Mei is voorbij, tijd voor een terugblik op ons energiegebruik en onze energieproductie in de maand mei. Het was de eerste maand van 2023 dat we meer elektriciteit geproduceerd hebben dan gebruikt en de eerste maand van het jaar dat onze energiekosten negatief waren.
Energierekening
In mei hebben we meer elektriciteit geproduceerd dan gebruikt. Dat betekent dat we mei de eerste maand is dat we per saldo opbrengsten hebben in plaats van energiekosten. In april moesten we nog zo’n 60 Euro betalen. In mei hebben we dat bedrag deels terugverdiend en krijgen we bijna 40 Euro terug. Dat is minder dan in mei 2022, toen we ongeveer 100 Euro verdiende met de extra elektriciteitsproductie.
De eerste vijf maanden van het jaar hebben we in totaal Euro 1.191 aan energiekosten gehad, ruim Euro 300 meer dan in 2021 en 2022 en ruim 500 Euro meer dan in de periode 2014-2020.
Vooral de kosten van de energiebelasting en de kosten voor energie (gas en elektriciteit samen) zijn de afgelopen 3 jaar fors opgelopen. De stijging van de elektriciteitskosten worden wel gedempt door de opbrengsten van onze winddelen.
Energiegebruik
Het energiegebruik lag in mei 2023 hoger dan in mei 2020. Deels kwam dat doordat we langer gestookt hebben, deels doordat mei minder zonnig was en onze zonneboiler een onderhoudsbeurt nodig heeft. Hierdoor heeft onze warmtepomp harder moeten werken. Da’s niet terug te zien in onderstaande grafiek, maar ik vermoed toch echt dat de warmtepomp een aantal keer een anti-legionella cyclus heeft gemaakt, terwijl dat in mei 2022 niet nodig was. Vorig jaar was ons boilervat bijna de hele maand een aantal keer boven de 60 graden Celsius. Door problemen met onze zonneboiler is dat afgelopen maand nog niet voorgekomen.
In de eerste vijf maanden van het jaar is het energiegebruik gestegen ten opzichte van de eerste vijf maanden van 2022. We hebben dit jaar dus geen NegaWatts gescoord. Voor zowel warm water, apparaten als verwarming ligt het gebruik in 2023 hoger dan in 2022. Vanaf 2020 lijkt er nu een stijgende trend te zijn.
Verwarming
In mei hebben we toch nog wat dagen gestookt, 0,22 kWh per gewogen graaddag om precies te zijn. Vorig jaar was de kachel in mei al helemaal uit. Toch is het verbruik voor verwarming op jaarbasis gedaald van 1,40 in mei 2022 naar 1,28 kWh per gewogen graaddag in mei 2023. Ook het langjarig gemiddelde voor verwarmen met infraroodverwarming is licht gedaald van 1,32 naar 1,31 kWh per gewogen graaddag.
Die 1,31 kWH/gewogen graaddag is 40% minder dan toen we verwarmde met een hr-ketel. Het langjarig gemiddelde sinds we hier wonen is inmiddels gedaald van 2,17 kWh/gewogen graaddag in de periode dat we verwarmde met aardgas naar 1,89 kWh/gewogen graaddag.
Op jaarbasis is nog beter te zien wat het effect is van de overschakeling op infraroodverwarming. Een overstap die we in maart 2019 hebben gemaakt. Het verbruik in een standaard klimaatjaar daalt fors vanaf het moment van overschakelen. Ook het langjarig gemiddelde energiegebruik met infraroodverwarming ligt fors lager dan dat met aardgas. Beide zijn in onderstaande grafiek weergegeven voor het werkelijk aantal graaddagen van de afgelopen 12 maanden.
Energieproductie
In mei hebben we 676 kWh geproduceerd, waarvan 190 kWh aan warmte, 302 kWh aan zonnestroom en 184 kWh aan windenergie. We hebben slechts 563 kWh gebruikt, wat betekent dat we 113 kWh terug hebben geleverd. Dat is 130 kWh minder dan in 2022 en 110 kWh meer dan in 2021. De daling in de teruglevering ten opzichte van 2022 komt vooral doordat onze winddelen bijna 50 kWh minder hebben geproduceerd dan in 2022.
In de eerste vijf maanden van het 2023 hebben we vooral meer warmte en meer windenergie geproduceerd dan in 2022. Dat komt doordat we in de loop van vorig jaar meer winddelen hebben gekocht en omdat onze warmtepomp het aardgas vervangen heeft voor het leveren van warm water.
Het aandeel aardgas ligt dit jaar voor het eerst op nul. Na 12 jaar wordt 2023 het eerste volle kalenderjaar met een jaarverbruik van 0 m3. Dat blijft ook zo, want de gasaansluiting en gasmeter zijn volledig verwijderd. Daardoor is het aandeel duurzame warmte gestegen van 15 naar ruim 20% in onze energiemix. Ook het aandeel windenergie is gestegen door de aanschaf van extra winddelen.
Energiegebruik en productie
In mei hebben we 563 kWh aan energie gebruikt en 113 kWh aan elektriciteit teruggeleverd aan het net. Onderstaande grafiek laat de opbouw van ons energiegebruik en de energieproductie zien.
Onderstaande grafiek toont het energiegebruik en energieproductie in de eerste vijf maanden. De terugloop in het gasgebruik sinds 2019 is goed zichtbaar, net als de toename in elektriciteitsgebruik. Beide als gevolg van de overschakeling op infraroodverwarming. Ook valt op dat in 2023 de hoeveelheid duurzame warmte stijgt, door de overschakeling op onze hybride warmtepomp voor warm water.
CO2 uitstoot
De CO2 uitstoot van ons energiegebruik lag in mei op maandbasis op 0, ongacht de gehanteerde methode (zie hier voor de 5 gehanteerde methoden). Per saldo hebben we meer stroom geproduceerd dan dat we hebben afgenomen. Op kwartier en secondebasis zullen er ongetwijfeld momenten zijn dat we grijze stroom hebben afgenomen. Daar staat tegenover dat er ook momenten zijn dat we terugleveren, waarmee we een gas- of kolencentrale uit de markt drukken (in Nederland of er buiten) en daarmee bijdragen aan lagere CO2 emissies in de elektriciteitsmix.
Gemiddeld ligt de CO2 uitstoot in mei in de jaren met infraroodverwarming 60% lager dan in jaren met aardgas. De uitkomst is voor alle vijf gehanteerde methoden gelijk.
Over de eerste vijf maanden van 2023 ligt de CO2 uitstoot volgens het stroometiket op 0 kilogram. Volgens de referentie methode ligt de uitstoot op 791 kg.
De referentiemethode is de enige methode die een stijging van de CO2 uitstoot laat zien t.o.v. de periode op aardgas. De stijging bedraagt 1%. De andere methoden laten dalingen zien van 1 tot 76%. Gemiddeld laten de vijf methoden om de CO2 uitstoot te bepalen een daling van 23% zien.
Het eerste kwartaal van 2023 is voorbij, tijd om het energiegebruik en de energieproductie van maart te bekijken. Maart 2023 was met 338 gewogen graaddagen 7% kouder dan maart 2022. Ons energiegebruik lag echter 45% hoger dan in maart 2022. Deels kwam dat doordat het aantal zonuren ook fors lager lag dan in 2022. Dat was merkbaar in de productie van onze zonnepanelen (42% lager dan in 2022).
Energiekosten
Van een daling van de kosten voor elektriciteit is nog niet veel te merken, ook al zijn de tarieven sinds eind vorig jaar wel aan het dalen. De stijging van de energiebelasting, terug naar het oude groeipad van voor de energiecrisis, maakt de daling van het tarief sinds december meer dan ongedaan. Daar komt bij dat het kale leveringstarief dat we betalen nog steeds 80% boven het tarief van vorig jaar ligt.
Procentueel bestond het grootste deel van onze energierekening in maart uit kosten voor elektriciteit, gevolgd door de kosten voor energiebelasting. Een schril contrast met de jaren tot en met 2021, waarin de leveringskosten van gas elektriciteit samen nooit meer dan 40% van de totale energiekosten in maart vormde.
In het eerste kwartaal zijn onze energiekosten met 33% gestegen ten opzichte van 2022. De kosten voor elektriciteit zijn slechts met 18% opgelopen ten opzichte van 2022, maar de kosten voor energiebelasting zijn ruim 2 keer zo hoog als vorig jaar. De teruggaaf energiebelasting ligt lager dan vorig jaar, waardoor de rekening met bijna 300 Euro gestegen is. Onze extra winddelen hebben dit wel afgevlakt.
De kosten van elektriciteit vormde in het eerste kwartaal 60% van onze rekening. De tweede grote kostenpost is de energiebelasting, die bijna 40% van de energierekening vormt. De kosten voor de elektriciteitsaansluiting en winddelen vallen nagenoeg weg tegen de teruggaaf energiebelasting.
Bruto energiegebruik
Doordat ons energiegebruik in maart hoger lag dan vorig jaar is ons bruto energiegebruik in het eerste kwartaal nagenoeg gelijk aan het eerste kwartaal van 2022. Daarmee is het bruto energiegebruik 17% hoger dan in 2020, het zuinigste jaar sinds we in ons huis wonen.
Energieproductie
In maart hebben onze zonnepanelen 42% minder geproduceerd dan in 2022. Doordat we meer winddelen hebben is de productie van onze winddelen gestegen van 80 naar 407 kWh. Samen zijn ze goed voor 556 kWh, goed voor 59% van ons energiegebruik.
Van onze zonnestroom hebben we in maart ruim 70% meteen gebruikt, voordeel van een lagere productie. Onze zonnepanelen en winddelen waren in maart goed voor 59% van onze energiegebruik. De resterende 41% hebben we ingekocht bij onze energieleverancier.
In het eerste kwartaal hebben we 3.127 kWh verbruikt. Onze zonnepanelen hebben 307 kWh geproduceerd en onze winddelen 1.298 kWh. Ons netto elektriciteitsgebruik ligt daarmee op 1.522 kWh. Dit is de hoeveelheid elektriciteit die we hebben ingekocht bij het energiebedrijf.
In het eerste kwartaal waren onze winddelen en zonnepanelen samen goed voor 51% van ons elektriciteitsgebruik. De resterende 49% hebben we aangevuld met elektriciteit van het energiebedrijf. Ons gasverbruik zit wederom op 0%.
Verwarming
Maart was fris en weinig zonnig. Wat voor ons reden was om meer te stoken dan in 2022. Het energiegebruik per gewogen graaddag lag met 1,44 kWh/gewogen graaddag in maart 2023 dan ook 54% hoger dan in maart 2022. Wat overigens nog steeds 39% lager is dan toen we stookten met aardgas (gemiddeld 2,17 kWh/gewogen graaddag). Gemiddeld ligt het energiegebruik sinds we overgestapt zijn op infraroodverwarming van ThermIQ 39% lager dan toen we met aardgas verwarmde.
Op jaarbasis ligt ons energiegebruik voor verwarming op 3.098 kWh. Wanneer ik dat corrigeer voor weerseffecten naar de periode 1991-2020 komt het verbruik op 3.697 kWh per jaar. Dat is een besparing van 39% ten opzichte van verwarmen met de cv-ketel.
Warm water en apparaten
We hebben de HeatCycle van DeWarmte nu ruim een jaar in bedrijf. In maart lag de cop op 4,4, oftwel met iedere kWh elektriciteit die we hebben verbruikt heeft de warmtepomp 4,4 warmte weten te produceren. In totaal hebben we in maart zo’n 70 kWh elektriciteit voor warm water gebruikt. Dat is meer dan in maat 2022, toen onze zonneboiler meer produceerde.
