Krispy's blog

Blog

  • De hernieuwbare kans van de energiecrisis

    Sinds de hernieuwde inval van Rusland in Oekraïne begin dit jaar is de sluimerende Europese energiecrisis voor iedereen volop zichtbaar geworden. De prijzen voor olie, gas, elektriciteit en warmte liggen veel hoger dan we gewend zijn. Inmiddels heeft Rusland de gasleveringen naar grote delen van de EU gestaakt, is er een importverbod op Russische kolen van kracht en wordt het importverbod op olie op 5 december van kracht. Dat laatste zorgt dat ook de kosten voor diesel naar verwachting hoog blijven.

    Aanbodcrisis

    Het dichtdraaien van de gaskraan naar West-Europa en het importverbod op kolen en olie uit Rusland heeft een groot effect op de Europese energiemarkt, omdat de EU voor de meer dan de helft van z’n energievoorziening afhankelijk is van import. Volgens Eurostat importeerde de EU in 2020 29% van zijn ruwe olie uit Rusland, 43% van het aardgas en 54% van de steenkolen.

    Er zijn grote verschillen tussen lidstaten van de EU, maar bijna allemaal hebben ze op een manier last van het stilvallen van de import uit Rusland. Een situatie die naar het er uit ziet voorlopig ook nog niet voorbij is. Zelfs als de oorlog in Oekraïne snel voorbij is is het de vraag of Europese beleidsmakers terug willen naar een situatie waarin ze zo afhankelijk zijn van Rusland voor de Europese energievoorziening. Dat heeft gevolgen voor huishoudens, maar ook voor het bedrijfsleven.

    Het effect van het dichtdraaien van de gaskraan naar West-Europa en het importverbod op kolen en olie uit Rusland wordt versterkt doordat in Frankrijk nog steeds een groot deel van de kerncentrales stil ligt voor onderhoud. Deels door regulier onderhoud, deels vanwege reparaties. De verwachting is dat de volle capaciteit eind februari 2023 weer beschikbaar is. Op dit moment ligt bijna de helft van de capaciteit aan Franse kerncentrales stil.

    Rusland doet er momenteel nog een schepje bovenop door het vernietigen van de Oekraïense energiecentrales, waardoor Oekraïne zelf onvoldoende stroom heeft laat staan kan exporteren. Deze factoren maken de pijn van de door de inval in Oekraïne veroorzaakte aanbodcrisis nog een tandje erger, want het zorgt voor nog sterker stijgende prijzen.

    Amerikaans protectionisme

    De Verenigde Staten doen stevig hun best om in het gat te springen dat het wegvallen van Russisch aanbod van olie en gas veroorzaakt. Voor aardgas gaat het dan LNG gemaakt van schaliegas. Een welkom, maar zeker niet milieuvriendelijk alternatief voor de korte termijn. Europa werkt ook aan het opkopen van LNG in andere landen. Alhoewel de hoofdprijs uit Qatar naar China gaat: 4 miljoen ton LNG voor 27 jaar. Europese energiebedrijven (en overheden) hebben vooralsnog het nakijken.

    Amerika zet naast het verhogen van de export van aardgas naar de EU in op het versterken van de eigen economie. Bijvoorbeeld door de Buy American voorzieningen in de Inflation Reduction Act (IRA). Daarin is steun opgenomen voor onder andere elektrische auto’s, mits deze in een toenemend aandeel van Amerikaanse makelij zijn. Daarmee zet Biden de lijn van Trump door. Doel is om minder afhankelijk te worden van China, maar de voorwaarden zijn ook een drukmiddel op de EU om zich verder los te koppelen van China.

    Steunpakketten voor bedrijfsleven en huishoudens

    Veel overheden, waaronder de Nederlandse, hebben een noodpakket in elkaar gezet met steun voor huishoudens en (een deel van) het bedrijfsleven om te helpen bij de fors hogere prijzen. Ondanks die tijdelijke maatregelen is de verwachting dat het voor Europese huishoudens, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties een kostbare winter wordt. De prijsniveaus van het Nederlandse prijsplafond liggen namelijk behoorlijk boven de prijzen van de afgelopen jaren en 40 jaar loonmatiging helpt niet mee om de rekening betaalbaar te houden.

    Concurrentiepositie Europese industrie

    Voor het bedrijfsleven, zeker voor grootverbruikers van energie, vormt combinatie van hoge energieprijzen in de EU met het ‘buy American’ deel van de Amerikaanse Inflation Reduction Act een reden om hun locatiekeuze te (her)overwegen. Komt die nieuwe fabriek (en de bijbehorende werkgelegenheid en kennisontwikkeling) in de EU of in de VS? Zelfs de Europese troefkaart op gebied van energieoplag, Northvolt, kijkt naar de VS voor nieuwe batterijfabrieken.

    Dat maakt het voor beleidsmakers in de EU, en in Nederland, des te prangender om na te denken over welke bedrijfstakken we hier willen krijgen, hebben en houden. En moet die fabriek dan in Nederland gevestigd zijn, of zijn er locaties binnen de EU die beter voldoet vanuit beschikbare energie?

    Willen we bijvoorbeeld een kunstmestfabriek, die zich richt op export, houden in Nederland? Momenteel verbruikt een kunstmestfabriek veel aardgas, dat is te vervangen door waterstof. Waterstof vergt echter veel extra wind- en zonne-energie. Accepteren we die in onze achtertuin of op de Noordzee omwille van de productie van kunstmest? Of heeft kunstmest geen (of een kleinere) rol in het landbouwsysteem waar we naartoe willen?

    Willen we datacenters die veel elektriciteit vragen, maar zich deels op Afrika richten? Zetten we in op fietsen, wandelen en ov, wat volgens het ontwerp klimaatplan nodig is om de klimaatdoelen op langere termijn te halen, of blijven we geld steken in elektrische auto’s? Bouwers van elektrische auto’s hebben we niet in Nederland, bedrijven die elektrische bussen en (elektrische) fietsen maken wel.

    Energieproductie opschroeven

    De huidige energiecrisis is een aanbodcrisis. Deels is dit op te vangen door vraagvermindering en gedragsverandering. Deels door het vinden van nieuw buitenlands aanbod van olie, kolen en gas. Dat gaat echter niet genoeg zijn en het vinden van alternatieve fossiele bronnen past echter niet in de klimaatdoelen van Nederland en de EU. Dat extra gaswinning in Groningen lastiger ligt dan vaak wordt gedacht heb ik al eerder toegelicht.

    Voor de lange termijn werkt het kabinet aan twee extra kerncentrales. Volgens RTL Nieuws komen deze in Zeeland. De verwachting is dat deze rond 2035-2036 operationeel zijn. Dat is te laat om een bijdrage te leveren aan het oplossen van de huidige aanbodcrisis. Als ze al rond die tijd operationeel zijn, want kostenoverschrijdingen en vertragingen zijn schering en inslag bij de bouw van nieuwe kerncentrales, zie ook deze eerdere berichten. En ja, dat geld ook bij de nieuwe troetelcentrales van het type small modular reactors, zoals het Institute for Energy Economics and Financial Analysis in februari 2022 al schreef en NuScale deze maand bevestigde met een prijsstijging van 58 naar 100 dollar/MWh. De eerste module wordt opgeleverd in 2029 (was oorspronkelijk 2024). Mocht u wel vertrouwen hebben in nieuwe kerncentrales dan kunt u zich aansluiten bij de atoomcoöperatie (al zijn we daar eigenlijk allemaal lid van).

    Voor de korte en middellange termijn biedt het versnellen van de bouw van hernieuwbare energie mogelijk wel een oplossing. De NVDE heeft daar vorig jaar al voorstellen voor gedaan en heeft deze recent aangevuld met een oproep om energietransitie prioriteit te geven bij de reductie van stikstof. Ook in Europees verband zijn er voor de komende 18 maanden afspraken gemaakt over het versnellen van procedures voor vergunningverlening aan duurzame energieprojecten.

    Meer betaalbare groene stroom

    Het vergroten van het aanbod aan elektriciteit van wind- en zonne-energie kan meer betaalbare groene stroom beschikbaar maken. De kostprijzen voor nieuwe wind- en zonne-energie op land lagen in 2022 namelijk onder de 6 Eurocent per kilowattuur voor wind op land en onder de 8 Eurocent per kilowattuur voor zonne-energie. Zelfs met de huidige stijgende prijzen voor grondstoffen en arbeid liggen deze kostprijzen ruim lager dan de prijzen van elektriciteit die geproduceerd wordt met kolen- en gascentrales. Het is alleen wel zaak om te zorgen dat de groene stroom niet voor de huidige marktprijs beschikbaar komt voor huishoudens en bedrijven, maar voor een betaalbaar tarief en liefst ook stabiel tarief. Gelukkig zijn er voorbeelden van initiatieven in Nederland en in het buitenland die daar al aan werken.

    Zo werken energiecoöperaties aan overeenkomsten tussen producent en afnemer, buiten de elektriciteitsbeurs om. Voor investeerders (lokale energiecoöperaties, maar ook commerciële investeerders) levert dit meer zekerheid op over de lange termijn opbrengsten van de elektriciteit die ze produceren. Voor afnemers van elektriciteit is het prettig als ze niet de huidige hoofdprijs hoeven te betalen. Een belangrijke term om dat te bereiken is gelijktijdigheid: kan je zorgen dat leden of afnemers de groene stroom afnemen op het moment dat deze geproduceerd wordt. Hoe beter dat lukt, hoe minder elektriciteit ingekocht hoeft te worden van andere energiebronnen (bv gas- en kolencentrales) en hoe lager de energierekening blijft. Voor het deel dat gelijktijdig wordt geproduceerd en afgenomen kan je namelijk langjarige afspraken maken tussen producent en afnemer buiten de elektriciteitsbeurs om.

