plaatsen.
Tekst: Craig Morris. Vertaling: Krispijn Beek.
Het plan om een soort van nationaal CO2 emissiehandelssysteem te implementeren, dat zich specifiek richt op elektriciteitsproductie door bruinkool is officieel dood. Twee weken geleden maakte de Duitse regering een ander plan bekend met een bredere focus. Buiten de kolensector lijkt niemand erg enthousiast over het plan.
De afgelopen weken heb ik mijn lezers de details bespaard. Tenslotte publiceerde Clean Energy Wire al een stap-voor-stap verslag van het debat. Het is voldoende om te zeggen dat een betaalbaar, effectief enpolititiek elegant voorstel tegenstand ondervond van sommige vakbonden en de industrie, en dat zij hun zin hebben gekregen. Als je wil horen hoe de bittere klaagzwang in het Duitse debat klonk, verwijs ik je naar Lily Fuhr’s recente post op Energietransition.de.
300.000 handtekeningen voor het uitfaseren van kolen en een aantal protesten hebben niet geholpen: de Duitse overheid gaf toe aan de kolenbelangen. (Foto Christian Mang / Campact, CC BY-NC 2.0)
Hier is een overzicht van de overeenkomst van twee weken terug, dat verschillende afspraken bevat die meer of minder gerelateerd zijn aan elektriciteitsproductie m.b.v. kolen:
2,7 GW aan bruinkoolcentrales worden uit de elektriciteitsmarkt gehaald en in een capaciteitsreserve geplaatst;
Omdat Duitsland met dit akkoord alleen zijn CO2 reductiedoelstelling voor 2020 niet haalt wordt jaarlijks 1 miljard Euro extra uitgetrokken voor additionele energieefficiency maatregelen (specifiek: wkk en warmtepompen);
Uitbreidingen van het elektriciteitsnetwerk gaan door. Beierenblokkeert de voortgang hiervan, dus de focus zal liggen op het beter gebruik maken van bestaande hoogspanningsleidingen, en op plaatsen waar publieke weerstand bestaat zal er meer gebruik worden gemaakt van ondergrondse kabels i.p.v. bovengrondse.
Elk onderdeel zou zijn eigen blog bericht vergen om uit te leggen, dus volg de links bij de items over kernenergie en het elektriciteitsnetwerk voor meer informatie. Hier zal ik me focussen op kolen.
Greenpeace’s Tobias Münchmeyer reageerde op aangekondigde afspraken door Bondskanselier Merkel te herinneren aan haar belofte om over te schakelen van kolen tijdens de G7-top van juni. Nu krijgen kolencentrales die van de elektriciteitsmarkt gehaald worden in essentie een gouden parachute – ze zullen betaald worden om standby te blijven. In een paper dat drie weken geleden werd gepubliceerd berekende Duitsland leidende economische instituut DIW (PDF in Duits) dat het voorstel om 2,7 GW aan bruinkoolcentrales – in basis het voorliggende akkoord – duurder zou zijn en minder CO2 emissie zou reduceren dan de klimaatheffing, die succesvol geblokkeerd is door IG BCE (de vakbond voor de mijnbouw-, chemie- en energiesector). In feite vonden de economen dat de emissie reductie van de kolenreserve slechts een tiende waren van wat een klimaatheffing zou hebben bereikt – vandaar de noodzaak voor alle andere maatregelen.
De Duitse overheid negeerde niet alleen haar eigen top economen, maar ook haar top milieubeleidsadviseurs. Een maand geleden publiceerde de SRU (PDF in Duits) “10 stellingen over de toekomst van kolen tot 2040.” De eerst is cruciaal: we moeten het grootste deel van onze fossiele energiereserves in de grond laten, en Duitslands enorme bruinkool reserves (die in theorie in een kwart van de elektriciteitsvraag voor de komende twee eeuwen kan voorzien) zullen de Duitse bijdrage aan de wereldwijde divesteringsbeweging zijn. Met andere woorden: we moeten ons niet alleen focussen op wat we verbranden, maar ook op wat we opgraven.
