Krispy's blog

Blog

  • Update: Wekomenerwel

    Begin vorig jaar heb ik in een serie van 3 berichten mijn visie gegeven op de mogelijkheden van crowdfunding voor duurzame/sociale ondernemers in Nederland (Klik hier voor deel 1, deel 2 en deel 3). De initiatieven waar ik toen mee in aanraking ben gekomen zijn inmiddels allemaal actief in Nederland. Tijd dus voor een rondje langs de velden om te zien hoe de sites er nu bij staan. Het is zeker geen compleet overzicht, daarvoor kun je beter een kijkje nemen op P2P-Banking.com. Al lijkt van de Nederlandse crowdfunding sites tot nu toe alleen Symbid een recensie te hebben.

    De komende weken dus aandacht voor Nederlandse crowdfunding sites. Eerder schreef ik al over CrowdAboutNow en Symbid. Vandaag Wekomenerwel.nl.Binnenkort volgen Pitchfund.us, Geldvoorelkaar, Sprowd (over een paar weken pas live) en Share2Start.

    We komen er wel

    Begin dit jaar schreef ik al over Wekomenerwel.nl. Een site voor ondernemers op zoek naar financiering. De site heeft een wat andere insteek dan CrowdAboutNow en Symbid. De initiatiefnemers van Wekomenerwel.nl gaan ervan uit dat het platform uiteindelijk een utility zal worden, waardoor de kosten van het systeem ook zo laag mogelijk gehouden moeten worden. Uit gesprekken met de initiatiefnemers heb ik ook begrepen dat er ondernemers zijn die het concept wel gebruiken, maar via een eigen website i.p.v. via de site van Wekomenerwel.nl.

    Voor investeerders

    Via Wekomenerwel.nl investeer je durfkapitaal (dus eigen vermogen) in ondernemers. De instapbedragen zijn meestal hoger dan bij CrowdAboutNow en Symbid (Euro 250 ipv Euro 10 tot 20).

    Op de site van Wekomerwel staan momenteel 5 ondernemersplannen. Waarvan er 4 actief op zoek zijn naar geld. De campagne voor de 5e ondernemer begint volgens de website binnenkort. Voor zover ik kan zien heeft nog geen van de ondernemers het gevraagde bedrag op weten te halen. Ik heb zelf geld toegezegd aan Treemagotchi voor hun Treemagotchi@Work plannen (niet zo raar, aangezien ik een van hun adviseurs ben 😉

    Voor ondernemers

    Via Wekomenerwel.nl kun je financiering aantrekken, op de site staan op dit moment vooral ondernemers op zoek naar eigen vermogen. Op de site geeft Wekomenerwel.nl echter aan dat er verschillende mogelijkheden zijn om via Wekomenerwel geld aan te trekken. Wekomenerwel.nl rekent 3% commissie voor haar diensten (inclusief marketing en juridische kosten).

    Mijn oordeel

    De site is sober ingericht, maar alle informatie die nodig is om voor een investering te kiezen is aanwezig. Waarbij de financiële gegevens ook volgens de normale bedrijfsplan template beschikbaar zijn (dus met verwachte rendementen per jaar). Gelet op mijn eigen portomonnee blijf ik de minimuminleg van Euro 250 per ondernemer hoog vinden, voor mensen die wat meer vermogen bezitten zal dat een minder groot probleem vormen. Maar zoals Wekomenerwel.nl zelf zegt:

    [H]et is risicodragend kapiaal. Als je het niet kan missen, doe het dan niet. Hoe sociaal of duurzaam het idee ook is. Of hoe leuk de ondernemer.

  • Alex Steffen: The shareable future of cities

    In deze korte TED presentatie gaat Alex Steffen in op verduurzaming van steden. Een belangrijke opgave, aangezien een groot deel van de wereldbevolking in de stad leeft. In hoog tempo gaat hij langs onderwerpen als groene daken en het effect van de bebouwingsdichtheid op de CO2-intensiteit van steden.

    Meer zien:

    In dit eerdere bericht geeft Peter Calthorpe een uitgebreidere uitleg over  het effect van bebouwingsdichtheid op vervoerskeuzes en CO2 intensiteit. Of kijk de eerdere filmpjes over veerkrachtige steden.

  • Powershift: Does smart grid equal smart living?

    De filmpjes die bij de Powershift bijeenkomst van Sogeti horen zijn naar mijn mening een laagdrempelige manier om meer te weten te komen van de uitdagingen en kansen die er aan komen in ons energiesysteem. Aangezien onze hele samenleving zwaar afhankelijk is van energie (gas, olie en elektriciteit) zal ik deze filmpjes de komende weken hier de revue laten passeren met links naar aanvullend leesvoer voor wie meer wil weten.

