Krispy's blog

Categorie: Duurzaamheid

  • Het blijft zonneboiler acties regenen: ThermosPower

    Vorige week ontving ik in mijn mailbox een folder van ThermosPower met daarin een aanbieding voor een zonneboiler. Uit de folder kon ik niet zo veel informatie halen, vandaar dat ik de heren die mij de mail stuurde een lijstje met vragen stuurde.Waarop ze binnen een dag aan de telefoon hingen om te melden dat ze de website hadden aangepast met antwoord op mijn vragen en zelfs de volledige specificatie van de onderdelen van hun aanbieding online hebben gezet. Per onderdeel kun je nu zien wat het is, welke merknaam je krijgt en wie de fabrikant is. Iets dat ik ondanks de uitgebreide FAQ pagina nog steeds niet terug kan vinden op de site van Het Zonnecollectief (onderdeel van Van Waveren) waar ik eerder over schreef.

    De specificatie van de aanbieding van ThermosPower:

    ThermosPower biedt een compleet zonneboiler systeem aan voor Euro 1.700, exclusief installatiekosten. Het betreft een druksysteem met heatpipes/vacuumbuizen. Voor installatie werkt ThermosPower samen met een landelijk netwerk van gecertificeerde installateurs. Voor een installateur bij u in de buurt kunt u het best contact opnemen met ThermosPower.

    Het systeem bestaat uit een Mitras 16 Collector met een opbrengst van minimaal 3,4 Gj op jaarbasis. Het paneel heeft een 1,44 m2 oppervlakte en dus een rendement van 2,4 Gj per m2. Het voorraadvat dat bij de actie hoort is 100 liter. Andere opties in overleg.

    De aanbieding is geldig tot oktober 2011.

    Onderdeel Omschrijving Merknaam Fabrikant
    Collector Vacuumbuis met 16 buizen Mitras 16 TH-Solar
    Pompgroep S002 WILO ST 20/6 ICMA
    Controller S301 Microprocessor incl. 2x sensor ICMA Steca
    Expansievat 12 l. Solar expansievat incl. bevestiging ICMA ICMA
    Boilervat 100 liter met een spiraal (vermogen 14 kw) ACCU 100W1 NIBE

    Optioneel:

    Onderdeel Omschrijving Merknaam Fabrikant
    Leidingwerk / Isolatie Flexibele RVS slang HT Solar light Thermaflex
    Monopropyleen Glycol Milieuvriendelijk (KIWA-keur) Frost ColPro Kalsbeek

    Bezoek aan ThermosPower

    Gisteren ben ik langs geweest bij ThermosPower om kennis te maken en te horen wat het systeem van ThermosPower zo bijzonder maakt. Daarnaast begreep ik van ThermosPower dat ze in verschillende projecten in de pijplijn hebben waarbij financiering een knelpunt vormt en waar crowdfunding naar mijn mening mogelijk een oplossing biedt. Het was een aangename kennismaking met twee gemotiveerde heren die kwalitatief goede spullen willen leveren tegen een scherp tarief. Gekscherend noemde een van de twee ThermosPower de Dell van de zonneboilers…

    De twee onderscheidende kenmerken van het ThermosPower systeem (als ik dat goed begrepen heb 😉 zijn de hoge kwaliteit van de heatpipes/vacuumbuizen, die minstens 92% van de warmte vasthouden in de vacuumbuis, en de lage snelheid waarmee het medium wordt rondgepompt. Hierdoor blijft bij bewolkt weer de buis beter op warmte en wordt er een hoger rendement gehaald.

    Over de aard van de projecten die ThermosPower in de pijplijn heeft zitten kan ik weinig zeggen, aangezien ik daar geen toestemming voor heb.

  • Clas Jacobsen over de Duitse systeemaanpak voor energiezuinig bouwen

    In onderstaand filmpje bespreekt Clas Jacobson, Building Control Systems Specialist bij United Technologies, aan de hand van verschillende voorbeelden hoe Duitsland haar ambities op gebied van energiezuinig bouwen vormgeeft in haar regelgeving. Opvallend vind ik de nadruk die hij legt op systeemaanpak i.p.v. te focussen op losse onderdelen, zoals energiezuinige installaties. Naar zijn mening zorgt een goede systeeminrichting vanzelf voor de juiste marktprikkels om tot energiezuinige gebouwen te komen. Dat is wat anders dan een wet op de dichte winkeldeuren.

    Daarnaast bevat het filmpje veel voorbeelden van bestaande energiezuinige gebouwen, die soms al jaren oud zijn. Wat dat betreft blijft het verrassend dat Nederlandse bouwers nog steeds zo veel cashflow voor de energiesector genereren, al lijkt dat de laatste jaren eindelijk te veranderen.

    Bron: Environmental Leader

  • Zijn eisen aan de scheepvaart slecht voor de economie?

