De afgelopen jaren hebben alle gemeenten een warmtevisie opgesteld. Een plan waarin ze aangeven hoe ze in de periode tot 2050 denken de woningen en gebouwen in hun stad over te schakelen van aardgas voor verwarming naar andere warmtebronnen. Een belangrijk discussiepunt is en blijft haalbaarheid en betaalbaarheid. De focus bij een deel van de Tweede Kamer ligt op de sociale woningbouwsector. Dat is nou net de enige sector waar gemeenten via de prestatieafspraken met woningbouwcorporaties afspraken kunnen maken. Veel lastiger zijn de vrije huursector en de koopsector. Uit gegevens van Jan Willem van de Groep blijkt dat in de koopsector veel meer CO2 uitstoot plaats vind dan in de sociale huursector, en dat het om veel grotere aantallen woningen gaat. Tegelijkertijd is het bij de huidige op hol gesloten huizen- en energieprijzen lastig om ook nog geld vrij te spelen voor verduurzaming van de woning. Onno Dwars, Ballast Nedam, stelde op LinkedIn voor om huizenbezitters te verplichten om verduurzaming uit hun overwaarde te financieren. Groot vraagteken daarbij is en blijft of dat past problemen met financierbaarheid oplost en voor de woningeigenaar: verdienen we onze investeringen wel terug bij verkoop van de woning? Daarom een proefballon, schiet hem gerust lek met een beter voorstel.
Financierbaarheid verduurzaming
Bij financierbaarheid van een extra lening spelen twee begrippen een rol: loan to value en loan to income. Beide bedacht om mensen te behoeden tegen onverantwoord grote schulden. Loan to value wil zeggen dat mensen hooguit een percentage van de waarde van het onderpand mogen lenen. Bij huizen ligt dat in Nederland vrij hoog, je mag tot 100% van de waarde van je woning lenen. Voor duurzame verbouwingen mag dit bij sommige hypotheekverstrekkers stijgen tot 106% van de woningwaarde. Als je de maximale waarde van de woning moet lenen, blijft er op moment van aankoop 6% van de woningwaarde over om te steken in het duurzaam verbouwen van je woning. De waarde van een woning fluctueert door de tijd, de laatste jaren zijn veel woningen in waarde gestegen. Waardoor de loan to value gedaald is en er meer ruimte kan zijn om extra te lenen om te verbouwen aan je woning.
Loan to income wil zeggen dat je een maximaal percentage van je inkomen mag uitgeven aan rente en aflossing van de hypotheek. Dit percentage hangt af van inkomen, rentestand en de vraag of de lening al dan niet onder de hypotheekrenteaftrek valt. Deze regels liggen vast in de Tijdelijke regeling hypothecair krediet.
Een derde uitdaging die speelt is dat investeringen in verduurzaming van de woning zich niet altijd terug verdienen, hoewel dat bij de huidige gas- en elektriciteitsprijzen een minder groot punt zal zijn.
Financieren vanuit overwaarde
Het voorstel van Onno Dwars om huizenbezitters te verplichten om verduurzaming van hun woning te financieren vanuit de overwaarde op hun woning oogt sympathiek. Het logische moment voor veel mensen is echter als ze een nieuwe woning kopen, alleen dan hebben ze in de huidige woningmarkt vaak al hun geld en leenvermogen nodig om een woning te kunnen kopen. Terwijl de verkoper een belastingvrije overwaarde incasseert. Een deel van de huizenbezitters zal die overwaarde inzetten om een nieuwe woning te kopen, een deel niet. Dat het om serieus geld gaat laten de indexcijfers van CBS zien.
Hoe dan ook is het de vraag waarom we als maatschappij die belastingvrije overwaarde niet inzetten voor verduurzaming? Bij voorkeur via een heffing gebaseerd op het energielabel van de woning. Hoe slechter het energielabel, hoe hoger de heffing. Met een heffing van 0% voor woningen die NOM (Nul op de Meter) of ENG (Energie Neutraal Gebouw) zijn.
De gemiddelde waarde van verkochte woningen is gestegen van Euro 230.194 in 2015 naar Euro 386.714 in 2021, een stijging van ruim Euro 150.000. Energie besparen is belangrijk, de hoogste heffing wil je dan ook zetten op de energielabels E, F en G. Dat zet meteen een rem op pandjesbazen en woningbouwcorporaties die proberen van hun slechte energielabels af te komen zonder deze energetisch aan te pakken. En het geeft de nieuwe eigenaar financiële ruimte om de woning te verduurzamen. Onderstaande percentages zijn een ruw voorstel, waarbij
Energielabel
Heffingspercentage
Heffing bij verkoop na 7 jaar*
Budget voor B nieuwe bewoner
Budget voor A nieuwe bewoner
ENG
0%
€ 0
A
5%
€ 7.826
B
10%
€ 15.652
€ 7.826
C
15%
€ 23.478
€ 7.826
€ 15.652
D
20%
€ 31.304
€ 15.652
€ 23.478
E
30%
€ 46.956
€ 31.304
€ 39.130
F
40%
€ 62.608
€ 46.956
€ 54.782
G
50%
€ 78.260
€ 62.608
€ 70.434
Om te zorgen dat de heffing gebruikt wordt voor het verduurzamen van de woning wordt het geld gestort op een bouwdepot bij de hypotheekverstrekker. De hypotheekverstrekker keert het geld uit op basis van facturen van maatregelen. Wanneer de nieuwe eigenaar een energielabel A of beter van de woning overlegd wordt het volledige bouwdepot uitgekeerd, ongeacht de gemaakte kosten.
Kosten verduurzaming woning
De kosten om een woning te verduurzamen liggen veelal lager dan de heffing bij verkoop na 7 jaar. Een woning van voor 1930 (veelal energielabel G) naar energielabel B brengen vergt volgens de WoonWijzerWinkel een investering van ongeveer Euro 15.000. Woningen uit de periode 1930-1945 hebben nog steeds vaak label G, maar het bereiken van energielabel B kan volgens WoonWijzerWinkel voor ongeveer Euro 11.000. In de periode 1946-1964 werden nog weinig eisen gesteld aan isolatie van woningen, toch hebben ze volgens de WoonWijzerWinkel gemiddeld een iets beter energielabel F. Dat neemt niet weg dat de kosten voor het bereiken van energielabel B nog steeds zo’n Euro 11.000 bedragen. Er zijn ook andere aanpakken mogelijk, zo stelt Urgenda dat het mogelijk is om bestaande woningen voor Euro 35.000 energieneutraal te maken. Ook zijn er concepten zoals Nul-op-de-meter, passief bouw en active house, waarbij veel zwaarder ingezet op energiebesparing. In de heffingssystematiek kan je daar rekening mee houden door naast het energielabel ook voorwaarden te stellen aan de isolatiewaardes van de woning. Dat scheelt energie, of het nu elektriciteit, warmte of gas is. En laten we eerlijk zijn: hoeveel mensen worden blij van meer zonnevelden, windturbines, aardwarmteputten of restwarmte? De beste energievorm om op in te zetten blijft dus de NegaWatt.
Kosten verduurzaming vs hoogte heffing
De kosten voor het bereiken van energielabel B liggen vaak lager dan de heffing op basis van de gemiddelde overwaarde van een woning. Ook de kosten om energieneutraal te worden via de methode van Urgenda is goedkoper. NOM woningen zijn naar mijn weten vaak nog wat duurder, hoewel ik denk dat je voor bijna Euro 80.000 een eind kunt komen. Zeker huizenbezitters in het duurdere marktsegment. Het is daarmee interessant voor een huidige woningeigenaar om zijn woning te gaan verduurzamen, mits dat past binnen de loan to value en loan to income voorwaarden van de wet. Het budget voor energielabel A en energielabel B in bovenstaande tabel zijn namelijk de kosten die een huiseigenaar uitspaart door z’n woning te verduurzamen. Aangezien het slechts een percentage is is de kans groot dat loan to value geen probleem vormt. Bovendien blijkt uit verschillende onderzoeken dat de waarde van woningen toeneemt als het energielabel verbetert. Vooral buiten de Randstad heeft een beter energielabel een groot effect op de woningwaarde. In Amsterdam levert een energiesprong van energielabel G naar energielabel A een waardestijging van ruim 7% op.
Loan to income kan wel een probleem vormen, dan resten een huiseigenaar twee opties: zelf klussen om de woning naar een beter energielabel te krijgen of accepteren dat een groter deel van de overwaarde van de woning naar de nieuwe eigenaar gaat om de woning te verduurzamen. Een derde optie is gebouwgebonden financiering via de gemeente, maar daarvoor moeten nog wat hobbels worden weggenomen.
Openstaande punten
Mijn voorstel is verre van compleet. Het systeem kan werken voor grondgebonden woningen. Voor appartementencomplexen en VvE’s is het lastiger. Daar zullen veelal alle leden van de VvE mee moeten doen met de verbouwing, zeker als het om betere isolatie van de schil of de ramen gaat. Mogelijk dat in die gevallen de opbrengst van de heffing te koppelen valt aan financiering van maatregelen uit het duurzaam meerjarenonderhoudsplan van de VvE. Waarbij het bestuur van de VVE het geld uit het bouwdepot kan gebruiken voor verbetering van het energielabel van het hele complex. Niet helemaal eerlijk, want de verhuizer betaalt dan een groot deel van de verbeteringen. Aan de andere kant kan het wel voor de broodnodige versnelling zorgen en de broodnodige NegaWatts. Dat laatste scheelt weer in de hoeveelheid gasverbruik en de hoeveel duurzame energie die opgewekt moet worden.
Maart 2022 was de eerste, niet zomerse, maand waarin we in onze woning enkel zonnewarmte en elektriciteit hebben gebruikt voor verwarmen, koken en warm water. Dik 10 jaar geleden hebben we een zonneboiler laten installeren. Vervolgens hebben we drie jaar geleden infraroodverwarming van ThermIQ laten installeren en in februari dit jaar een Heatcycle van DeWarmte. Daarmee kunnen we in principe van aardgas af. We wachten nog even met het daadwerkelijk laten verwijderen van de gasaansluiting. Eerst willen we zien of de HeatCycle het ook aan kan in de donkere maanden, wanneer de ondersteuning van de zonneboiler minimaal is. Afgelopen maand is wel de nieuwe schuifpui geplaatst, dus de maatregelen voor energiebesparing gaan gewoon door. Tot slot hebben we vorige maand 6 winddelen bijgekocht om ons elektriciteitsverbruik af te dekken, bij de huidige ontwikkelingen op de energiemarkt geen overbodige luxe. Niet iedereen kan zich dat veroorloven, reden om samen met een aantal andere leden van GroenLinks Schiedam 34 winddelen te kopen om te schenken aan Energiebank Schiedam.