    Does smart grid equal smart living?

    In deze aflevering gaat het om de kansen die de omslag naar een economie die draait op duurzame energie brengt. Volgens sommige gaat het meer om kleine, lokale experimenten dan om grootschalige initiatieven waarbij de elektriciteit over grote afstanden vervoerd moet worden. Alex Rogers stelt dat het huidige prijsbeleid naar eindgebruikers niet aansluit bij de kosten die gemaakt worden om elektriciteit op te wekken. Kleinere gebruikers (consumenten, MKB) betalen vaste tarieven, soms een dag- en nachttarief, terwijl de kosten om elektriciteit op te wekken (of in te kopen) de hele dag door fluctueren. In de toekomst kan de elektrische auto of een ander lokaal energieopslag systeem je huis tijdens piekmomenten van energie voorzien, terwijl het energie opslaat op momenten dat er veel aanbod van energie is.

    De omslag waar het elektriciteitsnet mee te maken krijgt volgens Rob Hopkins en Alex Rogers is vergelijkbaar met de omslag op het telecom, TV en internet. Van centraal naar decentraal en van eenrichtingsverkeer naar tweerichtingsverkeer. Dat biedt ook kansen voor gebouweigenaren om een energiegemeenschap met haar omgeving te vormen. Igor Kluin stelt dat dit ook slimmere apparaten vergt, apparaten die weten wanneer er goedkope elektriciteit beschikbaar is en wanneer het voordeliger is om elektriciteit terug te leveren aan het net. Al zal teruglevering mogelijk ook nog wat discussie opleveren met energiebedrijf en wetgever.

    [vimeo http://www.vimeo.com/25634139 w=400&h=220]

    Does smart grid equal smart living? from FreedomLab on Vimeo.

    Meer lezen:

  • Nouriel Roubini: door herverdeling van arbeid naar kapitaal kan het kapitalisme zichzelf vernietigen

    De altijd wat tegen de neo-klassieke school in zwemmende econoom Roubini in gesprek met de Wall Street Journal over de stand van de economie en de kans op een recessie. Inclusief mooie uitspraken als dat Marx op een bepaalde manier gelijk had, al willen Amerikanen dat niet geloven.

    De redenatie van Roubina gaat als volgt: Door herdistributie van inkomen van arbeid naar kapitaal (van loon naar winst) ontstaat overaanbod, terwijl de het dalende arbeidsinkomen de vraag naar goederen en diensten doet dalen. Bedrijven die in deze omstandigheden overeind weten te blijven reageren hierop door nog meer te besparen op arbeidskosten, wat een nieuwe ronde van herverdeling van inkomen van arbeid naar kapitaal op gang brengt…

  • Vraagt een second best world wel om first best oplossingen?

    De afgelopen jaren heb ik heel wat discussies over economie en beleid gevoerd. Een van de uitgangspunten daarbij is altijd dat elk beleidsinstrument slechts één doel kan dienen. De Nederlandse grootmeester en Nobelprijswinnaar in de economie, Tinbergen, heeft dat immers zo gesteld.

    Zelf heb ik me daar altijd wat ongemakkelijk bij gevoeld, want het ontwikkeling van één beleidsinstrument per doel gaat naar mijn mening enkel goed als het gaat om het oplossen van simpele, niet samenhangende problemen. Het aanpakken van complexe problemen (waar ik in mijn werk op gebied van duurzaamheid vaak mee te maken heb gehad) vergt vaak een coherent geheel waarbij een heel scala aan beleidsinstrumenten ingezet wordt om een veelvoud aan doelen te bereiken. Ook is er bij duurzaamheid een behoorlijke denkstroom die van mening is dat het vergroenen van de economie tegelijkertijd meer werkgelegenheid kan opleveren. Dat lijkt vloeken in de kerk als je Tinbergen’s idee van ieder doel vergt z’n eigen beleidsmaatregel aanhangt.

    Naar mijn mening leefde Tinbergen in een andere tijd en ontwikkelde hij zijn idee binnen een economisch model dat een voorkeur had voor planning boven de markt. Ik noem twee aannames die in de economie veel gebruikt werden (en voor het gemak vaak nog steeds worden) en dan is het vanzelf duidelijk:

    • iedereen weet alles (volledige informatie). Als die aanname waar zou zijn hoe komt het dan dat er zo’n grote roep om transparantie is?
    • Er is volledige concurrentie. Noem me een markt waarop er geen ketenpartij is met marktmacht?