    De Club van 30 had gisteren een artikel staan over de effecten van de nieuwe luchtkwaliteitseisen voor de zeescheepvaart op het Nederlandse bedrijfsleven. Volgens de nieuwe luchtkwaliteitseisen het zwavelgehalte van scheepsbrandstoffen wereldwijd dalen, waarbij er aanvullende eisen gesteld kunnen worden in zogenaamde SECA gebieden. Waar de Noordzee ook toe behoort. Bernard ‘duurzaamheid is innovatie‘ Wientjes stelt volgens de Club van 30 in een brief aan Staatssecretaris Atsma dat deze aanvullende maatregelen slecht zijn voor de scheepvaart en voor de staal en papierindustrie in Nederland. Om te beoordelen of dat klopt lijkt het me verstandig om te bezien wat de maatregelen inhouden, welke redenen er zijn voor de maatregelen en mogelijke alternatieve maatregelen om de doelen te halen.

    Wat houden de maatregelen in?

    Volgens de Europese Commissie (pdf) betekenen de afspraken een afname met 4,50 gewichtsprocent van zwavelgehalte van scheepsbrandstoffen:

    • een afname van het zwavelgehalte tot 3,50 gewichtsprocent tegen 1 januari 2012;
    • een afname van het zwavelgehalte tot 0,50 gewichtsprocent tegen 1 januari 2020, behoudens herziening in 2018, met  mogelijk uitstel tot 2025.

    Voor de zogenaamde SECA’s (waaronder dus de Noordzee) gaat het om een afname met 1,50 gewichtsprocent  van het zwavelgehalte van alle  scheepsbrandstoffen die worden gebruikt binnen SECA’s

    • tot 1,00 % tegen 1 juli 2010;
    • tot 0,10 % tegen 1 januari 2015;

    Waarom is de maatregel nodig?

    In 2001 hebben de lidstaten van de EU zich gecomitteerd aan de het programma schone lucht voor Europa (Clean Air For Europe). Het einddoel daarvan is dat de luchtkwaliteit dusdanig moet verbeteren dat er geen merkbaar effect meer is van luchtverontreiniging op gezondheid en milieu.

    Om de doelstellingen uit CAFE te bereiken worden de luchtverontreinigende emissiesbinnen de Europese Unie vanuit verschillende hoeken gereguleerd. Aan de ene kant gebeurd dit door grenzen te stellen aan de hoeveelheid emissies, de concentratie van luchtverontreinigende stoffen en de neerslag (deposito) van luchtverontreinigende stoffen. Aan de andere kant worden de luchtverontreinigende emissies gereguleerd door bronbeleid.

    De absolute hoeveelheid emissies per land worden begrensd door de Nationale Emissieplafonds uit de Nationale Emissie Plafond-richtlijn, waar de luchtvaart en zeescheepvaart niet onder vallen. De maximale concentratie luchtverontreiniging op een bepaald tijdstip op een bepaalde plaats wordt begrensd door de Kaderrichtlijn Luchtkwaliteit, waar luchtverontreiniging veroorzaakt door de luchtvaart en zeescheepvaart wel meetelt. De hoeveelheid neerslag van luchtverontreinigende stoffen wordt in bepaalde gebieden gereguleerd door natuurwetgeving (Natura 2000).

    De afgelopen decennia hebben grote reducties in luchtverontreingende emissies plaatsgevonden, waardoor de luchtkwaliteit aanzienlijk verbeterd is. Zo wordt de luchtkwaliteitsnorm voor zwaveldioxide al jaren gehaald (bron: Compendium voor de Leefomgeving). Tegelijkertijd zijn er nog aanvullende maatregelen nodig om de lange termijn doelstellingen van CAFE te halen (bron: kamerbrief Milieubeleid industrie na afloop milieuconvenanten).

    Met het huidige zwavelgehalte (1,5 %) was de zeescheepvaart op het Nederlands deel van de Noordzee in 2009 goed voor 51% van de zwaveldioxide-emissies (SO2) (bron Compendium voor de Leefomgeving). Bij een verwachte toename van de zeescheepvaart neemt de emissie van SO2 door de zeescheepvaart de komende jaren verder toe. Voor een beeld van het huidig effect van de zeescheepvaart op de SO2 emissies zie dit artikel in The Guardian.

    Alternatieve maatregelen

    Natuurlijk is het mogelijk om de doelstellingen op een andere manier te halen. Industrie, landbouw en wegverkeer hebben de afgelopen 30 jaar echter al grote stappen gemaakt in het verlagen van hun luchtverontreinigende emissies, met name de emissies van SO2 zijn fors gedaald. Extra reductie in die sectoren is daarmee relatief duur. De scherpere eisen aan brandstoffen op de Noordzee zijn naar mijn mening dan ook een logische stap om de emissie van zwaveldioxide op het Nederlands grondgebied verder te verlagen en passend bij het principe de vervuiler betaalt. Tenzij de voorman van VNO-NCW bedoelt dat de doelstellingen uit CAFE aan de wilgen gehangen moeten worden…?

  • Hoe om te gaan met de beperkte houdbaarheidsdatum van duurzame oplossingen?

    Dat is een vraag die me de afgelopen jaren veel gesteld is. Veel mensen die ik spreek vinden het een groot, warrig, vaag of verwarrend begrip. De reactie op deze onzekerheid verschilt van persoon tot persoon. De een stelt dat we eerst maar eens een goede definitie van duurzaamheid moeten formuleren, zodat duidelijk is wat we er mee bedoelen. De ander versmalt het begrip tot enkel milieu, klimaat of nog smaller tot duurzame energie. Zoek bijvoorbeeld eens op duurzaam bouwen een tel het aantal links dat ingaat op andere aspecten dan enkel het energieverbruik van een gebouw… Een derde wil vooral 100% zekerheid (of verlangt naar foutloze wetenschap) voordat er tot actie overgegaan kan worden.