Bruto energiegebruik
Ons bruto energiegebruik lag in het eerste kwartaal op 3.168 kWh, 8% lager dan gemiddeld sinds we overgeschakeld zijn op infraroodverwarming. Dit energiegebruik is exclusief de warmteproductie van onze zonneboiler en de elektriciteitsproductie van onze zonnepanelen en winddelen.
In bovenstaande grafiek is goed zichtbaar dat ons bruto energiegebruik fors lager ligt dan in de periode dat we ons huis verwarmde met een hr-ketel. Over het eerste kwartaal scheelt het 31%. Ons bruto energiegebruik bestaat uit drie delen: energie voor verwarming, voor warm water en voor apparaten. Onder apparaten reken ik ook de mechanische ventilatie en het stroomverbruik van de pomp van de zonneboiler mee, want ik heb geen zin om die twee los te gaan bemeteren.
Energiegebruik (in kWh)
2021
2022
Verwarming
2.191
1.660
Warm water
537
585
Apparaten
958
924
Totaal
3.686
3.168
Bruto energiegebruik eerste kwartaal, in kilowattuur
Verwarming
Maart 2022 telde met 315 gewogen graaddagen 10% minder gewogen graaddagen dan 2021. Ons verbruik voor verwarming lag echter een stuk lager dan in 2021. Het effect van de terugkeer van de kinderen naar school is goed zichtbaar, maar ook het effect van meer zon.
Wat (in kWh)
2021
2022
verschil
Graaddagen
349,7
315,3
-10%
Ruimteverwarming basis
511
274
-46%
Ruimteverwarming overig
49
20
-59%
Ruimteverwarming totaal
560
294
-47%
Verbruik/graaddag basis
1,46
0,87
-40%
Verbruik/graaddag overig
0,14
0,06
-55%
Verbruik/graaddag totaal
1,60
0,93
-42%
Ons totale verbruik voor verwarming lag 47% lager dan in 2021. Per gewogen graaddag lag ons energieverbruik in maart 42% lager dan in 2021. Waarmee het gemiddelde energieverbruik per gewogen graaddag van de afgelopen 12 maanden weer wat begint te dalen.
Voor een klein deel komt dit doordat Afgelopen maand is ook onze nieuwe schuifpui geïnstalleerd door Mathijssen Aluminium Service. Dat was in een dag gepiept. Na 40 jaar geen overbodige luxe, tijdens de februari stormen hoorden we de wind fluiten door de kieren tussen de oude schuifpui en de omlijsting. De nieuwe schuifpui zit volledig rondom getapet en ook de naden zijn van binnenuit netjes gekit. Dat scheelt in geluid, energieverlies en comfort.
Op jaarbasis ligt ons werkelijk energiegebruik voor verwarming nu op 3.500 kWh. Nog steeds een stuk hoger dan voor de pandemie, toen we rond de 3.000 kWh op jaarbasis zaten. Ondanks het hogere verbruik tijdens de lockdowns door thuiswerken en thuisonderwijs is ons energiegebruik voor verwarming op jaarbasis nooit boven het laagste niveau op aardgas geweest (4.193 kWh in december 2014). Onze infraroodverwarming bevalt dan ook al jaren goed en het blijft naar mijn mening een aanrader voor wie op z’n aardgasverbruik wil besparen en aan loopt tegen de lange wachttijden voor warmtepompen.
De afgelopen 12 maanden waren warmer dan verwacht op basis van het gemiddelde in de periode 1991-2020 en ook warmer dan het gemiddelde in de periode 1901-1930. Wanneer ik daar voor corrigeer zou het energiegebruik voor verwarming respectievelijk 4.100 kWh en 4.400 kWh zijn geweest.
Warm water en apparaten
Het energiegebruik voor warm water in maart schat ik voorlopig in op 90 kWh, een daling met 34% t.o.v. 2021. Deze inschatting maak ik door het elektriciteitsgebruik van apparaten met 301 kWH gelijk te houden aan dat van februari. Het werkelijke elektriciteitsverbruik van onze HeatCycle ontvang ik halverwege de maand van DeWarmte. Zodra dat er is pas ik de cijfers hier aan.
In maart heeft de temperatuur van het boilervat geslingerd tussen de 40 en 60 graden Celsius. Dergelijke temperaturen hebben we de afgelopen 10 jaar zelden bereikt in deze tijd van het jaar met enkel de zonneboiler, 30 tot 50 graden kwam een enkele dag in de maand voor. De hoeveelheid water was dan te klein voor een warme douche. Nu heeft de combinatie warmtepomp op afvalwater en zonneboiler ons geen enkele dag in de steek gelaten.
In bovenstaande grafiek is goed te zien dat zowel de energievraag voor verwarming, als de resterende energievraag voor warm water sterk seizoensgebonden zijn. Vanaf het voorjaar tot en met de herfst wordt de energie voor ons warme water grotendeels geleverd door de zonneboiler. De onderstaande grafiek laat goed zien hoe onze totale energievraag op jaarbasis sinds het voorjaar van 2019 (moment van installatie van de infraroodpanelen) gedaald is.
Energieproductie
Maart was een zonnige maand. Hierdoor hebben onze zonnepanelen 47% meer elektriciteit geproduceerd. Maart was ook een maand van communicatieproblemen voor de twee windturbines waar we winddelen in hebben, De Grote Geert en De Jonge Held. Voor het moment ben ik ervan uitgegaan dat onze 3 winddelen in maart 2022 net zoveel elektriciteit hebben opgeleverd als in 2021.
Bron
2021
2022
Verschil
Zonnepanelen
176
259
47%
Winddelen
115
115
0%
Totaal opwekking
291
374
29%
Bron energiegebruik
Doordat we overgeschakeld zijn op infraroodverwarming voor verwarming en op een warmtepomp voor warm water is ons gasverbruik gedaald, maar ons elektriciteitsgebruik gestegen.
De hoeveelheid energie die we in de zomer terugleveren is nauwelijks verandert. Wat wel is verandert is de hoeveelheid stroom die we in de winter inkopen. Bestonden de pieken tot 2019 vooral uit aardgas, nadien is de piek vooral uit elektriciteit gaan bestaan.
Op jaarbasis kopen we nog ongeveer 1.500 kWh aardgas in. Een hoeveelheid die de komende maanden zal slinken naar 0. We kopen inmiddels ongeveer 4.000 kWh op jaarbasis in.
Bij onze huidige energietarieven betekent dat een extra energierekening van ruim 1.000 Euro, nog afgezien van energiebelasting en ODE. Reden om voor Euro 340 zes extra winddelen aan te schaffen in De Ranke Zwaan en De Trouwe Wachter. Deze komen begin april op onze naam te staan, waardoor we op jaarbasis zo’n 3.000 kWh extra elektriciteit zullen produceren. Deze kilowatturen worden tegen het ‘kale’ stroomtarief inclusief btw in mindering gebracht op onze jaarnota. Bij de huidige tarieven levert dat ons alleen die jaar al ruim Euro 750 korting op de energierekening op. En door de extra winddelen zal het aandeel inkoop in ons energiegebruik fors dalen.
Het liefst had ik stroom van een windturbine in Schiedam afgenomen en geschonken, maar die staat er helaas nog steeds niet. Terwijl een windturbine toch al snel een paar duizend huishoudens langjarig voor een voordelig tarief elektriciteit zou kunnen leveren. Waarbij rijkere Schiedammers een eerlijk rendement geboden kan worden.
Netto energiegebruik
Het uiteindelijk doel van zowel energiebesparen als energieopwekken is om op jaarbasis ongeveer evenveel elektriciteit van het net af te nemen als te gebruiken. Momenteel gebruiken we ongeveer 5.000 kWh aan energie meer op jaarbasis, dan we produceren. Hiervan is ongeveer 1.500 kWh aardgas en 3.500 kWh elektriciteit.
Om meer elektriciteit te produceren hadden we onze zonnepanelen kunnen vervangen door nieuwe met een groter vermogen. Hierdoor was de onbalans tussen productie in de periode april t/m september en gebruik in de periode oktober tot en met maart groter geworden. In plaats daarvan hebben we gekozen voor de aanschaf van 6 extra winddelen. Deze produceren naar verwachting juist elektriciteit in de periode dat we stroom nodig hebben: september tot en met maart. Het gaat helaas niet om nieuwe capaciteit, maar het lijkt er op dat de windturbine in Schiedam nog even op zich laten wachten. Zodra die plannen concreter zijn dragen we daar graag ons steentje aan bij. In Vlaardingen zijn de borden voor Oeverwind inmiddels wel geplaatst.
Februari is voorbij en het is een maand om te onthouden. Het is namelijk de maand waarin de warmtepomp van De Warmte werd geïnstalleerd en het is de maand waarin we op de dag van de Russische inval in Oekraïne de hr-ketel hebben uitgezet. Sindsdien hebben we nog geen dag een koude douche gehad. Hoewel een week te kort is voor definitieve conclusies lijkt het er vooralsnog op dat de warmtepomp voldoende warmte produceert om te voorzien in ons warme water. Waar later deze maand een nieuwe, beter geïsoleerde schuifpui bij komt. Dit is ons kleine protest tegen de belabberde wijze waarop de Nederlandse rijksoverheid de mijnbouwschade in Groningen afhandelt en tegen Poetins inval in Oekraïne.
Het is ook het voorlopige sluitstuk van 11 jaar zoeken naar oplossingen voor een energiezuinigere, comfortabelere en gasloze woning. Een zoektocht die bestond uit 4 delen: keuzes maken, energiebesparen, energie-opwekken en alternatieven voor aardgas zoeken. Een volledig overzicht van alle maatregelen vind je hier.
Keuzes maken
Al bij de aankoop van ons huis hebben we afspraken gemaakt over hoe we onze woning stapsgewijs wilde verbeteren. Het geld om het in één keer te realiseren hadden en hebben we namelijk niet. Daarom was de afspraak dat we om en om een maatregel ter verduurzaming van onze woning en een maatregel ter verbetering van onze woning zouden nemen. We zijn in 2010 begonnen met twee maatregelen ter verduurzaming en een ter verbetering van onze woning. Te weten een nieuwe HR-ketel en een zonneboiler voor energiebesparing, en een nieuwe vloer ter verbetering van de woning.
Daarna hebben we ongeveer om en om maatregelen in ons huis genomen. Waarbij verduurzaming soms mee kon liften op een verbeteringsmaatregel, zoals infraroodverwarming in de badkamer en beter geïsoleerde kozijnen bij het vervangen van de kozijnen. Ook hebben we er de afgelopen jaren voor gekozen om geen verre reizen te maken, maar te investeren in onze woning. Dat heeft best wel eens tot discussies en lastige gesprekken geleid.