    Tinbergen was een groot econoom, maar misschien dat het tijd wordt om te erkennen dat we niet in zijn first best world leven, maar in een second best world. In een second best world zijn second best oplossingen misschien ook wel efficiënter en effectiever dan first best oplossingen…

    Een mooi praktijkvoorbeeld van een beleidsinstrument met effect op meerdere doelen vind ik de de Japanse Toprunner regeling. Deze regeling richt zich via de aanbodzijde gelijktijdig op technologie ontwikkeling en transformatie van de markt, waarbij er voor de eindgebruiker energiezuinigere apparaten op de markt komen. In de ogen van Tinbergen zou het een gruwel zijn geweest, in de wereldwijde praktijk springt Japan vele malen efficiënter met energie om en wordt ongeveer 1/6 deel daarvan toegeschreven aan de Toprunner regeling (zie EVALUATION OF JAPAN’S TOP RUNNER PROGRAMME, AID-EE).

    Je kunt je afvragen of vergroening netto banen oplevert, maar er zijn inmiddels wel aanwijzingen dat het de teruggang van de werkgelegenheid in de maakindustrie kan vertragen. Dat is de moeite waard nu de financiële dienstverleners niet alleen motoren van economische groei maar ook van publieke schuldenbergen blijken.

    En laten we eerlijk wezen: iedereen praat elkaar na dat economische groei noodzakelijk is, maar achter de schermen draait het voor politici en beleidsambtenaren voor een groot deel ook om (behoud en creatie van) werkgelegenheid voor kiezers. Want ik geloof niet dat dit idee van Arjen Kamphuis in Nederland op dit moment op groot draagvlak kan rekenen…

  • Doldwaas zomeridee: windbaten tegen begrotingsgaten

    Zo eens in de zoveel tijd krijg ik de zomerkolder in m’n kop. De afgelopen weken kwam daar een vraag uit opborrelen: waarom int de Nederlandse staat wel aardgasbaten, maar geen windbaten? De Powershift bijeenkomst in combinatie met een weekendje Brugge en een Offgrid bijeenkomst bij Except doen wat dat betreft wonderen, want volgens het boekje met stadwandelingen dat we daar kochten was de wind in de middeleeuwen eigendom van de stad en betaalde de molenaar belasting voor het bouwen van een molen. Is het tijd om dat idee weer van stal te halen nu windenergie langzaam maar zeker rendabel wordt en de aargasbaten de komende decennia zullen dalen? Bij olie- en gaswinning dragen de exploitanten tenslotte ook een deel van de opbrengst af aan de samenleving?

    Achtergrond

    Olie, gas zijn natuurlijke hulpbronnen, net als bos, wind en zon. Volgens de economische theorie bestaat er kans op overwinsten (economic rent) voor bedrijven als de overheid niet een deel van de opbrengsten van de winning van olie en gas incasseert. Wanneer bedrijven overwinsten behalen op de exploitatie van natuurlijke hulpbronnen bestaat de kans dat er meer gewonnen wordt dan vanuit maatschappelijk oogpunt optimaal is. In de ontwikkelingseconomie speelt het begrip economic rent ook een belangrijke rol om tot een beter beheer van hernieuwbare natuurlijke hulpbronnen als zoals bossen te komen.

    Het aloude idee om belasting te heffen voor het bouwen van molens kun je in dat zelfde licht zien. Net als de Nederlandse aardgasbaten, de grote bedragen die de Nederlandse staat jaarlijkst ontvangt van olie- en gasbedrijven die aardgas en olie winnen uit de Nederlandse bodem. De  Nederlandse overheid is van mening dat het aardgas in de bodem een publiek goed is en dat de opbrengst van de winning ervan dus ook ten goede moet komen aan de publieke zaak.

    Wanneer je wind en zon ook als natuurlijke hulpbronnen beschouwt dan kun je eenzelfde redenering voor wind- en zonne-energie op laten gaan. Tot op heden was er altijd een probleem: elektriciteit van wind en zon waren onrendabel zonder subsidie van de overheid.