    Praktijkvoorbeelden aanbod groene stroom tegen goedkoper tarief

    Er zijn ook nu al Nederlandse praktijkvoorbeelden van bestaande exploitanten die hun groene stroom voor een veel schappelijker tarief aanbieden dan commerciële aanbiedingen. Een voorbeeld is energiecoöperatie Betuwewind. Zij bieden leden die stroom afnemen via de coöperatie elektriciteit aan voor maximaal 15 Eurocent per kilowattuur, ver onder het prijsplafond en inmiddels uitverkocht. Het is voor andere leden wachten op het opleveren van nieuwe windturbines, zonnedaken en zonneparken voordat ze gebruik kunnen maken van het voordeel van stroom afnemen van de eigen lokale energiecoöperatie.

    Een ander Nederlands model is De Windcentrale, waarbij leden van de energiecoöperatie jaarlijks uitbetaald worden in kilowatturen. Deze worden gesaldeerd met het elektriciteitsverbruik tegen het kale leveringstarief. Wel zijn leden een bijdrage verschuldigd voor onbalanskosten en onderhoud van de windturbine. De kostprijs van elektriciteit van Windcentrales ligt bij mij persoonlijk de afgelopen jaren tussen de 8 en 14 Eurocent per kilowattuur (kaal leveringstarief, inclusief afschrijving, onderhoud, onbalans en btw, exclusief opslag duurzame energie en energiebelasting). Soms is dat duurder, maar nu is dat veel goedkoper dan het inkopen van stroom bij mijn energieleverancier.

    Ook in andere landen zijn er voorbeelden van modellen die inwoners en bedrijven kunnen beschermen tegen forse prijsstijgingen. Een mooi voorbeeld is de Australische staat ACT (Australian Capital Territory). Deze staat heeft de afgelopen jaren 100% van het elektriciteitsverbruik voor de komende 20 jaar ingekocht bij wind- en zonneparken.

    Daarbij is gebruik gemaakt van Contracts for a Difference (CfD). Bij deze contractvorm wordt er bij elektriciteitsprijzen die lager liggen dan de afgesproken prijs door ACT bijbetaald. Bij elektriciteitsprijzen die hoger liggen dan de afgesproken prijs betalen de exploitanten van wind- en zonneparken (een deel van) de extra opbrengst terug aan ACT. Met dat geld kan ACT de elektriciteitsprijzen voor inwoners en bedrijven verlagen. Een mooie combinatie van lange termijn garanties voor exploitanten van windturbines en zonneparken met het instant houden van de korte termijn prijsprikkels van de elektriciteitsbeurs. Het effect is dat veel van deze gecontracteerde wind- en zonneparken op dit moment geld betalen aan ACT.

    Overzicht projecten en gecontracteerde bedragen ACT

    Conclusie

    Behalve het inperken van de vraag is het belangrijk voor huishoudens en bedrijfsleven dat het aanbod aan energie snel stijgt. Bij elektriciteit kan dit bereikt worden door in te zetten op het versnellen van de ontwikkeling van wind- en zonne-energie. Waarbij het zaak is dat niet de (lokale) investeerder profiteert, maar vooral de (lokale) afnemers. Dat kan door langjarige prijsafspraken te maken. Voordeel voor de investeerder: zekerheid over de opbrengsten. Voordeel voor de afnemer: zekerheid over de hoogte van de energierekening. Het initiatief daartoe kan zowel komen van lokale energiecoöperaties of energiebedrijven, als van de lokale of landelijke overheid.

    Dit bericht is geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.

  • Een stabielere energierekening met wind- en zonne-energie

    Eind februari hebben we onze cv-ketel uitgezet en sindsdien gebruiken we geen aardgas meer. We gebruiken enkel afvalwarmte, zonnewarmte en zonnestroom van eigen dak, aangevuld met windenergie van windturbines waar we mede-eigenaar van zijn en 1.200 kWh inkoop van groene stroom. Ondanks de stijging van het leveringstarief voor elektriciteit met ruim 250% ten opzicht van de eerste 11 maanden van 2021 zijn de elektriciteitskosten met slechts 20% gestegen. Dat komt voornamelijk doordat we een groter deel van onze elektriciteit zelf opwekken met zonnepanelen en winddelen. Onze totale energiekosten zijn de eerste 11 maanden van 2022 met 700 Euro gedaald t.o.v. 2021. Dat kom door verandering van overheidsbeleid.

    Energierekening

    Onderstaande grafiek laat de hoogte van onze energierekening per maand zien.

    2022 Energiekosten Per Maand Tm November

    In de grafiek is goed zichtbaar dat we in het eerste kwartaal minder winddelen hadden, waardoor we meer elektriciteit in hebben moeten kopen. Ook is te zien dat we van mei tot en met oktober per saldo een negatieve energierekening hadden.

    In oktober vielen de kosten mee door de elektriciteit van onze zonnepanelen en winddelen. In de andere maanden van het stookseizoen (oktober t/m maart) zijn de kosten fors door ons verbruik en de hoge elektriciteitstarieven. Over de eerst 11 maanden van 2022 bedroeg het gemiddelde leveringstarief 0,45 Eurocent, meer dan 3 keer zo veel als de 0,13 Eurocent die we in de eerste 11 maanden van 2021 betaalde. Wat al fors was, want in de jaren daarvoor lag het leveringstarief (exclusief energiebelasting en opslag duurzame energie) voor elektriciteit meestal tussen de 5 en 8 Eurocent per kilowattuur.

    Ondanks fors gestegen hogere leveringstarieven zijn de kosten voor levering van elektriciteit met slechts 100 Euro (20%) gestegen. Dat komt doordat we in 2022 veel minder energie hebben ingekocht dan in 2021. Kochten we in de eerste 11 maanden van 2021 nog bijna 4.800 kWh gas en elektriciteit in, in 2022 is dat gedaald naar een kleine 1.700 kWh. Tegelijkertijd is onze eigen productie gestegen van een klein 2.900 kWh naar ruim 4.400 kWh.

    Dat komt doordat we meer winddelen hebben gekocht en onze zonnepanelen meer stroom hebben geproduceerd. Over de stroom die onze winddelen opbrengen betalen we energiebelasting, opslag duurzame energie en een vergoeding voor onbalans kosten aan het energiebedrijf waar we een contract mee hebben. Enkel het leveringstarief wordt gesaldeerd.

    De kostprijs van de elektriciteit van onze winddelen bedroeg over de eerste 11 maanden 14 Eurocent/kWh, inclusief btw, afschrijvingskosten en onbalans kosten. Inclusief energiebelasting en opslag duurzame energie bedroegen de kosten 23 Eurocent/kWh (inclusief btw). De kostprijs van de van het energiebedrijf afgenomen elektriciteit, inclusief energiebelasting, opslag duurzame energie en btw lag in dezelfde periode gemiddeld op 69 Eurocent per kWh. Een voordeel van 46 Eurocent per kilowattuur.

    2022 Energiekosten Tm November Per Jaar

    De totale kosten over de eerste 11 maanden van 2022 liggen onder de 800 Euro, fors lager dan 1.500 Euro in 2021 en terug op een niveau dat we sinds 2014 niet meer hebben gekend. Dat komt grotendeels door verlaging van de energiebelasting en opslag duurzame energie, en door de extra tegemoetkoming in de energiekosten van november.

    Bruto energiegebruik

    Ons bruto energiegebruik lag in de eerste 11 maanden van het jaar 3% lager dan ons zuinigste jaar sinds we hier wonen.

    2022 November Ontwikkeling Bruto Energiegebruik Per Jaar

    We hebben in totaal zo’n 6.100 kilowattuur gebruikt. Ik verwacht dat daar nog zo’n 1.000 kWh bijkomt in december. Daarmee maken we nog kans om het zuinigste jaar sinds we hier wonen te verbeteren.

    2022 November Energieproductie 12 Maands Voortschrijdend Totaal

    Eerder dit jaar hebben we 6 winddelen bijgekocht om een groter deel van onze elektriciteit zelf te produceren. Op jaarbasis zouden we nu rond de 6.500 kWh zelf op moeten wekken, waarvan 2.000 kWh met zonnepanelen en 4.500 met winddelen. Er zijn nog steeds dagen met weinig wind en weinig zon, waarop de stroom die we gebruiken van fossiele energiecentrales komt. Door de combinatie van wind en zon wordt dat wel een stuk minder dan met enkel zonnepanelen. Onderstaande grafiek laat goed zien dat de elektriciteit die we van onze winddelen krijgen op jaarbasis fors in de lift zit. Nog niet op het niveau van 4.500 kWh, maar wel ruim boven de 2.000 kWh. In totaal produceren we nu op jaarbasis meer dan 4.000 kWh.

    2022 November Netto Energiegebruik

    Ons netto energiegebruik ligt in de eerste 11 maanden van 2022 dan ook fors lager dan voorgaande jaren. Sinds de aankoop van extra winddelen en de installatie van de hybride warmtepomp schommelt het netto energiegebruik tussen de 1.200 en 2.300 kilowattuur. Ik verwacht dat het in december nog wel wat omhoog gaat, maar dat het netto energiegebruik onder de 2.500 kilowattuur blijft.