    De waarde van onzekerheid

    Ergens vind ik het jammer dat er zo’n sterke drive tot zekerheid en versimpeling is. Het streven naar duurzaamheid is in mijn ogen namelijk een complex en lastig proces, waarbij duurzaamheid en de oplossingen die we er voor zoeken ook nog eens een moving targets zijn. Wat vandaag duurzaam lijkt, kan morgen onduurzaam blijken te zijn (denk aan de discussies over duurzaamheid van energie uit biomassa). Het aanleren van nieuwe ideeën, maar vooral ook het afleren van oude blijkt een lastige opgave te zijn voor mensen. Het vereist een omslag van denken in absolute waarheden naar denken in voorwaardelijke waarheden, aldus Ted Cadsby in een blog op Harvard Business Review.

    Hij vergelijkt de manier waarop ons brein werkt met de bevruchting van een eicel. Zodra de eerste zaadcel een eicel bevrucht wordt de wand van de eicel ondoordringbaar, zodat andere zaadcellen niet meer naar binnen kunnen. Volgens Cadsby gebeurt dat ook in onze hersenen bij onzekerheid. Iets niet weten creëert een spanning die opgelost kan worden door een oplossing aan te dragen. Zodra deze oplossing gevonden is hebben andere oplossingen minder kans. Oplossingen die goed passen binnen onze denkbeelden maken natuurlijk meer kans, dan oplossingen die een grote omslag in ons denksysteem vereisen om weer tot een consistent geheel te komen. Voor wie meer in het Nederlands wil lezen over het nemen van beslissingen in complexe situaties raad ik de site van Top Innosense aan, of begin bij dit bericht op hun oude weblog.

    De waarde van onzekerheid bij duurzame ontwikkeling

    Het bereiken van een duurzame(re) samenleving is een complex probleem. Al was het maar vanwege de vele verschillende betekenissen die mensen toekennen aan het woord. Voor de een is duurzaamheid innovatie, voor de ander is duurzaamheid de normaalste zaak van de wereld, en voor andere gaat het om dood aan het grootkapitaal of om plantjes knuffelen.

    Een van de lastigste aspecten aan duurzaamheid vind ik zelf de complexe relaties tussen ogenschijnlijk onafhankelijke zaken en de onvoorspelbare innovatieroutes die er bij horen. Zo is er een grote samenhang mogelijk tussen menselijke gezondheid, luchtkwaliteit en klimaatbeleid, maar nog mooier is het als duurzame ontwikkeling ook bijdraagt aan werkgelegenheid. In beleidstermen heb je het dan over Green Growth, een onderwerp waar de UNEP veel over gepubliceerd heeft en waar Zuid-Korea het voortouw heeft.

    In Nederland lopen veel discussies over groene groei vast op de toekomst van de energie-intensieve industrie. Dit komt m.i. deels door de versmalling van de discussie over de transitie naar een duurzame samenleving tot een energietransitie en doordat er geen ruimte is voor nieuwe waarheden. In een deel van de hoofden is er zelfs geen plaats voor bestaande waarheden, zoals het scala aan steunregelingen vooor fossiele energie. Maatregelen die voor een milieu-econoom simpelweg gelijk staan aan een subsidie, alleen dan in de vorm van fiscale prikkels of command-and-control beleid. Een goed startpunt voor meer uitleg daarover is environmental economics 101 van Env-Econ.net.

    Voorwaardelijke waarheden bij duurzame energie

    Nederland heeft in het verleden veel energie-intensieve industrie weten aan te trekken door goedkoop aardgas, dat moest en zou ten gelde gemaakt worden voordat de volledige energievoorziening op kernenergie zou overschakelen. Onder druk van toenemende vraag en het milieubeleid wordt elektriciteit van aardgas duurder. Van oudsher is het idee dat duurzame energie te duur is voor de energie-intensieve industrie. Bovendien leveren de zon en de wind geen elektriciteit op aanvraag, zoals (een deel van) de huidige fossiele elektriciteitscentrales wel kunnen. Daarom is er een back-up capaciteit nodig in de vorm van gascentrales om altijd aan de vraag naar elektriciteit te kunnen voldoen. Wat de kosten voor de energie-intensieve industrie nog verder opdrijft.

    Momenteel kiezen energie-intensieve bedrijven die geen tijdkritische of volcontinue productieprocessen ervoor om te produceren op het moment dat er weinig vraag is naar elektriciteit. Op die momenten is de elektriciteitsprijs laag, doordat de basislast centrales doordraaien. Als elektriciteit tientallen procenten van je kostprijs uitmaakt is het interessant om juist op die momenten te produceren.

