Op woensdag 8 juni organiseerde Energiek Schiedam een Energie Cafe waar ThermIQ uitleg gaf over infraroodverwarming. Tijdens dit Energie Café mocht ik vertellen over mijn praktijkervaring met infraroodverwarming. Daarbij heb ik laten zien dat ons gasverbruik gedaald in 12 jaar gedaald is van 17.714 kWh per jaar (1.800 m3) naar 1.309 kWh per jaar (zo’n 130m3) en dat we de aanvraag voor het verwijderen van de gasaansluiting inmiddels de deur uit hebben gedaan. Tegelijkertijd is ons elektriciteitsgebruik gestegen van 5.888 kWh per jaar naar 6.740 kWh.
Ook heb ik laten zien dat onze energierekening bij de huidige tarieven (2022) in een standaardjaar gedaald is naar ongeveer 0 Euro, terwijl deze zonder maatregelen opgelopen zou zijn tot dik 5.000 Euro bij de huidige prijsniveaus. Hoe we dat bereikt hebben? Door 12 jaar lang maatregelen te nemen die in vier categorieën uiteen vallen: NegaWatts scoren (energie besparen), stappen naar aardgasvrij verwarmen, stappen naar aardgasvrij warm water en zelf energie produceren. Vandaag aandacht voor de 2e etappe: aardgasvrij verwarmen.
Bij alle vier de etappes geldt: verduurzamen van je woning vergt keuzes maken. Bijvoorbeeld tussen een nieuwe keuken of een zonneboiler, of tussen een verre vakantie en beter geïsoleerde ramen. Is dat makkelijk? Nee. Heeft iedereen die luxe positie? Nee. Wij hadden dat de afgelopen 12 jaar ook niet, maar hebben bewuste keuzes gemaakt bij onderhoud en investeringen in ons huis. Waarbij we ook al jaren ongemak voor lief nemen, bv. een keuken die al 12 jaar aan vervanging toe is en die al jaren slechts 3 werkende pitten heeft. Repareren of vervangen? Pas als de hele keuken aan de beurt is.
Voor wie zich na het lezen van onderstaand artikel afvraagt wat de terugverdientijd is van individuele maatregelen: die vraag beantwoord ik zodra u mij antwoord kunt geven op de vraag wat de terugverdientijd is van uw vliegvakantie, nieuwe keuken of nieuwe mobiele telefoon. Investeren in verduurzaming van de eigen woning is voor mij net zo normaal als het periodiek vervangen van de keuken of badkamer.
Start situatie
We wonen in een rijtjeshuis van 119 m2 met bouwjaar 1991 dat oorspronkelijk energielabel C had (Rc waardes van de muren 2,5). We begonnen met een energiegebruik van een kleine 24.000 kWh per jaar aan aardgas en elektriciteit, waarvan 17.714 kWh aardgas (1.800 m3) en 5.888 kWh elektriciteit. In de periode 2011-2018 hebben gemiddeld 800 m3 aardgas per jaar voor verwarming en warm water gebruikt (omgerekend zo’n 7.800 kWh aan aardgas, waarvan 6.300 kWh voor verwarming), en rond de 3.300 kWh elektriciteit. Sinds we in ons huis wonen hebben we al verschillende stappen genomen om energie te besparen, aardgasvrij te verwarmen, aardgasvrij aan warm water te komen en energie te produceren. Vandaag gaat het over de stappen naar aardgasvrij verwarmen.
Stappen verwarmen
In 2010 bleek ons nieuwe huis een zolder te hebben die 22 graden warm was, terwijl de huiskamer niet warm te krijgen was. De boosdoener was de vr-ketel, die fors warmte lekte. Die hebben we in 2011 dan ook vervangen door een hr-ketel. Eind 2012 hebben we alle radiatoren voorzien van klokthermostaatknoppen, zodat we de verwarming per ruimte konden inregelen. Wat nooit echt een succes is geweest.
In 2014 hebben we de badkamer verbouwd, waarbij we het geklooi met de klokthermostaten om de badkamer warm te hebben als de kinderen in bad moesten beu waren. Daarom hebben we gekozen voor infraroodverwarming. Een manier van verwarmen waar we een jaar eerder kennis mee hadden gemaakt op een kraampje van ThermIQ tijdens de Brandersfeesten in Schiedam.