Energiebesparen
Energiebesparen gaat niet alleen om grote zaken, maar juist ook om kleine dingen. Zo hadden we eerst een deurbel op zonne-energie, die heeft het inmiddels begeven en is vervangen door een kinetische deurbel. Dat wil zeggen een deurbel die stroom krijgt door de knop in te drukken. Ook hangen in het hele huis al jaren led-lampen, is de brievenbus voorzien van tochtwering, radiatorfolie achter de radiatoren, verwarmingsbuizen geïsoleerd, piepschuim onder de keukenplint tegen de kou, hebben we A-label apparatuur en een thermostaatkraan op de douche. Ook hebben we in de tuin een boompje geplant om de warme zomerzon buiten te houden.
Daarnaast zit energiebesparing in gedragsverandering. Zo houden we de gordijnen en de kamerdeur in de winter dicht tegen de kou. Verwarmen we enkel de ruimtes waar we verblijven, gebruiken we onze warmtepompdroger enkel voor handdoeken en ontdooien we de vriezer met regelmaat om ijsvorming te voorkomen.
Uiteraard gaat het bij energiebesparen soms ook om grotere investeringen. Zo hebben we een zonnescherm tegen de zomerse hitte i.p.v. een airco, hebben we inmiddels bijna alle ramen en kozijnen vervangen door HR++ en is de mechanische ventilatie vervangen door een exemplaar met een gelijkspanningsmotor.
Energiebesparen doen we vooral op momenten van vervangen. Dat betekent dat niet alle kosten aan energiebesparen zijn toe te rekenen.
Energieopwekken
Hoe goed we ook ons best doen energie blijft nodig in ons huis. We wekken een behoorlijk deel daarvan zelf op via onze zonneboiler (gelijk een alternatief voor een deel van ons aardgas gebruik) en via onze zonnepanelen. Voor de stroom die we nog gebruiken hebben we winddelen gekocht (helaas staan de windturbines niet in de buurt) en het restant van onze elektriciteit kopen we in bij een groene energieleverancier.
Al in 2011 hebben we geïnvesteerd in een zonneboiler. Deze voorziet ons in lente, zomer en herfst van warm water. Ons gasverbruik is daardoor gedaald. Daarnaast hebben we in 2019 gekozen voor infraroodverwarming van ThermIQ. Dit bevalt prima en bespaart ook 30 tot 40% aan energie in vergelijking tot onze cv-ketel. Minder dan met een warmtepomp, maar met als voordeel dat we de radiatoren niet hoeven te vervangen en dat we ons huis niet meteen extra hoefde te isoleren.
Eind vorig jaar hebben we na lang dubben gekozen voor een warmtepomp als aanvulling op de zonneboiler. We hebben gekozen voor een warmtepomp die ons afvalwater als warmtebron gebruikt van de Delftse startup De Warmte. Reden daarvoor is dat het afvalwater een relatief stabiele warmtebron is. ’s Winters heeft ons afvalwater nagenoeg dezelfde gemiddelde temperatuur als in andere jaargetijden.
Resultaten warmtepomp februari 2022. Geleverde warmte, verbruikte stroom en COP.
In bovenstaande grafiek is te zien dat de warmtepomp in februari ongeveer 45 kWh aan elektriciteit heeft gebruikt en dat de COP tussen de 2,5 en 4 lag. Dat wil zeggen dat er met elke kilowattuur aan elektriciteit ongeveer 2,5 tot 4 keer zoveel warmte werd geproduceerd door de warmtepomp. Best een prestatie voor een warmtepomp die enkel warm tapwater levert.
De grafieken met 11 jaar energiegebruik worden ondertussen wat onoverzichtelijk. Daarom vanaf deze maand een andere presentatie met het gemiddelde over de periode 2011-2018 (waarin we aardgas gebruikte voor verwarming), het gemiddelde over de periode 2019-heden (waarin we infraroodverwarming gebruiken voor verwarming) en het bruto energiegebruik in het huidige jaar. Waarbij het bruto energiegebruik het volledige energiegebruik is in onze woning voor verwarming, warm water en elektrische apparaten. Bij het bruto energiegebruik is geen rekening gehouden met de energieproductie van onze zonneboiler, zonnepanelen of warmtepomp.
In bovenstaande grafiek is goed zichtbaar dat ons bruto energiegebruik in januari en februari goed vergelijkbaar is met het gemiddelde energiegebruik in de jaren met infraroodverwarming. Het ligt lager dan in de jaren dat we ons huis verwarmde met onze hr-ketel. Het bruto energiegebruik is niet gecorrigeerd voor weersinvloeden, maar gebaseerd op het werkelijk verbruik.
Verwarming
Ons energiegebruik voor verwarming kent uiteraard een seizoensgebonden ritme, zoals goed te zien in in onderstaande grafiek. De infraroodpanelen van ThermIQ zijn al 3 jaar voldoende voor onze verwarming.
In maart 2019 zijn we overgeschakeld op infraroodverwarming. In bovenstaande grafiek is te zien dat we sindsdien nooit meer boven de 2,0 kWh per gewogen graaddag hebben verbruikt, een niveau waar we met gas standaard overheen gingen in de wintermaanden. Ook is zichtbaar dat het gemiddelde energiegebruik voor verwarming sinds de overschakeling op infraroodverwarming langzaam aan het dalen is. Het gemiddelde gebruik per gewogen graaddag voor infraroodverwarming ligt dik 2 jaar na de overstap dan ook 39% lager dan het gemiddelde gebruik met hr-ketel.
Omgerekend naar een standaard klimaatjaar in de periode 1991-2020 besparen we op deze manier zo’n 2.400 kWh (een kleine 250 m3 aardgas) per jaar.
Energiegebruik naar bron
In huis hebben we drie bronnen van energie: elektriciteit, warmte en aardgas. Waarbij de elektriciteit die we gebruiken deels wordt geleverd door onze zonnepanelen, winddelen en zonnedelen. En een deel kopen we in. Onderstaande grafiek laat het verloop hiervan per maand zien, waarin ik onze zonneboiler buiten beschouwing heb gelaten. In de zomer leveren we stroom terug, in de winter zit er een forse piek in ons energiegebruik. Onze zonnepanelen en zonneboiler leveren dan weinig op, terwijl onze energievraag dan het grootst is. Onze winddelen leveren in die maanden wel stroom.
Vanaf de winter van 2019-2020 is goed te zien dat we onze ruimteverwarming hebben geëlektrificeerd.
Bovenstaande grafiek laat zien dat ons gasverbruik op jaarbasis behoorlijk is gedaald vanaf maart 2019. Ook is goed zichtbaar dat ons totale energiegebruik vanaf eind 2020 weer gestegen is. De tweede lockdown en het bijbehorende verwarmen van meer ruimtes voor thuiswerken en thuisonderwijs hebben hun tol geëist.
Bovenstaande grafiek laat zien wat op jaarbasis het aandeel is van de verschillende energiebronnen in ons energiegebruik. Daarin is ook goed te zien dat we in 2019 overgeschakeld zijn van centrale verwarming naar infraroodverwarming. Begin 2019 kochten we op jaarbasis 6.600 kWh (61% van ons energiegebruik) in in de vorm van aardgas en leverden we 450 kWh (4%) terug in de vorm van elektriciteit. Momenteel kopen we 61% van ons energiegebruik in, waarvan 18% aardgas en 43% elektriciteit. De hoeveelheid energie die onze zonnepanelen, zonnedelen en winddelen opleveren is de afgelopen jaren met ruim 300 kWh omlaag gegaan.
De saaie basistabel van februari
Wat (in kWh)
2021
2022
verschil
Graaddagen
412
334
-19%
Ruimteverwarming basis
605
510
-16%
Ruimteverwarming overig
140
59
-57%
Ruimteverwarming totaal
745
570
-24%
Warm water
198
244
23%
Apparaten
306
289
-6%
Totaal verbruik
1249
1102
-12%
Verbruik/graaddag basis
1,47
1,53
4%
Verbruik/graaddag overig
0,34
0,18
-47%
Verbruik/graaddag totaal
1,82
1,71
-6%
Gasverbruik
176
176
0%
Elektriciteitsafname
1055
904
-14%
Teruglevering
31
16
-48%
Zonnepanelen
116
99
-15%
Zonnedelen
14
14
0%
Winddelen
111
216
95%
Zonneboiler
22
22
0%
Totaal opwekking
263
351
33%
Netto elektriciteitsverbruik
814
575
-29%
% eigen verbruik
73%
84%
Saldo jaarbasis
4.074
Tot slot
Al met al ben ik bij de huidige prijsstijgingen voor energie blij met de keuzes die we gemaakt hebben. Al is onze keuken 11 jaar na aankoop van ons huis nog steeds niet vervangen, terwijl deze al bij de aankoop op het lijstje van z.s.m. vervangen stond.
Ik besef ook heel goed dat we het geluk hebben gehad dat we de financiële middelen en de kennis hadden om onze investeringen in het huis te betalen. Dat is niet iedereen gegeven. Daar waar financiële middelen en/of kennis ontbreken is een rol voor de overheid weggelegd. Waarbij subsidieregelingen in Nederland best een maatje inkomensafhankelijker gemaakt mogen worden, zoals in Vlaanderen.
Zelf gaan we de komende 12 maanden ons gasverbruik afbouwen naar 0 m3 per jaar en dan kunnen de gasaansluiting en de cv-ketel de deur uit. Dat scheelt in ons vastrecht en in de ruimte voor apparaten op zolder. Wat dan resteert is ons energiegebruik stapsgewijs terugbrengen en op enig moment nadenken over hoe we meer elektriciteit gaan opwekken, zodat we op jaarbasis in balans komen. Voor nu hebben we extra winddelen bijgekocht.
Behalve dat ik veel maatregelen in huis heb genomen, ben ik ook op andere manieren bezig m’n leven stukje bij beetje duurzamer in te richten. Zo hebben we in 2021 aan verschillende projecten een steentje bijgedragen via crowdfunding. Of door rechtstreeks bij de boer te bestellen.
Duurzame energie hier
Ik ben al jaren investeerder in Meewind. In 2021 behaalde ik een dividendrendement van 17%, berekend over de oospronkelijke investering. Een ander bedrijf waar ik al jaren een klein aandeel in heb is Ampyx Power, dat met z’n Power Plane een alternatief voor windturbines biedt. Voor Ampyx Power was 2021 het laatste jaar van voorbereiden. In de loop van dit jaar beginnen de testen met een 1 MW versie van hun Power Plane in Ierland.