    2022 November Energiebronnen

    Dat we meer elektriciteit produceren met onze winddelen is ook goed zichtbaar in ons energiegebruik van de eerste 11 maanden door de jaren heen. In 2022 ligt de hoeveelheid elektriciteit die we ingekocht hebben bij het energiebedrijf een stuk lager, terwijl de hoeveelheid windenergie die we van onze winddelen krijgen stijgt. Volgend jaar verwacht ik dat dat doorzet, waarbij we (bij gelijkblijvend verbruik) bijna geen elektriciteit meer inkopen bij het energiebedrijf.

    De grafiek laat ook goed zien hoe het aandeel aardgas in onze energiemix de afgelopen 10 jaar stapsgewijs is verlaagd. Met de grootste stappen vanaf 2019. De laatste stap hebben we dit jaar gemaakt. Inmiddels is onze gasmeter verwijderd en is ons huis volledig aardgasvrij. Vanaf volgend jaar zal ons gasverbruik 0 m3 per jaar zijn.

    Energiegebruik naar toepassing

    Ons energiegebruik valt uiteen in drie delen: warm water, verwarming en apparatuur.

    2022 November Energievraag Opgesplitst Naar Toepassing

    In bovenstaande grafiek is goed zichtbaar dat het stookseizoen weer begonnen is. Het energiegebruik stijgt en dan met name het energiegebruik voor verwarming. Ook het energiegebruik voor apparaten is gestegen, wat niet gek is nu de dagen korter worden en er dus vaker ligt aan is in huis.

    2022 November Energievraag Per 12 Maanden Opgesplitst Naar Toepassing

    Op jaarbasis is ons energiegebruik voor warm water aan het dalen, net als het energiegebruik voor verwarming. Klimaatverandering zorgt er voor dat we ruim 1.000 kWh minder nodig hebben voor verwarming dan in de periode 1901-1930. De besparing t.o.v. de klimaatperiode 1991-2020 bedraagt ongeveer 300 kWh, waarmee de afgelopen 12 maanden warm zijn vergeleken met een gemiddeld jaar.

    2022 November Aandeel Per Toepassing In Energievraag Obv 12 Maanden

    Klimaatverandering zorgt op jaarbasis voor 12,5% minder energiegebruik. Daarmee vormt klimaatverandering inmiddels ongeveer een even groot aandeel in ons totale energiegebruik als het energiegebruik voor warm water (12,7%). Apparaten vormen inmiddels het grootste aandeel in ons energiegebruik met 39,8%. Meer dan onze infraroodverwarming die 35% van ons energiegebruik vormt.

    Warm water

    De HeatCycle van De Warmte heeft zich in november goed gehouden. Aan het temperatuurverloop is wel goed zichtbaar dat november kouder en bewolkter is geweest dan oktober.

    Afbeelding 2

    Bovenstaande grafiek laat goed zien dat de gemiddelde temperatuur van het boilervat begin november fors terugvalt. Toch hebben we op 1 dag na geen koude douche gehad. Die dag was 22 november en het temperatuurverloop van die dag zie je hieronder.

    Afbeelding

    De gasfanaten zullen zich ongetwijfeld verkneukelen en afvragen wat er mis was gegaan. Het antwoord is heel simpel: ik heb waarschijnlijk ’s avonds op 21 november een verkeerd knopje ingedrukt waardoor de warmtepomp in standby modus is gezet. Daar kwam ik pas de volgende dag na werktijd achter toen het water lauw uit de kraan kwam en ik hoorde dat de warmtepomp de hele dag opvallend stil was geweest. DeWarmte reageerde gelukkig ook buiten kantooruren snel met een suggestie van wat mogelijk het probleem was en hoe ik dat zelf op kon lossen. Waarna goed te zien is dat de temperatuur ’s avonds weer rap opliep.

    Afbeelding 1

    In bovenstaande grafiek met het energiegebruik en de energieproductie van de warmtepomp per dag is goed te ziend dat het probleem waarschijnlijk al op 21 november begonnen is. De energieproductie ligt die dag namelijk opvallend laag, niet gek als je de warmtepomp op standby zet. Op de andere dagen is goed zichtbaar dat de warmtepomp met een energiegebruik van 1 tot 4 kWh per dag ons water warm houdt. Op maandbasis hebben we in november 60 kWh gebruikt, terwijl we vorig jaar met aardgas 215 kWh gebruikte. Dat betekent dat we dit jaar in november 72% minder energie hebben gebruikt voor warm water dan in 2021.

    Inmiddels heb ik ook alle leidingen van en naar de warmtepomp op zolder geïsoleerd, zodat er nog minder warmte verloren gaat. Nu nog de aanvoerleiding van warm water isoleren en dan is er weer een klein energiebesparingsklusje afgerond.

    Verwarming

    Sinds begin 2019 verwarmen we ons huis volledig met infraroodverwarming. Sindsdien is ons energiegebruik voor verwarming per gewogen graaddag (dus gecorrigeerd voor temperatuur) met gemiddeld 42% gedaald. Daarbij is niet gecorrigeerd voor de eenmalige piek in ons energiegebruik in 2013 en ook niet voor het hogere energiegebruik van twee jaar thuiswerken met corona.

    2022 November Verwarming In Kwh Graaddag

    Ook in bovenstaande grafiek is te zien dat het stookseizoen weer is begonnen. Ons energiegebruik per gewogen graaddag lag nog wel onder het jaargemidddelde. Ten opzicht van vorig jaar november lag ons energiegebruik per gewogen graaddag 29% lager.

    Op maandbasis hebben we in november 315 kWh gebruikt voor verwarming. Dat is 36% minder dan in november 2021. Daarvan komt 10% doordat november 2021 warmer was dan november 2022 en 26% door zuiniger stookgedrag.

    Grafiek van energiegebruik voor verwarming op jaarbasis

    Op jaarbasis ligt ons energiegebruik voor verwarming met 2.968 kWh/jaar weer onder de 3.000 kWh/jaar. Daarmee naderen we de niveaus van voor corona. We besparen op dit moment ruim 1.000 kWh t.o.v. het energiegebruik op basis van het gemiddelde aantal gewogen graaddagen in de periode 1901-1930 en 20% t.o.v. het energiegebruik o.b.v. het gemiddelde aantal gewogen graaddagen in de periode 1991-2020.

    Of we 2022 onder de 3.000 kWh afsluiten zal voor een groot deel afhangen van het weer de komende weken. Als we net zoveel verstoken als in 2021 kan dat lukken.

    Conclusie

    Ons energiegebruik ligt 3% lager dan in 2021, daarmee zitten we in lijn om te besparen op ons gebruik. Wat hard nodig is in de huidige aanbodcrisis. Ook zorgen onze zonnepanelen en winddelen er voor dat de effecten van de prijsstijgingen van elektriciteit onze deur grotendeels voorbij gaan.

    Het is nog wel een vraagteken hoe de aangekondigde heffing op overwinsten van elektriciteitsproducenten gaat uitpakken. De windturbines waarin we deelnemen hebben namelijk een vermogen > 1 MW. Als de opbrengst van onze winddelen gemaximaliseerd wordt op 13 Eurocent per kilowattuur, dan kijken we de komende 7 maanden tegen een forse verhoging van onze energierekening aan. Volgens De Windcentrale wordt de opbrengst van de winddelen verrekend tegen leveringstarief, ook nu de heffing overwinsten elektriciteitsproducenten van kracht is. Daarmee werken onze winddelen en zonnepanelen als een schokbreker voor de huidige prijsstijgingen. Daarin zijn we niet uniek, want er in Nederland en in het buitenland meerdere initiatieven die hetzelfde bereiken.

    Voor de Energiebank Schiedam betekent dat gelijkblijvende opbrengsten, want samen met GroenLinks Schiedam schenken we hen de opbrengst van 34 winddelen. In november hebben de winddelen ruim 1.800 kWh geproduceerd. Omgerekend ruim €1.000, het is nog even zoeken naar het geld om dat ook uit te kunnen keren. Want in het voorschot van het energiebedrijf wordt geen rekening gehouden met de opbrengst van deze extra winddelen. Gezien de hoge energie prijzen kan dat geld beter nu besteed worden door Energiebank Schiedam dan volgend jaar nadat we onze jaarafrekening hebben gekregen.

  • Is meer gaswinning in Groningen de oplossing voor de energiecrisis?

    Al het hele jaar wordt er van verschillende kanten opgeroepen om de huidige energiecrisis aan te pakken door de gaswinning in Groningen op  te schroeven. Ook de Correspondent had er in september een uitgebreid artikel over. De energie experts die daarbij aan het woord komen hebben het over een beperkte toename in de kans op aardbevingen en over de prijsdaling waar extra gasproductie voor zou zorgen. Een essentieel deel wordt echter stelselmatig genegeerd: Staatstoezicht op de Mijnen vind dat de veiligheidssituatie in Groningen bij het huidige lage winningsniveau al niet op orde is. Tijd om alle discussies op sociale media een keer op te schrijven. Met dank aan de waardevolle inbreng van Annegreet Blanken.

    Veiligheid in Groningen

    In juni 2022 zei de Inspecteur Generaal in het Financieel Dagblad:

    Ons oordeel van de situatie is dat het op dit moment in Groningen onvoldoende veilig is om aardgas te winnen. Dat heeft drie oorzaken. Ten eerste is een deel van de huizen nog niet verstevigd. Ten tweede zorgt gaswinning en de onzekere en trage versteviging van huizen voor gezondheidsschade bij mensen uit de regio. Ten derde verhoogt gaswinning de kans op schade aan huizen.