Bouwbesluit norm 1, 2 en 3,
CO2 uitstoot
Een van de veel gehoorde argumenten tegen overschakelen van verwarmen met aardgas naar verwarmen met infraroodverwarming is dat er geen CO2 reductie wordt gehaald. Sterker nog: dat de CO2 uitstoot zou stijgen.
Nu zijn er vele manieren om de CO2 uitstoot van elektriciteit te bepalen. Hieronder de grafiek met de CO2 uitstoot volgens 5 gebruikte methodes. Bij alle vijf de methodes ben ik er vanuit gegaan dat de bijbehorende CO2 berekening wordt toegepast op aardgas en op de elektriciteit die in een gegeven maand niet van onze zonnepanelen of winddelen afkomstig is.
De eerste twee methoden gaan uit van de CO2 factoren die CBS berekent. Op de eerste plaats volgens de integrale methode van CBS. Deze gaat uit van de totale (hernieuwbare plus niet hernieuwbare) elektriciteitsproductie in verhouding tot de aan elektriciteit toegerekende inzet van aardgas, kolen en kernenergie. Elektriciteit uit afvalverbrandingsinstallaties en restgassen wordt niet meegenomen. De tweede methode van CBS is de referentieparkmethode. Deze gaat uit van de centrale elektriciteitsproductie uit aardgas, kolen en kernenergie, uitgezonderd die centrales waarbij de warmteproductie groter is dan 20 procent van de brandstofinzet.
De andere drie methoden maken gebruik van de CO2-emissiefactoren, zoals gepubliceerd op CO2-emissiefactoren.nl. In alle drie de gevallen ben ik uitgegaan van de well-to-wheel emissiefactoren, oftewel van de emissies in de gehele levenscyclus. Bij de eerste methode (grijs) ben ik ervan uitgegaan dat iedere kWh die we in moeten kopen van grijze stroom komt. Bij de tweede methode ben ik ervan uitgegaan dat we stroom van onbekende bron afnemen. Waarbij ik uitgegaan ben van de emissiefactor zoals die nu vermeld staat, waardoor de CO2 uitstoot van oudere jaren lager lijkt dan die in werkelijkheid was. Het aandeel hernieuwbare elektriciteit is de afgelopen 10 jaar namelijk gestegen in Nederland. In de laatste methode (stroometiket) ben ik vanaf 2015 uitgegaan van de strooommix zoals Greenchoice (onze energieleverancier) deze jaarlijks publiceert. Waarom pas vanaf 2015? Simpel, omdat ik van de jaren voor 2015 zo snel de stroometiketten niet kon vinden.
Bovenstaande grafiek laat de CO2 uitstoot in het eerste kwartaal voor de verschillende berekeningsmethoden door de jaren heen zien. Wat opvalt is dat we in 2011 en 2014 volgens alle methoden een forse CO2 daling hebben bereikt. In 2011 komt dat door overschakeling op een HR-ketel en een zonneboiler. In 2014 door installatie van onze zonnepanelen en door onze winddelen.
Wat verder opvalt is dat onze CO2 uitstoot in 2019, het jaar dat we over zijn gestapt op infraroodverwarming, volgens alle methoden daalt t.o.v. 2018 en terugvalt tot het niveau van 2014. Ook valt op dat de CO2 uitstoot volgens de verschillende methoden vanaf 2015 steeds verder uit elkaar beginnen te lopen. Waarbij de stroometiket steevast de laagste emissie oplevert en de referentiemethode de hoogste.
Wanneer ik de gemiddelde CO2 uitstoot in de periode 2014-2018 (met aardgas als warmtevoorziening) vergelijk met de gemiddelde CO2 uitstoot over de periode 2019-2023 (met infraroodverwarming als warmtevoorziening) dan leveren 3 methoden een daling van de CO2 uitstoot op. De daling varieert tussen de 14 en 76%. Twee methoden (referentie en grijs) leveren een stijging op van 4 à 5%.
Welke methode je het best kan hanteren voor de berekening van de CO2-uitstoot laat ik graag over aan de puristen. Ik vind de belangrijkste constatering de stijging bij de methoden die een stijging laten zien relatief klein is (4 à 5%). Terwijl de daling van de andere methoden veel sterker is. Onze CO2-uitstoot is gemiddeld genomen met gedaald. Het specifieke getal van 19% vind ik niet zo interessant. Op jaarbasis blijft de conclusie overeind. Als ik aardgas vergelijk met infraroodverwarming is de daling in de periode 2019-2022 gemiddeld 14% t.o.v. 2014-2018. De stijging volgens de referentie en de grijze stroom methode is voor die periode 4% (60 tot 70 kg CO2 op jaarbasis).
Bij verwarming met infrarood is een standaard terugkerende discussie of je daarmee wel voldoet of kunt voldoen aan de normen voor nieuwbouw (BENG = Bijna Energie Neutrale Gebouwen). Laat ik voorop stellen dat de bouwkwaliteit van onze woning daar zeker niet aan voldoet met Rc waardes van 2,5 voor de muren. Dat neemt niet weg dat het leuk is om te rekenen en te zien of we met onze woning uit 1991, verwarming d.m.v. infraroodverwarming (COP 1), mechanische ventilatie en warmwatervoorziening d.m.v. zonneboiler (COP iemand?) en hybride warmtepomp (COP 3,7) voldoen aan de nieuwbouwnorm voor Bijna Energie Neutrale Gebouwen (BENG).
BENG is sinds 1 januari 2021 de manier waarop de de energieprestatie voor bijna energieneutrale gebouwen vast wordt gelegd. Daarbij gelden 3 normen:
de maximale energiebehoefte in kWh per m2 gebruiksoppervlak per jaar
het maximale primair fossiel energiegebruik, eveneens in kWh per m2 gebruiksoppervlak per jaar
het minimale aandeel hernieuwbare energie in procenten
BENG 1: energiebehoefte
Voor het bepalen van de energiebehoefte wordt de energiebehoefte voor verwarming en koeling opgeteld.
Deze kijkt naar een optimale kwaliteit van de gebouwschil waarbij zowel de verhouding glas ten opzichte van dichte gevel, de mate van isolatie, de mate van kierdichting als de aanwezigheid van koudebruggen een rol speelt. Niet alleen isolatie, maar juist het samenspel van bovenstaande factoren, de vorm (geometrie) en de ligging van een gebouw zijn van belang om de energiebehoefte van een gebouw zo veel mogelijk te beperken. BENG 1 gaat over al deze factoren. Hierbij wordt gerekend met een vastgesteld ‘neutraal’ ventilatiesysteem. De energiebehoefte invullen kan met hernieuwbare of fossiele energie.
Het elektriciteitsgebruik voor de mechanische ventilatie die we hebben (Orcon MVS-15 RHB met vochtsensor)is volgens het productblad 0,5 kWh/m2 per jaar. Met een vloeroppervlak van 119 m2 komt dat op 60 kWh. Correctie erover voor het geval ie in de praktijk minder zuinig zou zijn rond ik het af op 100 kWh/jaar voor mechanische ventilatie (0,84 kWh/m2 per jaar). Bij BENG 1 wordt uitgegaan van de elektriciteitsmix, wat betekent dat er gecorrigeerd wordt voor het verlies van energie in gascentrales, kolencentrales en tijdens transmissie. Dat levert sinds 2021 een correctiefactor (primaire energiefactor) van 1,45 op voor elektriciteitsgebruik. Tot en met 2020 bedroeg de correctiefactor 2,55. Dat betekent dat de mechanische ventilatie voor 145 kWh meetelt.
Tel ik daar het gemiddeld verbruik van de HR ketel voor verwarming in een standaardjaar (6.339 kWh) bij op dan is het totale energiegebruik voor koeling en verwarming 6.484 kWh. Oftewel 54 kWh/m2 per jaar bij verwarming met de cv-ketel.
Met infraroodverwarming is het gemiddeld elektriciteitsgebruik voor verwarming 3.926 kWh/jaar. Inclusief mechanische ventilatie kom ik op 4.026 kWh. Gecorrigeerd met de primaire energiefactor komt dat op 5.693 kWh/jaar, oftewel 48 kWh/m2 per jaar.
Bovenstaande grafiek laat zien wat het effect is van de primaire energiefactor. De rode kolommen geven het energiegebruik in kWh/m2 per jaar weer voordat dit is gecorrigeerd voor primair energiegebruik. De blauwe kolommen geven hetzelfde energiegebruik weer, maar dan gecorrigeerd voor primair energiegebruik.
BENG 2: Primair energiegebruik
Het primair fossiel energiegebruik is een optelsom van het primair energiegebruik voor verwarming, koeling, warmtapwaterbereiding en ventilatoren. Voor utiliteitsgebouwen telt ook het primair energiegebruik voor verlichting en voor bevochtiging (indien aanwezig) mee. Voor zowel woningen en utiliteitsgebouwen geldt dat, als er PV-panelen of andere hernieuwbare energiebronnen aanwezig zijn, de opgewekte energie van het primair energiegebruik wordt afgetrokken. De norm voor BENG 2 is 50 kWh/m2 per jaar.
Sinds we over zijn op infraroodverwarming hebben we gemiddeld 1.141 kWh aan aardgas en 157 kWh per jaar aan elektriciteit gebruikt voor warm water. Voor verwarming hebben we gemiddeld 3.826 kWh elektriciteit gebruikt (standaardjaar, dus gecorrigeerd voor weersinvloeden). Voor ventilatie hebben we 100 kWh/jaar gebruikt. Onze zonnepanelen hebben gemiddeld 2.151 kWh/jaar geproduceerd. In totaal hebben we daarmee gemiddeld een netto elektriciteitsgebruik van 1.932 kWh/jaar. Gecorrigeerd met de primaire energiefactor van 1,45 komt dat op 2.801 kWh/jaar. Tel daar het gemiddeld aardgasgebruik bij op en ons primaire fossiele energiegebruik bedraagt 3.943 kWh/jaar. Per vierkante meter is dat 33 kWh/m2 per jaar. In de periode dat we aardgas stookte was dat gemiddeld 50 kWh/m2 per jaar. Wat vooral komt door de jaren zonder zonnepanelen. Laat ik die jaren buiten beschouwing dan zitten we op 43 kWh/m2 per jaar.
BENG 3: aandeel hernieuwbare energie
Het aandeel hernieuwbare energie wordt bepaald door de hoeveelheid hernieuwbare energie te delen door het totaal van hernieuwbare energie en primair fossiel energiegebruik. Hernieuwbare energie is afkomstig uit zon, biomassa, buitenlucht en bodem. Deze vergroten het aandeel hernieuwbare energie. De norm voor een grondgebonden woning is tenminste 50% hernieuwbare energie.
We produceren hernieuwbare energie via onze zonneboiler (gemiddeld 1.205 kWh/jaar), onze zonnepanelen (gemiddeld 2.151 kWh/jaar) en inmiddels ook met onze warmtepomp (2.062 kWh/jaar in het eerste jaar). In totaal produceren we dus 5.362 kWh/jaar. Ons primaire elektriciteitsgebruik was de laatste 12 maanden 3.416 kWh (gecorrigeerd voor weersinvloeden). Dat maakt dat BENG 3: 5.362/(5362+3416)=5.362/8.978=62%.
Bovenstaande grafiek laat zien dat we door het installeren van de hybride warmtepomp de norm voor BENG 3 halen. In de jaren daarvoor kwamen we enkel in de buurt wanneer we ook de opbrengst van onze winddelen meetellen.