    Dat is echter aan het veranderen. Zo heb ik de afgelopen maanden van verschillende kanten gehoord dat het opwekken van wind op land op sommige plaatsen in Nederland kan voor een kostprijs van 4 cent per kilowattuur. Op mijn energierekening van Greenchoice staat momenteel bijna 8 cent per kilowattuur als verkoopprijs. Dat betekent dat nieuwe windparken dus 100% winst halen en dat de staat hier geen cent van ontvangt. Niet handig bij het huidige begrotingstekort, zeker als je bedenkt dat aardgas moeizamer en daarmee duurder te winnen wordt. Terwijl de prognoses voor wind- en zonne-energie zijn dat de kosten voorlopig nog zullen dalen. Zie bijvoorbeeld dit rapport van Ecorys en CE Delft.

    De consequenties

    Voor de paar voorstanders van duurzame energie die nu nog niet op de kast zitten: bedenk wel dat het introduceren van windbaten, zonbaten of algemener gesteld duurzame energiebaten ook positieve consequenties heeft wanneer we de analogie met andere publieke goederen, zoals aardgas, doortrekken. Bij de winning van fossiele energievormen bestaat namelijk de mogelijkheid dat de overheid via haar dochterbedrijf Energie Beheer Nederland tot 40% van de kosten en risico’s van exploratie en/of exploitatie draagt. In 2010 bedroeg de afdracht van EBN aan de Nederlandse staat 5,3 miljard Euro (bron: jaarverslag EBN 2010).

    Vanuit banken hoor ik al jaren dat ze investeringen in duurzame energieprojecten te riskant vinden, doordat ze niet weten of een nieuw kabinet het oude subsidiesysteem of de oude beleidsdoelstellingen in stand houdt. Voor een bank (en iedere andere financier) betekent extra risico dat  ze extra rente in rekening brengen (als ze al financieren), kijk maar naar de enorm oplopende verschillen in rente tussen landen als Spanje, Portugal en Griekenland en Duitsland of Nederland.

    Olie- en gaswinningsbedrijven hoor ik zelden over wisselvallig beleid op gebied van de regels voor olie- en gaswinning. Wat niet vreemd is gezien de omvang van de aardgasbaten en de omvang van de investeringen die de Nederlandse staat in de winning heeft gedaan. Een zigzagkoers in beleid t.a.v. de winning van aardgas en olie heeft een veel te groot effect op de begroting om ook maar overwogen te worden. De totale aardgasbaten zijn voor 2011 op 9,9 miljard Euro ingeschat.

    Conclusie

    Zinnig idee, of net zo dwaas als een energiebedrijf dat je hypotheekbetaald?

    Dit bericht is eerder geplaatst op het rijksduurzaamheidsnetwerk.

  • Update: Symbid

    Begin vorig jaar heb ik in een serie van 3 berichten mijn visie gegeven op de mogelijkheden van crowdfunding voor duurzame/sociale ondernemers in Nederland (Klik hier voor deel 1, deel 2 en deel 3). De initiatieven waar ik toen mee in aanraking ben gekomen zijn inmiddels allemaal actief in Nederland. Tijd dus voor een rondje langs de velden om te zien hoe de sites er nu bij staan. Het is zeker geen compleet overzicht, daarvoor kun je beter een kijkje nemen op P2P-Banking.com. Al lijkt van de Nederlandse crowdfunding sites tot nu toe alleen Symbid een recensie te hebben.

    De komende weken dus aandacht voor Nederlandse crowdfunding sites. Vorige week heb ik afgetrapt met het Utrechtse CrowdAboutNow. Vandaag aandacht voor Symbid. Binnenkort volgen Pitchfund.us, Geldvoorelkaar en Wekomenerwel.nl.

    Symbid

    Via Symbid investeer je in het eigen vermogen van ondernemers en ondernemers kunnen via Symbid dus eigen vermogen ophalen. Op het platform zijn zowel startende als bestaande ondernemers te vinden. Op moment van schrijven kan in bijna 30 actieve plannen geïnvesteerd worden.

    Een account aanmaken kan met behulp van alle grotere sociale netwerken. Gezien het zakelijke karakter van Symbid heeft LinkedIn de voorkeur.

    Voor investeerders

    De minimum investering via Symbid is 20 Euro. In tegenstelling tot de meeste andere platforms koop je daarmee aandelen in het bedrijf waarin je investeert. Het is dus geen lening. Dat maakt investeren via Symbid riskanter dan bij sites die leningen verstrekken (zoals bijvoorbeeld CrowdAboutNow), aangezien aandeelhouders bij financiële problemen achteraan staan. Aan de andere kant staat daar tegenover dat je meeprofiteert als de waarde van de aandelen stijgt.

    Als je een account aanmaakt kun je vaak wel de verwachte omzet en winstmarges zien. Maar bij de plannen die ik bekeken heb staat erg weinig informatie over het verwachte rendement voor investeerders.