    Wat nu als we het systeem gaan kantelen? Wat gebeurt er als de energie-intensieve industrie haar productieproces en hun productiecapaciteit afstemt op piekuren in elektriciteitsaanbod? Wat betekent dat voor de standpunten over de energie-intensieve industrie en over de daarvoor benodigde energiebronnen? Wat betekent dat voor de business case van zon- en windenergie en van nieuwe basislast elektriciteitscentrales? Wat betekent het extra vermogen aan wind- en zonneenergie dat mogelijk wordt als de energie-intensieve industrie overstapt op duurzame eneergie voor de lokale luchtkwaliteit en volksgezondheid? Is zo’n overstap onmogelijk? Lees dan de managementsamenvatting van DAAN, een voorstel van Akzo Nobel, Nyrstar en Eneco, of het bredere onderzoek naar vergroening van de basislast en de energie-intensieve industrie.

    En nog een stapje gekker: Wat gebeurt er als je een volledige stad energieneutraal kan maken inclusief hun energie-intensieve industrie? Onmogelijk? Niet als het aan Building Brains ligt… Of als zonne-energie juist kan gaan voorzien in een deel van de piekvraag naar elektricteit en misschien zelfs de behoefte aan extra hoogspanningsleidingen in de gebouwde omgeving kan verkleinen?

    Of op z’n gekst: Wat gebeurt er als je een wijk met voornamelijk sociale woningbouw zonder sloop omvormt tot een gebied met lokale werkgelegenheid, gesloten materiaal- en energiekringlopen, en eigen voedselvoorziening terwijl de huizen betaalbaar blijven? Dan krijg je een heel ander type wijk.

    Slot

    Een heldere definitie van duurzaamheid is lastig te geven. Dat geldt echter ook voor gezondheid, toch weet iedereen wat ongezond is en neemt de overheid voortdurend maatregelen om gezond gedrag te bevorderen of ongezond gedrag af te straffen (maar of dat laatste altijd even effectief is…?). Voor duurzaamheid geldt feitenlijk hetzelfde, iedereen snapt dat producten of productieprocessen waar je ziek van wordt niet vol te houden zijn. De oplossingen zijn op het eerste oog echter zo complex en vergen zoveel systeemaanpassingen dat het aanlokkelijk is om nog een keer 10 jaar te blijven hangen in nader onderzoek.

    Zelf ben ik meer van het doen. Nu we weten dat we weg willen van vervuilende en ziek makende producten en productieprocessen is het zaak om stapjes te gaan nemen. Vanwege de complexiteit is het zaak om  onze ogen voortdurend open te houden voor betere oplossingen en nieuwe inzichten. Dat betekent dat waarheden voorwaardelijk worden, context afhankelijk (wat hier duurzaam is, hoeft dat elders niet te zijn) en subjectief. Of zoals Thierry de Baillon stelt in tweedelig stuk over design thinking: complexe problemen kun je beter tackelen via veel kleine beslissingen dan via een grote beslissing. Waarbij het volgens Bob Sutton dan wel weer van belang is om stong opinions, weakly held te hebben.

    Met dank aan Louis Suarez voor de inspiratie.

  • Alex Steffen: The shareable future of cities

    In deze korte TED presentatie gaat Alex Steffen in op verduurzaming van steden. Een belangrijke opgave, aangezien een groot deel van de wereldbevolking in de stad leeft. In hoog tempo gaat hij langs onderwerpen als groene daken en het effect van de bebouwingsdichtheid op de CO2-intensiteit van steden.

    Meer zien:

    In dit eerdere bericht geeft Peter Calthorpe een uitgebreidere uitleg over  het effect van bebouwingsdichtheid op vervoerskeuzes en CO2 intensiteit. Of kijk de eerdere filmpjes over veerkrachtige steden.

  • Powershift: Does smart grid equal smart living?

    De filmpjes die bij de Powershift bijeenkomst van Sogeti horen zijn naar mijn mening een laagdrempelige manier om meer te weten te komen van de uitdagingen en kansen die er aan komen in ons energiesysteem. Aangezien onze hele samenleving zwaar afhankelijk is van energie (gas, olie en elektriciteit) zal ik deze filmpjes de komende weken hier de revue laten passeren met links naar aanvullend leesvoer voor wie meer wil weten.

    Does smart grid equal smart living?

    In deze aflevering gaat het om de kansen die de omslag naar een economie die draait op duurzame energie brengt. Volgens sommige gaat het meer om kleine, lokale experimenten dan om grootschalige initiatieven waarbij de elektriciteit over grote afstanden vervoerd moet worden. Alex Rogers stelt dat het huidige prijsbeleid naar eindgebruikers niet aansluit bij de kosten die gemaakt worden om elektriciteit op te wekken. Kleinere gebruikers (consumenten, MKB) betalen vaste tarieven, soms een dag- en nachttarief, terwijl de kosten om elektriciteit op te wekken (of in te kopen) de hele dag door fluctueren. In de toekomst kan de elektrische auto of een ander lokaal energieopslag systeem je huis tijdens piekmomenten van energie voorzien, terwijl het energie opslaat op momenten dat er veel aanbod van energie is.

    De omslag waar het elektriciteitsnet mee te maken krijgt volgens Rob Hopkins en Alex Rogers is vergelijkbaar met de omslag op het telecom, TV en internet. Van centraal naar decentraal en van eenrichtingsverkeer naar tweerichtingsverkeer. Dat biedt ook kansen voor gebouweigenaren om een energiegemeenschap met haar omgeving te vormen. Igor Kluin stelt dat dit ook slimmere apparaten vergt, apparaten die weten wanneer er goedkope elektriciteit beschikbaar is en wanneer het voordeliger is om elektriciteit terug te leveren aan het net. Al zal teruglevering mogelijk ook nog wat discussie opleveren met energiebedrijf en wetgever.