Conclusie
In een eerder berichtje op social media beweerde ik dat ik in alle jaren we verwarmen met infraroodpanelen alle 3 de BENG normen hadden behaald. Dat is wat te vroeg gejuicht geweest. Dat komt doordat ik de primarie energiefactor niet meegewogen had in mijn eerdere berekeningen.
Wanneer ik die wel meeweeg dan hebben we in 2022 met ons energiegebruik aan alle 3 de BENG normen. De juiste versie van de tabel per jaar ziet er als volgt uit (rood voldoet niet aan de norm, groen voldoet wel aan de norm).
In bovenstaand overzicht is te zien dat de grote uitdaging zat in het aandeel hernieuwbare energie. Zonder de warmteproductie van onze hybride warmtepomp hadden we niet aan de BENG eis kunnen voldoen, tenzij we meer zonnepanelen hadden bijgeplaatst. Deze laatste optie hebben we overwogen, maar die had voor een grotere seizoensonbalans gezorgd (meer productie in de zomer, terwijl we juist energievraag hebben in de winter).
Er valt ongetwijfeld het nodige af te dingen op mijn berekeningsmethoden en ze voldoen zeker niet aan de NTA 8800:2023. Mocht je fouten zien dan kan je je commentaar hieronder kwijt.
De berekeningen geven een aardig beeld van wat er kan, ook met infraroodverwarming. Want als ik in mijn grondgebonden woning uit 1991 de normen voor nieuwbouw kan halen dan moet het appeltje-eitje zijn voor een beetje bouwer van naam.
PS Voor degene die geen warmtepomp willen vanwege de recente ophef over de hogere milieu-impact heb ik slecht nieuws. Narekening leert me dat warm water met aardgas enkel beter voor het klimaat is als je ervan uitgaat dat je iedere vier jaar alle koelvloeistof uit je warmtepomp laat lopen. En dan hou ik nog rekening met het voorstel voor herziening van de f-gassen richtlijn van de EU, waardoor er klimaatvriendelijkere koelvloeistoffen gebruikt moeten gaan worden.
Op 24 februari 2022, de dag dat Rusland Oekraïne wederom inviel, hebben we onze cv-ketel uitgezet. De invasie van Oekraïne is nog (lang) niet voorbij, maar wij zijn inmiddels wel een jaar zonder aardgas. Een jaar waarin we de laatste stappen naar het aardgasvrij maken van onze woning hebben gemaakt. Tijd dus om de balans op te maken van energiegebruik en energieproductie zonder aardgas. Een volgende keer za. Maar eerst het belangrijkste onderdeel in deze dure tijden: het effect op de energierekening.
Energierekening
Onze energiekosten zijn in februari 19% hoger dan in februari 2022. De vaste lasten en de kosten voor aardgas zijn gedaald. Daar staat een stijging van de kosten voor met name elektriciteit en energiebelasting tegenover. We hebben ook meer winddelen, wat zorgt dat de onbalansvergoeding aan het energiebedrijf ook gestegen zijn. In totaal hebben we 340 Euro aan energiekosten gehad. Die bijna volledig bestaan uit kosten voor ingekochte elektriciteit en energiebelasting.
In de eerste twee maanden van het jaar bedragen onze energiekosten 855 Euro, een stijging met 17% t.o.v. 2022. Het grootste van de stijging bestaat uit de toegenomen kosten voor energiebelasting. De gestegen kosten voor elektriciteit worden meer dan gecompenseerd door de gedaalde kosten voor aardgas en de gedaalde vaste lasten (netwerkkosten en leveringskosten aardgas).
De kosten voor energiebelasting en opslag duurzame energie zijn in de loop der jaren behoorlijk gestegen.Ten opzichte van de jaren voor 2022 valt echter vooral op dat de leveringskosten van elektriciteit fors gestegen zijn. In de eerste twee maanden van 2023 hebben we evenveel elektriciteit van het energiebedrijf afgenomen als in de eerste twee maanden van 2020. De kosten liggen echter veel hoger. Deze stijging komt dus echt door de prijsstijging van de afgelopen twee jaar en niet doordat we meer elektriciteit zijn gaan gebruiken.
De verwachting is dat de leveringskosten voor elektriciteit nog wel terug lopen na het stookseizoen, omdat onze zonnepanelen en winddelen samen de komende maanden een groter deel van ons elektriciteitsgebruik gaan leveren. Of dat voldoende gaat zijn om een de energierekening te laten dalen tot onder het niveau van 2022 weet ik niet, dat hangt ook af van de ontwikkeling van de elektriciteitsprijs. Mijn verwachting is dat deze de komende maanden gaat dalen.
Bovenstaande grafiek laat zien dat onze energierekening de eerste twee maanden van het jaar voor ruim 50% uit leveringskosten van elektriciteit bestaat. Terwijl de netwerkkosten die we betalen voor enkel elektriciteit in 2023 even hoog zijn als de netwerkkosten voor elektriciteit en gas in 2011 samen. Een groot verschil met 2011 toen de leveringskosten van elektriciteit minder dan 10% bedroeg en de kosten van elektriciteit en gas samen minder dan 40% bedroegen.
Zonder winddelen of zonnepanelen waren de energiekosten over de eerste 2 maanden ruim 1.400 Euro geweest.
Bruto energiegebruik
Ons bruto energiegebruik lag in februari lager dan in 2022 en lager dan gemiddeld met infraroodverwarming. Belangrijkste reden is het vervangen van de cv door een hybride warmtepomp voor warm water.
Ons bruto energiegebruik ligt 14% lager dan gemiddeld sinds we over zijn gegaan naar infraroodverwarming. Het lukt dus weer aardig om NegaWatts te scoren. Het energiegebruik in de eerste twee maanden ligt nog wel 4% hoger dan in 2020, het meest zuinig jaar sinds 2011.
Aardgasvrij verwarmen
Februari was met 371 gewogen graaddagen kouder dan februari 2022, toen er 334 gewogen graaddagen waren. Toch is het ons gelukt om 4% minder elektriciteit voor verwarming te gebruiken.
Bovenstaande grafiek laat zien dat we sinds we overgestapt zijn op infraroodverwarming van ThermIQ niet meer boven de 2 kWh/gewogen graaddag zijn uitgekomen. Traditiegetrouw ligt de piek in het gebruik voor verwarming in januari/februari. In februari lag het verbruik op 1,5 kWh/gewogen graaddag. Dat is 15% zuiniger dan in 2022. Waardoor we de ondanks de stijging door koudere dagen toch minder elektriciteit hebben gebruikt dan in februari 2022.
Ook op jaarbasis is het energiegebruik voor verwarming gedaald. In werkelijkheid ligt het nu op 2.900 kWh. Wanneer ik dat corrigeer voor het weerseffect zouden we in de periode 1991-2020 3.501 kWh hebben verbruikt. Als ik corrigeer voor klimaatverandering sinds 1901-1930 dan zouden we 3.798 kWh hebben gebruik.
Gemiddeld ligt ons jaarverbruik sinds we overgestapt zijn op 3.826 kWh tegenover 6.339 kWh toen we aardgas gebruikte voor verwarming. Daarmee besparen we 40% aan energie ten opzichte van onze cv-ketel.
Aardgasvrij warm water
In februari heeft onze HeatCycle 61 kWh gebruikt voor het maken van warm water. Dat is een besparing van 72% t.o.v. het energiegebruik in februari 2022.
De HeatCycle heeft ruim 200 kWh terug gewonnen uit ons afvalwater, waarmee een gemiddeld COP van 4,5 is bereikt. Een mooie prestatie als je bedenkt dat het apparaat enkel warm water levert en geen verwarming. Gemiddeld is de temperatuur die geleverd moet worden dus aan de hoge kant. Waarmee ik een lagere COP zou verwachten. Sinds de installatie een jaar geleden ligt de gemiddelde COP op 3,7. Waarmee het apparaat keurig aan de verwachting voldoet.
Op jaarbasis hebben we in ons eerste jaar zonder aardgas 581 kWh voor warm water gebruikt. Tegen 1.492 kWh toen we naast de zonneboiler de cv-ketel gebruikte voor warm water. Een besparing van bijna 1.000 kWh per jaar.
Energieproductie
In februari hebben onze winddelen 50% meer opgeleverd dan in 2022, dat komt vooral doordat we meer winddelen hebben dan vorig jaar. Onze zonnepanelen hebben ongeveer evenveel geproduceerd als in februari 2022. Samen hebben ze 49% van de elektriciteit die we nodig hadden geproduceerd.
Dat beeld blijft overeind als je de eerste twee maanden van het jaar bekijkt, ook dan hebben we 48% van de elektriciteit die we nodig hadden zelf geproduceerd met winddelen en zonnepanelen. Het aandeel aardgas is teruggevallen naar 0%.
Op jaarbasis produceren we nu ruim 5.500 kWh. Waarvan bijna 3.200 kWh van onze winddelen. Op jaarbasis is de verwachting dat deze gemiddeld 4.500 kWh opleveren, maar ik vermoed dat dat wat lager uit zal komen.
Onderstaande figuur laat goed zien hoe zowel de hoeveelheid ingekocht aardgas als de hoeveelheid ingekochte elektriciteit sinds begin 2022 fors zijn teruggelopen tot inmiddels minder dan 2.000 kWh. De overige elektriciteit wordt geproduceerd door onze winddelen en zonnepanelen.
Het aandeel zelf opgewekte energie lag jarenlang rond de 30 tot 40%. Inmiddels produceren we op jaarbasis 78% van ons energiegebruik zelf (nog los van de warmteproductie van onze zonneboiler en warmtepomp). De overige 22% elektriciteit kopen we in bij Greenchoice.
Bovenstaande grafiek laat mooi zien hoe we na het installeren van de infraroodverwarming weer stroom zijn gaan inkopen bij Greenchoice. Inmiddels weten we hoeveel extra stroom we nodig hebben en hebben we extra winddelen bijgekocht. Het aandeel inkoop van elektriciteit loopt daarmee weer terug.
Een nieuw jaar, dus tijd om te kijken of het gelukt is om de rekening richting de nul Euro te krijgen. Of op z’n minst om energiegebruik en energieproductie meer in evenwicht te krijgen. Kleine spoiler: de energiekosten bedroegen Euro 1.307, dat wil zeggen ongeveer Euro 110 per maand. Geen nul Euro, maar wel Euro 680 minder dan in 2021 en onze extra winddelen hebben ons ruim Euro 1.500 bespaard. Ons energiegebruik op jaarbasis is op zo’n 7.400 kWh uitgekomen (voor methaangas en elektriciteit), waarvan we 5.000 kWh zelf opwekken met onze zonnepanelen en winddelen. We hebben dus 2.400 kWh methaangas en elektriciteit ingekocht in 2022, tegen bijna 6.000 kWh in 2021.
Energierekening 2022
In 2022 hebben we in totaal Euro 1.307 aan energiekosten gehad, waarvan Euro 125 aan afschrijvingskosten voor onze winddelen. Aan het energiebedrijf betaalde we zodoende minder dan Euro 1.200. De rekening bestond uit:
Inkoop elektriciteit
Euro 1.218
Inkoop gas
Euro 63
Energiebelasting & opslag duurzame energie
Euro 382
Kosten winddelen
Euro 312
Vast (netwerk)kosten gas en elektriciteit
Euro 532
Teruggaaf energiebelasting
– Euro 1.198
Totaal
Euro 1.307
Ondanks de stijging van de energieprijzen in 2022 t.o.v. 2021 is de stijging van elektriciteitskosten met Euro 441 beperkt gebleven. Daarbovenop zijn de kosten van onze winddelen met Euro 175 gestegen. Zonder winddelen hadden we Euro 1.647 extra aan elektriciteit moeten betalen. Een teken dat onze zonnepanelen en winddelen prima werken als buffer tegen prijsschommelingen.