    Als investeerder betaal je 3% commissie bij het storten van geld op je account. Dat geld kun je daarna vrijelijk investeren in ondernemersplannen naar keuze.

    Zodra het gevraagde bedrag is opgehaald wordt het uitgekeerd aan de ondernemer. Vanaf dat moment kun je je aandelen weer verkopen via de site van Symbid, mits daar vraag naar is. Daarmee lijkt Symbid een soort van mini-beurs te worden, maar het kan zijn dat ik me daarin vergis. Als dat zo is ben ik wel benieuwd welke exit mogelijkheden er zijn voor investeerders.

    Voor ondernemers

    Ondernemers kunnen via Symbid eigen vermogen ophalen. Symbid richt zich daarbij op bedragen tussen de 20 en 2,5 miljoen Euro. Gebruik van het platform is gratis voor startende ondernemer, bestaande ondernemers plaatsen wel een vergoeding.

    Als ondernemer lijk je zelf te kunnen bepalen hoeveel aandelen je aanbied. Ik neem aan dat je ook kunt aangeven of en zo ja hoeveel dividend je uit wilt keren.

    Oordeel

    Voor kleinere bedragen (tot ongeveer 25 Euro) is de commissie lager dan de transactiekosten bij CrowdAboutNow, bij grotere bedragen lopen de kosten van Symbid op. Al vervalt dat verschil deels weer als je je investeringen over meerdere ondernemers spreidt. Bij CrowdAboutNow betaal je per ondernemer waar je in investeert 0,77 Euro commissie, bij Symbid betaal je eenmalig 3%. Stel dat je 100 Euro investeert verspreidt over 5 ondernemers dan betaal je bij CrowdAboutNow 5 *0,77 = Euro 3,85 aan transactiekosten. Bij Symbid betaal je 3% van 100 Euro = 3 Euro commissie. Bij grotere bedragen per investering is de kostenstructuur van CrowAboutNow gunstiger voor de investeerder dan die van Symbid.

    Het geld van de investeerders wordt ondergebracht op een bankrekening van Symbid, maar onder toezicht van de Symbid Trust Foundation. Zelf zou ik liever zien dat het geld van investeerders op de bankrekening van de Symbid Trust Foundation wordt gezet, zoals MyC4 dat na aandringen van investeerders ook geregeld heeft. Hoewel het nu onder toezicht van een stichting staat weet ik niet of het geld daarmee veilig is mocht er wat mis gaan met Symbid.

    Ondanks een aantal onduidelijkheden heb ik zelf inmiddels een tweetal kleine investeringen gedaan in Enviu en AV Direct via Symbid.

  • Klimaatverandering of schone lucht?

    Sinds in november 2009 een berg emails het internet op werd geslingerd in een affaire die de geschiedenis in gaat als ‘Climategate’ is de discussie over klimaatverwarring ver weggedwaald van wetenschap. In de discussies met collega’s en met mensen in de kroeg kun je sindsdien maar beter niet beginnen over klimaatverandering, tenzij je naar je hoofd geslingerd wil krijgen dat dat wetenschappelijk nog niet bewezen is. In de VS is de situatie nog een maatje erger dan in Nederland, maar ik ben bang dat wat Al Gore in zijn speech bij het Aspen Institue zegt ook richting Nederland komt:

    [youtube http://www.youtube.com/watch?v=T6-RWOOBLdQ]

    Nederland heeft tenslotte ook jaren achtergelopen in het rookbeleid doordat de lobby hier volhield dat gezondheidsschade wetenschappelijk onbewezen was. In de VS zijn proberen dezelfde mensen al een paar jaar wetenschappelijke twijfel te zaaien over de oorzaak van klimaatverandering. In Nederland zullen de toendertijd betrokken ‘medisch specialisten’ ondertussen ook wel omgeschoold zijn tot klimatoloog…

    Wat betreft Climate-gate ben ik van mening dat wetenschappelijke tijdschriften en onderzoekscommissies ondertussen hebben vastgesteld dat Climategate vooral een storm in een glas water is. Ik ben geen klimaatwetenschapper en ga dus uit van de huidige wetenschappelijk consensus onder klimaatwetenschappers dat klimaatverandering door de mens veroorzaakt wordt. Wat sociologen of economen van die verklaringen vinden vind ik wat minder interessant. Voor wie zich zelf een oordeel wil vormen over Climate-gate en de ontwikkelingen sindsdien is dit bericht van Jan Paul van Soest een goed startpunt. Wie meer uitleg wil over hoe de mens impact heeft op klimaatverandering raad ik dit bericht op Climate Progress aan.