    [vimeo http://www.vimeo.com/25634139 w=400&h=220]

    Does smart grid equal smart living? from FreedomLab on Vimeo.

    Meer lezen:

  • Doldwaas zomeridee: windbaten tegen begrotingsgaten

    Zo eens in de zoveel tijd krijg ik de zomerkolder in m’n kop. De afgelopen weken kwam daar een vraag uit opborrelen: waarom int de Nederlandse staat wel aardgasbaten, maar geen windbaten? De Powershift bijeenkomst in combinatie met een weekendje Brugge en een Offgrid bijeenkomst bij Except doen wat dat betreft wonderen, want volgens het boekje met stadwandelingen dat we daar kochten was de wind in de middeleeuwen eigendom van de stad en betaalde de molenaar belasting voor het bouwen van een molen. Is het tijd om dat idee weer van stal te halen nu windenergie langzaam maar zeker rendabel wordt en de aargasbaten de komende decennia zullen dalen? Bij olie- en gaswinning dragen de exploitanten tenslotte ook een deel van de opbrengst af aan de samenleving?

    Achtergrond

    Olie, gas zijn natuurlijke hulpbronnen, net als bos, wind en zon. Volgens de economische theorie bestaat er kans op overwinsten (economic rent) voor bedrijven als de overheid niet een deel van de opbrengsten van de winning van olie en gas incasseert. Wanneer bedrijven overwinsten behalen op de exploitatie van natuurlijke hulpbronnen bestaat de kans dat er meer gewonnen wordt dan vanuit maatschappelijk oogpunt optimaal is. In de ontwikkelingseconomie speelt het begrip economic rent ook een belangrijke rol om tot een beter beheer van hernieuwbare natuurlijke hulpbronnen als zoals bossen te komen.

    Het aloude idee om belasting te heffen voor het bouwen van molens kun je in dat zelfde licht zien. Net als de Nederlandse aardgasbaten, de grote bedragen die de Nederlandse staat jaarlijkst ontvangt van olie- en gasbedrijven die aardgas en olie winnen uit de Nederlandse bodem. De  Nederlandse overheid is van mening dat het aardgas in de bodem een publiek goed is en dat de opbrengst van de winning ervan dus ook ten goede moet komen aan de publieke zaak.

    Wanneer je wind en zon ook als natuurlijke hulpbronnen beschouwt dan kun je eenzelfde redenering voor wind- en zonne-energie op laten gaan. Tot op heden was er altijd een probleem: elektriciteit van wind en zon waren onrendabel zonder subsidie van de overheid.

    Dat is echter aan het veranderen. Zo heb ik de afgelopen maanden van verschillende kanten gehoord dat het opwekken van wind op land op sommige plaatsen in Nederland kan voor een kostprijs van 4 cent per kilowattuur. Op mijn energierekening van Greenchoice staat momenteel bijna 8 cent per kilowattuur als verkoopprijs. Dat betekent dat nieuwe windparken dus 100% winst halen en dat de staat hier geen cent van ontvangt. Niet handig bij het huidige begrotingstekort, zeker als je bedenkt dat aardgas moeizamer en daarmee duurder te winnen wordt. Terwijl de prognoses voor wind- en zonne-energie zijn dat de kosten voorlopig nog zullen dalen. Zie bijvoorbeeld dit rapport van Ecorys en CE Delft.

    De consequenties

    Voor de paar voorstanders van duurzame energie die nu nog niet op de kast zitten: bedenk wel dat het introduceren van windbaten, zonbaten of algemener gesteld duurzame energiebaten ook positieve consequenties heeft wanneer we de analogie met andere publieke goederen, zoals aardgas, doortrekken. Bij de winning van fossiele energievormen bestaat namelijk de mogelijkheid dat de overheid via haar dochterbedrijf Energie Beheer Nederland tot 40% van de kosten en risico’s van exploratie en/of exploitatie draagt. In 2010 bedroeg de afdracht van EBN aan de Nederlandse staat 5,3 miljard Euro (bron: jaarverslag EBN 2010).

    Vanuit banken hoor ik al jaren dat ze investeringen in duurzame energieprojecten te riskant vinden, doordat ze niet weten of een nieuw kabinet het oude subsidiesysteem of de oude beleidsdoelstellingen in stand houdt. Voor een bank (en iedere andere financier) betekent extra risico dat  ze extra rente in rekening brengen (als ze al financieren), kijk maar naar de enorm oplopende verschillen in rente tussen landen als Spanje, Portugal en Griekenland en Duitsland of Nederland.

    Olie- en gaswinningsbedrijven hoor ik zelden over wisselvallig beleid op gebied van de regels voor olie- en gaswinning. Wat niet vreemd is gezien de omvang van de aardgasbaten en de omvang van de investeringen die de Nederlandse staat in de winning heeft gedaan. Een zigzagkoers in beleid t.a.v. de winning van aardgas en olie heeft een veel te groot effect op de begroting om ook maar overwogen te worden. De totale aardgasbaten zijn voor 2011 op 9,9 miljard Euro ingeschat.