De totale rekening is lager dan in 2021, maar hoger dan in de periode 2014-2020. Ook voor volgend jaar verwacht ik inmiddels een kleine verhoging, al kan het zijn dat dat meevalt door het prijsplafond voor energie. Het effect daarvan heb ik echter nog niet verwerkt in mijn berekeningen. Ik heb eerder wel een inschatting gemaakt van het effect op onze energierekening. Er is inmiddels zoveel aan de regeling bijgeschaafd dat ik nog geen nieuwe inschatting van het effect durf te geven. Wat wel duidelijk is is dat de energiebelasting en btw weer omhoog zijn en de teruggaaf energiebelasting omlaag.
Bruto energiegebruik
Ons bruto energiegebruik is in 2022 op 7.397 kilowattuur aan elektriciteit en aardgas uitgekomen, 2% lager dan in 2020 (ons meest energiezuinige jaar tot nu toe). Ten opzichte van 2021 hebben we 17,5% energie bespaard. Dat heeft niet gecompenseerd voor de hogere energiekosten.
Ons gasgebruik lag met 44 m3 (ongeveer 440 kWh) extreem laag, doordat we sinds de inval van Rusland in Oekraïne de cv-ketel uit hebben en ons warme water enkel nog krijgen van de zonneboiler en de HeatCycle. Sinds september van dit jaar is de gasmeter helemaal verwijderd. Het is nu enkel nog wachten op verwijdering van het laatste stuk leiding in onze meterkast en in de voortuin. 2023 wordt voor ons het eerste volledige kalenderjaar zonder methaan/aardgas.
Ons totale energiegebruik is sinds we hier zijn komen wonen met zo’n 25% gedaald. Van rond de 10.000 kWh per jaar naar rond de 7.500 kWh per jaar. Deels komt dat door het weer.
Bovenstaande grafiek laat echter zien dat er ook sprake is van energiebesparing als het energiegebruik voor verwarming gecorrigeerd wordt voor het warmere weer.
Ons totale energiegebruik gaat voor 47% op aan elektrische apparaten (verlichting, mechanische ventilatie, fornuis, oven, wasmachine, koelkast etc), voor 40% aan verwarming en de resterende 13% is voor warm water. Heel anders dan in 2011, toen nog ruim 55% van ons energiegebruik op ging aan verwarming.
Verwarming
Onze keuze voor verwarming met infraroodverwarming (van ThermIQ) leidt eens in de zoveel tijd weer tot verhitte discussies op twitter, linkedin of op andere plaatsen. Toch bevalt het ons nog steeds goed. Ook heeft het ons energiegebruik voor verwarming verlaagd.
December 2022 was met 473 gewogen graaddagen 15% kouder dan december 2021. We stookten wel 9% zuiniger per gewogen graaddag, maar dat kon niet voorkomen dat we in totaal 4% meer energie gebruikten voor verwarming dan in december 2021. De dalende trend van ons gemiddelde energieverbruik voor verwarming per gewogen graaddag (dus gecorrigeerd voor weersinvloeden) zet echter door. Hadden we ten tijde van onze hr-ketel gemiddeld 2,17 kWh nodig per gewogen graaddag, met infrarood is dat 1,28 kWh. Een besparing van 41%. Het langjarig gemiddelde over de periode 2011-2022 (dus inclusief 8 jaar aardgas) ligt inmiddels 12% lager dan met de HR-ketel.
In december hebben we 77,8 kWh gebruikt voor warm water en heeft onze HeatCycle een COP van 4,8 behaald. Veel beter dan ik had verwacht, aangezien de warmtepomp enkel warm water levert en geen ondersteuning biedt voor de verwarming.
Op jaarbasis heeft de HeatCyce 471 kWhHeatCyce gebruikt en hebben we zo’n 450 kWh aan aardgas gebruikt voor warm water, in totaal 922 kWh voor warm water. Dat is een besparing van 41% ten opzichte van 2021 toen we 1560 kWh voor warm water gebruikten.
Netto energiegebruik & energieproductie
Ons netto energiegebruik ligt in 2022 lager dan ooit. Doordat we overgeschakeld zijn op elektriciteit voor verwarming en warm water, en doordat we meer winddelen hebben bijgekocht. Netto hebben we in 2022 zo’n 2.500 kWh gebruikt, waarvan 440 kWh methaangas.
Vanaf mei is goed te zien wat het effect is van de extra winddelen. Vanaf mei tot en met oktober hebben we per maand meer energie geproduceerd dan gebruikt. Sinds de aanschaf van extra winddelen hebben we enkel in november en december meer elektriciteit gebruikt dan geproduceerd.
In 2022 produceerde onze zonnepanelen en winddelen samen 5.000 kWh. Dat is 68% van ons energiegebruik. In 2020 was dit 48%. Naar verwachting groeit dat in 2023 tot boven de 80%, waarna we nog slechts 20% van de elektriciteit bij het energiebedrijf hoeven in te kopen. Het voordeel van winddelen is dat de opbrengst wordt verrekend tegen hetzelfde tarief als dat het energiebedrijf in rekening brengt voor gebruik. Met de huidige flexibele tarieven een extra stimulans om te zorgen voor gelijktijdigheid tussen gebruik en productie.
In bovenstaande grafiek is goed zichtbaar dat de hoeveelheid energie die we overhebben in de zomermaanden gestegen is sinds we extra winddelen hebben. De grafiek laat daarnaast mooi zien hoe we in ruim 10 jaar onze winterse aardgaspiek vervangen hebben door elektriciteit. De volgende stap wordt om de winterpiek te verlagen, zodat productie en gebruik meer in balans komen door het jaar heen. De grafiek laat namelijk ook goed zien dat we in het stookseizoen elektriciteit afnemen van het energiebedrijf, terwijl we in de maanden daarbuiten elektriciteit terugleveren.
Tot slot laat bovenstaande grafiek zien hoe we op jaarbasis ons energiegebruik verminderd hebben en hoe we vanaf 2019 ons aardgasverbruik vervangen hebben door elektriciteit. Daarbij is ook goed te zien hoe we sinds begin vorig jaar weer werken aan het verminderen van de hoeveelheid elektriciteit die we inkopen bij het energiebedrijf. In een jaartijd hebben we de hoeveelheid die we inkopen gehalveerd van ruim 4.000 kWh naar minder dan 2.000 kWh.
Eind februari hebben we onze cv-ketel uitgezet en sindsdien gebruiken we geen aardgas meer. We gebruiken enkel afvalwarmte, zonnewarmte en zonnestroom van eigen dak, aangevuld met windenergie van windturbines waar we mede-eigenaar van zijn en 1.200 kWh inkoop van groene stroom. Ondanks de stijging van het leveringstarief voor elektriciteit met ruim 250% ten opzicht van de eerste 11 maanden van 2021 zijn de elektriciteitskosten met slechts 20% gestegen. Dat komt voornamelijk doordat we een groter deel van onze elektriciteit zelf opwekken met zonnepanelen en winddelen. Onze totale energiekosten zijn de eerste 11 maanden van 2022 met 700 Euro gedaald t.o.v. 2021. Dat kom door verandering van overheidsbeleid.
Energierekening
Onderstaande grafiek laat de hoogte van onze energierekening per maand zien.
In de grafiek is goed zichtbaar dat we in het eerste kwartaal minder winddelen hadden, waardoor we meer elektriciteit in hebben moeten kopen. Ook is te zien dat we van mei tot en met oktober per saldo een negatieve energierekening hadden.
In oktober vielen de kosten mee door de elektriciteit van onze zonnepanelen en winddelen. In de andere maanden van het stookseizoen (oktober t/m maart) zijn de kosten fors door ons verbruik en de hoge elektriciteitstarieven. Over de eerst 11 maanden van 2022 bedroeg het gemiddelde leveringstarief 0,45 Eurocent, meer dan 3 keer zo veel als de 0,13 Eurocent die we in de eerste 11 maanden van 2021 betaalde. Wat al fors was, want in de jaren daarvoor lag het leveringstarief (exclusief energiebelasting en opslag duurzame energie) voor elektriciteit meestal tussen de 5 en 8 Eurocent per kilowattuur.
Ondanks fors gestegen hogere leveringstarieven zijn de kosten voor levering van elektriciteit met slechts 100 Euro (20%) gestegen. Dat komt doordat we in 2022 veel minder energie hebben ingekocht dan in 2021. Kochten we in de eerste 11 maanden van 2021 nog bijna 4.800 kWh gas en elektriciteit in, in 2022 is dat gedaald naar een kleine 1.700 kWh. Tegelijkertijd is onze eigen productie gestegen van een klein 2.900 kWh naar ruim 4.400 kWh.
Dat komt doordat we meer winddelen hebben gekocht en onze zonnepanelen meer stroom hebben geproduceerd. Over de stroom die onze winddelen opbrengen betalen we energiebelasting, opslag duurzame energie en een vergoeding voor onbalans kosten aan het energiebedrijf waar we een contract mee hebben. Enkel het leveringstarief wordt gesaldeerd.
De kostprijs van de elektriciteit van onze winddelen bedroeg over de eerste 11 maanden 14 Eurocent/kWh, inclusief btw, afschrijvingskosten en onbalans kosten. Inclusief energiebelasting en opslag duurzame energie bedroegen de kosten 23 Eurocent/kWh (inclusief btw). De kostprijs van de van het energiebedrijf afgenomen elektriciteit, inclusief energiebelasting, opslag duurzame energie en btw lag in dezelfde periode gemiddeld op 69 Eurocent per kWh. Een voordeel van 46 Eurocent per kilowattuur.
De totale kosten over de eerste 11 maanden van 2022 liggen onder de 800 Euro, fors lager dan 1.500 Euro in 2021 en terug op een niveau dat we sinds 2014 niet meer hebben gekend. Dat komt grotendeels door verlaging van de energiebelasting en opslag duurzame energie, en door de extra tegemoetkoming in de energiekosten van november.
We hebben in totaal zo’n 6.100 kilowattuur gebruikt. Ik verwacht dat daar nog zo’n 1.000 kWh bijkomt in december. Daarmee maken we nog kans om het zuinigste jaar sinds we hier wonen te verbeteren.
Eerder dit jaar hebben we 6 winddelen bijgekocht om een groter deel van onze elektriciteit zelf te produceren. Op jaarbasis zouden we nu rond de 6.500 kWh zelf op moeten wekken, waarvan 2.000 kWh met zonnepanelen en 4.500 met winddelen. Er zijn nog steeds dagen met weinig wind en weinig zon, waarop de stroom die we gebruiken van fossiele energiecentrales komt. Door de combinatie van wind en zon wordt dat wel een stuk minder dan met enkel zonnepanelen. Onderstaande grafiek laat goed zien dat de elektriciteit die we van onze winddelen krijgen op jaarbasis fors in de lift zit. Nog niet op het niveau van 4.500 kWh, maar wel ruim boven de 2.000 kWh. In totaal produceren we nu op jaarbasis meer dan 4.000 kWh.
Ons netto energiegebruik ligt in de eerste 11 maanden van 2022 dan ook fors lager dan voorgaande jaren. Sinds de aankoop van extra winddelen en de installatie van de hybride warmtepomp schommelt het netto energiegebruik tussen de 1.200 en 2.300 kilowattuur. Ik verwacht dat het in december nog wel wat omhoog gaat, maar dat het netto energiegebruik onder de 2.500 kilowattuur blijft.