    De situatie in Groningen is niet veilig, ook al ligt de risiconorm voor gaswinning in Groningen een factor 10 lager ligt dan in de rest van Nederland (kans op overlijden per jaar van 1 op 100.000 i.p.v. 1 op 1.00.000). Zelfs die lagere norm is bij het huidige winningsniveau niet haalbaar, laat staan bij een hogere gaswinning. Bij een hogere gaswinning kan het ook zijn dat huizen die nu als veilig gelden onveilig worden. De bouwnorm is namelijk afgestemd op het terugschroeven en beëindigen van de gaswinning. Een cadeautje van ik meen voormalig minister Wiebes.

    Nu wil dat niet zeggen dat de onveilige situatie in Groningen een volledige showstopper is, want speciaal voor het Groningergasveld is er artikel in de Mijnbouwwet opgenomen die mogelijkheid biedt om veiligheid van Groningers af te wegen tegen leveringszekerheid voor verbruikers laag calorisch gas (Artikel 52a).

    Compenseer de Groningers

    Altijd fijn en snel gezegd: verhoog de gaswinning en gebruik de opbrengsten om Groningers te compenseren voor de schade aan hun woning. Alleen waarom zou een Groninger met schade geloven dat hij of zij daadwerkelijk gecompenseerd wordt? Lees de serie ‘Ik wacht‘ van het Dagblad van het Noorden uit 2019 nog eens terug, zoek uit hoeveel van die mensen inmiddels geholpen zijn en hoeveel wachters er bij zijn gekomen.

    De versterkingsoperatie in Groningen is de voorganger van de toeslagenaffaire. Het vertrouwen in beloften van de overheid of medeburgers die nu zuchten onder de hoge gasprijs onder Groningers met schade door gaswinning is laag. En terecht. Bovendien: waarom zouden ze nu een nog lagere veiligheid moeten accepteren om in de toekomst een veilige woning te krijgen? Nederland heeft het aan zichzelf te danken dat er ruim 10 jaar na de beving in Huizinge nog geen geloofwaardige versterkingsoperatie in Groningen aan de gang is en dat dezelfde premier er nog steeds zit.

    Heeft de hoge prijs effect op leveringszekerheid voor verbruikers van gas?

    In verschillende discussies wordt als volgende argument aangevoerd dat de hoge prijs effect heeft op de leveringszekerheid voor verbruikers van aardgas. In de wetsgeschiedenis of de Handelingen van de Tweede Kamer kom ik echter geen aanwijzing tegen dat hoge prijzen onderdeel zijn van definitie leveringszekerheid. Een standpunt en interpretatie dat door SodM wordt onderschreven:

    Nu wil dat niet zeggen dat de onveilige situatie in Groningen een volledige showstopper is, want speciaal voor het Groningergasveld is er artikel in de Mijnbouwwet opgenomen die mogelijkheid biedt om veiligheid van Groningers af te wegen tegen leveringszekerheid voor verbruikers laag calorisch gas (Artikel 52a).

    De versterkingsoperatie in Groningen is de voorganger van de toeslagenaffaire. Het vertrouwen in beloften van de overheid of medeburgers die nu zuchten onder de hoge gasprijs onder Groningers met schade door gaswinning is laag. En terecht. Bovendien: waarom zouden ze nu een nog lagere veiligheid moeten accepteren om in de toekomst een veilige woning te krijgen? Nederland heeft het aan zichzelf te danken dat er ruim 10 jaar na de beving in Huizinge nog geen geloofwaardige versterkingsoperatie in Groningen aan de gang is en dat dezelfde premier er nog steeds zit.

    Heeft de hoge prijs effect op leveringszekerheid voor verbruikers van gas?

    In verschillende discussies wordt als volgende argument aangevoerd dat de hoge prijs effect heeft op de leveringszekerheid voor verbruikers van aardgas. In de wetsgeschiedenis of de Handelingen van de Tweede Kamer kom ik echter geen aanwijzing tegen dat hoge prijzen onderdeel zijn van definitie leveringszekerheid. Een standpunt en interpretatie dat door SodM wordt onderschreven:

    De wetgever in Nederland is er heel duidelijk over dat dat niet is wat wij in Nederland willen. Een veiligheidsafweging mag alleen gemaakt worden ten opzichte van andere veiligheidsvraagstukken.  (…)

    De aanpassing van de Mijnbouwwet in 2018 verhindert dat economische belangen voorgaan op de veiligheid. De staatssecretaris mag pas een afweging maken om de winning in Groningen te verhogen op het moment dat er dusdanige gastekorten in Nederland zijn dat er andere veiligheidsproblemen in Nederland ontstaan, bijvoorbeeld geen levering van aardgas aan huishoudens of ziekenhuizen.

    Ik hou me aanbevolen voor verwijzingen waar uit blijkt dat het anders zit, maar ik heb geen reden om te twijfelen aan de uitleg van SodM.

    Tot slot

    Dus zorgen hoge prijzen voor problemen? Ja zeker, maar dat is geen reden om de veiligheid van Groningers nog meer in gevaar te brengen. Vergeet ook niet dat de  Handelingen van de Tweede Kamer vol met pleidooien voor hogere prijzen (lees energiebelasting) voor aardgas om verbruik te verlagen en verduurzaming te stimuleren. Niet tot de hoogtes die we sinds vorig jaar zien, maar het maakt het m.i. juridisch lastig om vol te houden dat hoge prijzen volledig ongewenst zijn.

    Ik wens politiek en toezichthouder succes met hun afwegingen, maar met volle opslagen, een gasprijs die op de spotmarkt soms onder €0 zakt en het huidige warme najaar betwijfel ik of je hard kunt maken dat de leveringszekerheid voor gebruikers laag calorisch gas in gevaar is.

    En tot slot, alle besluiten over wat wij doen bij een gastekort (of dat gas nou duur is of niet) zijn al genomen en vind je terug in het Bescherm- en Herstelplan Gas uit 2019.

    Mocht u zich zorgen maken over de effecten van de hoge energieprijzen op mensen die het minder breed hebben dan u, overweeg dan om de Euro 190 die u ontvangt te schenken aan een lokaal of landelijk initiatief om hen te helpen. Denk aan de Voedselbank, Energiebank of een ander initiatief. Doe ik al sinds maart dit jaar.

    Dit bericht is geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.

  • De eerste maand zonder gasaansluiting

    Het is begin november, tijd om ons energiegebruik en onze energieproductie over oktober te bekijken. Ons gasverbruik is sinds de dag van de Russische inval in oost Oekraïne gereduceerd tot nul m3, maar oktober is de eerste volledige maand zonder gasaansluiting. En eerlijk is eerlijk: daar hebben we geen barst van gemerkt. Behalve dan doordat het termijnbedrag voor onze energierekening omlaag is. Oktober is de eerste maand dat we weer een beetje gestookt hebben in huis, dus tijd om ook weer wat aandacht aan verwarmen te besteden.

    We beseffen heel goed dat niet iedereen in de gelukkige omstandigheid verkeerd om fors te investeren in energiebesparende maatregelen in huis en dat de energierekening voor velen een grote bron van zorg is. Reden waarom we eerder dit jaar samen met andere GroenLinks leden in Schiedam 34 winddelen hebben aangeschaft waarvan de opbrengst voor Energiebank Schiedam is. In totaal hebben we tot en met oktober bijna 1.500 Euro geschonken. Als je zelf de tegemoetkoming in energiekosten van november en december niet nodig hebt overweeg dan deze te schenken aan een lokaal initiatief. En kom je uit Schiedam overweeg dan een bijdrage aan de Koffie&Soep eTukTuk voor Groenoord.

    Bruto energiegebruik

    Ons totale energiegebruik voor 2022 ligt tot nu toe op 5.968 kWh. Dat is 2% energiebesparing ten opzichte van ons zuinigste jaar sinds we hier wonen. Begin dit jaar lag ons energiegebruik nog 29% hoger dan het zuinigste jaar. We liggen dus goed op koers om op jaarbasis energie te besparen. Het gaat daarbij om het energiegebruik ongecorrigeerd voor weersinvloeden, en die zijn er wel degelijk. Waarover straks meer bij het kopje verwarming.

    2022 Oktober Ontwikkeling Bruto Energiegebruik Per Jaar

    Onze energievraag kwam in oktober vooral van het gebruik van elektrische apparaten (307 kWh). Voor verwarming en warm water hadden we respectievelijk 59 en 63 kWh nodig. Ons totale elektriciteitsgebruik loopt daarmee weer op, maar ligt lager dan in oktober 2021.

    2022 Oktober Energievraag Opgesplitst Naar Toepassing

    Op 12 maandbasis is te zien dat ons energiegebruik voor warm water sinds begin dit jaar langzaam terugloopt. Dit komt door de HeatCycle, onze hybride warmtepomp. Het verbruik van elektrische apparaten blijft redelijk constant en het verbruik voor verwarming ook. We besparen ook energie doordat het warmer is dan begin 20ste eeuw en warmer dan in de periode 1991-2020.

    We zijn weer onder de 8.000 kWh op jaarbasis gezakt en we hebbeb de zuinigste 10 maanden van de afgelopen 11 jaar hebben behaald. Op basis van het energiegebruik per 12 maanden lag het energiegebruik in een groot deel van 2018 lager. Zeker als we corrigeren voor weerseffecten.

    2022 Oktober Energievraag Per 12 Maanden Opgesplitst Naar Toepassing

    We besparen zo’n 11% op ons energieverbruik voor verwarming doordat het stookseizoen warmer is dan in de eerste 30 jaar van de 20ste eeuw, en zo’n 8% doordat het dit jaar warmer is dan in de periode 1991-2020.