    Conclusie

    Zinnig idee, of net zo dwaas als een energiebedrijf dat je hypotheekbetaald?

    Dit bericht is eerder geplaatst op het rijksduurzaamheidsnetwerk.

  • Klimaatverandering of schone lucht?

    Sinds in november 2009 een berg emails het internet op werd geslingerd in een affaire die de geschiedenis in gaat als ‘Climategate’ is de discussie over klimaatverwarring ver weggedwaald van wetenschap. In de discussies met collega’s en met mensen in de kroeg kun je sindsdien maar beter niet beginnen over klimaatverandering, tenzij je naar je hoofd geslingerd wil krijgen dat dat wetenschappelijk nog niet bewezen is. In de VS is de situatie nog een maatje erger dan in Nederland, maar ik ben bang dat wat Al Gore in zijn speech bij het Aspen Institue zegt ook richting Nederland komt:

    [youtube http://www.youtube.com/watch?v=T6-RWOOBLdQ]

    Nederland heeft tenslotte ook jaren achtergelopen in het rookbeleid doordat de lobby hier volhield dat gezondheidsschade wetenschappelijk onbewezen was. In de VS zijn proberen dezelfde mensen al een paar jaar wetenschappelijke twijfel te zaaien over de oorzaak van klimaatverandering. In Nederland zullen de toendertijd betrokken ‘medisch specialisten’ ondertussen ook wel omgeschoold zijn tot klimatoloog…

    Wat betreft Climate-gate ben ik van mening dat wetenschappelijke tijdschriften en onderzoekscommissies ondertussen hebben vastgesteld dat Climategate vooral een storm in een glas water is. Ik ben geen klimaatwetenschapper en ga dus uit van de huidige wetenschappelijk consensus onder klimaatwetenschappers dat klimaatverandering door de mens veroorzaakt wordt. Wat sociologen of economen van die verklaringen vinden vind ik wat minder interessant. Voor wie zich zelf een oordeel wil vormen over Climate-gate en de ontwikkelingen sindsdien is dit bericht van Jan Paul van Soest een goed startpunt. Wie meer uitleg wil over hoe de mens impact heeft op klimaatverandering raad ik dit bericht op Climate Progress aan.

    (Volks)gezondheid als alternatief voor klimaatverandering

    Zelf kies ik al een paar jaar een andere route om uit te leggen dat het beperken van de verbranding van (fossiele) brandstoffen letterlijk een gezonde keuze is. Fossiele brandstoffen zijn namelijk goed voor een groot deel van de luchtverontreiniging die jaarlijks veel mensen gezondheidsklachten bezorgt. Het aanpakken van luchtkwaliteit is in mijn ogen veel tastbaarder voor burgers en luchtkwaliteitsbeleid en klimaatbeleid kunnen elkaar versterken. Volgens sommige onderzoekers zelfs zoveel dat het halen van de doelstellingen uit CAFE (samenvatting) de CO2 prijs in het Europese emissiehandelssysteem tot bijna nul zal reduceren. Daarnaast zijn er ook meer goede redenen om bij milieubeleid verder te kijken dan klimaat alleen, al was het maar omdat maatregelen voor luchtkwaliteit en klimaatbeleid ook kunnen botsen…

    Bijval in Nederland?

    Luchtkwaliteit en menselijke gezondheid worden vaak betrokken bij protesten tegen de aanleg van infrastructuur (met name snelwegen) of bij verkeer en transport, maar in de energiehoek kent mijn insteek naar mijn weten nauwelijks bijval. In de discussie over energietransitie overheersen volgens Jan Paul van Soest de volgende argumenten (bron: de transitiefanfare):

    1. Voorraden: de (absolute, fysieke) schaarste aan brandstoffen
    2. Voorzieningszekerheid: de beschikbaarheid van voldoende energie, nu en in de toekomst.
    3. Kosten: de kosten waarmee energie beschikbaar kan worden gemaakt (winning, bewerking, transport, gebruik)
    4. Kansen en innovatie: tijdig omschakelen kan nieuwe vindingen en bedrijvigheid opleveren
    5. Klimaatverandering ten gevolge van de uitstoot van CO2 bij het gebruik van fossiele brandstoffen

    Het hele milieuprobleem wordt in de energietransitie verengd tot klimaatverandering (of duurzame energie) met alle problemen van dien. De hele menselijke kant valt af en daarmee (volks)gezondheid. Dat heeft de deur wijd open gezet voor mensen die niet in klimaatverandering geloven (of om financiële redenen het hele idee van door de mens veroorzaakte klimaatverandering willen bestrijden) om het onderwerp om zeep te helpen.

    De focus op klimaatbeleid als reden voor de inzet op energietransitie en duurzame energie is m.i. de afgelopen jaren zo groot geweest dat het terughalen van andere redenen door de tegenstanders als paniekvoetbal wordt uitgelegd. Dat krijg je ervan als je ingewikkelde zaken in Jip & Janneke taal uit gaat leggen en daarbij een zeer abstract probleem kiest om aan te pakken. ‘Klimaatverandering? Dit jaar was de winter koud, zie je wel dat het onzin is…’

    Vergelijk dat met de discussie over het ophogen van de dijken om ons te wapenen tegen veranderende weersomstandigheden en een stijgende zeespiegel. Ik ken maar weinig mensen die durven roepen dat we dat geld maar niet moeten uitgeven, omdat de zeespiegel toch niet verder gaat stijgen. En oh ironie, die stijging komt door: klimaatverandering…

    Bijval in de VS?