Dat we meer elektriciteit produceren met onze winddelen is ook goed zichtbaar in ons energiegebruik van de eerste 11 maanden door de jaren heen. In 2022 ligt de hoeveelheid elektriciteit die we ingekocht hebben bij het energiebedrijf een stuk lager, terwijl de hoeveelheid windenergie die we van onze winddelen krijgen stijgt. Volgend jaar verwacht ik dat dat doorzet, waarbij we (bij gelijkblijvend verbruik) bijna geen elektriciteit meer inkopen bij het energiebedrijf.
De grafiek laat ook goed zien hoe het aandeel aardgas in onze energiemix de afgelopen 10 jaar stapsgewijs is verlaagd. Met de grootste stappen vanaf 2019. De laatste stap hebben we dit jaar gemaakt. Inmiddels is onze gasmeter verwijderd en is ons huis volledig aardgasvrij. Vanaf volgend jaar zal ons gasverbruik 0 m3 per jaar zijn.
Energiegebruik naar toepassing
Ons energiegebruik valt uiteen in drie delen: warm water, verwarming en apparatuur.
In bovenstaande grafiek is goed zichtbaar dat het stookseizoen weer begonnen is. Het energiegebruik stijgt en dan met name het energiegebruik voor verwarming. Ook het energiegebruik voor apparaten is gestegen, wat niet gek is nu de dagen korter worden en er dus vaker ligt aan is in huis.
Op jaarbasis is ons energiegebruik voor warm water aan het dalen, net als het energiegebruik voor verwarming. Klimaatverandering zorgt er voor dat we ruim 1.000 kWh minder nodig hebben voor verwarming dan in de periode 1901-1930. De besparing t.o.v. de klimaatperiode 1991-2020 bedraagt ongeveer 300 kWh, waarmee de afgelopen 12 maanden warm zijn vergeleken met een gemiddeld jaar.
Klimaatverandering zorgt op jaarbasis voor 12,5% minder energiegebruik. Daarmee vormt klimaatverandering inmiddels ongeveer een even groot aandeel in ons totale energiegebruik als het energiegebruik voor warm water (12,7%). Apparaten vormen inmiddels het grootste aandeel in ons energiegebruik met 39,8%. Meer dan onze infraroodverwarming die 35% van ons energiegebruik vormt.
Warm water
De HeatCycle van De Warmte heeft zich in november goed gehouden. Aan het temperatuurverloop is wel goed zichtbaar dat november kouder en bewolkter is geweest dan oktober.
Bovenstaande grafiek laat goed zien dat de gemiddelde temperatuur van het boilervat begin november fors terugvalt. Toch hebben we op 1 dag na geen koude douche gehad. Die dag was 22 november en het temperatuurverloop van die dag zie je hieronder.
De gasfanaten zullen zich ongetwijfeld verkneukelen en afvragen wat er mis was gegaan. Het antwoord is heel simpel: ik heb waarschijnlijk ’s avonds op 21 november een verkeerd knopje ingedrukt waardoor de warmtepomp in standby modus is gezet. Daar kwam ik pas de volgende dag na werktijd achter toen het water lauw uit de kraan kwam en ik hoorde dat de warmtepomp de hele dag opvallend stil was geweest. DeWarmte reageerde gelukkig ook buiten kantooruren snel met een suggestie van wat mogelijk het probleem was en hoe ik dat zelf op kon lossen. Waarna goed te zien is dat de temperatuur ’s avonds weer rap opliep.
In bovenstaande grafiek met het energiegebruik en de energieproductie van de warmtepomp per dag is goed te ziend dat het probleem waarschijnlijk al op 21 november begonnen is. De energieproductie ligt die dag namelijk opvallend laag, niet gek als je de warmtepomp op standby zet. Op de andere dagen is goed zichtbaar dat de warmtepomp met een energiegebruik van 1 tot 4 kWh per dag ons water warm houdt. Op maandbasis hebben we in november 60 kWh gebruikt, terwijl we vorig jaar met aardgas 215 kWh gebruikte. Dat betekent dat we dit jaar in november 72% minder energie hebben gebruikt voor warm water dan in 2021.
Inmiddels heb ik ook alle leidingen van en naar de warmtepomp op zolder geïsoleerd, zodat er nog minder warmte verloren gaat. Nu nog de aanvoerleiding van warm water isoleren en dan is er weer een klein energiebesparingsklusje afgerond.
Verwarming
Sinds begin 2019 verwarmen we ons huis volledig met infraroodverwarming. Sindsdien is ons energiegebruik voor verwarming per gewogen graaddag (dus gecorrigeerd voor temperatuur) met gemiddeld 42% gedaald. Daarbij is niet gecorrigeerd voor de eenmalige piek in ons energiegebruik in 2013 en ook niet voor het hogere energiegebruik van twee jaar thuiswerken met corona.
Ook in bovenstaande grafiek is te zien dat het stookseizoen weer is begonnen. Ons energiegebruik per gewogen graaddag lag nog wel onder het jaargemidddelde. Ten opzicht van vorig jaar november lag ons energiegebruik per gewogen graaddag 29% lager.
Op maandbasis hebben we in november 315 kWh gebruikt voor verwarming. Dat is 36% minder dan in november 2021. Daarvan komt 10% doordat november 2021 warmer was dan november 2022 en 26% door zuiniger stookgedrag.
Op jaarbasis ligt ons energiegebruik voor verwarming met 2.968 kWh/jaar weer onder de 3.000 kWh/jaar. Daarmee naderen we de niveaus van voor corona. We besparen op dit moment ruim 1.000 kWh t.o.v. het energiegebruik op basis van het gemiddelde aantal gewogen graaddagen in de periode 1901-1930 en 20% t.o.v. het energiegebruik o.b.v. het gemiddelde aantal gewogen graaddagen in de periode 1991-2020.
Of we 2022 onder de 3.000 kWh afsluiten zal voor een groot deel afhangen van het weer de komende weken. Als we net zoveel verstoken als in 2021 kan dat lukken.
Conclusie
Ons energiegebruik ligt 3% lager dan in 2021, daarmee zitten we in lijn om te besparen op ons gebruik. Wat hard nodig is in de huidige aanbodcrisis. Ook zorgen onze zonnepanelen en winddelen er voor dat de effecten van de prijsstijgingen van elektriciteit onze deur grotendeels voorbij gaan.
Het is nog wel een vraagteken hoe de aangekondigde heffing op overwinsten van elektriciteitsproducenten gaat uitpakken. De windturbines waarin we deelnemen hebben namelijk een vermogen > 1 MW. Als de opbrengst van onze winddelen gemaximaliseerd wordt op 13 Eurocent per kilowattuur, dan kijken we de komende 7 maanden tegen een forse verhoging van onze energierekening aan. Volgens De Windcentrale wordt de opbrengst van de winddelen verrekend tegen leveringstarief, ook nu de heffing overwinsten elektriciteitsproducenten van kracht is. Daarmee werken onze winddelen en zonnepanelen als een schokbreker voor de huidige prijsstijgingen. Daarin zijn we niet uniek, want er in Nederland en in het buitenland meerdere initiatieven die hetzelfde bereiken.
Voor de Energiebank Schiedam betekent dat gelijkblijvende opbrengsten, want samen met GroenLinks Schiedam schenken we hen de opbrengst van 34 winddelen. In november hebben de winddelen ruim 1.800 kWh geproduceerd. Omgerekend ruim €1.000, het is nog even zoeken naar het geld om dat ook uit te kunnen keren. Want in het voorschot van het energiebedrijf wordt geen rekening gehouden met de opbrengst van deze extra winddelen. Gezien de hoge energie prijzen kan dat geld beter nu besteed worden door Energiebank Schiedam dan volgend jaar nadat we onze jaarafrekening hebben gekregen.
Na een half jaar proefdraaien met de combinatie HeatCycle en zonneboiler is in september onze gasaansluiting verwijderd. Dat de infraroodpanelen van ThermIQ ons in de winter warm houden weten we al 3 jaar. Vanaf nu is het hopen dat de zonneboiler en HeatCycle ook in de koudere maanden voldoende warm water leveren. Het eerste goede nieuws van onze keuze om aardgasvrij te gaan hebben we al: ons voorschot voor de energierekening is met Euro 60 verlaagd.
De energierekening t/m september
De afgelopen jaren hebben we veel maatregelen in huis genomen om energie te besparen en zelf energie te produceren. Meestal laat ik daarvan vooral de energetische effecten zien. Met de huidige hoge energieprijzen leek het me nuttig om eens te beginnen bij de energierekening. Zoals je kan zien hebben we die na ons eerste jaar fors verlaagd door ander stookgedrag, het vervangen van de vr-ketel door een hr-ketel en door het plaatsen van een zonneboiler. In 2014 is onze energierekening weer een stap gedaald door aanschaf van 3 winddelen en de installatie van 9 zonnepanelen.
Vorig jaar werd het effect van al onze maatregelen te niet gedaan door de stijgende energieprijzen. Tot en met september lag onze energierekening vorig jaar op 880 Euro om uiteindelijk te eindigen bijna 2.000 Euro. Een maandbedrag Euro 161. Terwijl ons gemiddelde maandbedrag sinds we in ons huis wonen Euro 100 is.
Om die reden hebben we in begin dit jaar 6 winddelen bijgekocht. Vanaf april wordt het effect hiervan zichtbaar. Onze energiekosten dalen al vijf maanden op rij door de elektriciteit die geleverd wordt door onze zonnepanelen en 9 winddelen. De stroom van de winddelen salderen we tegen leveringstarief bij GreenChoice. We betalen wel ongeveer Euro 22 per winddeel per jaar aan onbalans vergoeding. De energierekening is dit jaar ook lager doordat de overheid de energiebelasting verlaagd en de teruggaaf energiebelasting verhoogd heeft.
In beide grafieken is ook goed te zien dat we bij gelijkblijvend gebruik verwachten dat de energierekening volgend jaar nog lager komt te liggen. Tenzij het Europese prijsplafond roet in het eten gooit en de vergoeding voor onze winddelen maximaliseert op 18 Eurocent per kilowattuur.
NegaWatts scoren
Op jaarbasis is ons energiegebruik de afgelopen 10 jaar gedaald van 10 tot 14.000 kWh tot 8 a 9.000 kWh. Op dit moment zitten we weer onder de 8.000 kWh. Nog niet zo laag als in mei 2020, toen we onder de 7.200 kWh zaten, maar we zijn weer op de goede weg met NegaWatts scoren. Dat is namelijk de eerste stap om de energierekening te verlagen: minder gebruiken. Door ander stookgedrag, isoleren en kieren dichten.
We werken nog steeds veel meer thuis dan voor 2020. Toch is te zien dat ons energiegebruik voor verwarming weer daalt t.o.v. 2021. Ook ligt het fors lager dan in de periode 1901-1930, doordat de winters minder koud worden. Dat scheelt ons ons 1.000 kWh (zo’n 100 m3 aardgas) op jaarbasis.
Ons totale energiegebruik in 2022 ligt tot en met september op ongeveer 5.000 kWh. Dat is 9% zuiniger dan gemiddeld met infraroodverwarming en 24 zuiniger dan toen we de cv-ketel nog gebruikte. Doordat onze HeatCycle minder energie gebruikt voor warm water dan onze cv-ketel is er zelfs best nog kans dat we lager gaan uitkomen dan in 2020, ons zuinigste jaar tot nu toe. Geen overbodige luxe met een winter voor de deur waarin energie schaars gaat worden.