    2022 Oktober Aandeel Per Toepassing In Energievraag Obv 12 Maanden

    Verwarming

    Zoals gezegd hebben we het niet vol gehouden om heel oktober de verwarming uit te houden. Per gewogen graaddag hebben we 0,46 kWh verbruikt. Dat is wel fors minder dan in oktober 2021, toen we 0,85 kWh/gewogen graaddag verbruikten. De trend van ons energiegebruik voor verwarming is op jaarbasis ook nog steeds omlaag. De lijn voor het langjarig verbruik per gewogen graaddag begint ook duidelijk lager te liggen dan het gemiddelde verbruik van verwarmen met aardgas sinds we hier wonen.

    2022 Oktober Verwarming In Kwh Graaddag

    Op jaarbasis is ons energieverbruik voor verwarming gedaald van gemiddeld 6.339 kWh met aardgas naar 5.609 kWh. Dat is een daling van 11,5% sinds we verwarmen met infrarood van ThermIQ. In de jaren met infraroodverwarming hebben we een besparing gerealiseerd van 2.642 kWh per jaar t.o.v. verwarmen met een hr-ketel, dat is een besparing van 42%.

    2022 Oktober Energieverbruik Verwarming Jaarbasis

    Bovenstaande grafiek laat ook zien dat ons werkelijk energiegebruik voor verwarming een stuk lager door de hogere temperatuur. Ten opzichte van de periode 1901-1930 besparen we 1.055 kWh. Ten opzichte van de periode 1991-2020 om 728 kWh. In de periode 1901-1930 telde een gemiddeld jaar nog 3.172 gewogen graaddagen. In de periode 1990-2021 was dit teruggelopen tot 2.924. De afgelopen 12 maanden telde slechts 2.369 gewogen graaddagen, een daling van 25% t.o.v. de periode 1990-2021 en 19% t.o.v. de periode 1990-2021.

    Warm water

    In 2021 hadden we 166 kWh aan aardgas nodig voor warm water. In 2022 is dat teruggelopen tot 63 kWh aan elektriciteit. Een energiebesparing van ruim 60%. In oktober haalde onze warmtepomp een gemiddelde cop van 3,7. De copcop over heel 2022 bedraagt momenteel 2,9.

    Oktober De Warmte

    Energie productie

    In oktober hebben onze winddelen en zonnepanelen het goed gedaan. Onze winddelen wekte 318 kWh op en onze zonnepanelen 136 kWh. Daarmee produceerde we in oktober 454 kWh elektriciteit, dat is meer dan we verbruikt hebben (429 kWh). De integratie van de winddelen met Home Assistant vertoonde in oktober wat kuren, waardoor dat geen bruikbare grafieken oplevert over hoe verbruik en productie zich per dag tot elkaar verhielden. Onderstaande grafiek laat wel zien dat we per saldo nog steeds terugleveren aan het net.

    2022 Oktober Bron Energieverbruik Per Maand

    Op jaarbasis produceren we nu zo’n 4.300 kWh zelf, dat is 56% van ons totale energiegebruik. De komende maanden zal dat nog doorstijgen, doordat onze warmtepomp energie bespaart en doordat we pas in april 2023 de volle bijdrage van onze winddelen hebben.

    2022 Oktober Energieproductie 12 Maands Voortschrijdend Totaal

    Op jaarbasis gebruiken we nog zo’n 900 kWh (90 m3) aardgas. Dat is het verbruik van de maanden november 2021 tot en met februari 2022. De komende maanden zal dat verder aflopen. Ook de hoeveelheid elektriciteit die we inkopen daalt. Kochten we eind vorig jaar nog 4.400 kWh in op jaarbasis, inmiddels is dat gedaald naar 2.500 kWh. De verwachting is en blijft dat dit verder daalt tot ongeveer 1.000 kWh op jaarbasis, uitgaande van een energiegebruik van 7.500 kWh per jaar.

    2022 Oktober Energieverbruik 12 Maanden Naar Bron

    Op jaarbasis komt nog maar 12% van ons energiegebruik van aardgas. Daarnaast wekken we 56% zelf op, wat betekent dat we 36% van onze elektriciteit inkopen.

    2022 Oktober Energiegebruik 12 Maanden Procentueel Naar Bron

    Energierekening

    In tijden van hoge energieprijzen is de vraag natuurlijk vooral: wat doet dit allemaal voor je energierekening.

    2022 Oktober Energiekosten

    In de grafiek hierboven kan je zien dat onze energierekening ondanks de gestegen prijzen terug is op het niveau van 2020. De grootste stabilisator hierin is de overheid, met onze winddelen als goede tweede. Ons maandbedrag staat momenteel op Euro 125, maar zou volgens mijn berekening terug kunnen naar Euro 90.

    De totale energierekening van januari tot en met oktober komt uit op Euro 614. Er komen nog twee koude maanden aan, waarin ik verwacht zo rond de Euro 1.100 aan energiekosten uit te komen. Trek daar de twee maanden compensatie van het Rijk vanaf en onze energierekening komt uit op Euro 620. Een maandbedrag van Euro 52.

    2022 Oktober Energierekening

    Conclusie

    Alle investeringen die we de afgelopen 12 jaar hebben gedaan om ons huis te verduurzamen betalen zich momenteel dubbel en dwars terug. Het heeft ons echt wel wat hoofdbrekers gekost en we hebben er ook echt zaken voor moeten laten. Dat neemt niet weg dat we in de huidige energiecrisis mazzel hebben dat we hebben volhard in onze duurzame ambities. Maatregelen verdienen zich bij de huidige prijzen veel sneller terug dan ons ooit is voorgerekend.

    Tegelijkertijd begrijpen we heel goed dat er genoeg mensen zijn die de afgelopen jaren niet de financiële ruimte hebben gehad om dit soort maatregelen te nemen. Daarom steunen we sinds begin dit jaar de Energiebank Schiedam. In totaal hebben we met medewerking van Greenchoice en De Windcentrale dit jaar samen met andere leden van GroenLinks Schiedam al bijna Euro 1.500 geschonken, daarnaast hebben we nog een bedrag van zo´n Euro 400 aan kosten voor eigen rekening genomen. Zoek je zelf een initiatief om je tegemoetkoming in de energiekosten aan te schenken overweeg dan de Energiebank Schiedam, de Koffie&Soep eTukTuk voor Groenoord, Stichting Net Niet Genoeg of de Voedselbank Schiedam. Kom je niet uit Schiedam? Er zijn ongetwijfeld soortgelijke initiatieven in je eigen woonplaats.

  • Rendement van onze winddelen

    Sinds 2012 hebben we 3 winddelen van De Windcentrale, die sinds 2013 een deel van onze stroom leveren. Dit jaar hebben we er 6 bijgekocht. In totaal hebben we er nu 9. Na jaren nauwelijks omgekeken te hebben naar het rendement van onze winddelen ben ik er de afgelopen weken weer eens ingedoken.

    Overzicht winddelen

    Onderstaande tabel geeft aan hoeveel winddelen we hebben in welke windcentrale. Ook staat er bij hoeveel stroom we op jaarbasis van de verschillende windturbines verwachten te krijgen. Sinds wanneer we de winddelen bezitten, wat de verwachte einddatum voor de windturbine is en tegen welke prijs we de winddelen hebben aangeschaft (100 Euro voor 2 winddelen, betekent dat ze 50 Euro per stuk hebben gekost).

    WindturbineAantalkWh/jaarStartEindeAanschafprijs
    De Ranke Zwaan21.00020222025€ 100
    De Trouwe Wachter42.00020222029€ 240
    De Grote Geert21.00020122030€ 700
    De Jonge held150020122030€ 345
    Totaal94.500€ 1385

    Opbrengsten

    De jaarlijkse opbrengsten bestaan uit het aantal kilowattuur vermenigvuldigd met het kale leveringstarief inclusief btw. Daarbij verrekent Greenchoice 55% van de jaaropbrengst tegen normaaltarief en 45% tegen daltarief. In de periode 2013-2020 ontvingen we gemiddeld 6 Eurocent per kilowattuur.

    In 2021 en 2022 is dat fors opgelopen naar gemiddeld 12 Eurocent in 2021 en 27 Eurocent in 2022 (t/m oktober). Over de gehele periode sinds de aanschaf van onze winddelen hebben we gemiddeld 9 Eurocent per kilowattuur ontvangen.

    Kosten

    Tegenover de opbrengsten staan ook kosten. Deze bestaan uit de afschrijvingskosten op onze winddelen en uit kosten voor beheer, onderhoud en onbalans. Tot 2019 betaalden we hier geen kosten voor en was dit afgekocht. De afschrijvingskosten bedroegen Euro 58 per jaar. Omgerekend per geproduceerde kilowattuur gaat het om 5 tot 7 Eurocent per kilowattuur.

    Na 2019 zijn we naast de afschrijvingskosten ook vaste kosten voor beheer, onderhoud en onbalans gaan betalen. Dit is een vast bedrag per jaar. Omgerekend naar de elektriciteitsproductie van onze winddelen zijn de kosten waren de totale kosten in 2019 11 Eurocent per kilowattuur, wat is opgelopen tot 16 Eurocent in 2022 (t/m oktober).

    Winst en rendement

    Onderstaande grafiek laat zien dat we sinds we in 2012 de winddelen kochten per kilowattuur winst hebben gemaakt, oftewel goedkoper uit waren door de aanschaf van winddelen dan zonder de aanschaf van winddelen.