De SRU wees er ook op dat fluctueerende wind- en zonne-energie flexibele backup centrales vergen, geen basislast (wat oude bruinkool centrales zijn). Bovendien zou een ‘nationaal emissie handels platform’, gecreëerd door de klimaatheffing, een “waterbed effect” kunnen voorkomen – waarbij de dalende emissies van het ene land zich simpelweg verplaatsen naar het andere land. Met de klimaatheffing zou Duitsland emissierecten hebben kunnen vernietigen, in plaats van ze elders beschikbaar te maken.
Carsten Pfeiffer van de hernieuwbare energie associatie BEE zegt echter dat er ook goed nieuws in het plan zit:
Last night’s agreement also buried the capacity market idea called for by leading German utility groups.
Hoewel het venijn in de details zit, want vanuit het perspectief van een leek is de reservecapaciteit in wezen een kleine capaciteit markt.
Op het moment van schrijven zijn de details nog onduidelijk, inclusief de vraag welke bruinkoolcentrales gesloten zullen worden. Eerlijk gezegd is het akkoord een gemiste kans om de deur naar het uitbannen van kolen te openen. Hoe moeilijk het ook is voor een sociaal democraat – de partij van de vakbonden – om tegen een grote vakbond op te staan. Sorry, Minister Gabriel, het is gewoon niet genoeg.
Dit artikel is oorspronkelijk door Craig Morris gepubliceerd op The Energywende Blog en met toestemming van de auteur door mij vertaald voor Sargasso.
Craig Morris is Amerikaan van geboorte en woont sinds 1992 in Duitsland. In 2006 schreef hij het boek ‘Energy Switch’ en hij schrijft regelmatig over de Duitse energietransitie. Hij is editor van Renewables International, hoofdauteur van EnergyTransition.de en directeur van Petite Planète en is te vinden op Twitter als PPChef.
The Tesla Model-S is one of the most beautiful and interesting automobiles to ever get made. It might also be one of the most dangerous. That’s because it’s managed to do something that no other electric vehicle has ever achieved: become an object of desire. Previous generations of electric cars, from the Nissan Leaf to GM’s famous (and infamous) EV-1, have tended to be high on cost and low on drivability. But the Model-S managed to bridge that divide, and as the reviewers at Car and Driver said in their review of the car, “it dispels conventional thinking about EVs – it’s a glimpse of the future.”
Even if one were to somehow have a not very good opinion of the Model S and Tesla, you’d still have to admit that Elon Musk certainly seems to know how to build a brand and play the PR game.
Zowel de olie-industrie als de auto-industrie lijken zich op te kunnen maken voor hun portie disruptieve innovatie de komende decennia.
Arend van den Berg, directeur en hoofdredacteur van Z24, plaatst de ingrijpende hervormingen die de eurolanden en het IMF dicteren in de Griekse samenleving in Nederlands perspectief. De Europese Commissie beoordeelt jaarlijks hoe landen structureel hervormen en ziet met lede ogen hoe Nederland soms uiterst traag hervormt. Het IMF trekt al jaren aan de bel over de hypotheekrente-aftrek.
Genoeg munitie dus voor een hervormingspakket Griekse stijl. Hoe zouden wij Nederlanders het vinden als ‘Brussel’ , ‘Berlijn’ en ‘Washington’ het volgende eisenpakket dicteerden (en svp binnen een week invoeren in het parlement):
Schaf de hypotheekrenteaftrek af. Goed voor 10 miljard Euro;
Schaf volgende week ook het lage btw-regime af! Goed voor 5 miljard Euro;
Verdubbel de accijns op benzine en diesel en doe hetzelfde met de energiebelasting op grijze stroom! Over vijf dagen invoeren graag. Want de doelstelling om 14 procent van de energievoorziening duurzaam op te wekken in 2020 halen we in het huidige tempo nooit;
Schaf alle belastingvoordelen voor multinationals af! Denk aan de deelnamevrijstelling en andere fiscale regelingen die het voor internationale bedrijven aantrekkelijk maken om zich op papier in Nederland te vestigen. Afschaffen (met terugwerkende kracht) en geen privileges meer voor trustkantoren.