Het grootste deel van onze energievraag kwam sinds april van elektrische apparaten. Voor warm water hebben we sinds maart nagenoeg geen energie nodig gehad en voor verwarming hebben we vanaf mei geen verbruik gehad . Toch hebben we ook voor warm water een besparing van 15%. Hadden we in januari op jaarbasis nog 1.600 kWh nodig voor warm water. Inmiddels is dat gedaald tot 1.370 kWh,
Energieproductie
In maart hebben we 6 winddelen bijgekocht, goed voor naar verwachting 3.000 kWh op jaarbasis. De hoeveelheid elektriciteit die we zelf produceren is dan ook aan het stijgen. Inmiddels produceren we op jaarbasis zo’n 4.000 kWh. De verwachting is dat dit oploopt tot ongeveer 6.500 kWh.
Sinds mei leveren onze zonnepanelen en winddelen meer elektriciteit op dan we gebruiken. Samen hebben ze in die periode bijna 1.000 kWh meer geproduceerd. De bedoeling is natuurlijk dat er wat meer balans komt, dus ik ben erg benieuwd hoe ons elektriciteitsgebruik en de productie van onze winddelen zich tijdens het stookseizoen tot elkaar gaan verhouden. Dat onze zonnepanelen in de zomer elektriciteit terug leveren wist ik namelijk al. De winddelen zijn vooral bedoeld om het energiegebruik in de winter te dekken.
Op jaarbasis is zowel de hoeveelheid elektriciteit als de hoeveelheid gas die we inkopen gestaag aan het dalen dit jaar. Waarbij gas het komend half jaar naar 0 kWh gaat, aangezien we sinds maart van dit jaar geen gas meer hebben gebruikt. Voor elektriciteit verwacht ik rond de 1.000 kWh inkoop te blijven steken.
Op jaarbasis kopen we nu ongeveer 2.700 kWh in. De resterende elektriciteit (35% van ons totale energiegebruik) kopen we in. Op jaarbasis ligt ons gasverbruik nu op 14%. Waarmee we 51% van al onze energie zelf produceren.
Doordat we ook in september meer elektriciteit produceerde dan we hebben gebruikt is ons netto energiegebruik in september verder gedaald. Dit jaar hebben we tot nu toe een kleine 1.400 kWh van onze energie ingekocht. Dat is minder dan 30% van ons energiegebruik. De rest wekken we zelf op. Dat is een van de belangrijke redenen waarom we onze energierekening laag weten te houden: eigen zonnepanelen en winddelen.
Op woensdag 8 juni organiseerde Energiek Schiedam een Energie Cafe waar ThermIQ uitleg gaf over infraroodverwarming. Tijdens dit Energie Café mocht ik vertellen over mijn praktijkervaring met infraroodverwarming. Daarbij heb ik laten zien dat ons gasverbruik gedaald in 12 jaar gedaald is van 17.714 kWh per jaar (1.800 m3) naar 1.309 kWh per jaar (zo’n 130m3) en dat we de aanvraag voor het verwijderen van de gasaansluiting inmiddels de deur uit hebben gedaan. Tegelijkertijd is ons elektriciteitsgebruik gestegen van 5.888 kWh per jaar naar 6.740 kWh.
Ook heb ik laten zien dat onze energierekening bij de huidige tarieven (2022) in een standaardjaar gedaald is naar ongeveer 0 Euro, terwijl deze zonder maatregelen opgelopen zou zijn tot dik 5.000 Euro bij de huidige prijsniveaus. Hoe we dat bereikt hebben? Door 12 jaar lang maatregelen te nemen die in vier categorieën uiteen vallen: NegaWatts scoren (energie besparen), stappen naar aardgasvrij verwarmen, stappen naar aardgasvrij warm water en zelf energie produceren. Vandaag aandacht voor de 2e etappe: aardgasvrij verwarmen.
Bij alle vier de etappes geldt: verduurzamen van je woning vergt keuzes maken. Bijvoorbeeld tussen een nieuwe keuken of een zonneboiler, of tussen een verre vakantie en beter geïsoleerde ramen. Is dat makkelijk? Nee. Heeft iedereen die luxe positie? Nee. Wij hadden dat de afgelopen 12 jaar ook niet, maar hebben bewuste keuzes gemaakt bij onderhoud en investeringen in ons huis. Waarbij we ook al jaren ongemak voor lief nemen, bv. een keuken die al 12 jaar aan vervanging toe is en die al jaren slechts 3 werkende pitten heeft. Repareren of vervangen? Pas als de hele keuken aan de beurt is.
Voor wie zich na het lezen van onderstaand artikel afvraagt wat de terugverdientijd is van individuele maatregelen: die vraag beantwoord ik zodra u mij antwoord kunt geven op de vraag wat de terugverdientijd is van uw vliegvakantie, nieuwe keuken of nieuwe mobiele telefoon. Investeren in verduurzaming van de eigen woning is voor mij net zo normaal als het periodiek vervangen van de keuken of badkamer.
Start situatie
We wonen in een rijtjeshuis van 119 m2 met bouwjaar 1991 dat oorspronkelijk energielabel C had (Rc waardes van de muren 2,5). We begonnen met een energiegebruik van een kleine 24.000 kWh per jaar aan aardgas en elektriciteit, waarvan 17.714 kWh aardgas (1.800 m3) en 5.888 kWh elektriciteit. In de periode 2011-2018 hebben gemiddeld 800 m3 aardgas per jaar voor verwarming en warm water gebruikt (omgerekend zo’n 7.800 kWh aan aardgas, waarvan 6.300 kWh voor verwarming), en rond de 3.300 kWh elektriciteit. Sinds we in ons huis wonen hebben we al verschillende stappen genomen om energie te besparen, aardgasvrij te verwarmen, aardgasvrij aan warm water te komen en energie te produceren. Vandaag gaat het over de stappen naar aardgasvrij verwarmen.
Stappen verwarmen
In 2010 bleek ons nieuwe huis een zolder te hebben die 22 graden warm was, terwijl de huiskamer niet warm te krijgen was. De boosdoener was de vr-ketel, die fors warmte lekte. Die hebben we in 2011 dan ook vervangen door een hr-ketel. Eind 2012 hebben we alle radiatoren voorzien van klokthermostaatknoppen, zodat we de verwarming per ruimte konden inregelen. Wat nooit echt een succes is geweest.
In 2014 hebben we de badkamer verbouwd, waarbij we het geklooi met de klokthermostaten om de badkamer warm te hebben als de kinderen in bad moesten beu waren. Daarom hebben we gekozen voor infraroodverwarming. Een manier van verwarmen waar we een jaar eerder kennis mee hadden gemaakt op een kraampje van ThermIQ tijdens de Brandersfeesten in Schiedam.
Eind 2018 was de vraag hoe we ons gasverbruik verder zouden verminderen. Daarbij hadden we grofweg twee opties, die in prijs ongeveer even duur waren. Ofwel een ronde isoleren a 20.000 Euro: 10.000 Euro investeren in een beter geïsoleerde schuifpui, 5.000 Euro voor nieuwe Veluxramen en 5.000 Euro voor het beter isoleren van de spouwmuren. Verwacht effect op ons energieverbruik: 20 tot 30% besparing op het gasverbruik voor verwarming (110 tot 180 m3 aardgas) en een huis waarvan de schil gereed is voor lage temperatuurverwarming, bv m.b.v. een warmtepomp. Of een kleine 10.000 Euro investeren in het installeren van infraroodverwarming in alle kamers in ons huis. Verwacht effect op ons energieverbruik voor verwarming: ten minste 30% besparing.
Aangezien ik wel van een experiment hou en de infraroodverwarming in onze badkamer sinds 2014 goed bevalt viel de keuze op de infraroodverwarming. Begin 2019 zijn de infraroodpanelen geïnstalleerd. Sindsdien verwarmen we ons huis met infraroodverwarming. In 2021 hadden we een paneel dat niet meer werkte. Deze is onder garantie vervangen, ook is er toen meteen een extra paneel geplaatst in de slaapkamer. Door het vele thuiswerken in verband met corona is dat namelijk ook onze tweede werkkamer geworden.
Mooi?
Een van de vaste discussiepunten is dat panelen aan het plafond niet mooi zijn. Nu ben ik zelf redelijk praktisch ingesteld, maar ik kan me niet onttrekken aan de indruk dat radiatoren aan de muur (of zo’n stofnest dat convectieput heet) ook niet echt een aanwinst voor je woning zijn. Bovendien nemen radiatoren aan de muur ook nog eens ruimte in, waar dus geen kast kan staan.
Gebruiksgemak & user interface
Het gebruiksgemak ten opzichte van de hr-ketel vind ik groot. We hadden een ouderwetse klokthermostaat, die we niet vanaf afstand konden regelen en die enkel reageerde op de temperatuur in de woonkamer (ondanks ons gepruts met klokthermostaten per radiator).
Nu zijn alle kamers voorzien van een eigen thermostaat. De infraroodpanelen worden aangestuurd via een app van BeNext op de telefoon, tablet of pc. Dat vergt eenmalig inregelen. Zo hebben we 3 basisprogramma’s: home, away en sleep. Per basisprogramma kun je een thermostaat instellen op een standaardtemperatuur of een weekprogramma programmeren. Dat laatste is vergelijkbaar met het instellen van een klokthermostaat voor een hr-ketel. Wij gebruiken vooral home en away gebruiken.
In het basisprogramma home heeft elke kamer per dag zijn eigen stooklijn en is geregeld wanneer welke panelen aangaan en op welk vermogen de panelen aangaan. De badkamer wordt bijvoorbeeld op andere tijden verwarmd dan de werkkamers of de woonkamer. In de woonkamer wordt ’s ochtends vooral de keuken verwarmd, terwijl we ’s avonds vooral de zithoek verwarmen.
In het basisprogramma Away zijn alle ruimtes ingesteld op een constante temperatuur van 10 graden celsius. Enkel voor vorstbeveiliging. Dit is het programma dat we aanzetten als we langere tijd weggaan en buiten het stookseizoen. In de app wordt ook de huidige temperatuur per ruimte weergegeven.
Behalve de kamertemperatuur hebben we ook de dimmers met BeNext voorgeprogrammeerd via regels en scenes. De panelen mogen in het basisprogramma home in de slaapkamers ’s nachts niet meer dan 20% aan, zodat je niet wakker wordt van de warmtestraling. Overdag staan ze niet harder dan 50% aan. ’s Avonds gaat het paneel in de zithoek harder aan uit comfortoverwegingen, terwijl het paneel in de keuken dan gedimd wordt naar 20%. Via de app kan de instelling per paneel ingesteld worden, zodat iedere huisgenoot zelf kan bepalen wat hij of zij prettig vind.
Om energie te besparen heb ik op een aantal momenten per dag een basisinstelling geprogrammeerd. In de woonkamer gaat de thermostaat bijvoorbeeld standaard om 21.30u, 0.00u en 1u terug naar 17 graden. Als we op een van die momenten toch nog niet naar bed zijn kunnen we de thermostaat handmatig hoger zetten. Om te voorkomen dat de kachel vervolgens de hele nacht aanblijft heb ik de latere tijdstippen geprogrammeerd.
Ingewikkeld? Valt wel mee. De webinterface van BeNext is eenvoudig en je kan ook je installateur toegang geven en haar of hem vragen om het voor je te programmeren.
Lessen infraroodverwarming
De afgelopen jaren heb ik al meerderekerengeschreven over onze ervaringen met infraroodverwarming. Neemt niet weg dat het goed is onze lessen van de afgelopen 3 jaar nog eens te delen.