    Michael Bloomberg, burgemeester van New York, maakte een paar weken geleden bekent 50 miljoen dollar te schenken aan de Beyond Coal campagne van de Sierra Club. De philantropische organisatie van Bloomberg legt bij de aankondiging van de schenking de nadruk op de voordelen voor volksgezondheid:

    This is not science saying what is going to happen years from now as the oceans rise and the planet warms, This is: this year we are going to kill another 13,000 Americans.

    Volgens The Guardian maakt de Sierra Club een goede kans om haar doelstelling om 30% van de Amerikaanse kolencentrales te sluiten te halen. Veel plannen  voor nieuwe centrales zijn in de ijskast beland en scherpere eisen aan bestaande kolencentrales zal waarschijnlijk tot sluiting van een aanzienlijk aantal centrales leiden.

    Vergelijk dat met Europa waar onder andere in het VK gelobbied wordt voor meer subsidies voor bijstook van biomassa, terwijl biomassa vanzelf wordt bijgestookt in kolen- en gascentrales die onder het Europes emissiehandelssysteem (ETS) vallen als de CO2 prijs maar hoog genoeg is.

    Nu maar hopen dat er tijdig verlichte miljonairs in Nederland opstaan om het debat over een andere boeg te gooien…

  • Powershift: Efficiently consuming too much energy

    De filmpjes die bij de Powershift bijeenkomst van Sogeti horen zijn naar mijn mening een laagdrempelige manier om meer te weten te komen van de uitdagingen en kansen die er aan komen in ons energiesysteem. Aangezien onze hele samenleving zwaar afhankelijk is van energie (gas, olie en elektriciteit) zal ik deze filmpjes de komende weken hier de revue laten passeren met links naar aanvullend leesvoer voor wie meer wil weten.

    Deel 5: Efficiently consuming too much energie

    Volgens Rob Hopkins gaat het niet over het opraken van olie en gas, maar veel meer over het opraken van de goedkope en makkelijk winbare voorraden aan olie. Wat resteert zijn lastig winbare olievormen, diep onder de zee, in arctisch gebied of in teerzand. Al deze vormen van olie en gaswinning kosten niet alleen meer geld, maar ook meer energie. De omschakeling vergt echter meer dan nieuwe technologie en energie-efficiency. Aan de andere kant kan de omschakeling volgens Christina Lampe-Onnerud sneller gaan dan we nu denken en speelt de elektrische auto speelt daarbij een centrale rol.

    [vimeo http://www.vimeo.com/25633945 w=400&h=220]

    Efficiently consuming too much energy from FreedomLab on Vimeo.

    Meer lezen

    1. Toyota brings EV’s power to home
    2. Green Jobs & Social Impact, diverse studies in opdracht van de Europese Commissie naar economisch potentieel van de eco-industrie (afval, waterzuivering, duurzaam bouwen, cleantech) en trends in de ontwikkeling van de sectoren binnen deze industrie

  • Belemmeringen van duurzame ondernemers

    Vorige week schreef ik een stukje over belemmeringen voor duurzame ondernemers en duurzame innovatie. Uit dat stuk kan onterecht de indruk ontstaan dat uitdagingen enkel bij de overheid of financiers liggen. Dat is naar mijn mening niet het geval, ook voor duurzame ondernemers zijn er nog voldoende uitdagingen. De vier meest in het oog springende zijn in mijn ogen:

    1. Idealisme;
    2. Kennis van financiering;
    3. Verschil tussen opschalen en kopiëren;
    4. De overheid als probleemoplosser.

    Idealistisch

    Duurzame ondernemers zijn vaak wat idealistischer dan andere ondernemers. Dat maakt dat ze soms onjuiste verwachtingen hebben van hun marktkansen. Als hun product bijvoorbeeld milieuvriendelijker is dan dat van de concurrent denken ze in een paar jaar tijd minstens 50% van de markt over te nemen, alsof bestaande concurrent voor die tijd niet allang gereageerd zullen hebben… Soms door verbeterde producten, soms door te lobbyen voor aanpassing van de regelgeving om het concurrentievoordeel van de duurzame ondernemer te beperken (of in heel extreme gevallen zelfs tot een concurrentienadeel te maken).

    Een andere reactie kan zijn dat concurrenten langjarige contracten aangaan met hun afnemers. Op die manier wordt het voor een nieuwkomer op de markt erg lastig om er tussen te komen. Nieuwe contracten binnenhalen wordt dan een kwestie van een lange adem, wat in het nadeel is van met name startende bedrijven. Want geen klanten = geen omzet, en startende ondernemers beschikken vaak niet over diepe zakken.

    Financiering

    Dat brengt ons meteen bij het tweede probleem van duurzame ondernemers: ze hebben niet altijd even veel kaas gegeten van financiering. Ze kloppen bijvoorbeeld bij een bank aan om een experimentele productontwikkeling gefinancierd te krijgen. Het risico van zo’n project is echter vaak te hoog voor een bank. De klanten van de bank willen nu eenmaal jaarlijks rente over hun spaargeld en uiteindelijk ook hun spaarcentjes gewoon volledig terug krijgen.