Beperk de WW en de verplichte loondoorbetaling bij ziekte.
Verkoop de NS, Schiphol en de haven van Rotterdam! De opbrengst gaat in een fonds, dat voor minimaal de helft gebruikt moet worden voor reductie van de staatsschuld.
ANALYSE – Dat is de boude stelling van Paul Gilding op de Australische site Reneweconomy. Volgens hem verandert de energiemarkt fundamenteel. De afgelopen honderd jaar werd de energiemarkt gedomineerd door grote, traag bewegende bedrijven die fysieke voorraden in grote hoeveelheden ontwikkelden en leverden. Het nieuwe energiesysteem dat zich ontwikkeld wordt gedomineerd door hernieuwbare energie en energieopslag als ‘technologie’, een bedrijfsmodel dat meer lijkt op dat van informatie en communicatie technologie. Een bedrijfstak waar prijzen blijven dalen, de kwaliteit blijft stijgen, verandering snel gaat en disruptieve innovaties normaal en constant aanwezig zijn.
Deze omslag heeft veel gevolgen voor de energiemarkt, de belangrijkste is volgens Gilding heel eenvoudig. Meer vraag naar hernieuwbare energie en energieopslag betekent lagere prijzen en betere kwaliteit, zoals dat ook gebeurd met informatie- en communicatietechnologie. De energiebronnen waar ze mee concurreren (kolen, olie en gas) volgen een ander patroon. Als de vraag bleef stijgen zouden de prijzen omhoog gaan omdat nieuwe voorraden (zoals diepzee olie) duurder zijn om te ontginnen. Ze kunnen goedkoper worden door marktveranderingen, zoals recent gebeurd is, maar ze blijven niet goedkoper worden en beter worden kunnen ze al helemaal niet.
Daarbij staat duurzame energie op het punt om concurrerend te worden op prijs met fossiele brandstoffen. In veel gevallen zijn ze dat al. In 10 jaar, of misschien al binnen 5 jaar, zullen duurzame energiebronnen op veel plaatsen veel goedkoper zijn dan fossiele energiebronnen en ze zullen goedkoper blijven worden. En beter.
Ontwikkelingen gasmarkt
Voorbeelden van deze ontwikkeling zijn al te vinden. Bijvoorbeeld in de dalende vraag naar aardgas in Europa. Terwijl Europese beleidsmakers zich druk maken om nieuwe pijpleidingen is de vraag naar aardgas met 23% gedaald t.o.v. z’n top. De daling van de vraag naar gas vertaalt zich al jaren in lagere prognoses van de vraag naar gas, al blijft de prognose nog steeds hoger dan de daadwerkelijke vraag.
Vraag naar gas vs. voorspelde vraagontwikkeling. Bron: Energypost.eu
De dalende vraag naar gas doet zich voor in alle drie de afzetmarkten voor gas: industrie, energiesector en gebouwde omgeving. Daarbij komt 80% van de vraag naar gas van slechts 7 Europese landen, te weten Duitsland, VK, Italie, Frankrijk, Nederland, Spanje en Belgie. Bulgarije, Tjechie, Hongarije, Polen, Roemenie, Slowakije en Slovenie zijn goed voor 12% van de Europese vraag naar gas. Dat betekent dat het merendeel van de vraag naar aardgas komt van landen met stevige doelstellingen voor duurzame energie en energiebesparing. De kans op een stijgende vraag naar gas is zodoende beperkt, tenzij er een grootschalige omslag naar gas in de transportsector plaats vind.