Behalve investeerder in Meewind en Ampyx Power investeer ik in zonnedaken via Zonnepanelendelen en Greencrowd. Daarnaast ben ik lid van vier energiecoöperaties: De Windvogel, Vlaardings Energiecollectief, Energiek Schiedam en Coöperatie Goed. Bij Energiek Schiedam zat ik vorig jaar ook nog in het bestuur. Bij alle vier heb ik kleine investeringen lopen, maar bij alle vier gaat het voorlopig meer om sociaal dan financieel rendement. Bij Energiek Schiedam hebben we de afgelopen twee jaar bijvoorbeeld ingezet op het opleiden van energiecoaches en zon op vve-daken. Bij coöperatie goed ligt de nadruk nog meer op het sociale aspect:
Als GOEDe Vriend help je energiearmoede verlichten en klimaatverandering tegengaan.
Ik maak gebruik van de websites Trine, Energise Africa, Ecologico en Lend a hand voor mijn investeringen. Ongeveer 10 eerder gefinancierde projecten hebben hun leningen inmiddels volledig terugbetaald en 36 projecten zijn bezig met terugbetalen. Deze terugbetalingen maken weer nieuwe investeringen mogelijk maakt. In 2021 heb ik op die manier zo’n 17 zonne-energieprojecten in Afrika, Zuid-Amerika en Azië meegefinancierd en ook de eerste projecten voor elektrische bedrijfsvoertuigen.
De meeste leningen worden terugbetaald. Toch zijn er ook vertragingen bij het terugbetalen van een aantal leningen als gevolg van corona of politieke ontwikkelingen (zoals de militaire coupe in Myanmar). Hoewel de impact meevalt met vertraging bij 8 uitstaande leningen.
Een geval apart is de oude investering in het Nederlandse WakaWaka. Een bedrijf dat de afgelopen jaren op geen enkele wijze heeft weten te profiteren van de groeiende vraag naar offgrid solar in Afrika, Zuid-Amerika en Azië. Ik heb er nog een heel klein aandeel in, maar dat staat voor nul Euro in de boeken en ik heb niet de illusie dat dat gaat veranderen.
Van recenter datum is mijn investering in GoSun, producent van onder andere zonne-ovens en offgrid solar oplossingen. Zij groeien nog steeds als kool en breiden ook hun productportfolio uit. Investeren in start-ups en scale-ups blijft riskant, maar ze hebben weer een ronde lopen via Start Engine (geen beleggingsadvies, want ik ben geen financieel adviseur).
Duurzaam landgebruik & landbouw
Naast duurzame energie vind ik duurzaam landgebruik en duurzaam voedsel steeds belangrijker. Zeker nu steeds duidelijker wordt dat pesticide gebruik slechts is voor de natuur en de mens. Daarom kopen we steeds vaker biologisch eten en drinken. Ook ben ik lid van de coöperatie Land van Ons. Samen kopen we landbouwgrond op om het te verpachten aan boeren die onder volgens onze principes willen boeren. Een stap verder gaat de cowdfunding aan NoShitFood. Op het landgoed Zonnegoed streven zij naar veganistische akkerbouw, dus zonder dierlijke bemesting. Ook heb ik nog een kleine investering in Groasis, een mogelijkheid die niet meer bestaat tenzij je erg veel geld hebt.
Een laatste actie die ik in 2021 uitgeprobeerd heb is fruit en pasta rechtstreeks van de boer kopen via Crowdfarming. Je kan zelf een boer kiezen, kiest welk product en de datum van levering. Zelf heb ik pasta, sinasappels, mango’s en tomaten via de site besteld. De porties zijn wat groot, met name bij de mango’s, tomaten en de pasta. Bij sinasappels valt het mee, 5 tot 10 kg is vrij vlot op. Maar vijf kilo mango’s is wat veel. Die zitten dus nog deels in de vriezer.
Koffie en thee bestel ik al 2 jaar bij Peeze. Een Arnhemse branderij met grote ideeën. Zij vinden dat koffie (en thee) eerlijker kan.
Overig
In 2020 heb ik meegedaan aan de crowfundingcampagne van WeSmyle, tandpasta zonder plastic verpakking. Sindsdien poets ik mijn tanden naar volle tevredenheid met hun tandpastatabletten. Mijn broeken koop ik sinds vorig jaar bij Mud Jeans en Mr.Marvis.
We hebben thuis een kleine auto, maar soms heb je grotere nodig. Een van momenten waarop ons MyWheels abonnement van pas komt. Het is altijd wel een stukje fietsen, want de dichtstbijzijnde deelauto staat op een 10 minuten fietsen afstand. Voor een elektrische deelauto is het nog iets verder fietsen, maar dat heb ik er graag voor over.
Bankieren doe ik al decennia bij de ASN-bank, de SNS-bank en de Triodos bank. En ook de kinderen hebben daar hun betaal- en spaarrekeningen. Als ambtenaar zit een groot deel van mijn pensioen bij het ABP, dat vorig jaar eindelijk de stap maakte om uit fossiele energie te stappen. Dus ook daar heeft 20 jaar lang zeuren en leuren uiteindelijk effect, zeker met de nieuwe generatie actievoerders die georganiseerder opereert.
Ook een steentje bijdragen?
Dat kan heel simpel door aan een van de beschreven initiatieven deel te nemen.
In februari vorig jaar hebben we informatie opgevraagd bij De Warmte over hun warmtepompsysteem. Nu, een jaar later, behoren we tot de eerste 100 klanten waar hun HeatCycle geïnstalleerd is. Vooraf was de hoop dat de installatie in 1 dag geklaard zou zijn, met mogelijk wat uitloop naar een tweede dag. Door wat tegenslagen duurde de installatie uiteindelijk tweeëneenhalve dag.
Het systeem
De Warmte maakt gebruik van thermische energie uit afvalwater (Tea). Vroeger bekend als riothermie, inmiddels bekend als onderdeel van trio TEO, TEA en TED (niet te verwarren met het illustere jaren 80 duo Theo en Thea).
Het systeem van De Warmte bestaat uit 3 onderdelen die gekoppeld worden door (geïsoleerde) waterleidingen: de warmteterugwin-unit, de warmtepomp en de boiler.
De warmteterugwin-unit komt in de kruipruimte of kelder, de rest van de installatie wordt in de woning geplaatst. De warmtepomp is ongeveer 40x50x60 cm en de boiler wordt gedimensioneerd op het warmwaterverbruik. Voor vier personen (onze situatie) zijn we uitgekomen op een boilervat van 200 liter.
Intake
Na het tekenen van de intentieovereenkomst volgde in december een digitale schouw van ons huis en de ruimtes die gebruikt konden worden. In ongeveer anderhalf uur heb ik de ruimtes waar de verschillende onderdelen van het systeem komen te staan of doorheen moeten lopen via de mobiele telefoon getoond, waarbij DeWarmte schermafdrukken maakte en ik de gevraagde delen van het huis toonde en de verschillende afmetingen opnam. Dat gaf me ook mooi de tijd om vragen te stellen en zekerheid te krijgen over de opbrengsten van het systeem. Dat laatste is voor ons niet onbelangrijk, omdat we met behulp van de warmtepomp de laatste stap naar aardgasvrij willen maken.
Volgens de website van De Warmte kan een vierpersoonshuishouden met het systeem zo’n 650 m3 aardgas besparen. Wij verbruiken minder dan 200 m3 per jaar, dus het systeem zou op jaarbasis ruimschoots moeten voldoen. Het spannends is natuurlijk of het systeem in de herfst, winter en lente (als de zonneboiler onvoldoende warm water levert) voldoende warm water kan leveren. Volgens De Warmte is dat haalbaar, maar voor de zekerheid blijft onze hr-ketel nog wel een jaar hangen. We zullen het systeem van De Warmte niet inzetten voor verwarming, omdat we dat naar volle tevredenheid met infraroodverwarming doen.
Na de intake, die prettig verliep, werd een datum voor de installatie afgesproken. In aanloop naar deze datum hebben we nog eenmaal de omtrekken van onze rioleringsbuizen moeten opnemen, omdat het installatieteam van De Warmte op basis van de foto’s twijfelde aan de doorgegeven maten. Dat was scherp gezien, want een van de buizen had inderdaad een andere afmeting dan we tijdens de schouw hadden genoteerd.
De installatie
Door de digitale schouw vooraf had het installatie een goed beeld van de uit te voeren werkzaamheden. De eerste dag installeren verliep voorspoedig, waarbij het riool een uur of 2 niet aangesloten was. Daar hadden we op gerekend. Het weer aansluiten vasn het water kostte langer de tijd dan waar we op hadden gerekend (4 a 5 uur). Aan het eind van de eerste dag was de riolering omgelegd, de warmteterugwin-unit geplaatst, de warmtepomp geplaatst en het boilervat vervangen door een boilervat met een dubbele spiraal (zodat ook de zonneboiler er op past). Water, cv-ketel en riool waren alle drie weer aangesloten, zodat alles weer bruikbaar was.
Een tegenvaller was er ook: het bestaande boilervat bleek lastiger leeg te krijgen dan gehoopt en bevatte onderaan geen aftappunt. Hierdoor bleef er een behoorlijke laag water in de boiler staan en was deze te zwaar om naar beneden te verplaatsen.
De tweede dag van de installatie begon met het legen en naar beneden verplaatsen van het oude boilervat. Ook werd het leidingwerk tussen de warmtepomp op zolder en de warmteterugwin-unit in de kruipruimte aangelegd. Waarvoor behoorlijk geboord moest worden in onze betonvloer. Daarbij dook ook een tweede tegenvaller op: de lengte van de kabelboom was te kort om de warmteterugwin-unit en de warmtepomp op elkaar aan te sluiten. Wat betekende dat er handmatig een nieuwe, langere kabelboom gemaakt moest worden. Wat tijdverlies opleverde en een les: misschien toch maar wat meer uitgeven aan een langere kabelboom die in 95% van de gevallen voldoet i.p.v. geld besparen met een kortere kabelboom die in 80% van de gevallen voldoet.
Aan het eind van de tweede dag waren alle leidingen en bedradingen gelegd, en de aansturing van de pomp o.b.v de sensoren in de kruipruimte getest. Voor de derde dag restte enkel nog de afwerking (zoals het dichtmaken van de doorgang naar de kruipruimte), testen van de warmtepomp, bijvullen van de zonneboiler en de ingebruikstelling.
Leuke bijkomstigheid voor de computernerds onder de lezers: de aansturing van de warmteterugwin-unit gebeurd met behulp van een Raspberry Pi. Al zijn er wel wat extra printplaten bijgeplaatst en is de behuizing wat ruimer.
Ervaring
Tja, daar valt nog weinig over te zeggen. Dat gaan we de komende maanden zien.