    Voor het financieren van R&D en pilot projecten zul je naar business angels of venture capital op zoek moeten. Wat een nieuwe uitdaging oplevert, omdat deze meestal via het verstrekken van eigen vermogen werken. De ondernemer moet dan een deel van zijn bedrijf ‘verkopen’ aan een ander, wat ook de nodige stof voor conflicten kan opleveren. Al biedt het ook volop kansen, want een goede business angel of venture capitalist brengt ook kennis en een netwerk mee. Zoals een Amerikaanse venture capitalist ooit tegen mij zei:

    Het is kiezen tussen 100% van het chocoladekoekje of 25% van de chocoladetaart.

    Wat een ondernemer kiest is zijn eigen keus, beide keuzes hebben z’n voor- en z’n nadelen. Wanneer je kiest voor het volledige chocoladekoekje is het hard werken en mogelijk een stevige strijd tegen gevestigde partijen. Wanneer je kiest voor een deel van de chocoladetaart kan het zomaar gebeuren dat je bedrijf wordt opgekocht door een grote partij, zoals recent met Epyon is gebeurd.

    In beide gevallen biedt het opkomende fenomeen van crowdfunding een nieuwe mogelijkheid voor financiering van je bedrijf. Dat kan zowel via eigen vermogen (bv. Symbid) of via vreemd vermogen / leningen (bv. CrowdAboutNow of We komen er wel).

    Kopiëren vs. opschalen

    Veel duurzame ondernemers die ik de afgelopen jaren heb gesproken zijn actief in de milieutechnische hoek. Het zijn gedreven en ambitieuze techneuten. Het nabouwen van een bestaande installatie vinden ze maar saai en het streven blijft naar nog beter en nog groter. Terwijl het veel makkelijker is om een bestaand type installatie nogmaals te bouwen. De technische en financiële risico’s zijn voor klanten en financiers veel beter te overzien, waardoor de financiële voorwaarden gunstiger zijn. Aan financiers en potentiële klanten kan een bestaande installatie getoond worden die aan dezelfde specificaties voldoet en naar tevredenheid van de klant werkt.

    Een grotere of betere installatie geeft opnieuw de nodige (financiële) risico’s. Een installatie die een factor 10 groter is kan te maken krijgen met onverwachte technische problemen. In het geval van gebruik van een verbrandingsmotor kan het bijvoorbeeld gaan om sterk stijgende verbrandingsemissies door onvolledige verbranding. Bij gebruik van een verwarmingsmotor voor het verwarmen van een oven kan de temperatuur in de oven ongelijkmatig worden met schade aan het eindprodukt tot gevolg.

    Bel OVERHEID voor al uw problemen

    Een laatste categorie uitdagingen is de reflex om voor de oplossing van ieder probleem naar de overheid te kijken. Of het nu gaat om problemen met regelgeving, vinden van klanten of financiering de neiging bestaat al snel om naar de overheid te kijken voor de oplossing van deze problemen. Zelf werd ik altijd het meest recalcitrant van ondernemers met een briljante business case die alleen nog even gefinancierd moet worden door de overheid. Mijn tegenvraag was altijd waarom de bank of een andere financier de briljante business case niet wilde financieren?

    Meestal lagen er dan onder de oppervlakte factoren die voor een bank (en iedere andere financier) een risico vormen, bijvoorbeeld onervaren ondernemers, geen of weinig zekerheden, geen of weinig omzet, enkel een prototype beschikbaar (en nog geen werkend produkt) of de financier wilde een aandeel en zeggenschap in het bedrijf in ruil voor financiering.

    De overheid heeft diverse regelingen om dergelijke risico’s voor financiers te verkleinen of beheersbaar te maken, bijvooorbeeld d.m.v. borgstellingen. Stap 1 is echter dat de business case werkelijk op orde is, want over het algemeen moet de financier de aanvraag voor deze regelingen doen. Zodat de overheid zeker weet dat enkel geld wordt gestoken in ondernemers met voldoende marktpotentie. De overheid investeert zelf namelijk niet rechtstreeks in bedrijven. Tenzij je een olie- of gasput gaat slaan dan kan je de Nederlandse overheid vragen om via haar dochteronderneming Energie Beheer Nederland risicodragend te investeren, wat via dividendafdrachten weer terugkeerd in de schatkist als aardgasbaten.

    Waar haal je meer kennis vandaan?

    Als je als duurzaam ondernemer meer zicht wilt krijgen op mogelijke strategiën om bovengenoemde uitdagingen aan te pakken kun je op verschillende plekken terecht. Zelf heb ik de afgelopen jaren veel plezier gehad van het TNO onderzoek The Future of Industry. Vooral de bijbehorende visualisaties van marktblokkades en mogelijke strategiën om deze te overkomen vind ik erg verhelderend. Ik weet niet zeker of die ook in het onderzoeksrapport staan en ik kan helaas geen presentatie online vinden met de plaatjes die ik bedoel. Een andere optie is om je licht eens op te steken bij MVO-Nederland of De Groene Zaak.