    (Volks)gezondheid als alternatief voor klimaatverandering

    Zelf kies ik al een paar jaar een andere route om uit te leggen dat het beperken van de verbranding van (fossiele) brandstoffen letterlijk een gezonde keuze is. Fossiele brandstoffen zijn namelijk goed voor een groot deel van de luchtverontreiniging die jaarlijks veel mensen gezondheidsklachten bezorgt. Het aanpakken van luchtkwaliteit is in mijn ogen veel tastbaarder voor burgers en luchtkwaliteitsbeleid en klimaatbeleid kunnen elkaar versterken. Volgens sommige onderzoekers zelfs zoveel dat het halen van de doelstellingen uit CAFE (samenvatting) de CO2 prijs in het Europese emissiehandelssysteem tot bijna nul zal reduceren. Daarnaast zijn er ook meer goede redenen om bij milieubeleid verder te kijken dan klimaat alleen, al was het maar omdat maatregelen voor luchtkwaliteit en klimaatbeleid ook kunnen botsen…

    Bijval in Nederland?

    Luchtkwaliteit en menselijke gezondheid worden vaak betrokken bij protesten tegen de aanleg van infrastructuur (met name snelwegen) of bij verkeer en transport, maar in de energiehoek kent mijn insteek naar mijn weten nauwelijks bijval. In de discussie over energietransitie overheersen volgens Jan Paul van Soest de volgende argumenten (bron: de transitiefanfare):

    1. Voorraden: de (absolute, fysieke) schaarste aan brandstoffen
    2. Voorzieningszekerheid: de beschikbaarheid van voldoende energie, nu en in de toekomst.
    3. Kosten: de kosten waarmee energie beschikbaar kan worden gemaakt (winning, bewerking, transport, gebruik)
    4. Kansen en innovatie: tijdig omschakelen kan nieuwe vindingen en bedrijvigheid opleveren
    5. Klimaatverandering ten gevolge van de uitstoot van CO2 bij het gebruik van fossiele brandstoffen

    Het hele milieuprobleem wordt in de energietransitie verengd tot klimaatverandering (of duurzame energie) met alle problemen van dien. De hele menselijke kant valt af en daarmee (volks)gezondheid. Dat heeft de deur wijd open gezet voor mensen die niet in klimaatverandering geloven (of om financiële redenen het hele idee van door de mens veroorzaakte klimaatverandering willen bestrijden) om het onderwerp om zeep te helpen.

    De focus op klimaatbeleid als reden voor de inzet op energietransitie en duurzame energie is m.i. de afgelopen jaren zo groot geweest dat het terughalen van andere redenen door de tegenstanders als paniekvoetbal wordt uitgelegd. Dat krijg je ervan als je ingewikkelde zaken in Jip & Janneke taal uit gaat leggen en daarbij een zeer abstract probleem kiest om aan te pakken. ‘Klimaatverandering? Dit jaar was de winter koud, zie je wel dat het onzin is…’

    Vergelijk dat met de discussie over het ophogen van de dijken om ons te wapenen tegen veranderende weersomstandigheden en een stijgende zeespiegel. Ik ken maar weinig mensen die durven roepen dat we dat geld maar niet moeten uitgeven, omdat de zeespiegel toch niet verder gaat stijgen. En oh ironie, die stijging komt door: klimaatverandering…

    Bijval in de VS?

    Michael Bloomberg, burgemeester van New York, maakte een paar weken geleden bekent 50 miljoen dollar te schenken aan de Beyond Coal campagne van de Sierra Club. De philantropische organisatie van Bloomberg legt bij de aankondiging van de schenking de nadruk op de voordelen voor volksgezondheid:

    This is not science saying what is going to happen years from now as the oceans rise and the planet warms, This is: this year we are going to kill another 13,000 Americans.

    Volgens The Guardian maakt de Sierra Club een goede kans om haar doelstelling om 30% van de Amerikaanse kolencentrales te sluiten te halen. Veel plannen  voor nieuwe centrales zijn in de ijskast beland en scherpere eisen aan bestaande kolencentrales zal waarschijnlijk tot sluiting van een aanzienlijk aantal centrales leiden.

    Vergelijk dat met Europa waar onder andere in het VK gelobbied wordt voor meer subsidies voor bijstook van biomassa, terwijl biomassa vanzelf wordt bijgestookt in kolen- en gascentrales die onder het Europes emissiehandelssysteem (ETS) vallen als de CO2 prijs maar hoog genoeg is.