Ontwikkeling kolensector
Een andere fossiele brandstof die last heeft van de omslag op de energiemarkt is kolen. Volgens Bloomberg is de aandelenkoers van kolenbedrijven het afgelopen jaar met 50% gedaald. Amerikaanse kolenbedrijven hebben de afgelopen jaren 75% van hun beurswaarde verloren, terwijl de Dow Jones Index in dezelfde periode met 70% steeg. Ook de obligaties van kolenbedrijven staan onder druk. In het tweede kwartaal van 2015 daalde de koers van kolenobligaties met 17%. Dat is een forse daling, zeker gezien de stijgende koers van obligaties van olie en gasbedrijven. De drie kolenbedrijven met de slechts presterende obligatiekoers in het tweede kwartaal zijn volgens Bloomberg: Alpha Natural Resources (70% daling), Peabody (40% daling) en Arch (30% daling).
Amerika verliest de komende jaren 17% van z’n kolencentrales i.v.m. sluiting of ombouw naar gas. In China lijkt de grote hausse aan nieuwbouw van kolencentrales voorbij te zijn. Wind- en zonne-energie winnen ook in China op prijs.
Dat hernieuwbare energie de concurrentie van fossiele energie wint op basis van prijs wil niet zeggen dat fossiele energie snel zal verdwijnen. Wel dat het grootste deel van de investeringen in nieuwe opwekcapaciteit de komende jaren richting duurzame energie zal gaan.
Een vonnis in lijn van de Nederlandse klimaatzaak kan een forse impact hebben op het Australische klimaatbeleid. Australië streeft naar 5% CO2-reductie in 2020 t.o.v. 1990, terwijl de Nederlandse rechter oordeelde dat ontwikkelde landen voor 2020 ten minste 20% CO2-reductie behoren te halen. Door het schrappen van de CO2 belasting en het verwateren van de duurzame energiedoelen in Australië zijn de CO2-emissies van de energiesector ook weer aan het stijgen.
In Nederland worden steeds meer huizen gebouwd die alleen elektriciteit gebruiken voor hun energievoorziening. De zogeheten All-Electric-huizen hebben bijvoorbeeld een eigen waterpomp of zijn voorzien van infraroodverwarming. Er zijn nu ruim 2000 van dit soort huizen, maar netbeheerders en energiebedrijven zeggen dat het er steeds meer worden.
Dat hebben de Nederlandse Aardoliemaatschappij (NAM), het Centrum Veilig Wonen (CVW) en het Rijk afgesproken. Na de zomervakantie start een pilot met 150 gezinswoningen. Als de uitvoering goed verloopt, gaan de partijen verder met de grootschalige aanpak van 1500 woningen.
Het opknappen en verduurzamen gaat zo’n 110.000 euro per woning kosten. Het meeste geld – 60.000 tot 70.000 euro – wordt gestoken in het versterken van de woning. Dit deel komt voor rekening van de NAM. De corporaties dragen tussen de 25.000 en 30.000 euro bij, de meerkosten van het nul-op-de-meter maken. Of de meerkosten van nul-op-de-meter doorberekend worden aan de huurder of door de corporatie betaald worden bepalen de woningbouwcorporaties zelf.
Bedrijven die actief zijn in olie, kolen en gas zouden volgens wetenschappers van het Oxford Martin Safe Carbon Investment Initiative evenveel in CO2 opvang en opslag (CCS) moeten investeren als dat ze investeren in het zoeken naar nieuwe olie-, kolen- en gasvoorraden.
Myles Allen stelt dat de Bank of England en financiële toezichthouders de opslag van CO2 als een nieuwe klasse van activa moeten beschouwen. Inclusief de bijbehorende monitoring en financiële waardering:
If they are going to dig this stuff [CO2 houdende brandstofffen] up then they are going to have to show where they are going to store it.
Allen stelt dat CCS verplicht moet worden, zodat bedrijven als Shell bij het indienen van voorstellen voor het winnen van olie en gas duidelijk moeten maken waar ze de vrijkomende CO2 gaan opslaan. Op deze manier krijgt CO2 een prijs en ligt de verantwoordelijkheid bij degene die het probleem veroorzaakt i.p.v. bij de belastingbetaler.