    Windddelen Oktober 2022

    Per kilowattuur maken we 2 Eurocent winst. Op jaarbasis bedraagt de winst gemiddeld 23 Euro per jaar. De jaarlijkse besparing op onze energierekening is hoger, doordat de afschrijvingskosten geen uitgave zijn. We hebben gemiddeld 89 Euro per jaar bespaard met onze winddelen. Alleen in 2019 en 2020 hebben we verlies geleden op onze winddelen. Dat kwam vooral door de lagere elektriciteitsproductie per winddeel in deze jaren.

    Dit jaar doen de winddelen waar we ze voor hebben gekocht: ze stabiliseren onze energierekening. De kosten lopen scherp op, maar ook de opbrengsten zijn gestegen. In 2021 speelde we quitte, in 2022 hebben we tot en met oktober 10 Eurocent per kilowattuur verdiend met onze winddelen. Een winst van Euro 156. Los van de afschrijvingskosten hebben we tot en met oktober Euro 282 op onze energierekening bespaard. Waarmee we het grootste deel van de extra investering van Euro 340 in winddelen al hebben terugverdiend.

    Procentueel hebben we tot 2021 gemiddeld 9% rendement behaald, waar de Windcentrale ons bij aanvang 8% rendement beloofde. Door de ontwikkelingen op de energiemarkt is het gemiddelde rendement inmiddels opgelopen tot 12%.

    Winddelen voor Energiebank Schiedam

    Behalve dat we winddelen voor ons zelf hebben gekocht hebben we samen met GroenLinks leden in Schiedam ook 34 winddelen gekocht. De opbrengst van deze winddelen schenken we aan de Energiebank Schiedam. In oktober hebben deze winddelen samen ruim 1.200 kWh elektriciteit geproduceerd. Goed voor een schenking van Euro 400 aan de Energiebank Schiedam. Waarmee het totaal geschonken bedrag in 2022 op Euro 1.500 komt.

    Daar bovenop komen de maandelijkse kosten voor onderhoud, beheer en onbalans. Deze berekenen we niet door aan Energiebank Schiedam. Het gaat om een bedrag van ongeveer Euro 62 per maand. Dat is Euro 432. Daarmee hebben we onze tegemoetkoming van Euro 190 voor november en december op voorhand al weggeschonken.

    Heb je het geld dat je krijgt zelf ook niet nodig? Overweeg dan hetzelfde te doen. Dat kan via de Energiebank in je eigen woonplaats, via een lokale fixbrigade, een lokale energie coöperatie, de voedselbank en er zijn ongetwijfeld meer initiatieven.

  • Dag gasaansluiting, hallo lagere energierekening

    Na een half jaar proefdraaien met de combinatie HeatCycle en zonneboiler is in september onze gasaansluiting verwijderd. Dat de infraroodpanelen van ThermIQ ons in de winter warm houden weten we al 3 jaar. Vanaf nu is het hopen dat de zonneboiler en HeatCycle ook in de koudere maanden voldoende warm water leveren. Het eerste goede nieuws van onze keuze om aardgasvrij te gaan hebben we al: ons voorschot voor de energierekening is met Euro 60 verlaagd.

    De energierekening t/m september

    De afgelopen jaren hebben we veel maatregelen in huis genomen om energie te besparen en zelf energie te produceren. Meestal laat ik daarvan vooral de energetische effecten zien. Met de huidige hoge energieprijzen leek het me nuttig om eens te beginnen bij de energierekening. Zoals je kan zien hebben we die na ons eerste jaar fors verlaagd door ander stookgedrag, het vervangen van de vr-ketel door een hr-ketel en door het plaatsen van een zonneboiler. In 2014 is onze energierekening weer een stap gedaald door aanschaf van 3 winddelen en de installatie van 9 zonnepanelen.

    2022 September Cumulatieve Energierekening

    Vorig jaar werd het effect van al onze maatregelen te niet gedaan door de stijgende energieprijzen. Tot en met september lag onze energierekening vorig jaar op 880 Euro om uiteindelijk te eindigen bijna 2.000 Euro. Een maandbedrag Euro 161. Terwijl ons gemiddelde maandbedrag sinds we in ons huis wonen Euro 100 is.

    Om die reden hebben we in begin dit jaar 6 winddelen bijgekocht. Vanaf april wordt het effect hiervan zichtbaar. Onze energiekosten dalen al vijf maanden op rij door de elektriciteit die geleverd wordt door onze zonnepanelen en 9 winddelen. De stroom van de winddelen salderen we tegen leveringstarief bij GreenChoice. We betalen wel ongeveer Euro 22 per winddeel per jaar aan onbalans vergoeding. De energierekening is dit jaar ook lager doordat de overheid de energiebelasting verlaagd en de teruggaaf energiebelasting verhoogd heeft.

    In beide grafieken is ook goed te zien dat we bij gelijkblijvend gebruik verwachten dat de energierekening volgend jaar nog lager komt te liggen. Tenzij het Europese prijsplafond roet in het eten gooit en de vergoeding voor onze winddelen maximaliseert op 18 Eurocent per kilowattuur.

    2022 September Energierekening Cumulatief

    NegaWatts scoren

    Op jaarbasis is ons energiegebruik de afgelopen 10 jaar gedaald van 10 tot 14.000 kWh tot 8 a 9.000 kWh. Op dit moment zitten we weer onder de 8.000 kWh. Nog niet zo laag als in mei 2020, toen we onder de 7.200 kWh zaten, maar we zijn weer op de goede weg met NegaWatts scoren. Dat is namelijk de eerste stap om de energierekening te verlagen: minder gebruiken. Door ander stookgedrag, isoleren en kieren dichten.

    2022 September Energievraag Per 12 Maanden Opgesplitst Naar Toepassing

    We werken nog steeds veel meer thuis dan voor 2020. Toch is te zien dat ons energiegebruik voor verwarming weer daalt t.o.v. 2021. Ook ligt het fors lager dan in de periode 1901-1930, doordat de winters minder koud worden. Dat scheelt ons ons 1.000 kWh (zo’n 100 m3 aardgas) op jaarbasis.

    Ons totale energiegebruik in 2022 ligt tot en met september op ongeveer 5.000 kWh. Dat is 9% zuiniger dan gemiddeld met infraroodverwarming en 24 zuiniger dan toen we de cv-ketel nog gebruikte. Doordat onze HeatCycle minder energie gebruikt voor warm water dan onze cv-ketel is er zelfs best nog kans dat we lager gaan uitkomen dan in 2020, ons zuinigste jaar tot nu toe. Geen overbodige luxe met een winter voor de deur waarin energie schaars gaat worden.

    2022 Septemberontwikkeling Bruto Energiegebruik Per Jaar

    Het grootste deel van onze energievraag kwam sinds april van elektrische apparaten. Voor warm water hebben we sinds maart nagenoeg geen energie nodig gehad en voor verwarming hebben we vanaf mei geen verbruik gehad . Toch hebben we ook voor warm water een besparing van 15%. Hadden we in januari op jaarbasis nog 1.600 kWh nodig voor warm water. Inmiddels is dat gedaald tot 1.370 kWh,

    2022 September Energievraag Opgesplitst Naar Toepassing

    Energieproductie

    In maart hebben we 6 winddelen bijgekocht, goed voor naar verwachting 3.000 kWh op jaarbasis. De hoeveelheid elektriciteit die we zelf produceren is dan ook aan het stijgen. Inmiddels produceren we op jaarbasis zo’n 4.000 kWh. De verwachting is dat dit oploopt tot ongeveer 6.500 kWh.

    2022 September Energieproductie 12 Maands Voortschrijdend Totaal

    Sinds mei leveren onze zonnepanelen en winddelen meer elektriciteit op dan we gebruiken. Samen hebben ze in die periode bijna 1.000 kWh meer geproduceerd. De bedoeling is natuurlijk dat er wat meer balans komt, dus ik ben erg benieuwd hoe ons elektriciteitsgebruik en de productie van onze winddelen zich tijdens het stookseizoen tot elkaar gaan verhouden. Dat onze zonnepanelen in de zomer elektriciteit terug leveren wist ik namelijk al. De winddelen zijn vooral bedoeld om het energiegebruik in de winter te dekken.

    2022 September Bron Energieverbruik Per Maand

    Op jaarbasis is zowel de hoeveelheid elektriciteit als de hoeveelheid gas die we inkopen gestaag aan het dalen dit jaar. Waarbij gas het komend half jaar naar 0 kWh gaat, aangezien we sinds maart van dit jaar geen gas meer hebben gebruikt. Voor elektriciteit verwacht ik rond de 1.000 kWh inkoop te blijven steken.

    2022 September Energieverbruik 12 Maanden Naar Bron

    Op jaarbasis kopen we nu ongeveer 2.700 kWh in. De resterende elektriciteit (35% van ons totale energiegebruik) kopen we in. Op jaarbasis ligt ons gasverbruik nu op 14%. Waarmee we 51% van al onze energie zelf produceren.

    2022 September Energiegebruik 12 Maanden Procentueel Naar Bron

    Doordat we ook in september meer elektriciteit produceerde dan we hebben gebruikt is ons netto energiegebruik in september verder gedaald. Dit jaar hebben we tot nu toe een kleine 1.400 kWh van onze energie ingekocht. Dat is minder dan 30% van ons energiegebruik. De rest wekken we zelf op. Dat is een van de belangrijke redenen waarom we onze energierekening laag weten te houden: eigen zonnepanelen en winddelen.