Eind 2018 was de vraag hoe we ons gasverbruik verder zouden verminderen. Daarbij hadden we grofweg twee opties, die in prijs ongeveer even duur waren. Ofwel een ronde isoleren a 20.000 Euro: 10.000 Euro investeren in een beter geïsoleerde schuifpui, 5.000 Euro voor nieuwe Veluxramen en 5.000 Euro voor het beter isoleren van de spouwmuren. Verwacht effect op ons energieverbruik: 20 tot 30% besparing op het gasverbruik voor verwarming (110 tot 180 m3 aardgas) en een huis waarvan de schil gereed is voor lage temperatuurverwarming, bv m.b.v. een warmtepomp. Of een kleine 10.000 Euro investeren in het installeren van infraroodverwarming in alle kamers in ons huis. Verwacht effect op ons energieverbruik voor verwarming: ten minste 30% besparing.
Aangezien ik wel van een experiment hou en de infraroodverwarming in onze badkamer sinds 2014 goed bevalt viel de keuze op de infraroodverwarming. Begin 2019 zijn de infraroodpanelen geïnstalleerd. Sindsdien verwarmen we ons huis met infraroodverwarming. In 2021 hadden we een paneel dat niet meer werkte. Deze is onder garantie vervangen, ook is er toen meteen een extra paneel geplaatst in de slaapkamer. Door het vele thuiswerken in verband met corona is dat namelijk ook onze tweede werkkamer geworden.
Mooi?
Een van de vaste discussiepunten is dat panelen aan het plafond niet mooi zijn. Nu ben ik zelf redelijk praktisch ingesteld, maar ik kan me niet onttrekken aan de indruk dat radiatoren aan de muur (of zo’n stofnest dat convectieput heet) ook niet echt een aanwinst voor je woning zijn. Bovendien nemen radiatoren aan de muur ook nog eens ruimte in, waar dus geen kast kan staan.
Gebruiksgemak & user interface
Het gebruiksgemak ten opzichte van de hr-ketel vind ik groot. We hadden een ouderwetse klokthermostaat, die we niet vanaf afstand konden regelen en die enkel reageerde op de temperatuur in de woonkamer (ondanks ons gepruts met klokthermostaten per radiator).
Nu zijn alle kamers voorzien van een eigen thermostaat. De infraroodpanelen worden aangestuurd via een app van BeNext op de telefoon, tablet of pc. Dat vergt eenmalig inregelen. Zo hebben we 3 basisprogramma’s: home, away en sleep. Per basisprogramma kun je een thermostaat instellen op een standaardtemperatuur of een weekprogramma programmeren. Dat laatste is vergelijkbaar met het instellen van een klokthermostaat voor een hr-ketel. Wij gebruiken vooral home en away gebruiken.
In het basisprogramma home heeft elke kamer per dag zijn eigen stooklijn en is geregeld wanneer welke panelen aangaan en op welk vermogen de panelen aangaan. De badkamer wordt bijvoorbeeld op andere tijden verwarmd dan de werkkamers of de woonkamer. In de woonkamer wordt ’s ochtends vooral de keuken verwarmd, terwijl we ’s avonds vooral de zithoek verwarmen.
In het basisprogramma Away zijn alle ruimtes ingesteld op een constante temperatuur van 10 graden celsius. Enkel voor vorstbeveiliging. Dit is het programma dat we aanzetten als we langere tijd weggaan en buiten het stookseizoen. In de app wordt ook de huidige temperatuur per ruimte weergegeven.
Behalve de kamertemperatuur hebben we ook de dimmers met BeNext voorgeprogrammeerd via regels en scenes. De panelen mogen in het basisprogramma home in de slaapkamers ’s nachts niet meer dan 20% aan, zodat je niet wakker wordt van de warmtestraling. Overdag staan ze niet harder dan 50% aan. ’s Avonds gaat het paneel in de zithoek harder aan uit comfortoverwegingen, terwijl het paneel in de keuken dan gedimd wordt naar 20%. Via de app kan de instelling per paneel ingesteld worden, zodat iedere huisgenoot zelf kan bepalen wat hij of zij prettig vind.
Om energie te besparen heb ik op een aantal momenten per dag een basisinstelling geprogrammeerd. In de woonkamer gaat de thermostaat bijvoorbeeld standaard om 21.30u, 0.00u en 1u terug naar 17 graden. Als we op een van die momenten toch nog niet naar bed zijn kunnen we de thermostaat handmatig hoger zetten. Om te voorkomen dat de kachel vervolgens de hele nacht aanblijft heb ik de latere tijdstippen geprogrammeerd.
Ingewikkeld? Valt wel mee. De webinterface van BeNext is eenvoudig en je kan ook je installateur toegang geven en haar of hem vragen om het voor je te programmeren.