    Nu maar hopen dat er tijdig verlichte miljonairs in Nederland opstaan om het debat over een andere boeg te gooien…

  • Powershift: Efficiently consuming too much energy

    De filmpjes die bij de Powershift bijeenkomst van Sogeti horen zijn naar mijn mening een laagdrempelige manier om meer te weten te komen van de uitdagingen en kansen die er aan komen in ons energiesysteem. Aangezien onze hele samenleving zwaar afhankelijk is van energie (gas, olie en elektriciteit) zal ik deze filmpjes de komende weken hier de revue laten passeren met links naar aanvullend leesvoer voor wie meer wil weten.

    Deel 5: Efficiently consuming too much energie

    Volgens Rob Hopkins gaat het niet over het opraken van olie en gas, maar veel meer over het opraken van de goedkope en makkelijk winbare voorraden aan olie. Wat resteert zijn lastig winbare olievormen, diep onder de zee, in arctisch gebied of in teerzand. Al deze vormen van olie en gaswinning kosten niet alleen meer geld, maar ook meer energie. De omschakeling vergt echter meer dan nieuwe technologie en energie-efficiency. Aan de andere kant kan de omschakeling volgens Christina Lampe-Onnerud sneller gaan dan we nu denken en speelt de elektrische auto speelt daarbij een centrale rol.

    [vimeo http://www.vimeo.com/25633945 w=400&h=220]

    Efficiently consuming too much energy from FreedomLab on Vimeo.

    Meer lezen

    1. Toyota brings EV’s power to home
    2. Green Jobs & Social Impact, diverse studies in opdracht van de Europese Commissie naar economisch potentieel van de eco-industrie (afval, waterzuivering, duurzaam bouwen, cleantech) en trends in de ontwikkeling van de sectoren binnen deze industrie

  • Belemmeringen van duurzame ondernemers

    Vorige week schreef ik een stukje over belemmeringen voor duurzame ondernemers en duurzame innovatie. Uit dat stuk kan onterecht de indruk ontstaan dat uitdagingen enkel bij de overheid of financiers liggen. Dat is naar mijn mening niet het geval, ook voor duurzame ondernemers zijn er nog voldoende uitdagingen. De vier meest in het oog springende zijn in mijn ogen:

    1. Idealisme;
    2. Kennis van financiering;
    3. Verschil tussen opschalen en kopiëren;
    4. De overheid als probleemoplosser.

    Idealistisch

    Duurzame ondernemers zijn vaak wat idealistischer dan andere ondernemers. Dat maakt dat ze soms onjuiste verwachtingen hebben van hun marktkansen. Als hun product bijvoorbeeld milieuvriendelijker is dan dat van de concurrent denken ze in een paar jaar tijd minstens 50% van de markt over te nemen, alsof bestaande concurrent voor die tijd niet allang gereageerd zullen hebben… Soms door verbeterde producten, soms door te lobbyen voor aanpassing van de regelgeving om het concurrentievoordeel van de duurzame ondernemer te beperken (of in heel extreme gevallen zelfs tot een concurrentienadeel te maken).

    Een andere reactie kan zijn dat concurrenten langjarige contracten aangaan met hun afnemers. Op die manier wordt het voor een nieuwkomer op de markt erg lastig om er tussen te komen. Nieuwe contracten binnenhalen wordt dan een kwestie van een lange adem, wat in het nadeel is van met name startende bedrijven. Want geen klanten = geen omzet, en startende ondernemers beschikken vaak niet over diepe zakken.

    Financiering

    Dat brengt ons meteen bij het tweede probleem van duurzame ondernemers: ze hebben niet altijd even veel kaas gegeten van financiering. Ze kloppen bijvoorbeeld bij een bank aan om een experimentele productontwikkeling gefinancierd te krijgen. Het risico van zo’n project is echter vaak te hoog voor een bank. De klanten van de bank willen nu eenmaal jaarlijks rente over hun spaargeld en uiteindelijk ook hun spaarcentjes gewoon volledig terug krijgen.

    Voor het financieren van R&D en pilot projecten zul je naar business angels of venture capital op zoek moeten. Wat een nieuwe uitdaging oplevert, omdat deze meestal via het verstrekken van eigen vermogen werken. De ondernemer moet dan een deel van zijn bedrijf ‘verkopen’ aan een ander, wat ook de nodige stof voor conflicten kan opleveren. Al biedt het ook volop kansen, want een goede business angel of venture capitalist brengt ook kennis en een netwerk mee. Zoals een Amerikaanse venture capitalist ooit tegen mij zei:

    Het is kiezen tussen 100% van het chocoladekoekje of 25% van de chocoladetaart.