    2022 September Netto Energiegebruik

    De saaie tabel voor september

    Wat (in kWh)sep. 21sep. 22verschil
    Graaddagen397693%
    Ruimteverwarming totaal49142%
    Warm water6854-21%
    Apparaten263251-5%
    Totaal verbruik335314-6%
    Verbruik/graaddag totaal0,10,1
    Gasverbruik680-100%
    Elektriciteitsafname187314218%
    Teruglevering127114-10%
    Zonnepanelen207202-2%
    Winddelen48190297%
    Totaal opwekking25539254%
    Netto elektriciteitsverbruik12-78-753%
    % eigen verbruik39%44%
    Saldo op jaarbasis2.757

  • Effect prijsplafonds op onze energierekening

    Door de sterk gestegen energieprijzen is de overheid, terecht en onder druk van GroenLinks, PvdA BNNVARA en anderen, van plan in te grijpen in de energiemarkt. In Nederland stelt het Kabinet een basispakket energie voor bestaande uit 1.200 m3 voor gas en 2.400 KWh voor elektra. Wat betreft prijs wordt gedacht aan een prijsplafond van maximaal € 1,50 voor gas en € 0,70 voor elektra. Daarnaast stelt de Europese Commissie voor om de opbrengsten van hernieuwbare elektriciteit te begrenzen op € 180/MWh, oftewel € 0,18/kWh.

    Onze situatie

    We hebben de afgelopen 11 jaar behoorlijk wat maatregelen genomen en geïnvesteerd in het energiezuiniger maken van onze woning en in het aardgasvrij maken van de water- en warmtevoorziening van onze woning. We zijn inmiddels helemaal van het aardgas af, ook onze gasaansluiting is verwijderd. Dus de cv-ketel weer opstarten is geen optie meer.

    Ons verwachte elektriciteitsgebruik voor 2023 ziet er als volgt uit:

    Gebruik & productiekWh/jaar
    Elektriciteitsgebruik7.800
    Zonnepanelen-2.200
    Winddelen-4.500
    Netto verbruik1.100
    Netafname6.800
    Teruglevering1.200

    Energierekening 2023

    Zonder maatregelen van de overheid komt onze energierekening naar verwachting uit op ruim 1.700 Euro. Dat is een maandbedrag van Euro 144. Minder dan de 169 Euro die we in 2022 als maandbedrag hadden, bij hogere elektriciteitstarieven (ik heb gerekend met 89 Eurocent/kWh). Onze keuze voor elektrificeren en het aanschaffen van extra winddelen pakt daarmee uit zoals verwacht en de rekening blijft betaalbaar, zelfs al zijn de onbalans vergoedingen voor onze winddelen vier keer zo duur geworden.

    PostKosten (incl btw)
    Netafname€ 6.429
    Teruglevering-€ 1.135
    Winddelen-€ 4.005
    Winddelen vast€ 729
    Belastingteruggave-€ 609
    Netwerkkosten€ 253
    Vaste kosten greenchoice€ 60
    Totaal€ 1.723
    Maandbedrag€ 144

    Effect van het Nederlands prijsplafond

    Het Nederlandse prijsplafond moet huishoudens meer zekerheid geven over hun energierekening. In verhouding tot 2 jaar geleden zijn de kosten echter enorm, met name voor elektriciteit. Begin 2021 betaalde ik voor elektriciteit (kaal leveringstarief) € 0,07 als piektarief en € 0,05 als daltarief. Een factor 10 lager dan het voorgestelde plafond. Voor aardgas betaalde ik een leveringstarief van € 0,24 per m3. Dat wordt nu gemaximeerd op 6 keer zoveel. Aardgas is van oudsher al goedkoper per kWh dan elektriciteit en het voordeel voor aardgas wordt zo enkel meer. Tot zover het belonen van degene die proberen de beleidsdoelen in de praktijk te brengen…

    In ons geval pakt het Nederlandse prijsplafond toch nog gunstig uit. Dat komt met name door onze keuze om winddelen bij te kopen. Hierdoor hoeven we op jaarbasis maar 1.100 kWh van Greenchoice in te kopen. Onze energierekening daalt dan naar zo’n € 1.250 en ons maandbedrag naar € 106

    Een onzekere factor is nog hoe Greenchoice de winddelen volgend jaar gaat vergoeden. Als de eerste 2.400 kWh tegen het lagere tarief van € 0,70 gaat verrekenen dan heeft het Nederlandse prijsplafond geen effect op onze energierekening.

    PostKosten (incl btw)
    Netafname€ 1.813
    Netafname boven plafond€ 4.160
    Teruglevering-€ 1.135
    Winddelen-€ 4.005
    Winddelen vast€ 729
    Belastingteruggave-€ 609
    netwerkkosten€ 253
    Vaste kosten greenchoice€ 60
    Totaal€ 1.267
    maandbedrag€ 106

    Effect Europees prijsplafond

    Behalve het Nederlandse prijsplafond is er ook een Europees prijsplafond voor hernieuwbare elektriciteit in de maak. Het voorstel is om de opbrengst van wind- en zonne-energie op 18 Eurocent per kilowattuur te maximaliseren. Uit de berichtgeving kan ik niet halen of dit ook gaat gelden voor de elektriciteit die ik zelf afneem via mijn winddelen. Als dat zo is ben ik mooi in de aap gelogeerd. Dan krijg ik volgend jaar in het ergste geval 0,71 Euro per kilowattuur minder en stijgt mijn energierekening naar een kleine 4.500 Euro (een maandbedrag van 372 Euro). Wanneer de kosten die de Windcentrale in rekening brengt meegerekend mogen worden stijgt de energierekening ´slechts’ naar 3.700 Euro (een maandbedrag van 311 Euro).

    Overzicht varianten

    PostBasisPlafond NLPlafond NL + EUPlafond NL+EU v 2
    Netafname€ 6.429€ 5.973€ 5.973€ 5.973
    Winddelen vast€ 729€ 729€ 729€ 729
    Netwerkkosten€ 253€ 253€ 253€ 253
    Vaste kosten greenchoice€ 60€ 60€ 60€ 60
    Belastingteruggave-€ 609-€ 609-€ 609-€ 609
    Teruglevering-€1.135-€ 1.135-€ 1.135-€ 1.135
    Winddelen-€4.005-€ 4.005-€ 810-€ 1.539
    Totaal€1.723€ 1.267€ 4.462€ 3.733
    Maandbedrag€144€106€372€311
    Varianten Energierekening

    Conclusie

    Ik ben groot voorstander van het basisvolume energie dat het Kabinet onder druk van GroenLinks en PvdA in wil voeren. De impact op onze energierekening is gering en dat is prima. We hebben de ondersteuning zelf namelijk niet nodig, omdat we met winddelen en zonnepanelen het grootste deel van ons elektriciteitsgebruik langjarig ingekocht hebben. Tegelijkertijd brengt het basispakket hopelijk wat rust en ruimte voor mensen die het wel echt nodig hebben, al ligt het prijsplafond nog steeds heel hoog voor mensen die uit een vast contract komen met kale stroomprijzen onder de 10 Eurocent / kWh en kale gasprijzen van 30 tot 40 Eurocent/m3.

    De uitwerking van het Europese voorstel baart me meer zorgen. Als dat verkeerd wordt doorgevoerd wordt onze volledige poging om onze energierekening te stabiliseren door in windenergie te investeren doorkruist en explodeert onze energierekening alsnog tot een niveau dat hoger ligt dan toen we het huis in 2010 kochten. Ik hoop dan ook dat het voorstel van de Europese Commissie of de wijze waarop de Nederlandse overheid dat omzet in nationale regelgeving rekening houdt met zelfleveringsmodellen, zoals De Windcentrale en postcoderoosprojecten.

  • Winddelen in Home Assistant

    Een paar maanden geleden ben ik van Domoticz overgestapt naar Home Assistant voor het bijhouden van ons energiegebruik en het aansturen van lampen als ik van huis ben. Ik had toen onze winddelen ook toegevoegd via de methode die ik hier vond. Helaas heeft De Windcentrale de oude api waarmee ik dat had gedaan uitgezet.

    Met behulp van een beetje zoeken en uitproberen heb ik de Home Assistant component for Windcentrale van Job van Koeveringe aan de praat gekregen. Deze is hier te vinden, inclusief de installatie instructies, op Github. Deze heb ik inmiddels zelf ook in gebruik.

    Een kleine extra hindernis voor een goede weergave is dat ik ook 34 winddelen waarvan de opbrengst voor Energiebank Schiedam is op mijn naam heb staan. Om te zorgen dat ik me niet rijk reken moet ik de opbrengst van de verschillende windturbines daarvoor corrigeren. Met wat verder puzzelen is dat me ook gelukt, waarbij ik aanvankelijk veel foutmeldingen kreeg doordat Home Assistant op een nieuwe notatiewijze is overgegaan. Dat leverde aanvankelijk veel foutmeldingen en frustratie op, maar uiteindelijk is het met onderstaande code gelukt:

    template:
    sensor:
    unique_id: sensor.de_ranke_zwaan_wind
    name: "Ranke Zwaan Opbrengst"
    unit_of_measurement: "kWh"
    device_class: energy
    state_class: total_increasing
    state: "{{ states('sensor.de_ranke_zwaan_energy_shares' ) |float / 16 *4 }}"

    Op 26 september was de eerste dag dat alle winddelen weer goed meetelden in ons energiedashboard. Zoals je kan zien hebben we bijna de hele dag meer elektriciteit geproduceerd dan gebruikt. De piek in de ochtend is onze HeatCycle in combinatie met de waterkoker, de wasmachine en de vaatwasser. Sorry netbeheerder, we waren een ochtendje niet zo scherp in uitstellen van start programma bij de vaatwasser en de wasmachine.