2022 is al een maand oud, hoog tijd om ons energiegebruik en onze energieproductie van 2021 te bekijken. In totaal hebben we in 2021 159 m3 aardgas, 7.408 kWh elektriciteit en 2.016 kWh zonnewarmte gebruikt. Omgerekend naar kilowattuur is dat 10.279 kWh in totaal. Daarvan hebben we 4.335 kWh zelf opgewerkt met onze zonneboiler, zonnepanelen en winddelen.
Wat
Gebruik
Aardgas
159 m3 = 1.553 kWh
Elektriciteit
7.408 kWh
Zonneboiler
1.315 kWh
Winddelen
1.004 kWh
Zonneboiler
2.016 kWh
Bruto energiegebruik per jaar
Onder staande grafiek laat ons energiegebruik zien uitgesplitst naar functie waar we de energie voor gebruiken: warm water, apparaten en verwarming. Doordat we nu twee jaar thuiswerken heb ik een uitsplitsing gemaakt in de ruimtes die we altijd verwarmen en ruimtes die we sinds 2020 extra verwarmen. In 2013 hebben we ook extra ruimtes verwarmd, dus ook in dat jaar is terug te zien dat het energiegebruik voor verwarming fors hoger lag dan in andere jaren.
In 2021 lag ons energiegebruik in 2021 voor de basis verwarming op 3.456 kWh. Ons totale energiegebruik voor verwarming lag op 4.060 kWh in 2021. Meer dan in 2020, maar nog steeds minder dan in 20214, het zuinigste stookjaar met aardgas. Toen verbruikte we 4.193 kWh, terwijl we drie ruimtes minder verwarmde.
Bovenstaande grafiek laat ook zien dat er een verschil is in het gemiddelde energieverbruik in de jaren met gasverwarming en in de jaren met infraroodverwarming. Ondanks dat we in twee van de drie jaar met infraroodverwarming meer ruimtes hebben gestookt dan in de jaren met aardgas ligt ons energiegebruik in de jaren met infraroodverwarming gemiddeld lager dan in de jaren dat we verwarmde met aardgas. Het verschil is een besparing van 18% op ons totale energiegebruik.
Verwarming per gewogen graaddag
Belangrijker dan het effect op het totale energiegebruik is het effect op het energiegebruik per gewogen graaddag. Omgerekend naar gewogen graaddagen ligt ons energiegebruik voor verwarming in de periode 2019-2021 ruim 35% lager dan met cv-ketel. Als ik geen rekening hou met ander stookgedrag door thuiswerken ligt het energiegebruik voor verwarming 37% lager. Met 1,5 kWh/gewogen graaddag lag het energiegebruik voor verwarming in 2021 2% hoger dan in 2014, het zuinigste stookjaar op aardgas.
Omgerekend naar een standaard jaar in de periode 1901-1930, de oudste gegevens die vindbaar zijn bij het KNMI, lag het gebruik voor de basisverwarming in 2021 op 4.060 kWh. Het totale gebruik voor verwarming lag op 4.769 kWh. Daarmee besparen we 15% op ons energiegebruik voor verwarming doordat 2021 warmer was dan het klimaatgemiddelde aan het begin van de 20ste eeuw.
Energieproductie
Een deel van de energie die we gebruiken wekken we zelf op. Deels op huis (zonnepanelen en zonneboiler) en deels elders (winddelen en zonnedelen). De totale productie daalde in 2021, dit kwam met name doordat onze winddelen 29% minder produceerde dan in 2020.
Netto energiegebruik
Ons netto energiegebruik is de afgelopen 10 jaar een aantal keren fors gewijzigd. Vanaf 2013 is goed te zien wat het effect van onze zonnepanelen is op ons netto elektriciteitsgebruik. Vanaf dat jaar tot en met 2018 ligt ons netto elektriciteitsgebruik rond de 0 kWh per jaar. Vanaf 2019 stijgt ons netto elektriciteitsgebruik, doordat we in dat jaar zijn overgeschakeld op infraroodverwarming. Wat ook zichtbaar is in ons gasverbruik. In 2021 gebruikten we zo’n 4.000 kWh meer elektriciteit dan we produceerden. Ons gasverbruik bleef laag met minder dan 1.600 kWh (minder dan 175 m3 aardgas).
Conclusie
Na dik 10 jaar investeren in ons huis verbruiken we nog steeds aardgas. Al gaan we daar in 2022 wel een volgende stap in zetten. De verwachting is dat ons elektriciteitsgebruik daardoor met zo’n 500 kWh gaat stijgen terwijl het gasgebruik met 1.500 kWh gaat dalen. Wat betekent dat we zo’n 7.500 kWh elektriciteit op jaarbasis gaan gebruiken. Een volgende stap op energiegebied is daarom besparen door ons huis beter te isoleren en kieren te dichten.
Voor die tijd staan het opknappen van de huiskamer en keuken op de agenda. Waarbij we gebruik gaan maken van de mogelijkheid die de infraroodpanelen ons bieden: het verwijderen van de radiatoren. In de huiskamer, maar onze kinderen willen ze ondertussen ook wel eens kwijt uit hun slaapkamer. Dat levert namelijk extra ruimte op in de kamer.
Een nieuw jaar, tijd voor 3 nieuwe goede voornemens. Bij voorkeur klein, uitvoerbaar en navolgbaar. Vorig jaar heb ik het overgeslagen, dus tijd voor een nieuwe reeks.
Voornemen 1: Gasverbruik verminderen
In 2021 was het voornemen, net als in 2020, om van gas af te gaan. Dat is niet gelukt, maar we hebben wel onze keuze gemaakt voor een manier om ons aardgasverbruik tot nul kubieke meter te reduceren. Het uitvoeren van de laatste stap is dan ook mijn eerste goede voornemen. De elektrische installatie is inmiddels voorbereid, de aanbetaling gedaan en de datum voor de installatie van de HeatCycle van De Warmte is gepland in februari. Er is dus geen enkele reden meer om te verwachten dat het niet gaat lukken. Binnenkort volgt dus de toevoeging van een maatregel aan ons lijstje, waarmee we 3 jaar na overschakeling op infraroodverwarming ook ons warm water volledig gasloos verwachten te maken. De komende maanden verwachten we ook de huidige schuifpui te vervangen door een beter geïsoleerd exemplaar. Waarmee we ons energieverbruik verwachten te verlagen. Maar belangrijk nog: we verwachten een comfortabelere woonkamer te krijgen.
Voornemen 2: Keuken vervangen
We wonen inmiddels bijna 11 jaar in onze woning en al bij de koop was de keuken aan vervanging toe. Na 6 jaar koken op 3 pitten (omdat de 4e stuk is) is het tijd om knopen door te hakken en onze keuken werkelijk te vernieuwen. We hebben de levensduur met 11 jaar weten te rekken, maar het is inmiddels echt de hoogste tijd.
Voornemen 3: maand zonder alcohol
Mijn derde goede voornemen is om minstens een maand geen alcohol te drinken. Met het vele thuiswerken vervaagt het verschil tussen de week- en weekenddagen en is het dagelijkse glaasje wijn er vorig jaar in geslopen. Tijd om te minderen en het terug te brengen naar hooguit een drankje in het weekend, te beginnen met een maand alcoholvrij.
Stand van zaken eerdere goede voornemens
Buiten deze drie nieuwe goede voornemens had ik natuurlijk al de nodige zaken lopen. Een daarvan is mijn bestuurslidmaatschap van Energiek Schiedam. Mijn lidmaatschap van De Windvogel loopt ook nog steeds door, al ben ik daar verder niet actief. Dit jaar heb ik geen verdere investeringen via Zonnepanelendelen, De Windcentrale of Meewind gedaan. Wel heb ik weer in verschillende zonne-energie projecten in Afrika geïnvesteerd via Trine en Energise Africa. Want het gaat mij niet alleen om hieropgewekt, maar ook om daaropgewekt. Daar meer hernieuwbare energie opwekken zorgt voor minder kansen voor nieuwe kolencentrales, maar ook voor minder afzet van slechte kwaliteit kerosine voor Europese raffinaderijen. Bovendien draag ik graag mijn steentje bij aan het behalen van de Sustainable Development Goals.
Een andere stap die we in 2021 hebben gedaan is het bijdrage aan No Shit: akkerbouw zonder dierlijke meststoffen. Ook hebben we vorig jaar weer een kleine extra storting gedaan bij Land van Ons, een coöperatieve vereniging die zich tot doel stelt om Nederlandse landbouwgrond te revitaliseren. De grond wordt dus geen natuurgebied, maar blijft in gebruik als cultuurgrond: die door mensen bewerkt wordt en waar producten vanaf komen voor ons dagelijks bestaan. Waar Land van Ons zich door willen onderscheiden is dat de ecologie de basis is voor de exploitatie van de gronden. Dat betekent dat er nog steeds op geboerd kan worden op een manier die meer lijkt op hoe de ‘biologische’ boeren dat aanpakken. Hoewel de eerlijkheid gebiedt: ook daar kunnen op het vlak van herstel biodiversiteit nog genoeg stappen gemaakt worden. Ook bestellen we onze koffie en thee nog steeds bij Peeze.
Daarnaast hebben we nog steeds een reeks kleine investeringen uit het het verleden, waaronder investeringen Meewind, Ampyx Power en GoSun.
Zoals ik vorige week al schreef hebben we inmiddels ruim 2 jaar infraroodverwarming als hoofdverwarming. Een keuze die ons nog steeds bevalt en die behoorlijk wat bezoek op mijn weblog oplevert. Tijd om weer eens wat dieper op onze infraroodpanelen in te gaan. Want bij de huidige gasprijzen kunnen ze naar mijn mening zeker een alternatief of aanvulling zijn, waarmee het gasverbruik te verlagen is. In ons geval van 600-700 m3 aardgas naar 150-200 m3 aardgas, en als alles mee zit gaan we volgend jaar naar nul kuub aardgas 🙂
Hoe werkt infraroodverwarming?
Conventionele radiatoren verwarmen de lucht in de hele ruimte door middel van convectie. Infrarood panelen zetten elektriciteit om in infraroodstraling. Bij straling (radiatie) is sprake van warmteoverdracht tussen twee lichamen, die niet met elkaar in aanraking zijn zonder gebruik te maken van een tussenstof. Het ene lichaam is warm en geeft daardoor veel elektromagnetische straling af en verliest zo warmte, en het andere lichaam absorbeert een deel van de binnenkomende straling en zet die om in warmte. De bekendste warmtestraling is de zonnestraling, die zich in het bereik UV-straling, zichtbaar licht en infraroodstraling laat opdelen. Stralingswarmte is een slecht begrepen vorm van verwarming, tegelijkertijd is infrarood misschien wel de effectiefste weg naar aardgasvrij.