    Wat een ondernemer kiest is zijn eigen keus, beide keuzes hebben z’n voor- en z’n nadelen. Wanneer je kiest voor het volledige chocoladekoekje is het hard werken en mogelijk een stevige strijd tegen gevestigde partijen. Wanneer je kiest voor een deel van de chocoladetaart kan het zomaar gebeuren dat je bedrijf wordt opgekocht door een grote partij, zoals recent met Epyon is gebeurd.

    In beide gevallen biedt het opkomende fenomeen van crowdfunding een nieuwe mogelijkheid voor financiering van je bedrijf. Dat kan zowel via eigen vermogen (bv. Symbid) of via vreemd vermogen / leningen (bv. CrowdAboutNow of We komen er wel).

    Kopiëren vs. opschalen

    Veel duurzame ondernemers die ik de afgelopen jaren heb gesproken zijn actief in de milieutechnische hoek. Het zijn gedreven en ambitieuze techneuten. Het nabouwen van een bestaande installatie vinden ze maar saai en het streven blijft naar nog beter en nog groter. Terwijl het veel makkelijker is om een bestaand type installatie nogmaals te bouwen. De technische en financiële risico’s zijn voor klanten en financiers veel beter te overzien, waardoor de financiële voorwaarden gunstiger zijn. Aan financiers en potentiële klanten kan een bestaande installatie getoond worden die aan dezelfde specificaties voldoet en naar tevredenheid van de klant werkt.

    Een grotere of betere installatie geeft opnieuw de nodige (financiële) risico’s. Een installatie die een factor 10 groter is kan te maken krijgen met onverwachte technische problemen. In het geval van gebruik van een verbrandingsmotor kan het bijvoorbeeld gaan om sterk stijgende verbrandingsemissies door onvolledige verbranding. Bij gebruik van een verwarmingsmotor voor het verwarmen van een oven kan de temperatuur in de oven ongelijkmatig worden met schade aan het eindprodukt tot gevolg.

    Bel OVERHEID voor al uw problemen

    Een laatste categorie uitdagingen is de reflex om voor de oplossing van ieder probleem naar de overheid te kijken. Of het nu gaat om problemen met regelgeving, vinden van klanten of financiering de neiging bestaat al snel om naar de overheid te kijken voor de oplossing van deze problemen. Zelf werd ik altijd het meest recalcitrant van ondernemers met een briljante business case die alleen nog even gefinancierd moet worden door de overheid. Mijn tegenvraag was altijd waarom de bank of een andere financier de briljante business case niet wilde financieren?

    Meestal lagen er dan onder de oppervlakte factoren die voor een bank (en iedere andere financier) een risico vormen, bijvoorbeeld onervaren ondernemers, geen of weinig zekerheden, geen of weinig omzet, enkel een prototype beschikbaar (en nog geen werkend produkt) of de financier wilde een aandeel en zeggenschap in het bedrijf in ruil voor financiering.

    De overheid heeft diverse regelingen om dergelijke risico’s voor financiers te verkleinen of beheersbaar te maken, bijvooorbeeld d.m.v. borgstellingen. Stap 1 is echter dat de business case werkelijk op orde is, want over het algemeen moet de financier de aanvraag voor deze regelingen doen. Zodat de overheid zeker weet dat enkel geld wordt gestoken in ondernemers met voldoende marktpotentie. De overheid investeert zelf namelijk niet rechtstreeks in bedrijven. Tenzij je een olie- of gasput gaat slaan dan kan je de Nederlandse overheid vragen om via haar dochteronderneming Energie Beheer Nederland risicodragend te investeren, wat via dividendafdrachten weer terugkeerd in de schatkist als aardgasbaten.

    Waar haal je meer kennis vandaan?

    Als je als duurzaam ondernemer meer zicht wilt krijgen op mogelijke strategiën om bovengenoemde uitdagingen aan te pakken kun je op verschillende plekken terecht. Zelf heb ik de afgelopen jaren veel plezier gehad van het TNO onderzoek The Future of Industry. Vooral de bijbehorende visualisaties van marktblokkades en mogelijke strategiën om deze te overkomen vind ik erg verhelderend. Ik weet niet zeker of die ook in het onderzoeksrapport staan en ik kan helaas geen presentatie online vinden met de plaatjes die ik bedoel. Een andere optie is om je licht eens op te steken bij MVO-Nederland of De Groene Zaak.