De installatie was eenvoudig, een persoon had twee dagen werk voor het installeren van 9 panelen. Er is geen aanpassing van de stoppenkast nodig geweest. De infraroodpanelen zijn op de bestaande lichtpunten bijgekoppeld, terwijl ze los van de lampen werken. Vast heel simpel en logisch, maar de lessen in elektriciteitsschakelingen op de middelbare school zijn te ver weg gezakt voor mij om dat te snappen.
Ook fijn is dat het systeem modulair is. Daarmee kan je ervoor kiezen om het hele huis in een keer te doen, of kamer voor kamer. Het voordeel van dat laaste is dat je minder investeringskosten per keer hebt. De verwarming is per kamer of zelfs per deel van de kamer te regelen in temperatuur en intensiteit van de stralingswarmte. De bediening is eenvoudig via de app van BeNext, al zijn daar vast ook alternatieven voor.
De verwarming is stil. De eerste maanden hebben we echt moeten wennen aan het ontbreken van het geluid van de verwarmingsbuizen.
De warmte van de infraroodpanelen is comfortabel en de infraroodpanelen het huis goed warm te houden. Net als bij een hr-ketel heeft het systeem een halve graad temperatuurschommeling. In het eerste jaar leverde dat soms comfortklachten op bij daling van de temperatuur. Doordat ik de instellingen heb aangepast hebben we daar afgelopen winter geen last meer van gehad en het heeft gezorgd voor een lagere ruimtetemperatuur bij hoger comfort. Wat weer iets scheelt in het energiegebruik.
Infraroodverwarming is toepasbaar als hoofdverwarming gebleken in onze label C geïsoleerde woning en het is energiebesparend ten opzichte van een hr-ketel (41%). Wat niet raar is als je bedenkt dat onze hr-ketel de lucht bij het plafond op koude winterdagen tot 26 graden Celsius opstookte om het op leefniveau op 20 graden te krijgen. Met onze infraroodverwarming is het verschil tussen de temperatuur aan het plafond en de temperatuur op leefhoogte nog slechts 2 graden Celsius: 19 graden op leefhoogte tegen minder dan 21 graden bij het plafond op de koudste dagen van afgelopen winter. Voor de liefhebbers van comforttheorie: een forse horizontale gradiënt in de temperatuur voelt oncomfortabel, ook een winst van infraroodverwarming.
Bij ons heeft het geleid tot iets hogere verwarmingskosten in de eerste 3 jaar, maar dat is inclusief 2 jaar thuiswerken en thuisonderwijs. Daardoor hebben we een veel groter deel van het huis verwarmd dan in de jaren met aardgas. De hogere verwarmingskosten zijn te compenseren door energie op te wekken met zonnepanelen en winddelen. Waarover meer in de etappe energie produceren.
Onderzoeken en energiegebruik
De afgelopen jaren zijn er meerdere onderzoeken naar infraroodverwarming gedaan. Daaruit komt een besparing ten opzichte van verwarmen met aardgas van 30-60%. Zo is er vorig jaar een onderzoek gedaan door W/E Adviseurs in opdracht van de TKI Urban Energy en RVO naar energiegebruik en comfort van woningen die infrarood als hoofd verwarming hebben. Daar hebben we zelf ook aan meegedaan. Uitkomst van dat onderzoek was onder andere dat de woningen met infraroodverwarming gemiddeld 40 kilowattuur per vierkante meter per jaar verbruiken voor verwarming. Ter vergelijking: W/E Adviseurs geeft aan dat een gasgestookte woning gemiddeld 90 kilowattuur per vierkante meter verbruikt.
In de praktijk zit er een grote spreiding in energiegebruik, ook bij verder vergelijkbare woningen. Dat is bij infraroodverwarming niet anders dan bij een cv-ketel. Zo lang ons gasverbruik voor verwarming in de periode 2011-2018 gemiddeld op 53 kWh/m2 per jaar in een standaardjaar. Met de vr-ketel lag dat op 120 kWh/m2. Met infraroodverwarming zitten we in een standaardjaar op 32 kWh/m2 per jaar. In werkelijkheid zaten we het laatste stookseizoen (2021-222) op 27 kWh/m2. Die 5 kWh/m2 minder komt doordat de winter minder koud is geweest.
Energieverbruik in kWh per vierkante meter per jaar.
Naast het onderzoek van W/E adviseurs heeft Thuisbaas in 2020 ook onderzoek gedaan naar het energieverbruik van 14 klanten met infraroodverwarmingen. Dit waren voornamelijk appartementen. In het onderzoek van Thuisbaas kwam de energiebesparing uit op 55%. In Duitsland is onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van infraroodverwarming door de Hochschule Konstanz – Technik, Wirtschaft und Gestaltung. Uit dit onderzoek komt een energieverbruik van 21 tot 47 kWh/m2 per jaar naar voren. Waarbij opgemerkt dat de woningen zuidelijker gelegen zijn dan Nederland.
Verwarmingskosten
De hoeveelheid energie die de verwarming gebruikt is een ding, een ander aandachtspunt zijn de kosten. Zeker met de fors gestegen energieprijzen van afgelopen jaar. Om een beeld te geven van de kosten heb ik de energiegebruiken van onze vr-ketel, hr-ketel en infraroodverwarming omgerekend naar de tarieven die wij dit jaar betalen. Te weten 20,5 Eurocent per kWh voor aardgas en 41 Eurocent per kWh voor elektriciteit.
Kosten voor verwarming bij tarieven 2022.
Zoals te zien is zouden onze stookkosten zonder maatregelen naar bijna 3.000 Euro zijn gestegen. De hr-ketel heeft dat ruim gehalveerd. Het vervangen van een oude inefficiënte ketel loont dus de moeite. Door over te gaan op infraroodverwarming zijn onze stookkosten gestegen. In verhouding met aardgas is elektriciteit dan ook duur in Nederland. Dat geldt nog steeds, ook voor de meest afnemers van groene stroom (waarover straks meer).
Mogelijke toepassingen infraroodverwarming
Op hoofdlijnen kan je infraroodverwarming op drie manieren toepassen: als alternatief voor je cv in ruimtes die je weinig gebruikt, als ondersteuning van de hoofdverwarming in leefruimtes en als hoofdverwarming.
Zelf zijn we begonnen met gebruik van infraroodverwarming in de badkamer, omdat we die ruimte weinig gebruikte. Voordeel: relatief laag verbruik en een snel behaaglijke ruimte. Bijkomend voordeel in de badkamer is dat infraroodverwarming oppervlakte verwarmd, waardoor er geen condensatie op de oppervlaktes plaats vindt. Daardoor hebben we minder last van schimmelvorming in de badkamer. Voorwaarde is en blijft natuurlijk wel dat je vochtige ruimtes voldoende ventileert.
Onze ervaringen met infraroodverwarming als hoofdverwarming heb ik hiervoor al uitgebreid beschreven. Je kan infraroodverwarming echter ook inzetten als ondersteuner van de hoofdverwarming. De CV levert dan de basistemperatuur, die makkelijk omlaag kan naar 17 of 18 graden, en het infraroodpaneel gebruik je op de plek waar meer comfort nodig is. Bv. boven de zithoek. De besparing die ik anekdotisch hoor bedraagt zo’n 20% op het gasverbruik. Op basis van onze ervaring met infraroodverwarming verwacht ik dat er per kuub gas 2 a 3 kWh elektriciteit nodig is. Dat betekent dat tegen iedere besparing van 10 kWh aan aardgas zo’n 2 a 3 kWh extra elektriciteit staat.
Infraroodverwarming kan ook gebruikt worden in winkels, fabrieken of magazijen waar het verwarmen van de volledige ruimte voorkomen kan worden door enkel de werkplek te verwarmen. Op zulke plekken wint lokale infraroodverwarming het appeltje eitje van het verwarmen van de lucht van de volledige ruimte. Ook in kantoren kan infraroodverwarming een aanvulling zijn om het comfort te verhogen voor een deel van de medewerkers die ook bij voldoen aan de richtlijnen gebrek aan comfort ervaart. En let wel, de norm voor luchtverwarming van kantoren gaat uit van 5-10% ontevreden gebruikers.
Heel andere toepassingen van infraroodverwarming zijn er ook, bv het gebruik van infraroodverwarming om lijm of verf te drogen als alternatief voor hete luchtovens. Of het in de bouw een alternatief kan zijn voor het heteluchtkanon om het vocht uit huizen te krijgen weet ik niet. Lijkt me wel een interessante casestudie, want ik kan me zomaar voorstellen dat het verwarmen van objecten effectiever is dan het verwarmen van de lucht.
De oorlog in Oekraïne duurt inmiddels meer dan 3 maanden en het ziet er niet naar uit dat de invasiepoging van Poetin snel gaat eindigen. Terwijl Russische troepen het oosten van Oekraïne in puin schieten zoekt Nederland naarstig naar alternatieven voor Russiche aardgas. Gasterra weigert ondertussen te voldoen aan de Russische eis om levering van gas in Roebels te voldoen. Gazprom heeft daarom de levering van gas aan Gasterra stopgezet. Geopol
Voor ons was de Russische inval in Oekraïne 3 maanden geleden reden om het afscheid van aardgas te versnellen. Inmiddels is ook de aanvraag voor het verwijderen van de aansluiting de deur uit. Daarmee nadert het einde van een zoektocht die ruim 11 jaar geleden met de aanschaf van ons huis begon. In die tijd is veel veranderd, maar ons einddoel is altijd overeind gebleven: aardgasvrij wonen en terug naar 1 aansluiting op infrastructuur (elektriciteit) in plaats van de huidige 2 (elektriciteit en aardgas). Daarmee komt het moment dat ik zelf antwoord kan geven op mijn vraag ‘Wanneer ga jij van het gas af?‘ uit 2015 dichterbij. Een vraag die voor steeds meer mensen relevant wordt door de stijgende energieprijzen en door het Kabinetsbeleid.
Warm water in de ton
Sinds de dag van de Russische invasie gebruiken we geen aardgas meer. Voor warm water gebruiken we heatpipes van Eco2All, een zonneboiler met vacuümbuizen, en de HeatCycle van De Warmte, een warmtepomp op riothermie. Inmiddels zijn we een kwartaal aardgasvrij en heeft De Warmte een online omgeving waarin de resultaten van de HeatCycle te volgen zijn. Tijd dus voor wat plaatjes uit hun systeem, die meer inzicht geven in de werking.
Bovenstaande grafiek laat het elektriciteitsgebruik per dag zien en de geproduceerde warmte per dag. Waarbij het goed zichtbaar is op welke dagen het zonnig is geweest. Op die dagen heeft de warmtepomp beduidend minder hard hoeven werken. In totaal hebben we in mei 22 kWh elektriciteit voor warm water gebruikt om 52 kWh warmte te produceren. Ons verbruik in mei 2021 was 78 kWh aardgas. Een energiebesparing van bijna 80%.
De gemiddelde temperatuur in ons boilervat lag in mei tussen de 42 en 56 graden Celsius. Met wel een aantal keer een aantal uur boven de 60 graden Celsius. Of dat komt door de anti-legionella instellingen of doordat het zo zonnig is geweest kan ik nog niet achterhalen, daarvoor moet ik nog een keertje rustig in het monitoringssysteem duiken.
Over het hele jaar heeft de HeatCycle 168 kWh gebruikt en 476 kWh warmte geproduceerd, de COP komt daarmee op 2,8. In 2021 verbruikte we 293 kWh (20 m3) aan aardgas voor warm water. De Heatcycle levert daarmee een besparing op van 43% ten opzichte van dezelfde periode in 2021. Maximaal heeft de Heatcycle sinds zijn ingebruikname ruim 14 kWh warmte op één dag geproduceerd.