Straling wordt niet geabsorbeerd door de lucht en verwarmt alle voorwerpen en muren/plafonds. Deze stralen terug naar mensen in de woning. Een persoon voelt warmte door overdracht van de hem direct omringende lucht, en stralingswarmte van alle voorwerpen en muren in de ruimte. Een goed voorbeeld van stralingswarmte is zonnewarmte in de sneeuw. Dit is tegelijkertijd een extreem voorbeeld want sneeuw reflecteert heel veel zonnestraling. Een infraroodpaneel gaat dit effect niet evenaren, de werking is wel vergelijkbaar. Leveranciers stellen dat infraroodstralingspanelen bij een 2 tot 3 graden lagere luchttemperatuur hetzelfde comfortniveau kunnen bieden als convectieverwarming. Per graad lagere temperatuur daalt het energieverbruik voor verwarming met ongeveer 6%. Er is nog geen goed kwantitatief onderzoek gedaan naar dit effect. Het onderzoek vanuit de landelijke TKI regeling Urban Energy heeft onvoldoende resultaten opgeleverd op dit punt, maar laat wel zien dat het energieverbruik lager ligt dan bij verwarming met cv-ketels.
Situatie huis
We wonen in een rijtjeshuis van 119 m2 met bouwjaar 1991 en energielabel A (Rc waardes van de muren nog steeds 2,5, maar zonnepanelen doen ook wat voor je energielabel). We hebben al de nodige maatregelen in huis genomen, van een zonneboiler tot zonnepanelen en HR++ ramen op de zuidzijde van de zolder. Voordat we overschakelden op infraroodverwarming verbruikten we rond de 700 m3 aardgas per jaar voor verwarming en warm water (omgerekend zo’n 6.800 kWh aan aardgas, waarvan 5.600 kWh voor verwarming), en rond de 3.300 kWh elektriciteit. Ons aardgasverbruik lag laag doordat we een deel van ons warm water opwekken met behulp van een zonneboiler. Onze stroom wekken we op met zonnepanelen op ons dak (2.300 kWh) en met 3 winddelen (1.500 kWh).
De volgende stap waar we voor stonden was de vraag hoe we ons gasverbruik verder zouden verminderen. Daarbij hadden we grofweg twee opties, die in prijs ongeveer even duur waren. Ofwel een ronde isolatie a 20.000 Euro: 10.000 Euro investeren in een beter geïsoleerde schuifpui, 5.000 Euro voor nieuwe Veluxramen en 5.000 Euro voor het beter isoleren van de spouwmuren. Verwacht effect op ons energieverbruik: 20 tot 30% besparing op het gasverbruik voor verwarming (110 tot 180 m3 aardgas) en een huis waarvan de schil gereed is voor lage temperatuurverwarming, bv m.b.v. een warmtepomp. Of een kleine 10.000 Euro investeren in het installeren van infraroodverwarming in alle kamers in ons huis en daarmee ongeveer 500 m3 aardgas besparen. Aangezien ik wel van een experiment hou en de infraroodverwarming in onze badkamer goed bevalt viel de keuze twee jaar geleden op de infraroodverwarming.
Inmiddels hebben we de Velux ramen overigens vervangen en bereiden we de volgende stappen voor: vervangen van de schuifpui en een riothermie warmtepompboiler van De Warmte. Met deze laatste hopen we onze laatste 150 m3 aardgas kwijt te raken.
Een volledig overzicht van alle maatregelen die we hebben genomen sinds we hier wonen vind je hier.
Installatie en investeringskosten
We hebben in totaal 8 infraroodpanelen van ThermIQ in ons huis. 6 stuks van 1.100 Watt en 2 van 550 Watt, in totaal 7.700 Watt (7,7 kW). Deze vervangen onze Remeha Calenta CW5 met een vermogen van 6.600 tot 31.200 Watt (6,6-31,2 kW), waarbij het piekvermogen van de cv-ketel vooral voor warm water bedoeld is.
Onze infraroodpanelen worden aangestuurd via de BeNext app. Daarmee zijn ook de maximale vermogens per infraroodpaneel in te stellen, ’s nachts staan de panelen in de slaapkamer bijvoorbeeld op maximaal 20%. De totale kosten voor 8 infraroodpanelen in ons huis, inclusief installatie en aanpassing van de elektriciteitsmeter waren ongeveer Euro 8.700,-. Een beetje handige klusser (de categorie waar ik niet toe behoor) kan de infraroodpanelen zelf installeren. Wij hebben het laten doen, wat in totaal twee dagen werk was.
De ervaringen met het comfort van de infraroodverwarming zijn positief. De warmte is aangenaam en de infraroodpanelen weten het huis goed warm te houden. Net als bij een hr-ketel heeft het systeem een halve graad temperatuurschommeling. Bij het uitschakelen van het systeem en het afkoelen valt het wel op dat het comfort sterk daalt als de temperatuur zo´n 0,4 graden gedaald is. Een zelfmodulerend systeem dat de stralingssterkte automatisch verlaagd als de gewenste temperatuur is bereikt en een kleinere temperatuurschommeling zouden het comfort sterk kunnen verbeteren. Nu zet ik de panelen op koude dagen handmatig weer aan als de temperatuur met 0,3 tot 0,4 graden gedaald is. Daarbij hou ik het vermogen lager, zodat de temperatuur niet oploopt maar we wel het comfort van de warmtestraling hebben.
Ervaringen gebruiksgemak
De aansturing van de panelen gebeurd bij ons thuis via BeNext. Een verbetering tegenover de oude klokthermostaat die we in de badkamer gebruikte. Wat ook een verbetering is is dat we de temperatuur met infraroodverwarming per ruimte kunnen regelen. Met thuiswerken en gesloten scholen was dat een zeer prettige bijkomstigheid. Wat ook fijn is is dat de temperatuur via een app op de telefoon aan te passen is, waardoor we bijvoorbeeld bij een weekje weg de verwarming al een paar uur voordat we naar huis gaan aan kunnen doen.
De infraroodpanelen reageren vlot, wat betekent dat we de basistemperatuur op de slaapkamers laag kunnen houden (15 graden). Door de grote mate van straling in de warmtemix is het binnen 10 tot 15 minuten comfortabel op de kinderkamers. Het verwarmen van de grotere werkkamer op zolder vergt met 15 tot 30 minuten wat meer tijd voordat het comfortabel is. Nu we de zolder dagelijks gebruiken als werkplek is deze ook binnen 10 tot 15 minuten op temperatuur.
Het bedienen van BeNext is eenvoudig, maar het goed instellen vergt wel wat ontdekken en uitproberen. De panelen worden standaard enkel 100% aangeschakeld op het moment dat een ruimte verwarmd moet worden. Dat is in ons geval, behalve bij stevige vorst, veel te veel stralingswarmte om comfortabel te zijn. Het is ook veel te veel stralingswarmte als het enkel gaat om vorstbeveiliging in een ruimte.
Naast het instellen van de klokthermostaat per ruimte met de gewenste temperatuur heb ik daarom ook regels aangemaakt waarmee de verschillende infraroodpanelen een ingestelde stralingssterkte krijgen die varieert per ruimte en dagdeel. ’s Nachts gaan ze niet harder dan 20% aan, in de ochtend gaan de keuken en de eethoek op 50% aan en de zithoek in de woonkamer slechts 30%. Bij het avondeten staan alle hoeken op 50%, ’s avonds laat gaat de zithoek wat hoger naar 70% en de keuken en de eethoek naar 40%. Mocht het teveel of te weinig blijken op een avond dan is elk paneel traploos verstelbaar in stralingssterkte. Hierdoor is de ruimte comfortabel te maken, zonder de temperatuur van de hele kamer te hoeven verhogen.
Energieverbruik verwarming
Het energieverbruik van onze woning over de laatste twee is lastig te vergelijken, doordat ons stookgedrag fors gewijzigd is. Een winter thuiswerken heeft ons energieverbruik fors verhoogd. Om een betere vergelijking te kunnen maken heb ik daarom een splitsing gemaakt in het energieverbruik van woonkamer, badkamer en hal (de basis die ieder jaar verwarmd wordt) en de slaapkamers en zolder (de extra ruimtes).
Onderstaande tabel laat het langjarig gemiddelde zien van ons verbruik met hr-ketel en met infraroodverwarming in een standaardjaar in het klimaat van 1901-1930. Dat wil zeggen in een jaar met gemiddelde 3.172 gewogen graaddagen. Het gemiddelde in de periode 1991-2020 lag 8% lager op 2.924 gewogen graaddagen.
Basis
HR-ketel
Infraroodverwarming
Verschil
%
kWh standaardjaar
6.428
3.506
-2.921
-45%
kWh/graaddag basis
2,03
1,11
-0,92
-45%
kWh/m2 basis
54
29
-25
-45%
kWh/persoon basis
1.607
877
-730
-45%
In bovenstaande tabel is goed zichtbaar dat er een duidelijk verschil zit in het verbruik van verwarmen met aardgas en het verwarmen met infraroodverwarming. Ons energieverbruik voor het verwarmen van de basis is met 45% gedaald. Doordat we afgelopen jaar meer thuis zijn geweest is ons basisverbruik over de laatste 12 maanden met 1,24 kWh/graaddag 12% hoger dan het langjarig gemiddelde. Dat is nog steeds 39% lager dan het langjarig gemiddelde met aardgas.
W/E Adviseurs komt in haar onderzoek op een gemiddeld gebruik voor woningen met infraroodverwarming van 40 kWh/m2. Daar zitten we duidelijk onder. Dat is niet verrassend want ook met aardgas waren we al zuinig. Waar W/E spreekt van ca. 90 kWh/m2, zaten wij op 54 kWh/m2. Waarbij ik het vermoeden heb dat W/E Adviseurs voor een standaardklimaatjaar eerder uit zal gaan van het aantal gewogen graaddagen in de periode 1991-2020 dan van het hogere aantal in de periode 1901-1930. Per persoon komt W/E Adviseurs uit op gemiddeld 1.350 kWh per jaar, waarbij 50% tussen de 930 en 1.720 kWh/jaar zit. Daar blijven we ruimschoots onder.
Als we naar het totale energieverbruik voor verwarming kijken verandert het beeld eigenlijk niet. Het energieverbruik met aardgas stijgt dan met 7%, het energieverbruik van infraroodverwarming met 11%. Wat begrijpelijk is, omdat de uitschieter van 2013 met aardgas door de lange meetperiode van 10 jaar redelijk glad gestreken wordt. Voor infrarood is de meetperiode veel korter, waardoor de impact van een jaar thuiswerken op het langjarig gemiddelde energieverbruik veel groter is. Nog steeds zitten alle verbruiken aan de onderkant van de cijfers die W/E Adviseurs noemt.