Lessen infraroodverwarming
De afgelopen jaren heb ik al meerdere keren geschreven over onze ervaringen met infraroodverwarming. Neemt niet weg dat het goed is onze lessen van de afgelopen 3 jaar nog eens te delen.
De installatie was eenvoudig, een persoon had twee dagen werk voor het installeren van 9 panelen. Er is geen aanpassing van de stoppenkast nodig geweest. De infraroodpanelen zijn op de bestaande lichtpunten bijgekoppeld, terwijl ze los van de lampen werken. Vast heel simpel en logisch, maar de lessen in elektriciteitsschakelingen op de middelbare school zijn te ver weg gezakt voor mij om dat te snappen.
Ook fijn is dat het systeem modulair is. Daarmee kan je ervoor kiezen om het hele huis in een keer te doen, of kamer voor kamer. Het voordeel van dat laaste is dat je minder investeringskosten per keer hebt. De verwarming is per kamer of zelfs per deel van de kamer te regelen in temperatuur en intensiteit van de stralingswarmte. De bediening is eenvoudig via de app van BeNext, al zijn daar vast ook alternatieven voor.
De verwarming is stil. De eerste maanden hebben we echt moeten wennen aan het ontbreken van het geluid van de verwarmingsbuizen.
De warmte van de infraroodpanelen is comfortabel en de infraroodpanelen het huis goed warm te houden. Net als bij een hr-ketel heeft het systeem een halve graad temperatuurschommeling. In het eerste jaar leverde dat soms comfortklachten op bij daling van de temperatuur. Doordat ik de instellingen heb aangepast hebben we daar afgelopen winter geen last meer van gehad en het heeft gezorgd voor een lagere ruimtetemperatuur bij hoger comfort. Wat weer iets scheelt in het energiegebruik.
Infraroodverwarming is toepasbaar als hoofdverwarming gebleken in onze label C geïsoleerde woning en het is energiebesparend ten opzichte van een hr-ketel (41%). Wat niet raar is als je bedenkt dat onze hr-ketel de lucht bij het plafond op koude winterdagen tot 26 graden Celsius opstookte om het op leefniveau op 20 graden te krijgen. Met onze infraroodverwarming is het verschil tussen de temperatuur aan het plafond en de temperatuur op leefhoogte nog slechts 2 graden Celsius: 19 graden op leefhoogte tegen minder dan 21 graden bij het plafond op de koudste dagen van afgelopen winter. Voor de liefhebbers van comforttheorie: een forse horizontale gradiënt in de temperatuur voelt oncomfortabel, ook een winst van infraroodverwarming.
Bij ons heeft het geleid tot iets hogere verwarmingskosten in de eerste 3 jaar, maar dat is inclusief 2 jaar thuiswerken en thuisonderwijs. Daardoor hebben we een veel groter deel van het huis verwarmd dan in de jaren met aardgas. De hogere verwarmingskosten zijn te compenseren door energie op te wekken met zonnepanelen en winddelen. Waarover meer in de etappe energie produceren.
Onderzoeken en energiegebruik
De afgelopen jaren zijn er meerdere onderzoeken naar infraroodverwarming gedaan. Daaruit komt een besparing ten opzichte van verwarmen met aardgas van 30-60%. Zo is er vorig jaar een onderzoek gedaan door W/E Adviseurs in opdracht van de TKI Urban Energy en RVO naar energiegebruik en comfort van woningen die infrarood als hoofd verwarming hebben. Daar hebben we zelf ook aan meegedaan. Uitkomst van dat onderzoek was onder andere dat de woningen met infraroodverwarming gemiddeld 40 kilowattuur per vierkante meter per jaar verbruiken voor verwarming. Ter vergelijking: W/E Adviseurs geeft aan dat een gasgestookte woning gemiddeld 90 kilowattuur per vierkante meter verbruikt.
In de praktijk zit er een grote spreiding in energiegebruik, ook bij verder vergelijkbare woningen. Dat is bij infraroodverwarming niet anders dan bij een cv-ketel. Zo lang ons gasverbruik voor verwarming in de periode 2011-2018 gemiddeld op 53 kWh/m2 per jaar in een standaardjaar. Met de vr-ketel lag dat op 120 kWh/m2. Met infraroodverwarming zitten we in een standaardjaar op 32 kWh/m2 per jaar. In werkelijkheid zaten we het laatste stookseizoen (2021-222) op 27 kWh/m2. Die 5 kWh/m2 minder komt doordat de winter minder koud is geweest.