Dat het elektriciteitsgebruik en de warmteproductie in april en mei lager ligt dan in maart heeft vooral te maken met de zonneboiler. Deze heeft vanaf april een aanzienlijk deel van het warme tapwater geleverd.
Mei 2022 was met 95 gewogen graaddagen in plaats van 164 minder koud. Ons energiegebruik voor verwarming was de afgelopen 12 maanden 1,36 kWh per gewogen graaddag. Daarmee is ons energiegebruik voor verwarming 3.980 kWh in een standaardjaar voor de periode 1991-2020, dat is 33 kWh per vierkante meter woonoppervlak. Aangezien het de afgelopen 12 maanden warmer was dan gemiddeld in de periode 1991-2020 ligt ons werkelijk verbruik lager met 3.246 kWh, dat is 27 kWh per vierkante meter. Ter vergelijking: de BENG-1 norm voor nieuwbouw van een grondgebonden woning is 55 kWh per vierkante meter per jaar voor verwarming en koeling.
Energieproductie
Aangezien ik onze systematiek wat omgegooid heb bestaat onze energieproductie nog maar uit 2 onderdelen: de productie van de zonnepanelen op ons dak en de productie van onze winddelen. Volgens de definities van duurzame energie hoort de warmteproductie van onze warmtepomp en van onze zonneboiler er eigenlijk ook bij, maar dat mag de pret niet drukken.
Onderstaande tabel laat zien hoeveel elektriciteit we in mei 2021 en mei 2022 hebben geproduceerd.
Wat (in kWh)
2021
2022
verschil
Zonnepanelen
277
315
14%
Winddelen
92
236
157%
Totaal opwekking
369
551
49%
Wat meteen opvalt is dat de productie van onze winddelen fors is gestegen. Niet zo gek als je bedenkt dat we 6 extra winddelen hebben gekocht, waardoor we nu op jaarbasis ongeveer 4.500 kWh van windenergie krijgen in plaats van 1.500 kWh en 2.200 kWh van onze zonnepanelen.
In bovenstaande grafiek is te zien dat de elektriciteitsproductie van onze zonnepanelen en winddelen op jaarbasis nog niet terug is op het niveau van de periode 2014-2016, ondanks de aanschaf van extra winddelen. De verwachting is natuurlijk wel dat dit de komende maanden gaat veranderen. Van de ongeveer 4.500 kWh op jaarbasis leveren de winddelen er twee maanden na de aankoop van extra winddelen pas 1.300. Mijn hoop en verwachting is dat dit vooral vanaf het najaar gaat veranderen.
De komende maanden leveren we op maandbasis al energie terug met onze zonnepanelen. In mei waren er slechts 9 dagen dat we netto stroom hebben gebruikt. De andere dagen hebben onze zonnepanelen hard gewerkt om de stroomprijs voor de industrie overdag te verlagen.
Totaal energiegebruik
Ons totale energiegebruik is te bezien vanuit het bruto energiegebruik, maar ook uitgesplitst naar toepassing: verwarming, warm water en apparatuur. Een derde opsplitsing is om te kijken naar de bron van onze energie: aardgas, ingekochte stroom of zelf opgewekte elektriciteit.
Ons totale energiegebruik ligt 9% lager dan het gemiddelde over de periode 2019-2022. En 28% lager dan t.o.v. de periode 2011-2018. Met een beetje zuinig aan doen komt het totale bruto energiebruik dit jaar onder de 7.000 kWh uit.
Bovenstaande grafiek laat zien dat de energievraag voor verwarming en warm water fors gedaald is in mei. Wat logisch is aangezien we in mei niet gestookt hebben. Ook is de vraag naar energie voor warm water in mei grotendeels ingevuld door onze zonneboiler, die niet is opgenomen in bovenstaande grafiek. In totaal hebben we in mei 263 kWh energie gebruikt. Een daling van 35% t.o.v. mei 2021.
Bovenstaande grafiek laat zien hoe hard ons energiegebruik op jaarbasis vanaf eind 2021 steeg t.b.v. de lockdowns. De stijging zat vooral in extra energie voor verwarming. De grafiek laat ook zien dat ons energiegebruik sinds begin dit jaar weer net zo hard hard aan het dalen is. Wat vooral komt door een lager energiegebruik voor verwarming en in mindere mate door een lager energiegebruik voor warm water. Dat laatste tekent zich nog niet heel scherp af, maar vanaf februari 2022 is er wel een lichte daling zichtbaar. De warmtepomp heeft dus effect.
In mei hebben we in totaal 551 kWh opgewekt, waarvan 315 kWh met onze zonnepanelen en 236 kWh met onze winddelen. Daarmee hebben we meer opgewerkt dan we hebben gebruikt. Ons netto energiegebruik is daarmee negatief. We hebben dus teruggeleverd aan het energiebedrijf. Op jaarbasis is de hoeveelheid energie die we inkopen daardoor gedaald, zoals in onderstaande grafiek te zien is.
Behalve dat de inkoop van elektriciteit op jaarbasis is gedaald is ook de hoeveelheid aardgas gedaald naar 134 m3 aardgas (1.309 kWh). De laagste hoeveelheid ooit.
Bovenstaande grafiek laat goed zien dat de warmtepomp drie jaar na de installatie van de infraroodpanelen zorgt voor een afname van het aandeel aardgas dat we verbruiken. De afgelopen jaren lag het aandeel aardgas redelijk stabiel rond de 20%. Sinds februari 2022 daalt het aandeel, inmiddels is het laagste punt ooit bereikt met 16% aardgas. Ook is te zien dat de toegenomen productie van onze winddelen en zonnepanelen in combinatie met een dalend totaal energiegebruik zorgt voor een daling van de hoeveelheid elektriciteit die we inkopen. Aan het eind van het jaar hoop ik dat dit teruggebracht is tot 25% van ons totale energiegebruik.
April is voorbij, het is onze tweede maand zonder dat we aardgas hebben verbruikt. Sinds de inval van Poetin in Oekraïne hebben we minder dan 1 m3 aardgas gebruik. April is ook de maand waarin onze extra winddelen mee gaan tellen.
Bruto energiegebruik
Ons bruto energiegebruik tot en met april ligt 300 kWh lager dan vorig jaar. Dat is een daling van 8% ten opzichte van het gemiddelde energiegebruik in de jaren 2019-2021 (infraroodverwarming). Ons energiegebruik ligt 30% lager dan het gemiddelde energiegebruik in de periode 2011-2018 (hr-ketel).
Energiegebruik
Ons energiegebruik (gas en elektriciteit) bestond in april hoofdzakelijk uit verwarming en apparaten. Mijn inschatting is dat de warmtepomp slechts 58 kWh heeft verbruikt. Daarbij ben ik ervan uitgegaan dat de elektrische apparaten in april 2022 evenveel stroom hebben gebruikt als in april 2021. Een betere benadering kan ik momenteel niet geven. Ik wil de warmtepomp en onze zonneboiler los bemeteren, maar dat vergt iets meer tijd om te regelen.
Bovenstaande grafiek laat onze maandelijkse energievraag zien. Daarin is goed zichtbaar dat onze vraag naar energie niet gelijk oploopt met de productie van een zonnepaneel. De piekvraag zit in de winter, het piekaanbod van onze zonnepanelen in de zomer. Reden om onze zonnepanelen aan te vullen met winddelen.
Op jaarbasis is onze energievraag momenteel een kleine 8.200 kWh. Ik verwacht dat daar nog een kleine 1.000 kWh vanaf gaat als we weer vaker naar kantoor mogen en door onze warmtepomp voor warm water. Daarmee zou ons energiegebruik terug zijn op het niveau van begin 2020, maar dan zonder aardgas.
Verwarming
Het begin van april was nog koud, maar ergens halverwege hebben we de kachels uitgeschakeld. Het was wel warmer dan april 2021, met 201 gewogen graaddagen in plaats van 274. Een daling van het aantal graaddagen met 27%. Ons energiegebruik voor verwarming daalde echter met 55%, een teken dat de scholen weer open zijn en dat er dus minder kamers verwarmt worden. Per gewogen graaddag is ons energiegebruik gedaald naar 0,85 kWh, dit was vorig jaar 1,37 kWh/gewogen graaddag. Gemiddeld hebben we de afgelopen 3 jaar met infraroodverwarming 1,32 kWh elektriciteit per gewogen graaddag verbruikt. In de periode 2011-2018 hebben we gemiddeld 2,17 kWh aardgas per gewogen graaddag verbruikt. Dat is een daling van 39%, ondanks dat we twee van de drie jaar met infraroodverwarming veel meer thuis hebben gewerkt.
Bovenstaande grafiek laat het gemiddeld energiegebruik voor verwarming zien met aardgas en met infraroodverwarming. Ook is duidelijk zichtbaar dat het langjarig gemiddelde daalt sinds we infraroodverwarming gebruiken.
Bij de huidige energieprijzen is 4.000 kWh per jaar geen pretje, voor ons betekent het een energierekening van ongeveer 1.600 Euro voor verwarming in een standaard jaar. Ter vergelijking: op basis van ons langjarig energiegebruik voor verwarming met aardgas zou bij ons huidige gastarief op ongeveer 1.300 euro uitkomen. Zodra de gasaansluiting de deur uit is zijn de stookkosten met gas en infraroodverwarming bij het huidig prijsniveau gelijk.
We besparen op onze verwarmingskosten door voor 340 euro 6 winddelen bij te kopen. Deze produceren ongeveer per stuk ongeveer 500 kWh per jaar. Samen goed voor 3.000 kWh, die wordt weggestreept tegen ons jaarverbruik. We betalen wel gewoon energiebelasting en opslag duurzame energie over deze 3.000 kWh, dat is zo’n 250 Euro. Waarmee de verwarmingskosten in een standaardjaar op ongeveer 650 Euro uitkomen, een besparing van 650 euro op een investering van 340 euro.
Energiebronnen
Op maandbasis ligt de piek van onze energievraag in de winter, dan hebben we weinig aan onze zonnepanelen en zonneboiler. Daarom hebben we nu een warmtepomp op afvalwater voor warm water, maar ook extra winddelen om de piekvraag in de winter op te vangen. In totaal hebben we sinds begin april 9 winddelen in bezit, die samen ongeveer 4.500 kWh per jaar op leveren. De looptijden van de winddelen verschillen, doordat de windturbines verschillende leeftijden hebben. Van de winddelen lopen 2 stuks tot 2025, 4 stuks tot 2029 en 3 stuks tot 2030. Mijn verwachting is dat de hoeveelheid elektriciteit die we inkopen hierdoor fors gaat dalen de komende 12 maanden en dat zonnepanelen en winddelen samen per maand redelijk ons elektriciteitsgebruik gaan dekken.
Op jaarbasis begint in onderstaande grafiek inmiddels zichtbaar te worden dat we weer een stukje zuiniger aan het leven zijn.
Het effect van onze extra winddelen is nog niet heel erg zichtbaar. Net als dat ons gasverbruik maar langzaam daalt, omdat de zonneboiler in april altijd al wel behoorlijk warmte levert. De grootste klapper in gasverbruik op jaarbasis gaat komende winter komen, als de zonneboiler weinig warmte levert en de HeatCyce in ons warm water moet gaan voorzien.
Dit jaar wordt onze wijk opgehoogd en riolering vernieuwd, dus de aanvraag voor verwijdering van de aardgasaansluiting is inmiddels gedaan bij Stedin.