Totaal
HR-ketel
Infraroodverwarming
Verschil
%
kWh standaardjaar
6.878
3.892
-2.986
-43%
kWh/graaddag
2,17
1,23
-0,94
-43%
kWh/m2
58
33
-25
-43%
kWh/persoon
1.719
973
-746
-43%
Onderstaande grafiek laat de ontwikkeling van het verbruik per gewogen graaddag zien. Zowel per maand, als per jaar en langjarig. Er zijn twee jaren waarin we het hele huis hebben verwarmd en er dus een groot verschil is tussen het basis verbruik en het totaal verbruik. Het gaat om 2013 en 2021.
Onderstaande grafiek laat zien hoe het energieverbruik in een standaardjaar zich sinds 2011 ontwikkeld heeft. Waarbij ik ook twee verwachtingen heb toegevoegd op basis van het Cegoia model van CE Delft. Meer daarover vind je in dit eerdere bericht.
Stookkosten
Met de huidige stijgende kosten voor aardgas is het interessant om te weten wat infraroodverwarming met je stookkosten doet. Onderstaande tabel laat de stookkosten op jaarbasis zien in een gemiddeld jaar in 1901-1930 tegen de tarieven voor 2022.
Stookkosten 1901-1930
HR-ketel
Infraroodverwarming
Verschil
%
Basis
€ 1.325
€ 1.361
€ 36
3%
Totaal
€ 1.418
€ 1.511
€ 93
7%
Het is duidelijk dat de stookkosten door gebruik van infraroodverwarming licht stijgen (3% voor onze basisverwarming, 7% voor de totale verwarming). Het effect van onze zonnepanelen en winddelen is hierin niet meegenomen. Anders dan aardgas kan je elektriciteit namelijk wel zelf opwekken.
De tabel hieronder laat zien hoeveel we op onze energierekening besparen door klimaatverandering en hoeveel door hoeveel door het weer van de afgelopen 12 maanden.
Stookkosten basis
HR-ketel
Infraroodverwarming
Klimaat 1901-1930
€ 1.325
€ 1.361
Klimaat 1990-2020
-€ 104
-€ 107
Laatste 12 maanden
-€ 113
-€ 116
Klimaat 1990-2020
-8%
-8%
Laatste 12 maanden
-8%
-8%
Totaal
-16%
-16%
De warmere winters schelen ons 8% op onze stookkosten, oftewel ruim 100 Euro. Doordat de afgelopen 12 maanden warmer zijn dan de afgelopen 30 jaar besparen we nog eens 8% op onze stookkosten, wederom ruim 100 Euro. De stookkosten op basis van het werkelijk aantal gewogen graaddagen liggen daarmee 16% lager. Doordat we afgelopen jaar meer thuis zijn geweest verbruiken we in basis 12% meer elektriciteit dan op basis van het langjarig gemiddelde mag worden verwacht. Daardoor zijn onze werkelijke stookkosten 167 Euro hoger.
CO2 emissie
Voor degene die vinden dat het enkel om CO2 uitstoot zou moeten gaan laat onderstaande grafiek de ontwikkeling van onze CO2 uitstoot va verwarming zien. De blauwe lijn laat zien wat de CO2 emissie is op basis van het gas en de elektriciteit die we inkopen. De rode lijn laat zien wat de CO2 uitstoot is van elektriciteit en gas op basis van de landelijke emissiecijfers voor gas en elektriciteit van onbekende oorsprong. In beide gevallen is te zien dat de CO2 uitstoot gedaald is. Ter vergelijking de door ons zelf opgewekte en ingekochte elektriciteit heeft een CO2 emissiefactor van 12,9 gram CO2/kWh. Het netgemiddelde was in 2020 volgens Martien Visser 306 gram CO2/kWh.
Vermogen
Op Twitter maakt dit berichtje het een en ander los. Onder een deel van de reageerders leven vragen over het vermogen dat we nodig hebben voor onze verwarming en de impact die dat heeft op het elektriciteitsnetwerk. Op basis van hoofdrekenen schatte ik op Twitter in dat onze verwarming tussen de 2,6 en 3,3 kilowatt (kW) aan piekvermogen nodig heeft. Ter vergelijking: onze zonnepanelen leveren maximaal 2,1 kW. Bestaande wijken zijn meestal uitgelegd op gemiddeld 1 – 1,5 kW vermogen per woning. In het onderzoek van W/E Adviseurs, waar ik eerder al over schreef, wordt het benodigd vermogen van infraroodverwarming als een van de aandachtspunten benoemd als infrarood voor hele wijken of buurten ingezet wordt. Daarom hieronder een aantal voorbeelden van typische dagen.
De eersten van afgelopen week, waarbij we enkel de zolder extra verwarmen. De kinderen zijn naar school, dus de slaapkamers worden niet meer gestookt. Op donderdag 25 november verbruikte we per uur ongeveer 1,5 kWh, met een piek van bijna 2,5 kWh tijdens het eten en afwassen. Daarmee zitten we dus aan de bovenkant van de 1 – 1,5 kW waarop het elektriciteitsnetwerk in onze wijk (bouwjaar 1991) waarschijnlijk is uitgelegd.
Totaal elektriciteitsverbruik per uur op 25 november 2021.
In onderstaande grafiek is te zien dat de piek om 19u veroorzaakt wordt door de verwarming. De kachel opstoken in de badkamer en halve graad voor de avond erbij in de woonkamer doen wonderen voor het benodigd vermogen. Gedurende de hele dag blijft het benodigde vermogen op een uur na onder de 1,5 kWh. De piek in vermogen voor verwarming lag op 25 november op 2,1 kW. Hoger dan waarop het netwerk is uitgelegd, lager dan waar ik met hoofdrekenen op uitkwam.
Vermogen verwarming per uur op 25 november 2021.
Ter vergelijking voor de netbelasting ook een zonnige dag in juni. Ook niet echt een lekker vlak profieltje met onze zonnepanelen en ik vermoed de droger of oven in de ochtend.
Vermogen afgenomen en teruggeleverd op 7 juni 2021.
Op Twitter was er speciale aandacht was er over de elektriciteitsafname en het vermogen van onze verwarming op 7 februari van dit jaar. Aangezien twitterdraadjes nooit zo’n lang leven beschoren zijn voeg ik de grafiekjes hieronder toe. Het maximale vermogen dat we op 7 februari nodig hadden lag op 3,92 kW.
Elektriciteitsverbruik per uur op 7 februari 2021.
Voor verwarming lag ons maximale vermogen op 3,35 kWh. In mijn berekening op twitter was ik uitgegaan van het vermogen dat we afgelopen 2 jaar maximaal nodig hebben gehad voor onze woonkamer en badkamer.
Verbruik verwarming op 7 februari 2021
Op 7 februari hebben we echter ook andere ruimtes verwarmd in huis. Het grootste deel van de dag hebben we onze entree (koudelek) en zolder verwarmd. Toch komt het benodigde vermogen slechts 1 uur boven het door mij berekende maximum uit. Het is dus goed mogelijk dat mijn hoofdreken sommetje aan de hoge kant zit.
Verbruik per ruimte op 7 februari 2021. Niet gemeten is al het elektriciteitsverbruik dat niet voor verwarming is bedoeld: koken, verlichting, apparatuur.
In bovenstaande grafiek valt goed te zien dat de verschillende panelen individueel in te stellen zijn. Het verbruik in de zithoek is het hoogst, terwijl de speelhoek die dag minder gebruikt en dus ook minder verwarmd is. Ook valt goed te zien dat onze voordeur een tochtgat van jewelste is. De thermostaat staat daar overdag op een vaste temperatuur. Toch is bijna 6 kWh nodig geweest om de hal op temperatuur te houden.
Conclusie
In mijn ervaring kan infraroodverwarming prima als hoofdverwarming dienen, maar je kan er ook een of enkel ruimtes mee verwarmen. Wij zijn ooit begonnen met de badkamer, omdat we ontevreden waren over de cv-ketel in combinatie met radiatoren en klokthermostaten.
Infraroodverwarming levert een besparing op het energieverbruik op en het is muisstil. Een besparing op de energierekening blijkt voor ons lastiger te realiseren zolang er nog gebruik gemaakt wordt van aardgas voor warm water. Na dik twee jaar met infraroodverwarming zijn wij echter nog steeds tevreden.
Al jaren publiceert Steeph maandelijks een update van de wereldtemperatuur op Sargasso. Zelf hou ik sinds we ons huis kochten maandelijks ons energieverbruik bij. Daarbij heb ik gaandeweg geleerd dat een goede vergelijking van het verbruik door de jaren heen standaardisatie vergt. Waarbij het energieverbruik gecorrigeerd wordt voor het aantal gewogen graaddagen per jaar. Als gevolg van de publicatie van het nieuwe klimaatnormaal door het KNMI kwam bij mij de vraag op welk deel van onze energiebesparing eigenlijk komt door klimaatverandering. De langst lopende reeks die ik daarvoor heb kunnen vinden is de reeks met de gemiddelde dagtemperatuur van meetstation De Bilt. De reeks van het meetstation Rotterdam, waarmee ik mijn persoonlijke verbruik corrigeer voor temperatuur, start pas in 1957. Conclusie van mijn analyse: het 30 jarig gemiddelde van het aantal gewogen graaddagen per jaar is sinds begin vorige eeuw met 15% gedaald in De Bilt.
Gehanteerde methodiek
Ik heb de volgende methode gebruikt om het aantal gewogen graaddagen per jaar te bepalen. Allereerst is het aantal graaddagen per dag berekend. Het uitgangspunt daarbij is dat je in een etmaal waarin de gemiddelde buitentemperatuur hoger is dan de gemiddelde binnentemperatuur geen gas verbruikt. Ligt de buitentemperatuur echter lager, dan ga je stoken en moeten er graaddagen geteld worden. Ik ben daarbij uitgegaan van een gemiddelde binnentemperatuur van 18 °C. Waarmee ik aansluit bij de methodiek van de website Mindergas, waar ik ooit begonnen ben met het bepalen van mijn verbruik per gewogen graaddag.
De etmaalgemiddelde buitentemperatuur van een koudere dag wordt afgetrokken van de etmaalgemiddelde binnentemperatuur van 18 graden. Als het op een dag buiten gemiddeld 10 graden was, reken je als volgt: 18 – 10 = 8 graaddagen. Was de gemiddelde buitentemperatuur over 24 uur hoger dan 18 graden, dan kom je altijd uit op 0 graaddagen.