Naast het onderzoek van W/E adviseurs heeft Thuisbaas in 2020 ook onderzoek gedaan naar het energieverbruik van 14 klanten met infraroodverwarmingen. Dit waren voornamelijk appartementen. In het onderzoek van Thuisbaas kwam de energiebesparing uit op 55%. In Duitsland is onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van infraroodverwarming door de Hochschule Konstanz – Technik, Wirtschaft und Gestaltung. Uit dit onderzoek komt een energieverbruik van 21 tot 47 kWh/m2 per jaar naar voren. Waarbij opgemerkt dat de woningen zuidelijker gelegen zijn dan Nederland.
Verwarmingskosten
De hoeveelheid energie die de verwarming gebruikt is een ding, een ander aandachtspunt zijn de kosten. Zeker met de fors gestegen energieprijzen van afgelopen jaar. Om een beeld te geven van de kosten heb ik de energiegebruiken van onze vr-ketel, hr-ketel en infraroodverwarming omgerekend naar de tarieven die wij dit jaar betalen. Te weten 20,5 Eurocent per kWh voor aardgas en 41 Eurocent per kWh voor elektriciteit.
Zoals te zien is zouden onze stookkosten zonder maatregelen naar bijna 3.000 Euro zijn gestegen. De hr-ketel heeft dat ruim gehalveerd. Het vervangen van een oude inefficiënte ketel loont dus de moeite. Door over te gaan op infraroodverwarming zijn onze stookkosten gestegen. In verhouding met aardgas is elektriciteit dan ook duur in Nederland. Dat geldt nog steeds, ook voor de meest afnemers van groene stroom (waarover straks meer).
Mogelijke toepassingen infraroodverwarming
Op hoofdlijnen kan je infraroodverwarming op drie manieren toepassen: als alternatief voor je cv in ruimtes die je weinig gebruikt, als ondersteuning van de hoofdverwarming in leefruimtes en als hoofdverwarming.
Zelf zijn we begonnen met gebruik van infraroodverwarming in de badkamer, omdat we die ruimte weinig gebruikte. Voordeel: relatief laag verbruik en een snel behaaglijke ruimte. Bijkomend voordeel in de badkamer is dat infraroodverwarming oppervlakte verwarmd, waardoor er geen condensatie op de oppervlaktes plaats vindt. Daardoor hebben we minder last van schimmelvorming in de badkamer. Voorwaarde is en blijft natuurlijk wel dat je vochtige ruimtes voldoende ventileert.
Onze ervaringen met infraroodverwarming als hoofdverwarming heb ik hiervoor al uitgebreid beschreven. Je kan infraroodverwarming echter ook inzetten als ondersteuner van de hoofdverwarming. De CV levert dan de basistemperatuur, die makkelijk omlaag kan naar 17 of 18 graden, en het infraroodpaneel gebruik je op de plek waar meer comfort nodig is. Bv. boven de zithoek. De besparing die ik anekdotisch hoor bedraagt zo’n 20% op het gasverbruik. Op basis van onze ervaring met infraroodverwarming verwacht ik dat er per kuub gas 2 a 3 kWh elektriciteit nodig is. Dat betekent dat tegen iedere besparing van 10 kWh aan aardgas zo’n 2 a 3 kWh extra elektriciteit staat.
Infraroodverwarming kan ook gebruikt worden in winkels, fabrieken of magazijen waar het verwarmen van de volledige ruimte voorkomen kan worden door enkel de werkplek te verwarmen. Op zulke plekken wint lokale infraroodverwarming het appeltje eitje van het verwarmen van de lucht van de volledige ruimte. Ook in kantoren kan infraroodverwarming een aanvulling zijn om het comfort te verhogen voor een deel van de medewerkers die ook bij voldoen aan de richtlijnen gebrek aan comfort ervaart. En let wel, de norm voor luchtverwarming van kantoren gaat uit van 5-10% ontevreden gebruikers.
Heel andere toepassingen van infraroodverwarming zijn er ook, bv het gebruik van infraroodverwarming om lijm of verf te drogen als alternatief voor hete luchtovens. Of het in de bouw een alternatief kan zijn voor het heteluchtkanon om het vocht uit huizen te krijgen weet ik niet. Lijkt me wel een interessante casestudie, want ik kan me zomaar voorstellen dat het verwarmen van objecten effectiever is dan het verwarmen van de lucht.
Etappe 2: aardgasvrij verwarmen