    20220926 Energiegebruik En Productie

    Winddelen van GroenLinks voor Energiebank Schiedam

    En wat betreft de winddelen voor Energiebank Schiedam: die hebben inmiddels bijna 4.000 kWh opgewekt sinds we die namens de leden van GroenLinks Schiedam hebben geschonken. De eerste schenking van Euro 1.000 aan de Energiebank Schiedam namens GroenLinks Schiedam is inmiddels overgemaakt. De verwachting is dat ze op jaarbasis 17.000 kWh gaan opleveren.

    WindturbineAantalkWh/stroomdeelElektriciteit/jaar
    De Boerenzwaluw35001.500
    De Witte Juffer135006.500
    De Ranke Zwaan145007.000
    De Bonte Hen45002.000
    Totaal3417.000

  • Varend ontgassen: Kamer fout geïnformeerd over nationaal ontgasverbod

    Voor Sargasso schreef ik in november 2021 al dat de Tweede Kamer onjuist geïnformeerd is over de mogelijkheid van een nationaal ontgasverbod. Dit deed ik op basis van een brief van schipper Ton Quist. Inmiddels geeft het Ministerie dit ook toe in een aanvullende reactie op de brief aan Harbers. Letterlijk schrijft het ministerie:

    Ik zie dat een deel van mijn mail ontbreekt. In uw brief geeft u terecht aan dat het IJsselmeer geen Aktewater betreft. Deze fout is helaas in een Kamerbrief terecht gekomen, maar u heeft gelijk.

    Voor wat betreft het uitstootverbod in Duitsland: het ministerie heeft jaren geleden uiteraard overwogen om de Regeling benzinevervoer in mobiele tanks te wijzigen. Met deze regeling is de Richtlijn nr. 94/63/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 20 december 1994 betreffende de beheersing van de uitstoot van vluchtige organische stoffen (VOS) als gevolg van de opslag van benzine vanaf terminals naar benzinestations, deels geïmplementeerd. In deze regeling is een ontgassingsverbod voor aardoliedestillaten volgens de EU definitie van de benzinedistributierichtlijn waaronder benzine (UN 1203), opgenomen. Met de wijziging kon dit ontgassingsverbod worden uitgebreid naar andersoortige stoffen zoals benzeen. De wijziging van de regeling is (mogelijk) een nationale kop op de Europese Richtlijn. De verantwoordelijkheid en de kosten voor het ontgassen zouden bij deze optie echter geheel komen te liggen bij de schippers. Het ministerie heeft daar expliciet niet voor gekozen, omdat we in het CDNI destijds juist toewerkte naar een verbod in lijn met het CDNI-principe van “de vervuiler betaalt”. Duitsland heeft deze keuze wel gemaakt door ook UN 1268 en UN 3475 toe te voegen.

    De actie van Duitsland werd dus niet als illegaal gezien, zoals u het stelt. Duitsland is dan ook niet in die hoedanigheid erop aangesproken.

    Daarmee is de aap uit de mouw: een nationaal verbod op varend ontgassen kan wel degelijk binnen de geldende internationale regelgeving en het ministerie lijkt af te hebben gezien van een nationaal verbod op varend ontgassen uit angst voor een nationale kop. Een term die stamt uit een van de laatste Kabinetten Balkenende. Politiek wellicht onwenselijk, maar daarmee nog niet in strijd met EU-recht, het ADN of het CDNI. Door geen ontgasverbod in te stellen is Nederland het afvoerputje van de regio, zoals De Gelderlander een aantal jaar geleden al liet zien met berichtgeving over ontgastoerisme.

    Zoals al vaker betoogt: het ADN regelt de veiligheid bij het transport van vluchtige organische stoffen. Het staat lidstaten niet vrij om andere veiligheidseisen te stellen, maar wel om beperkingen op te leggen op basis van volksgezondheid of milieu. Een mogelijkheid die ook de Herzien Akte van Mannheim biedt.

    Het nationale verbod op varend ontgassen dat er per 2020 zou zijn ligt ondertussen ergens te verstoffen in een Haagse bureaula. De korte samenvatting van dit slepende dossier lijkt dan ook: omwonenden en schippers kunnen de k***** krijgen om te voorkomen dat er een nationale kop op internationale regelgeving ontstaat.

    Dit bericht is geschreven voor en gepubliceerd op Sargasso.

  • Zes maanden zonder gasverbruik

    Eind februari hebben we onze cv-ketel uitgezet. Dat betekent dat we inmiddels een half jaar geen aardgas gebruikt hebben in huis. Ons bruto energiegebruik voor 2022 komt tot en met augustus op 4.600 kWh (gas en elektra) en kruipt langzaam maar zeker dichter tegen dat van 2020 aan. Het zuinigste jaar sinds we in 2010 ons huis kochten, uitgaande van het bruto energiegebruik. Zonder onze zonnepanelen en winddelen mee te rekenen scoren we nog steeds NegaWatts. Als ik daar wel rekening mee hou ligt ons energiegebruik 12% lager dan in 2020.

    Onze totale energierekening bedraagt tot nu toe Euro 950, dit wordt veroorzaakt door de hogere energieprijzen. Op jaarbasis is dat een maandbedrag van Euro 140. Daarbij ga ik ervan uit dat onze energieleverancier een lagere vergoeding voor alle teruglevering geeft. Mocht ik dat verkeer hebben en het enkel gaan om een lagere vergoeding voor wat we op jaarbasis meer opwekken dan gebruiken dan bedraagt onze rekening tot nu toe Euro 700, op jaarbasis een maandbedrag van Euro 115.

    Energiegebruik

    Ons totale energiegebruik ligt al maanden lager dan gemiddeld. Ook in augustus hebben we ten opzichte van 2021 vooral bespaard op ons energiegebruik voor warm water. De combinatie warmtepomp en zonneboiler bleek 75% zuiniger dan de combinatie hr-ketel en zonneboiler.

    2022 Augustus Ontwikkeling Bruto Energiegebruik Per Jaar

    Het grootste deel van ons energiegebruik in augustus bestond uit het energiegebruik van elektrische apparaten. Onze warmtepomp verbruikte ook nog een beetje (15 kWh).

    2022 Augustus Energievraag Opgesplitst Naar Toepassing

    Op jaarbasis valt op dat de hoeveelheid energie die nodig is voor warm water sinds de installatie van de HeatCycle langzaam aan het dalen is. Al zal dat deels ook te maken hebben met de hoeveelheid zonneschijn in augustus. Ons totale energiegebruik is op jaarbasis onder de 8.000 kWh aan het zakken. Zonder klimaatverandering zou ons energiegebruik 1.000 kWh hoger liggen.

    2022 Augustus Energievraag Per 12 Maanden Opgesplitst Naar Toepassing

    Energieproductie

    Ons netto energiegebruik is fors aan het dalen door de aanschaf van extra winddelen eerder dit jaar. Momenteel is het een kleine 1.500 kWh. Dat is 12% lager dan in 2020, ons vorige zuinigste jaar, en 39% lager dan gemiddeld in de periode sinds 2019.

    2022 Augustus Netto Energiegebruik

    Onze totale energieproductie van zonnepanelen en winddelen zit al het hele jaar in de lift. Inmiddels naderen we 4.000 kWh op jaarbasis. Onze zonneboiler en warmtepomp produceren ook energie, maar die heb ik in onderstaand plaatje niet meegenomen. Ik kijk enkel naar de energie die ik via een netwerk afneem of teruglever.

    2022 Augustus Energieproductie 12 Maands Voortschrijdend Totaal

    In onderstaande grafiek is goed zichtbaar dat we de afgelopen maanden terug hebben geleverd aan het net. De combinatie winddelen en zonnepanelen levert meer elektriciteit op dan we de afgelopen maanden hebben gebruikt.

    2022 Augustus Bron Energieverbruik Per Maand

    Op jaarbasis is het aandeel aardgas en het aandeel inkoop van elektriciteit fors aan het dalen. Aardgas maakt met 1.100 kWh nog 14% uit van ons energiegebruik en inkoop van elektriciteit 36%. Samen goed voor 50% van ons energiegebruik. De andere 50% produceren we zelf met onze winddelen en zonnepanelen. Onderstaande grafiek laat ook goed zien dat ons gasverbruik en totale energiegebruik fors gedaald is sinds we begin 2019 over zijn gestapt op infraroodpanelen voor onze verwarming. Ook de impact van corona en thuiswerken zijn goed zichtbaar vanaf eind 2021.

    2022 Augustus Energieverbruik 12 Maanden Naar Bron

    Energierekening

    Doordat we geen aardgas meer gebruiken en een groot deel van onze energiebronnen in eigen bezit hebben valt de stijging van onze energierekening mee. Tot en met augustus bedraagt onze energierekening ongeveer 900 Euro, op jaarbasis is dat een maandbedrag van 140 Euro.

    2022 Energiekosten Tm Augustus

    Voor 2023 verwacht ik dat het maandbedrag daalt naar 110 Euro. Al hangt dat natuurlijk ook af van de ontwikkelingen op de energiemarkt. Waarbij we minder gevoelig zijn voor de ontwikkeling van de elektriciteitsprijs, doordat we volgend jaar zo’n 85% van onze elektriciteit zelf op zullen wekken. We zijn wel gevoelig voor de ontwikkeling van de kosten voor onbalans en profiel. Deze worden normaal versleuteld in het elektriciteitstarief, maar bij winddelen van De Windcentrale betaal je daar een losse vergoeding per maand voor aan het energiebedrijf.