Behalve de buitentemperatuur, zijn er per jaargetijde nog meer weersomstandigheden van invloed op hoe hard je wil stoken. Denk bijvoorbeeld aan de warmte van zonnestralen op het huis. Om de invloed van die wisselingen op de berekeningen te minimaliseren, worden de graaddagen vermenigvuldigd met een seizoensafhankelijke weegfactor. Dit noemen we gewogen graaddagen. De weegfactor is als volgt gedurende het jaar:
april t/m september: 0,8
maart en oktober: 1,0
november t/m februari: 1,1
Daarna heb ik het 30 jarig gemiddelde van het aantal gewogen graaddagen per jaar berekend. De eerste periode waarvoor dat kan op basis van de cijfers De Bilt is de periode 1901-1930. Het 30 jarig gemiddelde van het aantal gewogen graaddagen per jaar over die periode was 3341. Het 30 jarig gemiddelde van het aantal gewogen graaddagen per jaar over de laatste periode, te weten 1991-2020 was 2847. Een daling van 15%.
Het effect op het aantal gewogen graaddagen van meetstation Rotterdam heb ik vervolgens berekend door een lineaire regressie te maken met meetstation De Bilt. Hierbij heb ik de jaren gebruikt waarvoor van beide stations gegevens zijn. Met behulp hiervan heb ik een inschatting gemaakt van het 30 jarig gemiddelde van het aantal gewogen graaddagen per jaar in de periode 1901-1930 voor Rotterdam. Met 3.172 ligt het aantal graaddagen in Rotterdam lager dan in De Bilt, wat te verwachten is door de nabijheid van zee. De daling van het 30 jarig gemiddelde van het aantal gewogen graaddagen per jaar voor Rotterdam ligt met 13% lager dan voor De Bilt.
Impact op stookseizoen De Bilt
De kans dat een koude dag in juli of augustus ervoor zorgt dat je gaat stoken is klein. De kans dat je in april nog stookt of september al gaat stoken is groter. Het echte stookseizoen loopt in Nederland van oktober tot en met maart. De maanden april tot en met september vormen ongeveer 20% van het totaal aantal gewogen graaddagen per jaar.
In het stookseizoen is het 30 jarig gemiddelde van het aantal gewogen graaddagen met 11% teruggelopen. Het grootste deel daarvan zit in het vierde kwartaal met een daling van 13%, in het het eerste kwartaal is de terugloop 9%. Van 1942 tot en met 1992 lag het 30 jarig gemiddelde van het gemiddeld aantal gewogen graaddagen in het eerste kwartaal zelfs tot 4% hoger dan in de periode 1901-1930. Dat heeft de terugloop in het gemiddeld aantal gewogen graaddagen in het vierde kwartaal in de jaren 40 en jaren 60 weten op te vangen, maar de overall trend in het stookseizoen is al 90 jaar omlaag. Ondanks de kou in maart lag het 30 jarig gemiddelde aantal gewogen graaddagen in het eerste kwartaal over de periode 1992-2021 een vol procent lager dan over de periode 1991-2020.
Om het 30 jarig gemiddelde aantal gewogen graaddagen terug te brengen op het niveau van de periode 1901-1930 zijn 16 jaren zoals 1963 nodig, het jaar met het hoogste aantal gewogen graaddagen in de periode 1901-2020. Het jaar ook met de winter van 1962-1963 als de strengste winter van de vorige eeuw, waarin je met de auto over het ijs van Stavoren naar Enkhuizen kon rijden.
Dat het aantal gewogen graaddagen per jaar gemiddeld met gedaald is heeft ook effect op het energieverbruik voor verwarming. Mijn eigen verbruik in de periode 2011-2018 (stoken op aardgas) is gemiddeld 2,17 kWh/gewogen graaddag, berekend op meetstation Rotterdam. Voor een standaardjaar uit de periode 1901-1931 levert dat een verbruik van 6.884 kWh op, dat is ongeveer 690 m3 aardgas. Een daling van 13% betekent 896 kWh minder energieverbruik voor verwarming per jaar, ongeveer 90 m3 aardgas.
Voor 2020 is het verschil nog groter, 2020 kende 2.368 gewogen graaddagen. Een verschil van 801 gewogen graaddagen met het gemiddeld aantal gewogen graaddagen in de periode 1901-1930. Ons werkelijke verbruik lag op 2.878 kWh. Dat is 4.006 kWh, oftewel 58%, lager dan verwacht op basis van ons gasverbruik in de periode 2011-2018. Hiervan wordt 54% veroorzaakt door de vermindering van het aantal gewogen graaddagen en 46% door besparingsmaatregelen in huis.
Conclusie
Door mensen veroorzaakte klimaatverandering heeft een effect. Uitgedrukt in de gemiddelde wereldwijde temperatuurstijging lijkt dat effect tot nu toe wellicht klein, met een opwarming van ongeveer 1 graad Celsius. Ingezoomd op het gemiddeld aantal gewogen graaddagen per jaar is het effect in Nederland veel sterker, met een daling van 15% voor meetstation De Bilt. De kans dat die trend keert is ook niet groot, aangezien terugkeer naar het oude gemiddelde over de periode 1901-1930 zestien keer op rij herhaling van het jaar met het hoogste aantal gewogen graaddagen in de periode 1901-2020 vergt. In dat jaar, 1967, lag het aantal gewogen graaddagen ruim 900 hoger dan het 30 jarig gemiddelde over de periode 1991-2020 en bijna 1.300 hoger dan in 2020.
2021 telt tot en met oktober 2039 gewogen graaddagen. Dat betekent dat er in november en december nog ruim 1.700 nodig zijn om in de buurt van 1967 te komen. De kans daarop acht ik klein.
Het is al een paar maanden stil hier over ons energieverbruik. Gezin en vooral werk hebben het afgelopen half jaar de hoofdmoot van mijn tijd opgesoupleerd. Met de sterk stijgende prijzen is het tijd om weer eens een stand van zaken te geven over ons energieverbruik. Het eerste dat opvalt is het hogere verbruik voor verwarming, veroorzaakt door een te hoge temperatuurinstelling op zolder. Hierdoor heeft de kachel iedere ochtend aangestaan. Dom, dom, dom. Gelukkig scheelt het slechts 3 kWh voor de hele maand. Wat ook opvalt is dat ons gasverbruik hoger ligt dan in 2021, al is het slechts 1 m3 aardgas meer. In totaal koersen we nog steeds op ongeveer 150 m3 aardgas op jaarbasis. De zonnepanelen hebben het prima gedaan, onze zonnedelen en winddelen hebben echter aanzienlijk minder opgebracht dan vorig jaar september.
Wat (in kWh)
2020
2021
verschil
Graaddagen
60
39
-35%
Ruimteverwarming totaal
1
4
259%
Ruimteverwarming HK+
0
0
#DEEL/0!
Warm water
226
236
4%
Apparaten
259
263
2%
Totaal verbruik
486
503
3%
Verbruik/graaddag
0,02
0,10
452%
Gasverbruik
59
68
17%
Elektriciteitsafname
260
267
3%
Teruglevering
129
127
-2%
Zonnepanelen
204
207
1%
Zonnedelen
43
31
-28%
Winddelen
64
48
-25%
Zonneboiler
167
167
0%
Totaal opwekking
478
453
-5%
Netto elektriciteitsverbruik
-51
-19
-63%
% eigen verbruik
37%
39%
Saldo jaarbasis
3832
Energieverbruik & productie september 2020 vergeleken met september 2021
Verwarming: infrarood
Zo aan het begin van het stookseizoen en met de fors stijgende gasprijzen is het toch wel aardig om even bij ons energiegebruik voor verwarming stil te staan. Sinds maart 2019 verwarmen we ons huis met infraroodverwarming van ThermIQ. De standaardreactie daarop is dat je dan het energiegebruik van aardgas 1 op 1 vervangt door elektriciteit. Iets wat ik niet terug zie in ons energebruik voor verwarming. In de praktijk kom ik uit op ruim 40% lager energieverbruik per gewogen graaddag.
Eerder dit jaar heb ik meegedaan aan een onderzoek dat W/E Adviseurs in opdracht van TKI Urban Energy heeft uitgevoerd naar energiegebruik en comfortbeleving van infraroodverwarming. In de samenvatting van dit onderzoek onderschrijven zij mijn persoonlijke ervaring:
Hoewel er nog steeds een behoorlijke spreiding zit in de verbruiken van de IR-panelen per m2 gebruiksoppervlakte, vooral bij de appartementen, zit zo’n 50% van de woningen tussen een verbruik van 20 en 50 kWh/m2 en gemiddeld rond de 40 kWh/m2. (Dat is het verbruik dat is geregistreerd in februarimaart 2021, teruggerekend tot een standaardklimaatjaar). We hebben onvoldoende kennis over de woningen om dit getal af te zetten tegen een berekende warmtebehoefte. Het is fors minder dan het gemiddelde van woningen met een gasgestookte verwarming (circa 90 kWh/m2). Er moet nog wel rekening gehouden worden met een mogelijk hoger energiegebruik van IR-woningen voor tapwater en eventueel koeling.
Het verbruik per persoon is gemiddeld 1.350 kWh, met 50% van de gevallen tussen 930 en 1.720 kWh/jaar.
Ter vergelijking het verbruik in onze woning ligt de afgelopen 12 maanden rond de 36 kWh/m2 en langjarig voor infrarood op 30 kWh/m2. Ons aardgas verbruik lag op 53 kWh/m2. Per persoon ligt ons energieverbruik de laatste 12 maanden op 1.100 kWh en sinds we op infraroodverwarming over zijn gemiddeld op 910 kWh. Ons aardgasverbruik voor verwarming lag gemiddeld op 1.585 kWh per persoon. Tapwater is bij ons eigenlijk geen issue, buiten de 150 m3 aardgas die we nog verbruiken voor verwarming. Conclusie: infraroodverwarming bespaart in de praktijk energie, wat de COP = 1 adepten op basis van theoretische verhandelingen ook beweert. Mijn ervaring daarin is niet uniek.
Ontwikkeling energiegebruik voor verwarming in kWh/gewogen graaddag. 10 kWh = (ongeveer) 1 m3 aardgas.
Bruto energiegebruik
Door een jaar thuiswerken en gesloten scholen in het voorjaar ligt ons bruto energiegebruik weer in lijn met het energiegebruik voor de overschakeling naar infraroodverwarming. De daling in gebruik is teruggelopen tot 7% ten opzichte van het gemiddelde over de periode 2011-2018.
Inmiddels zijn de scholen weer open, maar werken we nog steeds veel vanaf huis. Ik verwacht dan ook niet dat ons bruto energiebruik in 2021 nog veel gaat teruglopen ten opzichte van het gemiddelde over de periode 2011-2018. Al hoop ik wel voor het derde jaar op rij onder de 10.000 kWh op jaarbasis te blijven.
De toename zit vooral in het energiegebruik voor verwarming, zoals in onderstaande grafiek te zien is. Ook is goed te zien dat dekoudere winter en het koudere voorjaar in combinatie met de lockdown voor een stijging van de energievraag hebben gezorgd.
